သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ဝူဟန္ဗိုင္းရပ္ လူကို ဘယ္လိုကူးလဲ


ကူးစက္ႏိုင္တဲ့ ေရာဂါပိုးေတြ အေၾကာင္း သုေတသနလုပ္ေနတဲ့ ေဒါက္တာေအာင္သန္းတိုး

Corona ဗိုင်းရပ်ပိုး အန္တရာယ်အတိုင်းအတာကို သိနိုင်ဖို့ သဘာဝတောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေဆီကနေ လူတွေကို ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါပိုးတွေ အကြောင်း သုတေသနလုပ်နေတဲ့ ဒေါက်တာအောင်သန်းတိုးကို ဒေါ်ခင်မျိုးသက်က တွေ့ဆုံမေးမြန်းထားပါတယ်။

မေး ။ ။ အခုဆိုရင် မြန်မာနိုင်ငံမှာ အားလုံးစိုးရိမ်နေတာက ဝူဟန်ကစတဲ့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်ရောဂါပိုး ပျံ့နံှ့တဲ့ကိစ္စက မြန်မာနိုင်ငံကလည်း တော်တော်လေးစိုးရိမ်နေကြပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ စတင်ခဲ့တာ တရုတ်နိုင်ငံကဖြစ်ပြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံလည်းဖြစ်တယ်။ ဒီမှာလဲ သံသယရှိတဲ့ လူနာတွေလည်း တွေ့ထားတယ်ဆိုတော့ ဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ ဒီဗိုင်းရပ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ နည်းနည်းပြောပြပေးပါ။ သဘာဝတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေကနေ လူတွေကို ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါပိုးအကြောင်း နည်းနည်းပြောပြပေးပါ။

ဖြေ ။ ။ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေမှာလည်း သူတို့ဘာသာသူတို့ ဖြစ်နေတဲ့ ရောဂါတွေ ရှိတယ်။ သူတို့တွေက ကျနော်တို့လူတွေရှိတဲ့ နေရာတွေရောက်လာတယ်။ ကျနော်တို့လူတွေကလည်း လူဦးရေတိုးလာတာနဲ့အမျှ လယ်ယာတွေချဲ့ထွင်တယ်။ သူတို့တွေကို သွားဖမ်းတာတွေရှိတယ်။ အဲဒီအခါကြရင် ဘယ်လိုဖြစ်လာသလဲဆိုတော့ အခုဝူဟန်ကိစ္စမှာ ဘယ်လိုဖြစ်သလဲဆိုတော့ ကျနော် ဖတ်မိရသလောက်ဆိုရင် Seafood ဆိုင်တဆိုင်မှာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေလည်း ရောင်းတယ်။ အဲဒီကနေတဆင့် ဖြစ်တယ်လို့ ပြောကြတယ်။ အဲဒီတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေမှာမှ လူတွေကို ရောဂါကူးစက်နိုင်တဲ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေက နို့တိုက်သတ္တဝါ mammal တွေ ဖြစ်တယ်။ mammal တွေဆိုတော့ ကျနော်တို့နဲ့ Biology နည်းနည်းဆင်တဲ့သဘောတွေ ရှိတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ
ဥပမာ လင်းနို့ ဆိုပါစို့။ လင်းနို့ဆိုရင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်။ လင်းနို့မှာ ကျနော်တို့ Wildlife Project မှာဆိုရင် လင်းနို့မှာ ဗိုင်းရပ်မျိုးစုံ ကိန်းအောင်နေတတ်တယ်။ ရောဂါဗိုင်းရပ်တွေ ကိန်းအောင်နေတဲ့ လင်းနို့ကို ဖမ်းဆီးပြီးတော့ တခြားကျနော်တို့ ပုံမှန်စားနေကြ ကြက်တွေ၊ ဝက်တွေနဲ့ အနီးကပ်ထားတဲ့အချိန်မှာ ဘယ်လိုဖြစ်နိုင်သလဲဆိုရင် နှစ်မျိုးရှိတယ်။
ကျနော်တို့ စားမိတဲ့အခါလဲ ရောဂါဖြစ်လာနိုင်သလို၊ကျနော်တို့ လင်းနို့ကို တိုက်ရိုက်စားတဲ့အချိန်မှာလဲ ရောဂါတွေ ကူးလာနိုင်တယ်။

