သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ဒီတပတ္ ျမန္မာ့ဒီမုိကေရစီေရးရာ အစီအစဥ္မွာ ေပါက္ၿမိဳ ႔နယ္ထဲမွာရွိတဲ့ အစုိးရရဲ ႔ ကာကြယ္ေရးစက္ရံုဆိုတဲ့ စက္ရံုတခုကို လွ်ဳိ ႔ဝွက္ဓာတုစက္ရံုလို႔ စြပ္စြဲေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ ယူနီတီဂ်ာနယ္ (Unity Journal) က အမွဳေဆာင္အရာရွိခ်ဳပ္ ဦးတင့္ဆန္းအပါအဝင္ သတင္းေထာက္ (၅) ဦးကို ျမန္မာႏိုင္ငံလွ်ဳိ ႔ဝွက္ခ်က္ ဥပေဒပုဒ္မ (၃/၉) နဲ႔ စြဲခ်က္တင္ဖို႔အတြက္ ပခုကၠဴခရိုင္တရားရံုးမွာ ေသာၾကာေန႔မွာ ရံုးထုတ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီအမွဳဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံက သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္အေရး ေဆာင္ရြက္ေနသူေတြအတြက္ အထူးေစာင့္ၾကည့္ရမယ့္ကိစၥ ျဖစ္လာတာမုိ႔ ျမန္မာစာနယ္ဇင္းေကာင္စီအဖြဲ႔ဝင္ ဦးေဇာ္သက္ေထြးကို ဗီြအုိေအအယ္ဒီတာ ဦးသာညႊန္႔ဦး က ေတြ႔ဆံုေမးျမန္းထားပါတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ က်ေနာ္ အရင္ဆံုးေမးခ်င္တာကေတာ့ မၾကာေသးခင္ကပဲ ယူနီတီဂ်ာနယ္ကိစၥ။ ဂ်ာနယ္ထဲမွာ အခုနေျပာသလို ဓာတုလက္နက္စက္ရံု ဆုိၿပီးေတာ့ ေျပာသြားတယ္။ ေျပာသြားေတာ့ ယူနီတီဂ်ာနယ္ အယ္ဒီတာခ်ဳပ္အပါအဝင္ သတင္းေထာက္ေတြ ဖမ္းဆီးခံရတယ္။ ဒီအေျခအေနနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ျမန္မာစာနယ္ဇင္းေကာင္စီအေနနဲ႔ ဘာေတြမ်ား အေရးယူေဆာင္ရြက္ လုပ္ကိုင္ေနသလဲ။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔ ဒီျပႆနာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီမွာ အေရးေပၚအစည္းအေဝးတခု လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ အဓိကေတာ့ အေရးေပၚအစည္းအေဝး လုပ္ရတဲ့အေၾကာင္းရင္းက ျမန္မာႏုိင္ငံ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီကို လြတ္လပ္တဲ့ စာနယ္ဇင္းအဖြဲ႔ေတြကေန ပူးေပါင္းၿပီးေတာ့ ယူနီတီဂ်ာနယ္မွာ ဖမ္းဆီးခံရတဲ့ သတင္းေထာက္ေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီက အစိုးရနဲ႔ ဖမ္းဆီးခံရတဲ့ မီဒီယာသမားေတြၾကားမွာ ၾကားဝင္ေဆာင္ရြက္ေပးဖုိ႔ တိုက္တြန္းေတာင္းဆိုတဲ့စာ က်ေနာ္တို႔ ပို႔ထားပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔ အစည္းအေဝးမွာေတာ့ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီက ဒီျပႆနာမွာ သူမွန္တယ္၊ ကိုယ္မွန္တယ္လို႔ ဝင္ၿပီးလို႔ ေဆြးေႏြးေနတာထက္စာရင္ က်ေနာ္တုိ႔တုိင္းျပည္အတြက္ နဲ႔ မီဒီယာေလာကအတြက္ အက်ဳိးရွိေစမယ့္ ေထာင့္ကေန ခ်ဥ္းကပ္ဖို႔ ႀကိဳးစားေနပါတယ္။ အဲဒါကေတာ့ အခု ဒီျပႆနာေပၚမွာ မူတည္ၿပီးေတာ့မွ သတင္းေထာက္ေတြ ဖမ္းဆီးရာမွာ ဥပေဒအရ ျဖစ္ေစခ်င္တယ္။ ေနာက္တခုက ဒီသတင္းေထာက္ေတြက တကယ္လုိ႔ ethical ခ်ဳိးေဖာက္ၿပီးေတာ့ သတင္းယူခဲ့တယ္ဆုိရင္လည္း ဒီဟာနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ သူတုိ႔ဖက္က ခုခံပိုင္ခြင့္ေတြကိုလည္း အျပည့္အဝ ေပးေစခ်င္တယ္။ ေနာက္တခုက စာနယ္ဇင္းေကာင္စီဆုိတာက powerful မဟုတ္ပါဘူး။ Powerless ပါ။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တုိ႔က leading role မွာ ရွိေနတဲ့ အဖြဲ႔အစည္းတခုျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ျပႆနာျဖစ္တိုင္းျဖစ္တုိင္း က်ေနာ္တုိ႔က Buffer zone အေနနဲ႔ ၾကားကဝင္ၿပီးေတာ့ ညႇိႏိႈင္းေဆာင္ရြက္ၿပီးမွ က်ေနာ္တုိ႔ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီက ေျဖရွင္းလို႔မရမွ တရားရံုးကိုသြားဖို႔ဆုိၿပီးေတာ့ က်ေနာ္တုိ႔က ေမတၱာရပ္ခံထားတာေတြ ရွိပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့တႏွစ္လံုးမွာ ျပႆနာေပါင္း (၂၀) ေက်ာ္ကို က်ေနာ္တုိ႔ ေျဖရွင္းေပးႏုိင္ခဲ့တယ္။ ဒါေပမဲ့ ယူနီတီကိစၥမွာေတာ့ ျပည္ထဲေရးကေန တုိက္ရိုက္ဖမ္းဆီးတဲ့အတြက္ က်ေနာ္တုိ႔ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီ က မသိရွိလုိက္ပါဘူး။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ ဒါေပမဲ့ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီဆိုတာလည္း သမၼတကေန ခန္႔အပ္ၿပီးေတာ့ ဖြဲ႔ထားေပးတာ မဟုတ္လား။ ဒါကေတာ့ အစိုးရအဖြဲ႔နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ကိုယ့္ၾသဇာ သက္ေရာက္မႈရွိသလဲ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီအေနနဲ႔။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ အဲဒီေတာ့ က်ေနာ္တို႔ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီရဲ ႔ သေဘာထားကို ႏုိင္ငံေတာ္သမၼတနဲ႔ ကာကြယ္ေရးဝန္ႀကီးဌာန၊ ျပည္ထဲေရးဝန္ႀကီးဌာန၊ ျပန္ၾကားေရးဝန္ႀကီးဌာနတုိ႔ကို ပို႔ထားတယ္။ လႊတ္ေတာ္ႏွစ္ရပ္လံုးကို ပို႔ထားတယ္။ အဓိကေတာ့ ဒီျပႆနာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီက ၾကားဝင္ေဆာင္ရြက္ခ်င္တယ္ဆိုတဲ့အေၾကာင္းကို က်ေနာ္တုိ႔က