သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

တတိယႏိုင္ငံေတြအၾကား တိုးပြားလာတဲ့ ရင္သားကင္ဆာ


ေဖဖ၀ါရီလ ၁၀၊ ၂၀၁၀။ ၿပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္တုန္းက ရင္သားကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးရတဲ့ အမ်ိဳးသမီး တ၀က္ေက်ာ္ဟာ ဖံြၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံေတြကျဖစ္ၾကပါတယ္။

WHO ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖဲြ႕ႀကီးရဲ႕ ကိန္းဂဏန္းအရဆိုရင္ တႏွစ္ကို ကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးသူဟာ ၈သန္းနီးပါး ရိွပါတယ္။ အဲဒီအထဲ ေသဆံုးသူ ၇၂ ရာခိုင္ႏႈန္းဟာ ၀င္ေငြနည္းပါတဲ့။ ၀င္ေငြ အသင့္အတင့္ပဲရိွတဲ့ တိုင္းျပည္ေတြက ျဖစ္ၾကပါတယ္။ ကင္ဆာေရာဂါေတြထဲမွာ တကမၻာလံုး အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ အျဖစ္အမ်ားဆံုး ကင္ဆာကေတာ့ ရင္သားကင္ဆာပါ။ ကင္ဆာေရာဂါရတဲ့ အမ်ိဳးသမီး ၁၆ရာခိုင္ႏႈန္းဟာ ရင္သားကင္ဆာေရာဂါပါ။

ဖံြၿဖိဳးဆဲတိုင္းျပည္ေတြမွာ ရင္သားကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးတဲ့ အမ်ိဳးသမီးဦးရည္ ပံုမွန္မဟုတ္ပဲ မ်ားျပားလာတာကို ဟားဗက္တကၠသိုလ္က သုေတသီေတြ ဂရုျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီကိစၥကို စံုစမ္းေလ့လာၿပီး စတင္ ကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းႏိုင္ဖို႕ လံုေလာက္တဲ့အခ်က္အလက္ေတြ စုေဆာင္းေရးနဲ႕ သုေတသနလုပ္ငန္းေတြ ႏိုင္ငံတကာမွာ ပိုၿပီး လုပ္ေဆာင္ဖို႕ အဲဒီ သုေတသီေတြက ဦးစီး ဦးေဆာင္လုပ္လာၾကပါတယ္။

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွာ ဆိုရင္ေတာ့ ရင္သားကင္ဆာသုေတသနလုပ္ငန္းေတြအတြက္ ရံပံုေငြ ေကာက္ခံမႈေတြ အႀကီးအက်ယ္လုပ္ေနပါတယ္။ ရင္သားကင္ဆာသုေတသနရံပံုေငြအတြက္ အႏုပညာရွင္အေက်ာ္အေမာ္ေတြေတာင္ ပါ၀င္လႈပ္ရွားေနၾကပါတယ္။ ရင္သားကင္ဆာေရာဂါ ရရိွထားတဲ့ ေ၀ဒနာရွင္ အမ်ိဳးသမီးေတြကိုယ္တိုင္ ဒီေရာဂါနဲ႕ပတ္သက္လို႕ အမ်ားျပည္သူ သတိထားမိလာေအာင္ ပြင့္ပြင့္လင္းလင္း ထုတ္ေဖာ္ေျပာခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီအထဲမွာ အေမရိကန္သမၼတဇနီး ႏွစ္ဦးေတာင္ ပါ၀င္ပါတယ္။ တဦးကေတာ့ ၁၉၇၂ ခုႏွစ္မွာ သမတ ဂ်ရယ္ ဖိုဒ္ ဇနီး Betty Ford နဲ႕ ၿပီးခဲ့တဲ့ ဆယ္စုႏွစ္ကေတာ့ သမၼတေရဂင္ဇနီး နန္စီ ေရဂင္တို႕ျဖစ္ၾကပါတယ္။