မေး ။ ။ ဆိုတော့ ဗိုင်းရပ် (virus) နဲ့ ဘတ်တီးရီးယား (bacteria) နှစ်မျိုးဟာ ကွဲပြားပါတယ်။ အဲဒီတော့ ဗိုင်းရပ် နဲ့ ဘတ်တီးရီးယားအကြောင်း နည်းနည်းလေး ရှင်းပြပေးပါ။ ဆေးပညာအရ ဘယ်ဟာက ပိုအန္တရာယ် ရှိတယ်ဆိုတာကို နည်းနည်းရှင်းပြပေးပါ။
ဖြေ ။ ။ ဘတ်တီးရီးယားဆိုတဲ့အကောင်က အကောင်ဆိုဒ်ကနေ စပြောလို့ရတယ်။ ဘတ်တီးရီးယားနဲ့ ဗိုင်းရပ်မှာဆိုရင် ဗိုင်းရပ်ဆိုရင် electron microscope နဲ့ ကြည့်မှရတဲ့ဟာ။ ကြည့်လို့ရတဲ့ဟာတွေ ရှိသလို၊ မရတဲ့ဟာတွေကလည်း ပိုများတယ်။ ဘတ်တီးရီးယားကြတော့ microscope အောက်မှာ ကြည့်လို့ရတယ်။ ဘတ်တီးရီးယားတွေကိုတော့ ပုံမှန်ဆေးဆိုင်တွေမှာ ရောင်းနေတဲ့ antibiotic အနုဇီဝဆေးတွေနဲ့ ကုသလို့ရတယ်။ ဗိုင်းရပ်ကြတော့ ကုသလို့မရတာများတယ်။ ဥပမာ မိုးတွင်း၊ မိုးကူးကာလတွေဆိုရင် ရာသီတုပ်ကွေး ဖြစ်တဲ့အချိန်ကြရင် ကျနော်တို့ကို ဘယ်ဆရာဝန်တွေ၊ ဘယ်ဆေးပေးသလဲဆိုတော့ ကျနော်တို့ ပါရာစီတမော့လောက်ပဲ ပေးကြတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဒီဟာက ရောဂါကို ကုတာမဟုတ်ဘဲနဲ့ ရောဂါ symptom တခုဖြစ်တဲ့ ကိုယ်အပူချိန်မြင့်တာကိုပဲ ပေးကြတာ။ ကိုယ်ခံအားနဲ့ပဲ တိုက်ထုတ်ရတာများတယ်။
မေး ။ ။ Coronavirus က အခု တရုတ်ပြည်ကနေ မြန်မာနိုင်ငံမှာလဲ သံသယလူနာတွေ တွေ့လာရပြီ။ ဆိုတော့ ဒီလိုမျိုး ပြန့်ပွားနေတာတွေကို အန္တရာယ်အတိုင်းအတာ ဘယ်လောက်ရှိလဲဆိုတာကို ပြောပြပေးပါ။

ဖြေ ။ ။ အခုလောလောဆယ်တော့ mode of transmission ကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုက တရုတ်ပြည်ကလာတဲ့လူ၊ ဒါမှမဟုတ် တရုတ်ပြည် သွားဖူးတဲ့လူတွေဆီက အဓိကကူးနေတာ။ နောက်ပိုင်းမှသာ စင်္ကာပူမှာဆိုရင် ပြန်လာတဲ့လူကနေတဆင့် ပြန်ကူးတာတွေ စဖြစ်လာတယ်။ အဓိကတော့ ကျနော်တို့အနေနဲ့ ဒီမှာလဲ အဲဒီလိုဖြစ်လာနိုင်တယ်။ နိုင်ငံခြားသား အဝင်အထွက်တွေ ရှိမယ်။ နယ်စပ်တွေမှာဆိုရင်လဲ ကျနော်တို့က အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံဖြစ်တဲ့အတွက် နယ်စပ်ကတဆင့် ထိတွေ့ပြီးတော့ ကူးလာနိုင်တာတွေလည်း ရှိတယ်။ အဓိက ဖျားတဲ့လူက နှားစေးမယ်၊ ချောင်းဆိုးမယ်။ ချောင်းဆိုတဲ့အခါပဲဖြစ်ဖြစ်၊ နှားစေးတဲ့အခါပဲဖြစ်ဖြစ် အမှုန်အစက်တွေ အများကြီးလေထဲ ပျံ့နံှ့သွားတယ်။ လေထဲပျံ့သွားတဲ့အခါ ကိုယ်တွေက ရှူရှိုက်မိတာ၊ ပြီးတော့ အဲဒီအမှုန်အစက်တွေက ကိုယ်တွေနေ့တဓုဝသုံးတဲ့ ပစ္စည်းတွေပေါ်ကျပြီး ကိုယ်ကထိတွေ့မိတာတွေရှိမယ်။ အဲဒီအခါကြရင် ကူးလာနိုင်မယ်။ ပြီးတော့ ဒီဗိုင်းရပ်က ကျနော်ဖတ်မိသလောက်ကတော့ အပြင်မှာ မိနစ် (၂၀ - ၃၀) လောက်ခံပြီးမှ သေဆုံးတယ်လို့ပြောတယ်။ အဓိကတော့ ဒီအမှုန်အစက်တွေ ကျတာကို ထိမိမယ်။ ကိုယ်ကရှူရှိုက်မိတယ်ဆိုရင် ကူးစက်ခံရမယ်။

အရင်တုန်းက h5n1 အကြောင်းပြောရင် သူက ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးကနေ နောက်ပိုင်း ဘယ်လိုပြောင်းလဲသလဲဆိုရင် တဖြည်းဖြည်းနဲ့ ဒီဗိုင်းရပ်တွေက သူတို့ဆီမှာ အမြဲပြောင်းနိုင်တဲ့ သတ္တိရှိတယ်။ ဆိုတော့ ပုံစံပြောင်းသွားပြီးတော့ သူက ရာသီတုပ်ကွေးအနေနဲ့ ပြောင်းသွားတယ်။ ရာသီတုပ်ကွေးပဲဖြစ်ဖြစ် h5n1 ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ Corona ပဲဖြစ်ဖြစ် ကျနော်တို့ ကုသဖို့ဆိုရင် ကျနော်တို့ ကိုယ်ခံအား ကောင်းနေဖို့လိုတယ်။ ကိုယ်ခံအားကောင်းဖို့ဆိုတာ ကျနော်တို့အနေနဲ့ အစာ Diet အနေနဲ့ ကြည့်ရမယ်။ အစာကောင်းကောင်းမွန်မွန် စားတာတို့၊ ဒါက ပုံမှန်လူတွေမှာ။ ကျနော်တို့အနေနဲ့ ကိုယ်ခံအား အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကျနေတဲ့လူတွေ ရှိနိုင်တယ်။ ဥပမာ HIV/AIDS လူနာတွေ၊ အသက်ကြီးရင့်သူ၊ အသက်အရမ်းငယ်တဲ့လူ၊ ဒါမှမဟုတ် ကင်ဆာ ဖြစ်နေတဲ့လူ။ အဲဒီလိုမျိုး လူတွေကတော့ သူများထက်ပိုပြီးတော့ ဂရုစိုက်ရမယ်။ အဓိကတော့ သူများထက် ကိုယ်ခံအားကျနေတော့ ပုံမှန်ဆိုရင်တောင် ရောဂါတခုခု ရိုးရိုး infection ဝင်တာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ တုပ်ကွေးဖြစ်တာပဲဖြစ်ဖြစ် အန္တရာယ်ထားပြီး ကုသနေရတဲ့အချိန်မှာ ဒီလိုရောဂါအသစ်တွေက ပိုပြီးတော့တောင် ဂရုစိုက်ရမယ်။

