သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

၂၀၀၉ ခုႏွစ္အတြင္း သတင္းေထာက္ အမ်ားဆံုး အသတ္ခံရ


ၿပီးခဲ့တဲ့ ၂၀၀၉ ခုႏွစ္ဟာ ကမၻာေပၚမွာ သတင္းသမားေတြ အေသအေပ်ာက္ အမ်ားဆံုး ႏွစ္တႏွစ္ ျဖစ္ခဲ့တယ္လို႕ CPJ နယူးေယာက္အေျခစိုက္ သတင္းသမားမ်ား ကာကြယ္ေရးအဖဲြ႕က ေျပာပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္အတြင္း အနည္းဆံုး သတင္းသမား ၇၁ ဦး ေသဆံုးခဲ့တယ္လို႕ CPJ က ထုတ္ျပန္တဲ့ အစီရင္ခံစာမွာ ေဖာ္ျပပါတယ္။ ဖိလစ္ပိုင္ႏိုင္ငံ အတြင္းမွာပဲ ႏိုင္ငံေရးအရ ျပည္သူ႕စစ္ေတြရဲ႕ သတ္ျဖတ္တာေၾကာင့္ သတင္းေထာက္နဲ႕ သတင္းလုပ္ငန္း လုပ္ကိုင္သူ ၃၁ ဦး တခ်ိန္တည္း တၿပိဳင္တည္း ေသဆံုးခဲ့ရပါတယ္။

ဒီကိစၥဟာ သတင္းေလာကမွာေတာ့ မႀကံဳစဖူးေအာင္ သတင္းသမားေတြ တႀကိမ္တည္း အသတ္ခံလိုက္ရျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာလည္း သတင္းသမားေတြကို ဖမ္းဆီးအက်ဥ္းခ်တဲ့ ႏိုင္ငံေတြ စာရင္းမွာေတာ့ တ႐ုတ္နဲ႕ အီရန္က ထိပ္ဆံုးက ျဖစ္ေနပါတယ္။ ဒီအေၾကာင္း ဗြီအိုေအ သတင္းေထာက္ မာဂရက္ ဘာရွား (Margaret Besheer) သတင္းေရးသား ေပးပို႔ခ်က္ကို အေျခခံၿပီးေတာ့ ကိုသားၫြန္႕ဦးက တင္ျပေပးထားပါတယ္။

CPJ အေနနဲ႕ အခုလို သတင္းသမားေတြရဲ႕ အေျခအေနကို ႏွစ္စဥ္ ေစာင့္ၾကည့္ မွတ္တမ္းတင္လာကတည္းက ဆိုရင္ အခု ႏွစ္ ၃၀ နီးပါးအတြင္း ၿပီးခဲ့တဲ့ ၂၀၀၉ ခုႏွစ္မွာ သတင္းသမားေတြ အေသအေပ်ာက္ အမ်ားဆံုး ျဖစ္ခဲ့တယ္လို႕ Attacks on the Press သတင္းမီဒီယာေတြအေပၚ တိုက္ခိုက္ျခင္းဆိုတဲ့ သူ႕ ႏွစ္ပတ္လည္ အစီရင္ခံစာမွာ ေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။ CPJ ဒုတိယ ၫႊန္ၾကားေရးမႉး ေရာဘတ္ မာဟုိေန (Robert Mahoney) က အခုလို ေျပာပါတယ္။

“အဲဒီႏွစ္ဟာ သတင္းသမားေတြ ေသဆံုးမႈ အဆုိးဆံုး ႏွစ္တႏွစ္ ျဖစ္ပါတယ္။ သတင္းသမားေတြကို အစိုးရေတြ၊ အာဏာပိုင္ေတြက ဖမ္းဆီးေထာင္ခ်မႈ ႏႈန္းမွာလည္း အဆိုးဆံုး ႏွစ္တႏွစ္ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဖမ္းဆီးခံရတဲ့ သတင္းေထာက္ အေရအတြက္ဟာလည္း မ်ားျပားလာပါတယ္။ ဒီဇင္ဘာ စာရင္းေကာက္ခံတုန္းက အဖမ္းခံထားရတဲ့ သတင္းသမား အေရအတြက္က ၁၃၆ ဦး ရိွခဲ့ၿပီးေတာ့ အဲဒီကေန အခု အေျခအေနက ပိုေတာင္ဆိုးလာပါတယ္။”