Felicia Knaul ဟာ ဟားဗက္တကၠသိုလ္က သုေတသနမႈးတဦးျဖစ္ပါတယ္။ သူလတ္တေလာ ရည္မွန္း ေဆာင္ရြက္မႈကေတာ့ ဖံြၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံေတြမွာ ရင္သာကင္းဆာအပါအ၀င္ ကင္ဆာေရာဂါသည္ေတြကို ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးႏိုင္မယ့္ နည္းလမ္းေတြကို ရွာေဖြဖို႕ပါ။

“ ဒီေရာဂါမ်ိဳးဟာ ခ်မ္းသာတဲ့တိုင္းျပည္ေတြမွာျဖစ္တဲ့.. ခ်မ္းသာတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာျဖစ္တတ္တဲ့ ေရာဂါဆိုၿပီး ေနာက္ဆံုးအခ်ိန္အထိ အေတာ္မ်ားမ်ားက ယူဆခဲ့ၾကတာပါ။”

ဟာဗက္တကၠသိုလ္ရဲ႕ သုေတသနျပဳေလ့လာခ်က္ထဲမွာေတာ့ ၿပီးခဲ့တဲ့ ႏွစ္က ရင္သားကင္ဆာနဲ႕ေသဆံုးခဲ့ၾကသူ ေလးသိန္းငါးေသာင္းထဲမွာ တ၀က္ေက်ာ္ေက်ာ္ဟာ ဖံြၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံေတြမွာ ေနထိုင္သူေတြျဖစ္ၾကတယ္ဆိုတာ ေတြ႕ရပါတယ္။

“ ဖံြၿဖိဳးၿပီးႏိုင္ငံေတြမွာ အမ်ိဳးသမီးတဦး ရင္သားကင္ဆာေရာဂါ ရတာထက္.ဖံြၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံ တႏိုင္ငံမွာ အမ်ိဳးသမီးတဦး ရင္သားကင္ဆာေရာဂါ ရထားၿပီးဆိုရင္ေတာ့၊ သူမက ပိုၿပီး အေသအေပ်ာက္ျဖစ္ႏိုင္ေခ် မ်ားပါတယ္။”

၀ါရွင္တန္ေဆးရံုက Dr. Elmer Huerta ဟာ ရင္သာကင္ဆာျဖစ္တဲ့ လက္တင္အေမရိကတိုက္ႏြယ္ လူနာေတြ အေတာ္မ်ားမ်ားကို ေတြ႕ခဲ့ရပါတယ္တဲ့။ ရင္သားကင္ဆာနဲ႕ပတ္သက္လို႕ ျပႆနာအစိတ္အပိုင္းတခုကေတာ့ အဲဒီ ေရာဂါကိုုယ္တိုင္ပဲျဖစ္တယ္လို႕ သူက ေျပာပါတယ္။

“ရင္သားကင္ဆာဟာ တကယ့္ကို လံုး၀မရိပ္မိပဲ တိတ္တိတ္ေလး ျဖစ္လာတတ္ပါတယ္။ ေရာဂါ ႀကီးရင့္ေနခ်ိန္မွာကို နာက်င္ခံစားရတာမ်ိဳးမရိွပါဘူး။”

လက္တင္အေမရိကန္နဲ႕ေတာင္ပိုင္း အေမရိကန္တိုက္ ႏိုင္ငံေတြမွာ ရင္သားကင္ဆာစစ္ေဆးႏိုင္တဲ့ Mammography စက္ပစၥည္းမရိွတဲ့အျပင္၊ ရင္သားကင္ဆာနဲ႕ပတ္သက္လို႕လည္း အေထြေထြဗဟုသုတ နည္းပါးတယ္လို႕ Dr.Elmer Huerta က ေျပာပါတယ္။