မေး ။ ။ ဆိုတော့ အခုလိုမျိုး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ ထိတွေ့ပြီးမှ ဖြစ်တတ်တဲ့ ရောဂါတွေက တခြားဘာရောဂါတွေ ရှိပါသလဲ။ အဲဒါလဲ နည်းနည်းပြောပြပေးပါ။

ဖြေ ။ ။ ဘာရောဂါတွေလဲဆိုရင် ပြီးခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်အတွင်းမှာ Zika virus - ဇီကာဆိုရင် ခြင်ကိုက်လို့ ဖြစ်တယ်ဆိုပေမယ့် ခြင်က တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကို သွားကိုက်ပြီး ဖြစ်လာဖို့များတယ်။ ဒါက Proof တော့ မဖြစ်သေးဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဖြစ်ဖို့များတာက ခြင်ကနေ လင်းနို့တွေကို သွားကိုက်ပြီး အဲဒီခြင်တွေက လူကိုပြန်လာကိုက်တဲ့အချိန်မှာ လူတွေမှာ ဇီကာဆိုပြီး ဖြစ်လာခဲ့တယ်။ အရင်တုန်းက SAR တွေ ဘာတွေဆိုရင်လဲ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကပဲ လာဖို့များတယ်။ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေဆိုရင် အခြားနိုင်ငံတွေမှာဆိုရင် ကုလားအုပ်ကနေ ကူးတာတို့၊ အဲဒီလိုရောဂါတွေလည်း ရှိသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်တို့ အာရှမှာတော့ ကုလားအုပ်က native မဖြစ်တဲ့အတွက် အဲဒီရောဂါကတော့ စိတ်ပူဖို့ မလိုဘူး။ အမှန်မှာ ဇီကာတို့ ဘာတို့ဆိုရင် အဲဒါအပြင် ဘာတွေရှိနိုင်သလဲဆိုရင် မွှား (tick) တို့ဘာတို့ကတဆင့် ကူးလာနိုင်တဲ့ ရောဂါတွေလည်း ရှိသေးတယ်။

မေး ။ ။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ သတိထားသင့်တာ ဘယ်ဒေသတွေမှာ ဒီဟာမျိုး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ ထိတွေ့ပြီးတော့ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ရောဂါတွေ။ ဘယ်ဒေသတွေမှာ အထူးသတိထားဖို့ လိုပါသလဲ။

ဖြေ ။ ။ ဒေသတွေအနေနဲ့ဆိုရင် တောထူထပ်တဲ့ ရခိုင်ရိုးမ၊ ပဲခူးရိုးမ၊ အောက်ဘက်မှာဆိုရင် တနင်္သာရီရိုးမ - ငှက်ဖျားရောဂါ ဖြစ်တဲ့ဒေသတွေမှာဆို သတိထားရမယ်။ ငှက်ဖျားဖြစ်တဲ့ဒေသဆိုတာ တောအုပ်ထူထပ်တဲ့ နေရာတွေမှာပဲ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေ များမယ်။ အဲဒီလို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ အထိအတွေ့များတဲ့ နေရာတွေကတော့ ပိုပြီးဂရုစိုက်သင့်တယ်။ ဥပမာ မြောက်ဘက်မှာဆိုရင်လဲ ကချင်၊ ချင်းပြည်နယ်ဘက်မှာလဲ တောထူတာတွေ ရှိတယ်။

မေး ။ ။ ဒီတိရစ္ဆာန်တွေကနေတဆင့် ရောဂါပိုးတွေ သယ်လာနိုင်တယ်ဆိုတာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဒီလိုမျိုး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေ ရောင်းဝယ်နေတာတွေကို ဘယ်လိုမျိုး လုပ်သင့်တယ် ထင်ပါသလဲ။