အီရန္ႏိုင္ငံတြင္း အေျခအေနေတြကိုလည္း သူက ေထာက္ျပခဲ့ပါတယ္။ အီရန္မွာ ၿပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္ ဇြန္ သမၼတ ေရြးေကာက္ပဲြ ၿပီးတဲ့ေနာက္ ရလဒ္အေပၚ အျငင္းပြားမႈ ျဖစ္ခဲ့ရာကေန သတင္းသမားေတြ၊ ဘေလာ့ဂါေတြ အေတာ္မ်ားမ်ား ေထာင္ထဲေရာက္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီဇင္ဘာလကုန္မွာကို ေထာင္ထဲမွာ ၂၃ ဦး က်န္ပါေသးတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သတင္းသမားေတြကို ဖမ္းဆီးတဲ့ ႏိုင္ငံစာရင္းမွာ အီရန္ႏုိင္ငံဟာ တ႐ုတ္ၿပီးရင္ ဒုတိယ လိုက္ပါတယ္။

အေမရိကန္ Newsweek မဂၢဇင္းအတြက္ သတင္းေထာက္လုပ္ေနတဲ့ မာဇီယာ ဘဟာရီ (Maziar Bahari) ကိုယ္တိုင္ဟာလည္း အဲဒီတုန္းက အဖမ္းခံခဲ့ရပါတယ္။ သူဟာ အီရန္ႏိုင္ငံက နာမည္ဆိုးနဲ႕ ေက်ာ္ၾကားတဲ့ အီဗင္ (Evin) ေထာင္ထဲမွာ ၁၁၈ ရက္ ေနခဲ့ရပါတယ္။ သူဟာ ႏိုင္ငံျခား အစိုးရေတြအတြက္ သူလွ်ဳိလုပ္ေပးတယ္လို႕ စြပ္စဲြခံခဲ့ရပါတယ္။

“အေနာက္ႏိုင္ငံ အစိုးရေတြနဲ႕ အီရန္ ႏိုင္ငံေရး ျပဳျပင္ေရး၀ါဒီ အတိုက္အခံေတြကို အဆက္အသြယ္ လုပ္ေပးတယ္ဆိုၿပီး က်ေနာ့္ကို ဖမ္းဆီးစစ္ေဆးပါတယ္။ နာရီေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာတဲ့ စစ္ေဆးေရး ကာလအတြင္းမွာ က်ေနာ္ လံုး၀မသိတဲ့ ျပဳျပင္ေရး၀ါဒီ ႏုိင္ငံေရးသမားေတြအေၾကာင္း ေမးပါတယ္။ ႏိုင္ငံျခား အစိုးရေတြအတြက္ သူလွ်ဳိလုပ္ေပးတယ္၊ ျပဳျပင္ေရး၀ါဒီ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြနဲ႕ အဆက္အသြယ္ရိွတယ္၊ အေနာက္ႏိုင္ငံ အစိုးရေတြက ေျပာဆိုတာေတြကို က်ေနာ္က အဲဒီ အတိုက္အခံေတြကို တဆင့္ လမ္းၫႊန္ေပးမယ္ စသျဖင့္ အတင္း ဟုတ္မွန္ေၾကာင္း ထြက္ဆိုခိုင္းပါတယ္။”

အီရန္အစိုးရဟာ အခုဆိုရင္ ႏိုင္ငံတြင္း အင္တာနက္ ဘေလာ့ဂါ အသံုးျပဳေတြကိုပါ ႏွိမ္နင္းလာေနတယ္လို႕ ဘဟာရီက ဆက္ေျပာပါတယ္။

“အီရန္အစိုးရဟာ ကနဦးပိုင္းက အင္တာနက္ ဆိုက္ဘာကို အာ႐ံုမထားခဲ့ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ မၾကာခင္မွာေတာ့ ဆိုက္ဘာ အင္တာနက္ဆိုင္ရာ ဥပေဒေတြ၊ ဒစ္ဂ်စ္တယ္ မီဒီယာဆိုင္ရာ ရာဇ၀တ္မႈ ဥပေဒေတြ ထုတ္ျပန္လာပါတယ္။ ဒါေတြေၾကာင့္ ဒစ္ဂ်စ္တယ္ မီဒီယာ အသံုးျပဳတာ၊ မိုဘိုင္းဖုန္း text message ႐ိုက္တာမ်ဳိးေတြကို သတင္းမွားေတြ ျဖန္႕ခ်ိတယ္ဆိုၿပီး ရာဇ၀တ္ျပစ္မႈ တပ္လာႏိုင္ပါတယ္။”