“ ေရာဂါျဖစ္တယ္ဆိုတာ ႀကိဳတင္အရိပ္လကၡဏာလည္းမသိရ၊ ခပ္ေစာေစာပိုင္းကတည္းက ေရာဂါရိွမရိွ စစ္ေဆးစမ္းသပ္မႈလည္း လုပ္ခြင့္မရလိုက္တဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြအဖို႕ ကင္ဆာက်ိတ္က ႀကီးရင့္လာၿပီး အျခားပ်ံႏွံေတာ့မွပဲ သူတို႕မွာ ကင္ဆာျဖစ္ေနၿပီဆိုတာ သိလိုက္ရပါတယ္။ ဒီေတာ့ ေဆး၀ါးကုသဖို႕ လုပ္ဖို႕ အခ်ိန္ အေတာ့္ကို ေနာက္က်ေနပါၿပီ။”

အလားတူအေျခအေနေတြကို Dr.Shawna ဟာ ႏိုင္ဂ်ီးရီယားႏိုင္ငံမွာ ေတြ႕ခဲ့ရပါတယ္။

“အဓိက အဟန္႕အတားကေတာ့ စီးပြားေရးျပႆနာပါပဲ။ အဲဒီမွာ လူဦးရည္အမ်ားစုက အေတာ့္ကို ဆင္းရဲၾကပါတယ္။”

ေရာဂါ ႀကိဳတင္ကုသဖို႕ ရွာေဖြဖို႕အတြက္ဆိုရင္ အဲဒီမွာ ေငြ လက္ထဲမွာ ရိွမွ ျဖစ္တယ္လို႕လည္း ေျပာပါတယ္။

“ခင္ဗ်ား ေဆးရံုသြားတာနဲ႕ အားလံုးကို ရွင္းရတာပါ။ Biopsy ကင္ဆာဆဲလ္ေတြ စစ္ေဆးၾကည့္ဖို႕ဆိုရင္ ေဆးရံုသြားရင္ လက္ထဲမွာ ေငြ ေဆာင္သြားရပါတယ္။ ရင္သားကင္ဆာစစ္ေဆးဖို႕ Mammogram လုပ္မယ္ဆိုလည္း အလားတူလိုပါပဲ။”

Mammogram လုုပ္ဖို႕ဆိုတာ အကုန္အက်မ်ားသလို၊ အခ်ိဳ႕ဆင္းရဲတဲ့တိုင္းျပည္ေတြမွာဆိုရင္ေတာ့ အလြယ္တကူ မရႏိုင္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ေဒသခံ စစ္ေဆးကုသသူေတြကို သင္တန္းေပးၿပီး စရိတ္စကေတြ ေလ်ာ့ခ်လိုတယ္လို႕ Dr.Knaul က ေျပာပါတယ္။

“ရင္သားကင္ဆာစစ္ေဆးႏိုင္မယ့္ ေဆးခန္းေကာင္းတခုလုပ္ဖို႕ဆိုရင္ တကယ့္ကင္ဆာေရာဂါကြ်မ္းက်င္သူ မလိုပါဘူး။ အေတာ္အသင့္ ေလ့က်င့္သင္တန္းေပးထားတဲ့ လူ ပဲ လိုပါတယ္။ ဒီလို သင္တန္းေပးဖို႕ဆိုတာလည္း သိပ္ခက္ခဲလွတာမဟုတ္ပါဘူး။”

ကုသရာမွာေတာ့ တႏိုင္ငံနဲ႕ တႏုိင္ငံ အခက္အခဲပံုစံကေတာ့ တူမွာမဟုတ္ပါဘူး။ အခ်ိဳ႕တိုင္းျပည္ေတြမွာ ဒီေရာဂါကို ကဲ့ရဲ အျပစ္တင္တတ္ပါတယ္။ ရင္သားကင္ဆာရထားတဲ့ အမ်ိဳးသမီးတဦးနဲ႕ ဆရာ၀န္ေတြကေတာင္ ဒီကိစၥ ေဆြးေႏြးတာမ်ိဳး လုပ္ခ်င္မွ လုပ္ပါလိမ့္မယ္။