ဖြေ ။ ။ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေ ရောင်းဝယ်တာတွေကတော့ ကျနော်တို့ဆီမှာ နည်းနည်း ဥပဒေတော့ ရှိပြီသားပါ။ ဥပဒေပြဌာန်းထားတာ အသစ်ဆိုရင် ၂၀၁၈ တုန်းကမှ ဥပဒေအသစ်တွေ - တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ရောင်းဝယ်မှုတွေကို ဟန့်တားတဲ့ ဥပဒေတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်တို့နိုင်ငံမှာ လူအင်အား မလုံလောက်ပါဘူး။ မလုံလောက်တော့ ဒီဟာတွေကို သေချာတင်းကြပ် Enforce လုပ်ဖို့ နည်းနည်းခက်ခဲမယ်။ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဆိုတာ ကျနော်တို့ ကူးလာနိုင်တဲ့ အကောင်တွေမှ မဟုတ်ပါဘူး၊ ဆင်တို့ဘာတို့ဆိုလဲ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်၊ ကျနော်တို့ သတင်းတွေမှာ အမြဲတမ်း ဖတ်နေရတယ်။ ဆင်ကိုသတ်ပြီးတော့ အစွယ်တွေကို ရောင်းတာတွေ ရှိတယ်။ တခြားဘာရှိသလဲဆိုရင် သင်းခွေချပ်တွေလည်း ရောင်းတာတွေ အများကြီးရှိတယ်။ သင်းခွေချပ်ဆိုရင် အခုဆိုရင် endangered species ရှားပါးတိရစ္ဆာန်စာရင်းထဲ ဝင်သွားပြီ။ အာရှဘက်မှာ ဘယ်လောက်တောင် ရောင်းနေသလဲဆိုရင် - ရန်ကုန်မြို့ထွက်နားမှာဆိုရင်လဲ စားသောက်ဆိုင်တွေ ဖွင့်ပြီးတော့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေကို ချက်ပြုပ်ရောင်းချတာတွေလည်း ရှိသလို၊ နိုင်ငံခြား တင်ပို့ရောင်းချဖို့ တာချီလိတ်ဘက်က ထွက်နေတာတွေ ရှိသလို၊ တရုတ်ပြည်သွားတာတွေလည်း ရှိတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ လူတွေကို အသိပညာပေး လုပ်နိုင်မှပဲရမယ်။ ပညာအများကြီးပေးမှပဲ ရမယ်။ တချို့ကြတော့ ကျနော်တို့ တွေ့ဖူးပါတယ်။ တောမျက်ထဲမှာ အလုပ်လုပ်ကြတယ်။ အလုပ်လုပ်တဲ့အခါမှာ သူတို့အတွက် ကျနော်တို့ ပုံမှန်စားသောက်နေကြ ကြက်၊ ဝက်၊ ငါးဆိုတာ သိပ်အဆင်မပြေဘူး။ အဆင်မပြေတဲ့အချိန်မှာ သူတို့ကိုယ်တိုင်က တောကောင် လိုက်မှရမယ့် အခြေအနေရှိတယ်။ အဲဒီအခါကြရင် သူတို့တွေကို ဘယ်လိုကူညီနိုင်မလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းကြီးတခုပါပဲ။

မေး ။ ။ အခု ဝူဟန်ကနေစတဲ့ Coronavirus ရောဂါပိုး ကူးစက်မှာကို လူတိုင်း ကြောက်နေကြပါတယ်။ ကြောက်နေကြပေမယ့် သေသေချာချာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ရောဂါပိုး မကူးစက်အောင် ကာကွယ်ရမယ်ဆိုတာကို မသိတဲ့လူက များပါတယ်။ ဒါတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ ကာကွယ်ဖို့ ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ။ သူများကို မကူးဖို့ ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲဆိုတာကို နည်းနည်းပြောပြပေးပါ။

ဖြေ ။ ။ ကျနော်တို့ ဆေးလောကမှာ Prevention ကာကွယ်တာက ကုသတာထက် ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ ကာကွယ်တဲ့အခါမှာ လူတိုင်းသွားနေတဲ့ နေရာတွေကို သွားတဲ့အခါ Mask တပ်ဖို့ လိုပါတယ်။ Mask ကလဲ ရိုးရိုး surgical mask နဲ့လည်း ရပါတယ်။ N95 အထိ မလိုပါဘူး။ တကယ်လို့ ဝယ်ဖို့ မလွယ်ဘူးဆိုရင်။ ပြီးတော့ ဘယ်ပဲရောက်ရောက် လက်ဆေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ပြီးတော့ Mask တပ်တဲ့အချိန်မှာ ဘာတွေမြင်နေသလဲဆိုရင် Mask ကို သတင်းအမှားတွေ - အမှန်မှာ အရောင် color ရှိတဲ့ဘက်က အပြင်မှာတပ်ရမှာ။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ အပြင်ကနေ moisture တွေ ဘာတွေ စုပ်ထားပေးနိုင်တယ်။ ဒီမှာ သတင်းအမှားနဲ့ အရောင်ကို အထဲမှာဝတ်တယ်။ အဖြူကို အပြင်မှာ ဝတ်တာတွေရှိတယ်။ အဲဒါ မှားနေပါတယ်လို့ ပြောချင်ပါတယ်။ ပုံမှန်လက်ဆေးဖို့။ အစားအသောက်စားတဲ့အခါလဲ သေချာချက်ပြုပ်ထားတဲ့ သားငါးတွေကိုပဲ စားဖို့ အကြံပေးချင်ပါတယ်။

မေး ။ ။ အခုလိုမျိုး VOA ကို လာပြီးတော့ သေချာရှင်းလင်းပြောဆိုပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

==ZawGyi===

Corona ဗိုင္းရပ္ပိုး အႏၲရာယ္အတိုင္းအတာကို သိႏိုင္ဖို႔ သဘာဝေတာ႐ိုင္းတိရိစာၦန္ေတြဆီကေန လူေတြကို ကူးစက္ႏိုင္တဲ့ ေရာဂါပိုးေတြ အေၾကာင္း သုေတသနလုပ္ေနတဲ့ ေဒါက္တာေအာင္သန္းတိုးကို ေဒၚခင္မ်ိဳးသက္က ေတြ႕ဆုံေမးျမန္းထားပါတယ္။

ေမး ။ ။ အခုဆိုရင္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အားလုံးစိုးရိမ္ေနတာက ဝူဟန္ကစတဲ့ ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္ေရာဂါပိုး ပ်ံ႕နံွ႔တဲ့ကိစၥက ျမန္မာႏိုင္ငံကလည္း ေတာ္ေတာ္ေလးစိုးရိမ္ေနၾကပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ စတင္ခဲ့တာ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံကျဖစ္ၿပီး အိမ္နီးခ်င္းႏိုင္ငံလည္းျဖစ္တယ္။ ဒီမွာလဲ သံသယရွိတဲ့ လူနာေတြလည္း ေတြ႕ထားတယ္ဆိုေတာ့ ဒါနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ဒီဗိုင္းရပ္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ နည္းနည္းေျပာျပေပးပါ။ သဘာဝေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြကေန လူေတြကို ကူးစက္ႏိုင္တဲ့ ေရာဂါပိုးအေၾကာင္း နည္းနည္းေျပာျပေပးပါ။