အလားတူပဲ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံမွာလည္း ဘေလာ့ဂါေတြ ဖိႏွိပ္ခံေနရပါတယ္။ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံဟာ ကမၻာေပၚမွာ အင္တာနက္ အသံုးျပဳသူ အမ်ားဆံုးႏိုင္ငံ ျဖစ္ေပမဲ့ အင္တာနက္ ဆင္ဆာျဖတ္ေတာက္မႈ အႀကီးဆံုးႏိုင္ငံလည္း ျဖစ္တယ္လို႕ CPJ အာရွဆိုင္ရာ ကၽြမ္းက်င္သူ ေဘာ့ဘ္ ဒုိင္းယက္ဇ္ (Bob Dietz) က ေျပာပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာေတာ့ ၿပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္အတြင္း သတင္းေထာက္ေတြ အေသအေပ်ာက္ မရိွခဲ့ေပမဲ့ CPJ ရဲ႕ သတင္းသမားေတြ ဖမ္းဆီးခံရဆံုး စာရင္းမွာ နံပါတ္ ၅ ေျမာက္မွာ ရိွေနပါတယ္။ ျမန္မာသတင္းသမဂၢ BMA ဥကၠ႒ ဦးေမာင္ေမာင္ျမင့္က ျမန္မာသတင္းသမားေတြ အေျခအေနဟာ အခု ၂၀၁၀ မွာ ပိုေတာင္ ဆိုးလာႏိုင္တယ္လို႕ ခန္႕မွန္းပါတယ္။

“ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ေစာေစာပုိင္းႏွစ္ေတြမွာ ေျပာၾက ဆုိၾကတုန္းက သူတို႔က သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ ေပးမယ္ဆုိတဲ့ ပုံစံမ်ဳိး ေျပာထားတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ အစပုိင္းမွာေတာ့ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္မ်ား ရမလား၊ သတင္းေထာက္ေတြမ်ား ပိုၿပီးေတာ့ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ေရးသားခြင့္၊ သတင္းယူခြင့္ ရမလား က်ေနာ္တုိ႔ ထင္ခဲ့တယ္။

“ဒါေပမဲ့ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္ပုိင္းကို ၀င္လာတဲ့အခါက်ေတာ့ ဒီကိစၥ မျဖစ္ႏုိင္ေတာ့ဘူးလို႔ က်ေနာ္တုိ႔ ျမင္လာတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆုိေတာ့ ၿပီးခဲ့တဲ့ ၂၀၀၉ ခုႏွစ္ အတြင္းမွာပဲ သတင္းသမားေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကို ႏွစ္ရွည္ေထာင္ဒဏ္ ခ်တာေတြ ရွိတယ္။ တခ်ဳိ႕သတင္းသမားေတြ ဆုိရင္ ေထာင္ထဲမွာ အႏွိပ္စက္ခံရတယ္ဆုိတဲ့ သတင္းမ်ဳိးေတြလည္း က်ေနာ္တုိ႔ ၾကားရတယ္။ အစိုးရဘက္ကေန သူတို႔ရဲ႕ မီဒီယာ သတ္သတ္ေမြးၿပီးေတာ့မွ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ေရးတဲ့ မီဒီယာကို ဖိႏွိပ္လာတာ၊ တုိက္ခုိက္လာတာမ်ဳိးေတြ၊ အသင္းဖြဲ႕ၿပီး ဖိႏွိပ္လာတာမ်ဳိးေတြလည္း ေတြ႕ေနရတယ္။

“ဒါေတြကို အကုန္လုံး ၿခဳံၿပီး ေျပာမယ္ဆုိရင္ေတာ့ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္မွာ သတင္းသမားေတြ အေနနဲ႔ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ သတင္းယူခြင့္ ရမွာမဟုတ္ဘူး၊ ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး။”