ဆင္းရဲတဲ့တိုင္းျပည္ေတြမွာ ႀကိဳတင္ကုသမႈနဲ႕ ေရာဂါရွာေဖြေရး အခက္အခဲေတြရိွသလို၊ အစဥ္အလာယဥ္ေက်းမႈနဲ႕ လူမႈေရးဆိုင္ရာအေၾကာင္းရပ္ေတြကလည္း ကုသေရးမွာ ကန္႕သတ္ခ်က္ေတြလို ျဖစ္ေနတယ္လို႕ WHO ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖဲြ႕ ညြန္ၾကားေရးမႈးခ်ဳပ္ ေဒါက္တာ မာဂရက္ခ်န္းက ေျပာပါတယ္။

“ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ပြားမႈ ဖံြၿဖိဳးဆဲတိုင္းျပည္ေတြမွာ တေျဖးေျဖးမ်ားလာေနတယ္ဆိုတာ က်မတို႕ သိထားပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဘာေၾကာင့္ အဲလိုျဖစ္သလဲဆိုတာေတာ့ ျပည့္ျပည့္စံုစံု မသိရေသးပါဘူး။ အခ်က္အလက္အားနည္းတာ၊ ဆရာ၀န္ ရွားပါးတာ၊ ေရာဂါရွာေဖြေရးဌာနေတြ အလံုအေလာက္မထားႏိုင္တာ၊ ေရာဂါကုသေရးပစၥည္းပစၥယမရိွတာ. ဒါေတြအျပင္ ေရာဂါနဲ႕ပတ္သက္လို႕ အသိအားနည္းတာေတြေၾကာင့္ ရင္သားကင္ဆာလိုမ်ိဳး ေရာဂါေတြကို ႀကိဳတင္ေရာဂါရွာေဖြ ကုသဖို႕ အခက္အခဲေတြ ႀကံဳေနရပါတယ္။ ရင္သားကင္ဆာျဖစ္ေနတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ စိတ္ပ်က္ဖြယ္ေကာင္းေအာင္ မၾကာမၾကာ ႀကံဳရတတ္တဲ့ ရိုးရာယဥ္ေက်းမႈဆိုင္ရာအတားအဆီးေတြအရ သူ႕တို႕ကို စက္ဆုပ္ရံြရွာၿပီး လူ႕အဖဲြ႕အစည္းကေန က်ဥ္ထားတာမ်ိဳးေတြကို ကိုင္တြယ္ေျဖရွင္းသြားဖို႕ လိုပါတယ္။”

ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ အတားအဆီးေတြကို ေဖာ္ထုတ္ဖို႕အတြက္ ကမၻာေနရာအေတာ္မ်ားမ်ားက တာ၀န္ရိွသူေတြ ေဆးဖက္ကြ်မ္းက်င္သူေတြနဲ႕ ဟားဗက္တကၠသိုလ္ သုေတသီေတြ ပးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေနၾကပါတယ္။ ရင္သားကင္ဆာျဖစ္တဲ့ အေစာပိုင္းအခ်ိန္ကာလမွာကို ေရာဂါရၿပီဆိုတာ သိႏုိင္ဖို႕အတြက္ အဲဒီ ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ အတားအဆီးေတြကို ဖယ္ရွားေရး တိုုင္းျပည္ေတြကို ကူညီသြားႏိုင္ဖို႕ပါ။ တကယ္ေတာ့ ရင္သားကင္ဆာဆိုတာ ေစာေစာစီးစီး သိႏိုင္ရင္ ကုသလို႕ရတဲ့ ေရာဂါျဖစ္ေၾကာင္းပါ။ ဒါေၾကာင့္လည္းပဲ ရင္သားကင္ဆာရိွမရိွ အေစာတလွ်င္ ရွာေဖြစစ္ေဆးတာမ်ိဳး၊ ပံုမွန္ စစ္ေဆးတာမ်ိဳးဟာ ရင္သားကင္ဆာေရာဂါ ထိန္းခ်ဳပ္ေရးအတြက္ အလြန္အေရးႀကီးတဲ့ အခ်က္ျဖစ္ပါတယ္။

ဆက္စပ္သတင္းမ်ား ...

XS
SM
MD
LG