ေျဖ ။ ။ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြမွာလည္း သူတို႔ဘာသာသူတို႔ ျဖစ္ေနတဲ့ ေရာဂါေတြ ရွိတယ္။ သူတို႔ေတြက က်ေနာ္တို႔လူေတြရွိတဲ့ ေနရာေတြေရာက္လာတယ္။ က်ေနာ္တို႔လူေတြကလည္း လူဦးေရတိုးလာတာနဲ႔အမွ် လယ္ယာေတြခ်ဲ႕ထြင္တယ္။ သူတို႔ေတြကို သြားဖမ္းတာေတြရွိတယ္။ အဲဒီအခါၾကရင္ ဘယ္လိုျဖစ္လာသလဲဆိုေတာ့ အခုဝူဟန္ကိစၥမွာ ဘယ္လိုျဖစ္သလဲဆိုေတာ့ က်ေနာ္ ဖတ္မိရသေလာက္ဆိုရင္ Seafood ဆိုင္တဆိုင္မွာ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြလည္း ေရာင္းတယ္။ အဲဒီကေနတဆင့္ ျဖစ္တယ္လို႔ ေျပာၾကတယ္။ အဲဒီေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြမွာမွ လူေတြကို ေရာဂါကူးစက္ႏိုင္တဲ့ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြက ႏို႔တိုက္သတၱဝါ mammal ေတြ ျဖစ္တယ္။ mammal ေတြဆိုေတာ့ က်ေနာ္တို႔နဲ႔ Biology နည္းနည္းဆင္တဲ့သေဘာေတြ ရွိတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ
ဥပမာ လင္းႏို႔ ဆိုပါစို႔။ လင္းႏို႔ဆိုရင္ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္။ လင္းႏို႔မွာ က်ေနာ္တို႔ Wildlife Project မွာဆိုရင္ လင္းႏို႔မွာ ဗိုင္းရပ္မ်ိဳးစုံ ကိန္းေအာင္ေနတတ္တယ္။ ေရာဂါဗိုင္းရပ္ေတြ ကိန္းေအာင္ေနတဲ့ လင္းႏို႔ကို ဖမ္းဆီးၿပီးေတာ့ တျခားက်ေနာ္တို႔ ပုံမွန္စားေနၾက ၾကက္ေတြ၊ ဝက္ေတြနဲ႔ အနီးကပ္ထားတဲ့အခ်ိန္မွာ ဘယ္လိုျဖစ္ႏိုင္သလဲဆိုရင္ ႏွစ္မ်ိဳးရွိတယ္။
က်ေနာ္တို႔ စားမိတဲ့အခါလဲ ေရာဂါျဖစ္လာႏိုင္သလို၊က်ေနာ္တို႔ လင္းႏို႔ကို တိုက္႐ိုက္စားတဲ့အခ်ိန္မွာလဲ ေရာဂါေတြ ကူးလာႏိုင္တယ္။

ေမး ။ ။ ဆိုေတာ့ ဗိုင္းရပ္ (virus) နဲ႔ ဘတ္တီးရီးယား (bacteria) ႏွစ္မ်ိဳးဟာ ကြဲျပားပါတယ္။ အဲဒီေတာ့ ဗိုင္းရပ္ နဲ႔ ဘတ္တီးရီးယားအေၾကာင္း နည္းနည္းေလး ရွင္းျပေပးပါ။ ေဆးပညာအရ ဘယ္ဟာက ပိုအႏၲရာယ္ ရွိတယ္ဆိုတာကို နည္းနည္းရွင္းျပေပးပါ။
ေျဖ ။ ။ ဘတ္တီးရီးယားဆိုတဲ့အေကာင္က အေကာင္ဆိုဒ္ကေန စေျပာလို႔ရတယ္။ ဘတ္တီးရီးယားနဲ႔ ဗိုင္းရပ္မွာဆိုရင္ ဗိုင္းရပ္ဆိုရင္ electron microscope နဲ႔ ၾကည့္မွရတဲ့ဟာ။ ၾကည့္လို႔ရတဲ့ဟာေတြ ရွိသလို၊ မရတဲ့ဟာေတြကလည္း ပိုမ်ားတယ္။ ဘတ္တီးရီးယားၾကေတာ့ microscope ေအာက္မွာ ၾကည့္လို႔ရတယ္။ ဘတ္တီးရီးယားေတြကိုေတာ့ ပုံမွန္ေဆးဆိုင္ေတြမွာ ေရာင္းေနတဲ့ antibiotic အႏုဇီဝေဆးေတြနဲ႔ ကုသလို႔ရတယ္။ ဗိုင္းရပ္ၾကေတာ့ ကုသလို႔မရတာမ်ားတယ္။ ဥပမာ မိုးတြင္း၊ မိုးကူးကာလေတြဆိုရင္ ရာသီတုပ္ေကြး ျဖစ္တဲ့အခ်ိန္ၾကရင္ က်ေနာ္တို႔ကို ဘယ္ဆရာဝန္ေတြ၊ ဘယ္ေဆးေပးသလဲဆိုေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ပါရာစီတေမာ့ေလာက္ပဲ ေပးၾကတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ ဒီဟာက ေရာဂါကို ကုတာမဟုတ္ဘဲနဲ႔ ေရာဂါ symptom တခုျဖစ္တဲ့ ကိုယ္အပူခ်ိန္ျမင့္တာကိုပဲ ေပးၾကတာ။ ကိုယ္ခံအားနဲ႔ပဲ တိုက္ထုတ္ရတာမ်ားတယ္။
ေမး ။ ။ Coronavirus က အခု တ႐ုတ္ျပည္ကေန ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလဲ သံသယလူနာေတြ ေတြ႕လာရၿပီ။ ဆိုေတာ့ ဒီလိုမ်ိဳး ျပန႔္ပြားေနတာေတြကို အႏၲရာယ္အတိုင္းအတာ ဘယ္ေလာက္ရွိလဲဆိုတာကို ေျပာျပေပးပါ။