ေထာင္ခ်တယ္၊ ျပစ္ဒဏ္ေပးတယ္ ဆုိတဲ့ေနရာမွာ သူတုိ႔က ဥပေဒအရ ဆုိၿပီးေတာ့၊ ဥပေဒ ခ်ဳိးေဖာက္လုိ႔ ဆုိတဲ့ဟာမ်ဳိး သုံးလာတာ ေတြ႕ရပါတယ္။ ေနာက္တခ်က္က ျမန္မာႏုိင္ငံ အတြင္းမွာလည္း သတင္းသမားေတြ၊ သတင္းဂ်ာနယ္ေတြ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ လုပ္လုိ႔ရတယ္ဆိုတဲ့ သေဘာမ်ဳိး ေျပာေတာ့ ဖမ္းတယ္ဆီးတယ္ ဆုိတာက တကယ္တမ္း ဥပေဒအရ လုပ္တာလား၊ သက္သက္ သတင္းသမား ဆုိၿပီးေတာ့ ပစ္မွတ္ထား လုပ္တဲ့သေဘာ ရွိပါသလား။

“ဥပမာတခု အေနနဲ႔ ေျပာမယ္ဆုိရင္ မလွလွ၀င္း၊ မၾကာေသးခင္က ေထာင္ဒဏ္အႏွစ္ ၂၀ ထပ္ၿပီး အခ်ခံရတာ၊ အေစာပိုင္းမွာ ေထာင္ဒဏ္ ၇ ႏွစ္၊ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေထာင္ဒဏ္ အႏွစ္ ၂၀။ သူ႔ရဲ႕ တကယ္တမ္း ျပစ္မႈက စစ္အစိုးရက ပထမ ၇ ႏွစ္ကို လုိင္စင္မဲ့ ေမာ္ေတာ္ဆုိင္ကယ္ကုိ ေနာက္ကေနထုိင္ၿပီး လုိက္စီးသြားလုိ႔ ဆုိၿပီးေတာ့ သူ႔ကို ေထာင္ ၇ ႏွစ္ခ်တယ္။ စီးသြားတဲ့ေနရာက ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းကို စီးသြားတယ္၊ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမွာ သြားၿပီးေတာ့ ဘုန္းႀကီးေတြကို အင္တာဗ်ဴး လုပ္တယ္။ ဆုိေတာ့ အင္တာဗ်ဴးတဲ့အမႈက ေထာင္ဒဏ္ အႏွစ္ ၂၀ က်တယ္။

“သတင္းသမား တေယာက္အေနနဲ႔ သတင္းသြားယူတာ ကုိယ္ႏႈိက္ကုိက ရာဇ၀တ္မႈ ျဖစ္ေနတဲ့ အခါက်ေတာ့ သတင္းသမားေတြကို အခုလိုမ်ဳိး ႏွစ္ရွည္ေထာင္ဒဏ္ ခ်တယ္ဆုိတဲ့ ကိစၥဟာ သိပ္ေတာ့ မဆန္းေတာ့ဘူးလုိ႔ပဲ ေျပာရမွာပါပဲ။”

CPJ အစီရင္ခံစာထဲက အာဖရိကတိုက္ အေျခအေနနဲ႕ ပတ္သက္လို႕ေတာ့ သတင္းသမားေတြ အၾကမ္းဖက္ ခံရတာေၾကာင့္ ထြက္ေျပးတိမ္းေရွာင္ရတာ၊ ျပည္ပကို ေျပးရတာဟာ အာဖရိကမွာ အေရအတြက္ အမ်ားဆံုးပဲလို႕ ဆိုပါတယ္။ အေရွ႕အလယ္ပိုင္းနဲ႕ ေျမာက္အာဖရိကမွာ ဆိုလည္း လူ႕အခြင့္အေရး ခ်ဳိးေဖာက္မႈေတြကို စံုစမ္းေရးသားတဲ့ သတင္းေထာက္ေတြဟာ အစိုးရရဲ႕ ဖိအားေတြ ရင္ဆိုင္ေနရတယ္လို႕ ေရးထားပါတယ္။ လက္တင္အေမရိကဘက္မွာေတာ့ ရာဇ၀တ္မႈေတြနဲ႔ အဂတိလိုက္စားမႈေတြကို စံုစမ္းေရးသားတဲ့ သတင္းသမားေတြအဖို႔ အႏၲရာယ္ေတြ ရင္ဆိုင္ေနရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ႐ုရွားက ေျမာက္ပိုင္း ေကာ့ေကးဆပ္ေဒသဟာလည္း သတင္းသမားေတြအတြက္ ကမၻာေပၚမွာ အႏၲရာယ္အမ်ားဆံုး ေဒသတခုအျဖစ္ CPJ က သတ္မွတ္ပါတယ္။

ဆက္စပ္သတင္းမ်ား ...

XS
SM
MD
LG