ေျဖ ။ ။ အခုေလာေလာဆယ္ေတာ့ mode of transmission ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႔မႈက တ႐ုတ္ျပည္ကလာတဲ့လူ၊ ဒါမွမဟုတ္ တ႐ုတ္ျပည္ သြားဖူးတဲ့လူေတြဆီက အဓိကကူးေနတာ။ ေနာက္ပိုင္းမွသာ စကၤာပူမွာဆိုရင္ ျပန္လာတဲ့လူကေနတဆင့္ ျပန္ကူးတာေတြ စျဖစ္လာတယ္။ အဓိကေတာ့ က်ေနာ္တို႔အေနနဲ႔ ဒီမွာလဲ အဲဒီလိုျဖစ္လာႏိုင္တယ္။ ႏိုင္ငံျခားသား အဝင္အထြက္ေတြ ရွိမယ္။ နယ္စပ္ေတြမွာဆိုရင္လဲ က်ေနာ္တို႔က အိမ္နီးနားခ်င္း ႏိုင္ငံျဖစ္တဲ့အတြက္ နယ္စပ္ကတဆင့္ ထိေတြ႕ၿပီးေတာ့ ကူးလာႏိုင္တာေတြလည္း ရွိတယ္။ အဓိက ဖ်ားတဲ့လူက ႏွားေစးမယ္၊ ေခ်ာင္းဆိုးမယ္။ ေခ်ာင္းဆိုတဲ့အခါပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ႏွားေစးတဲ့အခါပဲျဖစ္ျဖစ္ အမႈန္အစက္ေတြ အမ်ားႀကီးေလထဲ ပ်ံ႕နံွ႔သြားတယ္။ ေလထဲပ်ံ႕သြားတဲ့အခါ ကိုယ္ေတြက ရႉရႈိက္မိတာ၊ ၿပီးေတာ့ အဲဒီအမႈန္အစက္ေတြက ကိုယ္ေတြေန႔တဓုဝသုံးတဲ့ ပစၥည္းေတြေပၚက်ၿပီး ကိုယ္ကထိေတြ႕မိတာေတြရွိမယ္။ အဲဒီအခါၾကရင္ ကူးလာႏိုင္မယ္။ ၿပီးေတာ့ ဒီဗိုင္းရပ္က က်ေနာ္ဖတ္မိသေလာက္ကေတာ့ အျပင္မွာ မိနစ္ (၂၀ - ၃၀) ေလာက္ခံၿပီးမွ ေသဆုံးတယ္လို႔ေျပာတယ္။ အဓိကေတာ့ ဒီအမႈန္အစက္ေတြ က်တာကို ထိမိမယ္။ ကိုယ္ကရႉရႈိက္မိတယ္ဆိုရင္ ကူးစက္ခံရမယ္။

အရင္တုန္းက h5n1 အေၾကာင္းေျပာရင္ သူက ၾကက္ငွက္တုပ္ေကြးကေန ေနာက္ပိုင္း ဘယ္လိုေျပာင္းလဲသလဲဆိုရင္ တျဖည္းျဖည္းနဲ႔ ဒီဗိုင္းရပ္ေတြက သူတို႔ဆီမွာ အၿမဲေျပာင္းႏိုင္တဲ့ သတၱိရွိတယ္။ ဆိုေတာ့ ပုံစံေျပာင္းသြားၿပီးေတာ့ သူက ရာသီတုပ္ေကြးအေနနဲ႔ ေျပာင္းသြားတယ္။ ရာသီတုပ္ေကြးပဲျဖစ္ျဖစ္ h5n1 ပဲျဖစ္ျဖစ္၊ Corona ပဲျဖစ္ျဖစ္ က်ေနာ္တို႔ ကုသဖို႔ဆိုရင္ က်ေနာ္တို႔ ကိုယ္ခံအား ေကာင္းေနဖို႔လိုတယ္။ ကိုယ္ခံအားေကာင္းဖို႔ဆိုတာ က်ေနာ္တို႔အေနနဲ႔ အစာ Diet အေနနဲ႔ ၾကည့္ရမယ္။ အစာေကာင္းေကာင္းမြန္မြန္ စားတာတို႔၊ ဒါက ပုံမွန္လူေတြမွာ။ က်ေနာ္တို႔အေနနဲ႔ ကိုယ္ခံအား အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ က်ေနတဲ့လူေတြ ရွိႏိုင္တယ္။ ဥပမာ HIV/AIDS လူနာေတြ၊ အသက္ႀကီးရင့္သူ၊ အသက္အရမ္းငယ္တဲ့လူ၊ ဒါမွမဟုတ္ ကင္ဆာ ျဖစ္ေနတဲ့လူ။ အဲဒီလိုမ်ိဳး လူေတြကေတာ့ သူမ်ားထက္ပိုၿပီးေတာ့ ဂ႐ုစိုက္ရမယ္။ အဓိကေတာ့ သူမ်ားထက္ ကိုယ္ခံအားက်ေနေတာ့ ပုံမွန္ဆိုရင္ေတာင္ ေရာဂါတခုခု ႐ိုး႐ိုး infection ဝင္တာပဲျဖစ္ျဖစ္၊ တုပ္ေကြးျဖစ္တာပဲျဖစ္ျဖစ္ အႏၲရာယ္ထားၿပီး ကုသေနရတဲ့အခ်ိန္မွာ ဒီလိုေရာဂါအသစ္ေတြက ပိုၿပီးေတာ့ေတာင္ ဂ႐ုစိုက္ရမယ္။

ေမး ။ ။ ဆိုေတာ့ အခုလိုမ်ိဳး ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြနဲ႔ ထိေတြ႕ၿပီးမွ ျဖစ္တတ္တဲ့ ေရာဂါေတြက တျခားဘာေရာဂါေတြ ရွိပါသလဲ။ အဲဒါလဲ နည္းနည္းေျပာျပေပးပါ။

ေျဖ ။ ။ ဘာေရာဂါေတြလဲဆိုရင္ ၿပီးခဲ့တဲ့ ဆယ္စုႏွစ္အတြင္းမွာ Zika virus - ဇီကာဆိုရင္ ျခင္ကိုက္လို႔ ျဖစ္တယ္ဆိုေပမယ့္ ျခင္က ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ကို သြားကိုက္ၿပီး ျဖစ္လာဖို႔မ်ားတယ္။ ဒါက Proof ေတာ့ မျဖစ္ေသးဘူး။ ဒါေပမဲ့ ျဖစ္ဖို႔မ်ားတာက ျခင္ကေန လင္းႏို႔ေတြကို သြားကိုက္ၿပီး အဲဒီျခင္ေတြက လူကိုျပန္လာကိုက္တဲ့အခ်ိန္မွာ လူေတြမွာ ဇီကာဆိုၿပီး ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ အရင္တုန္းက SAR ေတြ ဘာေတြဆိုရင္လဲ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ကပဲ လာဖို႔မ်ားတယ္။ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြဆိုရင္ အျခားႏိုင္ငံေတြမွာဆိုရင္ ကုလားအုပ္ကေန ကူးတာတို႔၊ အဲဒီလိုေရာဂါေတြလည္း ရွိေသးတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တို႔ အာရွမွာေတာ့ ကုလားအုပ္က native မျဖစ္တဲ့အတြက္ အဲဒီေရာဂါကေတာ့ စိတ္ပူဖို႔ မလိုဘူး။ အမွန္မွာ ဇီကာတို႔ ဘာတို႔ဆိုရင္ အဲဒါအျပင္ ဘာေတြရွိႏိုင္သလဲဆိုရင္ မႊား (tick) တို႔ဘာတို႔ကတဆင့္ ကူးလာႏိုင္တဲ့ ေရာဂါေတြလည္း ရွိေသးတယ္။

ေမး ။ ။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ သတိထားသင့္တာ ဘယ္ေဒသေတြမွာ ဒီဟာမ်ိဳး ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြနဲ႔ ထိေတြ႕ၿပီးေတာ့ ျဖစ္လာႏိုင္တဲ့ ေရာဂါေတြ။ ဘယ္ေဒသေတြမွာ အထူးသတိထားဖို႔ လိုပါသလဲ။

ေျဖ ။ ။ ေဒသေတြအေနနဲ႔ဆိုရင္ ေတာထူထပ္တဲ့ ရခိုင္႐ိုးမ၊ ပဲခူး႐ိုးမ၊ ေအာက္ဘက္မွာဆိုရင္ တနသၤာရီ႐ိုးမ - ငွက္ဖ်ားေရာဂါ ျဖစ္တဲ့ေဒသေတြမွာဆို သတိထားရမယ္။ ငွက္ဖ်ားျဖစ္တဲ့ေဒသဆိုတာ ေတာအုပ္ထူထပ္တဲ့ ေနရာေတြမွာပဲ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြ မ်ားမယ္။ အဲဒီလို ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြနဲ႔ အထိအေတြ႕မ်ားတဲ့ ေနရာေတြကေတာ့ ပိုၿပီးဂ႐ုစိုက္သင့္တယ္။ ဥပမာ ေျမာက္ဘက္မွာဆိုရင္လဲ ကခ်င္၊ ခ်င္းျပည္နယ္ဘက္မွာလဲ ေတာထူတာေတြ ရွိတယ္။

ေမး ။ ။ ဒီတိရစာၦန္ေတြကေနတဆင့္ ေရာဂါပိုးေတြ သယ္လာႏိုင္တယ္ဆိုတာ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ဒီလိုမ်ိဳး ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြ ေရာင္းဝယ္ေနတာေတြကို ဘယ္လိုမ်ိဳး လုပ္သင့္တယ္ ထင္ပါသလဲ။

ေျဖ ။ ။ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြ ေရာင္းဝယ္တာေတြကေတာ့ က်ေနာ္တို႔ဆီမွာ နည္းနည္း ဥပေဒေတာ့ ရွိၿပီသားပါ။ ဥပေဒျပဌာန္းထားတာ အသစ္ဆိုရင္ ၂၀၁၈ တုန္းကမွ ဥပေဒအသစ္ေတြ - ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ ေရာင္းဝယ္မႈေတြကို ဟန႔္တားတဲ့ ဥပေဒေတြ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တို႔ႏိုင္ငံမွာ လူအင္အား မလုံေလာက္ပါဘူး။ မလုံေလာက္ေတာ့ ဒီဟာေတြကို ေသခ်ာတင္းၾကပ္ Enforce လုပ္ဖို႔ နည္းနည္းခက္ခဲမယ္။ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ဆိုတာ က်ေနာ္တို႔ ကူးလာႏိုင္တဲ့ အေကာင္ေတြမွ မဟုတ္ပါဘူး၊ ဆင္တို႔ဘာတို႔ဆိုလဲ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္၊ က်ေနာ္တို႔ သတင္းေတြမွာ အၿမဲတမ္း ဖတ္ေနရတယ္။ ဆင္ကိုသတ္ၿပီးေတာ့ အစြယ္ေတြကို ေရာင္းတာေတြ ရွိတယ္။ တျခားဘာရွိသလဲဆိုရင္ သင္းေခြခ်ပ္ေတြလည္း ေရာင္းတာေတြ အမ်ားႀကီးရွိတယ္။ သင္းေခြခ်ပ္ဆိုရင္ အခုဆိုရင္ endangered species ရွားပါးတိရစာၦန္စာရင္းထဲ ဝင္သြားၿပီ။ အာရွဘက္မွာ ဘယ္ေလာက္ေတာင္ ေရာင္းေနသလဲဆိုရင္ - ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ထြက္နားမွာဆိုရင္လဲ စားေသာက္ဆိုင္ေတြ ဖြင့္ၿပီးေတာ့ ေတာ႐ိုင္းတိရစာၦန္ေတြကို ခ်က္ျပဳပ္ေရာင္းခ်တာေတြလည္း ရွိသလို၊ ႏိုင္ငံျခား တင္ပို႔ေရာင္းခ်ဖို႔ တာခ်ီလိတ္ဘက္က ထြက္ေနတာေတြ ရွိသလို၊ တ႐ုတ္ျပည္သြားတာေတြလည္း ရွိတယ္။ အဲဒါေတြကေတာ့ လူေတြကို အသိပညာေပး လုပ္ႏိုင္မွပဲရမယ္။ ပညာအမ်ားႀကီးေပးမွပဲ ရမယ္။ တခ်ိဳ႕ၾကေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ေတြ႕ဖူးပါတယ္။ ေတာမ်က္ထဲမွာ အလုပ္လုပ္ၾကတယ္။ အလုပ္လုပ္တဲ့အခါမွာ သူတို႔အတြက္ က်ေနာ္တို႔ ပုံမွန္စားေသာက္ေနၾက ၾကက္၊ ဝက္၊ ငါးဆိုတာ သိပ္အဆင္မေျပဘူး။ အဆင္မေျပတဲ့အခ်ိန္မွာ သူတို႔ကိုယ္တိုင္က ေတာေကာင္ လိုက္မွရမယ့္ အေျခအေနရွိတယ္။ အဲဒီအခါၾကရင္ သူတို႔ေတြကို ဘယ္လိုကူညီႏိုင္မလဲဆိုတဲ့ ေမးခြန္းႀကီးတခုပါပဲ။

ေမး ။ ။ အခု ဝူဟန္ကေနစတဲ့ Coronavirus ေရာဂါပိုး ကူးစက္မွာကို လူတိုင္း ေၾကာက္ေနၾကပါတယ္။ ေၾကာက္ေနၾကေပမယ့္ ေသေသခ်ာခ်ာ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ေရာဂါပိုး မကူးစက္ေအာင္ ကာကြယ္ရမယ္ဆိုတာကို မသိတဲ့လူက မ်ားပါတယ္။ ဒါေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ကာကြယ္ဖို႔ ဘယ္လိုလုပ္ရမလဲ။ သူမ်ားကို မကူးဖို႔ ဘယ္လိုလုပ္ရမလဲဆိုတာကို နည္းနည္းေျပာျပေပးပါ။

ေျဖ ။ ။ က်ေနာ္တို႔ ေဆးေလာကမွာ Prevention ကာကြယ္တာက ကုသတာထက္ ပိုအေရးႀကီးပါတယ္။ ကာကြယ္တဲ့အခါမွာ လူတိုင္းသြားေနတဲ့ ေနရာေတြကို သြားတဲ့အခါ Mask တပ္ဖို႔ လိုပါတယ္။ Mask ကလဲ ႐ိုး႐ိုး surgical mask နဲ႔လည္း ရပါတယ္။ N95 အထိ မလိုပါဘူး။ တကယ္လို႔ ဝယ္ဖို႔ မလြယ္ဘူးဆိုရင္။ ၿပီးေတာ့ ဘယ္ပဲေရာက္ေရာက္ လက္ေဆးဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ Mask တပ္တဲ့အခ်ိန္မွာ ဘာေတြျမင္ေနသလဲဆိုရင္ Mask ကို သတင္းအမွားေတြ - အမွန္မွာ အေရာင္ color ရွိတဲ့ဘက္က အျပင္မွာတပ္ရမွာ။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ အျပင္ကေန moisture ေတြ ဘာေတြ စုပ္ထားေပးႏိုင္တယ္။ ဒီမွာ သတင္းအမွားနဲ႔ အေရာင္ကို အထဲမွာဝတ္တယ္။ အျဖဴကို အျပင္မွာ ဝတ္တာေတြရွိတယ္။ အဲဒါ မွားေနပါတယ္လို႔ ေျပာခ်င္ပါတယ္။ ပုံမွန္လက္ေဆးဖို႔။ အစားအေသာက္စားတဲ့အခါလဲ ေသခ်ာခ်က္ျပဳပ္ထားတဲ့ သားငါးေတြကိုပဲ စားဖို႔ အႀကံေပးခ်င္ပါတယ္။

ေမး ။ ။ အခုလိုမ်ိဳး VOA ကို လာၿပီးေတာ့ ေသခ်ာရွင္းလင္းေျပာဆိုေပးတဲ့အတြက္ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။

XS
SM
MD
LG