အေၾကာင္းၾကားထားတာေပါ့။ ဒါနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ေတာ့ အစိုးရဖက္က တုန္႔ျပန္လာမယ့္အေျခအေနကို ေစာင့္စားေနပါတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ ေနာက္တခုက သတင္းေထာက္ေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ေကာ ယခုဆုိရင္ ယူနီတီသတင္းဂ်ာနယ္ ျဖစ္တယ္။ တေလာကလည္း လိြဳင္ေကာ္ဖက္မွာ သတင္းေထာက္တေယာက္ သတင္းယူတာ ပိုင္နက္က်ဴးလြန္မႈနဲ႔ အေရးယူခံရၿပီး ေထာင္ပါခ်ခံရတယ္။ သတင္းေထာက္ေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ အခြင့္အေရးကာကြယ္ေရးနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီအေနနဲ႔ ဘာေတြမ်ား စဥ္းစားထားတာ ရွိသလဲ။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔ ေတာ္ေတာ္ေလး စိုးရိမ္ပူပန္မႈ ရွိပါတယ္။ ဘာလဲဆုိေတာ့ က်ေနာ္တုိ႔က တုိင္းျပည္က ဒီမုိကေရစီႏိုင္ငံ သြားတဲ့အခါၾကေတာ့ Freedom of Expression က လြတ္လပ္ေနဖုိ႔ လုိပါလိမ့္မယ္။ ဒါေပမဲ့ အခု ဒီဖက္ႏွစ္ပိုင္းမွာ သတင္းေထာက္ေတြ သတင္းယူတဲ့အခါမွာေတာ့ တရားစြဲဆိုခံရတာေတြ၊ ေထာင္ခ်ခံရတာေတြ ရွိလာတယ္။ အဲဒီေတာ့ အဲဒါေတြအားလံုးကို အကာအကြယ္ေပးဖို႔ကေတာ့ မီဒီယာဥပေဒ (media law) က လႊတ္ေတာ္က အတည္မျပဳႏိုင္ေသးတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ က်ေနာ္တုိ႔က 62 Press Acts ေအာက္မွာပဲ လႈပ္ရွားသြားလာေနရတယ္။ အခ်ိန္မေရြး ဒီဥပေဒနဲ႔ ရင္ဆုိင္ေနရတဲ့အခါၾကေတာ့ လႊတ္ေတာ္ကေန ဒီ မီဒီယာဥပေဒကို အျမန္ အတည္ျပဳေပးဖုိ႔လုိတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ သတင္းေထာက္ေတြက သတင္းရယူပိုင္ခြင့္ ရွိပါတယ္။ အဲဒါေတြ ရယူပိုင္ခြင့္ရွိတဲ့အခါမွာလည္း လံုၿခံဳေရးရႈေထာင့္ကေန secrete act ေတြ ေပါက္ၾကားမွာစိုးလုိ႔ သက္ဆုိင္ရာအာဏာပိုင္အဖြဲ႔အစည္းက သတင္းေတြကို ပိတ္ထားရင္ မီဒီယာနဲ႔ အစုိးရအဖြဲ႔ၾကားမွာ ပဋိပကၡေတြ ရွိလာႏိုင္ပါတယ္။ နားလည္းမႈေတြ လႊဲႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔ ဒါနဲ႔ပတ္သက္လို႔ clear message တခုကို အစိုးရဖက္ကေရာ၊ မီဒီယာဖက္ကေရာ၊ လႊတ္ေတာ္ကေရာ ေပးဖို႔ လိုအပ္ေနပါတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ ေနာက္တခုက အခု သတင္းမီဒီယာကိစၥပါ။ သတင္းမီဒီယာကိစၥဆုိတာ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီအေနနဲ႔ သတင္းဥပေဒမူၾကမ္းေတြ လုပ္ေနတာေတြရွိတယ္။ ညိႇႏိႈင္းေနတာရွိတယ္။ ဒီ ဥပေဒၾကမ္းက ဘယ္ေလာက္အထိ သတင္းသမားေတြကို အကာအကြယ္ေပးမယ့္ အေျခအေန ရွိႏိုင္မလဲ။ ဘယ္ေလာက္အထိ ေမွ်ာ္မွန္းထားသလဲ။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ အဓိကေတာ့ ဒီ ဥပေဒသာ အတည္ျဖစ္ခဲ့ရင္ သတင္းသမားေတြက ေထာင္က်မယ့္အဆင့္ေတာ့ မရွိဘူး။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆုိေတာ့ တျခား criminal case နဲ႔ ျပစ္ဒဏ္ေပးတာမ်ဳိးနဲ႔ေတာ့ မတတ္ႏုိင္ဘူး။ သို႔ေသာ္ သတင္းရယူလို႔ ေထာင္က်ရမယ့္အေရးေတာ့ ဒီ media law က အကာအကြယ္ေပးထားတာေတာ့ ရွိတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ Media law က စာနယ္ဇင္းေကာင္စီအေနနဲ႔ ေဆြးေႏြးၿပီး ညိႇႏိႈင္းထားတဲ့အရာလား။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ ဟုတ္ကဲ့ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီကေန ညိႇႏိႈင္းၿပီးေတာ့ ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ နဲ႔ အမ်ဳိးသားလႊတ္ေတာ္မွာ တင္တယ္။ သူတုိ႔မွာလည္း ဒီအခ်က္ကို လက္ခံထားတာရွိတယ္။ တကယ္လို႔သာ ဒီ media law အတည္ျပဳရင္ေတာ့ စာနယ္ဇင္းသမားေတြက ႀကိဳးတန္းေပၚမွာ လမ္းေလွ်ာက္ရတဲ့ အေျခအေနေတာ့ ကင္းေဝးသြားမွာပါ။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ အဲဒါ ဘာျဖစ္လို႔လဲ။ ဘယ္လိုအခ်က္မ်ဳိး ပါလို႔လဲ။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔က သတင္းရယူတဲ့အခါမွာ စာနယ္ဇင္းသမားေတြက အခုန အေျခအေနတရပ္ေၾကာင့္ ျပႆနာျဖစ္ခဲ့ရင္ တည္ဆဲဥပေဒအရ သူတုိ႔ကို အေရးယူခြင့္ မျပဳဘဲနဲ႔။ တျခား media law က ေပးထားတဲ့ ေငြဒဏ္နဲ႔ တျခားျပစ္ဒဏ္ေတြကိုပဲ ေပးဖုိ႔အတြက္ကို က်ေနာ္တို႔ ေရးဆြဲထားပါတယ္။ အဲဒါကိုလည္း အားလံုးက သေဘာတူ လက္ခံထားပါတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ ဒါေပမဲ့လဲ အခုန တရားစြဲတဲ့ကိစၥေတြမွာဆိုရင္ ၿပီးခဲ့တဲ့ လြိဳင္ေကာ္မွာ ျဖစ္တဲ့ကိစၥဆုိရင္လည္း ပိုင္နက္က်ဴးလြန္မႈတုိ႔ ဘာတုိ႔ပါပါတယ္။ အဲဒီေတာ့ criminal အမႈေတြပဲ ျဖစ္ေနတာ မဟုတ္ဘူးလား။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ အဲဒါက အႏၱရာယ္ႀကီးပါတယ္။ က်ေနာ္တုိ႔က media law က အတည္ျပဳေပးတဲ့အခ်ိန္မွာေတာင္မွ ဂ်ာနယ္လစ္ေတြ၊ မီဒီယာသမားေတြကို အခုန အေသေရဖ်က္မႈလုိမ်ဳိးေတြ၊ security act တုိ႔လိုဟာမ်ဳိးေတြနဲ႔ တရားစြဲရင္ က်ေနာ္တို႔ အခ်ိန္မေရြး အႏၱရာယ္ရွိတဲ့အခါၾကေတာ့ ဒါေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ က်ေနာ္တုိ႔အားလံုးဟာ တခုခုကိုေတာ့ ေဆြးေႏြးၿပီးေတာ့ လုပ္ထားဖုိ႔လုိမယ္ဆိုတာကိုေတာ့ ဒီမွာ သိသာထင္ရွားေနတာပါ။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ အခု ႏုိင္ငံေရးပြင့္လင္းလာၿပီးေနာက္ပိုင္း သတင္းမီဒီယာေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ သတင္းစာေတြ ထုတ္ခြင့္ေတြရတာေတြ ေတြ႔ပါတယ္။ တျခား ၿခိမ္းေျခာက္ဟန္႔တားမႈ၊ ကန္႔သတ္မႈေတြ တစံုတရာ ရွိေသးလား။ ဘာလုိဟာမ်ဳိးေတြ ရွိေနေသးလဲ။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ ရွိႏိုင္တယ္။ ဥပမာဆုိလုိ႔ရွိရင္ အစိုးရဝန္ႀကီးဌာနေတြနဲ႔ တပ္မေတာ္ပိုင္းမွာ သတင္းယူတဲ့အခါမွာ သတင္းသမားေတြအတြက္ နံပတ္တစ္ အခက္အခဲရွိတယ္။ ေနာက္တခုက ပုဂၢလိက သတင္းေတြယူတဲ့အခါမွာလည္း အဲဒီ ကုမၸဏီေတြက သူတုိ႔ရဲ ႔ အားနည္းခ်က္ေတြကို ျပည္သူလူထုကို သိသြားမွာ စိုးလုိ႔အတြက္ သတင္းေထာက္ေတြ၊ သတင္းစာတုိက္ေတြ၊ ဂ်ာနယ္ေတြကို အတင္းအၾကပ္ ဖိအားေပးတာမ်ဳိးေတြလည္း ရွိေနတယ္။ ဒါေတြ အားလံုးဟာ က်ေနာ္တုိ႔ အခ်ိန္ သူ႔ဟာနဲ႔သူ အေသးအမႊား ျဖစ္ေနေပမယ့္ ေနရာတုိင္းမွာ ဒီလုိမ်ုိးေတြ ျဖစ္ပ်က္ေနတာကို ၂၀၁၃ တခုလံုးမွာ ေတြ႔ရပါတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ အစိုးရက အစိုးရဝန္ႀကီးဌာနေတြနဲ႔ ဆက္ဆံတဲ့အခါမွာ ဘယ္လို အေနအထားရွိသလဲ။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ ေတာ္ေတာ္ေတာ့ ဆိုးပါတယ္။ ႏုိင္ငံေတာ္သမၼတႀကီးနဲ႔ စာနယ္ဇင္းေကာင္စီ ေတြ႔တဲ့အခါမွာ အစိုးရရဲ ႔ ဝန္ႀကီးဌာနေတြက contact person ေတြ၊ speaker ေတြကို ထားေပးဖုိ႔။ ဒါမွ သက္ဆုိင္ရာဝန္ႀကီးဌာနရဲ ႔ အခ်က္အလက္ေတြနဲ႔ သိလုိတာကို သိဖုိ႔အတြက္ကို ေတာင္းဆုိတဲ့အခါမွာ သမၼတႀကီးက ေဆာင္ရြက္ေပးမယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။ ေအာက္ေျခမွာေတာ့ ဝန္ႀကီးဌာနေတြမွာေတာ့ အဲဒါအတြက္ ျပဳျပင္ၿပီးေတာ့ သမၼတ ေျပာတဲ့အတိုင္း လုပ္ေပးတာ မရွိပါဘူး။ အဲဒါ က်ေနာ္တုိ႔ သမၼတနဲ႔ ေတြ႔ခဲ့တာ တႏွစ္နီးပါးရွိၿပီ။ ေအာက္ေျခမွာေတာ့ ျပဳျပင္ေျပာင္းမႈလည္း မရွိဘူး။ အစိုးရဌာနေတြကို သတင္းယူရာမွာလည္း အခက္အခဲေတြက ယေန႔တုိင္း ရွိေနတုန္းပါ။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ ေနာက္တပိုင္းကေတာ့ သတင္းက်င့္ဝတ္ပိုင္းပါ။ အခုဆိုရင္ သတင္းစာေတြ ထြက္လာၿပီ။ သတင္းဂ်ာနယ္ေတြလည္း ထြက္လာၿပီ။ အဲဒီေတာ့ တဖက္မွာ သတင္းေထာက္ေတြရဲ ႔ လြတ္လပ္ခြင့္ ေျပာသလိုပဲ၊ သတင္းေထာက္ေတြရဲ ႔ က်င့္ဝတ္ပိုင္းကို ဘယ္လုိျမင္သလဲ။ အခုဆိုရင္ သတင္းစာေတြမွာ ေရးသားတာေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ က်ေနာ္တုိ႔ တုိင္းျပည္က အခု freedom of expression စာေပစီစစ္ေရး ဖ်က္သိမ္းတဲ့ ၂၀၁၂ ႏွစ္ကုန္ပိုင္းကမွ ရခဲ့တာပါ။ အဲဒီအခါမွာ ဒီနယ္ပယ္က ခ်က္ခ်င္းႀကီး space က အက်ယ္ႀကီး ျဖစ္သြားတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ အဲဒီအထဲကို လူငယ္လူရြယ္ေတြက အလုပ္လုပ္ကိုင္ဖုိ႔ ဝင္ေရာက္လာၾကတယ္။ ျပႆနာက ဒီလူငယ္လူရြယ္ေတြက သတင္းေထာက္အျဖစ္ အရည္အခ်င္းေတြမွာ ျဖည့္ဆည္းဖုိ႔ လုိအပ္ေနတယ္။ အဲဒီေတာ့ က်ေနာ္တုိ႔က တဖက္က ဒီအေတြ႔အႀကံဳႏုနယ္တဲ့ သတင္းယူတဲ့အခါမွာ က်င့္ဝတ္နဲ႔မညီတဲ့ သတင္းမ်ဳိးေတြ ေတြ႔ျမင္ေနရတာ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒါဟာ အျပစ္ဆုိစရာ မဟုတ္ဘဲနဲ႔ ဒီအေပၚမွာ capacity building လုပ္ၿပီးေတာ့ က်ေနာ္တုိ႔ရဲ ႔ မီဒီယာနယ္ပယ္က ဂ်ာနယ္လစ္ေတြ၊ သတင္းသမားေတြရဲ ႔ အရည္အေသြးကို တိုးျမႇင့္ေပးရမယ္။ ဒီဖက္မွာလည္း transitional period ကာလကုိ အစိုးရက နားလည္းၿပီးေတာ့မွ ဒီလူေတြကို ထိန္းထိန္းသိမ္းသိမ္းနဲ႔ ထိေတြ႔ဆက္ဆံမယ္ဆုိရင္ေတာ့ ႀကီးႀကီးမားမား ျပႆနာေပၚေပါက္မယ္လို႔ မထင္ပါဘူး။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ တျခား သတင္းေလာကနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ပြင့္လင္းလာတဲ့ အေျခအေန၊ လက္ရွိ အေျခအေနနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ကိုေဇာ္သက္ေထြး အျမင္ ေက်နပ္အားရမႈ ရွိသလား။ အခု လက္ရွိ အေနအထားမွာ။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ မရွိပါဘူး။ ဘာလဲဆိုေတာ့ ဒီဖက္က ျပန္ၾကားေရးဝန္ႀကီးဌာနက Freedom of Expression နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ Responsible media ျဖစ္ဖို႔ တာဝန္ယူၿပီးမွ ကုိယ့္တာဝန္နဲ႔ကိုယ္ ယူၿပီးမွ သတင္းေတြကို လြတ္လပ္ခြင့္ ေပးခ်င္တယ့္ သေဘာထားမ်ဳိးရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်ေနာ္တုိ႔ ဒီဖက္က Media sector က လူေတြက absolute freedom ကို ယူခ်င္တယ္။ အဲဒီႏွစ္ခုက အၿမဲတမ္း confrontation ျဖစ္ေနတယ္။ ဒီၾကားထဲမွာ လြတ္လပ္စြာ ထုတ္ေဝခြင့္ရလာတဲ့အခါမွာ အဲဒီ သတင္းစာေတြ၊ ဂ်ာနယ္ေတြထဲမွာလည္း တကယ့္ကို ethical နဲ႔ မညီတဲ့၊ ေနာက္ၿပီးေတာ့ အစိုးရဖက္က လက္ညႇုိးထိုးစရာျဖစ္တဲ့ က်င့္ဝတ္ေဖာက္ဖ်က္ ေရးသားတဲ့ သတင္းစာေတြ၊ ဂ်ာနယ္ေတြ ေတြ႔ေနရတယ္။ ဒါက ဘာလဲဆုိေတာ့ မင္းတုိ႔ကို လြတ္လပ္ခြင့္ ေပးလုိ႔မရေသးဘူး။ ဒီမွာ ေရးသားေနတာေတြက ေတာ္ေတာ္ကို ဆုိးဝါးေနတယ္။ ဒါက တုိင္းျပည္နဲ႔ လူမ်ဳိးနဲ႔ ျပည္သူလူထုကို အႏၱရာယ္ျဖစ္ေစတယ္ဆိုတဲ့ လက္ညိႇဳးထိုးစရာ ပံုသ႑ာန္ကို တမင္ဖန္တီးေနသလားလို႔ေတာင္ ယူဆၾကတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔ ဒါေတြ အားလံုးကို သန္႔စင္သြားဖို႔အတြက္ကို က်ေနာ္တုိ႔က တကယ့္ကို သတိႀကီးႀကီးနဲ႔ ႏူႏူညံ့ညံ့နဲ႔ ေဆာင္ရြက္သြားရမယ္။ တကယ္လုိ႔ ဒါေတြေၾကာင့္ Freedom of Expression ေနာက္ ကာလတခုၾကမွ ေပးမယ္ဆိုရင္လည္း ဒီ reasonable က အဓိပၸါယ္ မရွိပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္မို႔ ဒီအေျခအေနမွာ က်ေနာ္တုိ႔ မီဒီယာေလာကႀကီးက ေလွ်ာက္လွမ္းေနရတာပါ။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ ေနာက္တခု self censorship နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ေမးခ်င္ပါတယ္။ အခုက သတင္းစာနယ္ေတြကို လြတ္လပ္ခြင့္ ေပးလိုက္ၿပီ၊ ဘာမွ စာေပစီစစ္ေရးေတြ ျဖတ္စရာ မလုိဘူး။ ဒါေပမဲ့ တခ်ဳိ ႔ ႏုိင္ငံေတြမွာ ဒီလိုပဲ အေျခအေန ျဖစ္ေနေပမယ့္ ထုတ္ေဝမႈကို ရုတ္သိမ္းတာတုိ႔၊ အဲဒီလိုမ်ုိး ျဖစ္တဲ့အခါမွာ ေရးတဲ့သားတဲ့ ေနရာမွာ self censorship ကိုယ္ဘာသာ သတင္းကို ထိန္ခ်န္ၿပီးေတာ့၊ စီစစ္ၿပီးေတာ့၊ စိုးရိမ္ၿပီးေတာ့ အာဏာပိုင္က အေရးယူမွာကို စိုးရိမ္ၿပီးေတာ့ ေရးမႈသားမႈေတြ ႏိုင္ငံအေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ျဖစ္တယ္။ ဗမာႏုိင္ငံမွာလည္း အလားတူအေျခအေနေတြ ျမင္ရသလား။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ အခု စာေပလြတ္လပ္ခြင့္ ေပးလိုက္တယ္ဆုိတာကို ဘယ္ဥပေဒနဲ႔ ေပးလုိက္တယ္ဆိုတာ မရွိေသးဘူး။ ႏိုင္ငံေရး give and take. Political situation အရ ရခဲ့တဲ့ freedom of expression ျဖစ္ေနတယ္။ အဲဒီေတာ့ သတင္းသမားေတြက self censorship လုပ္ၿပီး ေရးေနရင္ေတာင္မွ ျပႆနာတခုခုျဖစ္တုိင္း က်ေနာ္တုိ႔က လက္ရွိတည္ဆဲ 62 Press Act နဲ႔ တျခား ဥပေဒပုဒ္မေတြနဲ႔ အၿမဲတမ္း ရင္ဆုိင္ရအံုးမွာပဲ။ အဲဒီေတာ့ ဒီဖက္မွာ media law က အတည္ျပဳ ျပဌာန္းလိုက္မယ္။ အဲဒီအခါက်မွ မီဒီယာသမားေတြရဲ ႔ လြတ္လပ္ခြင့္ကို အျပည့္အဝ အာမခံႏုိင္မယ့္ ဥပေဒပုဒ္မေတြ ေပၚလာမွာ။ အခုလက္ရွိမွာေတာ့ အဲဒီ ဥပေဒေတြေတာင္ မရွိေသးေတာ့ က်ေနာ္တို႔က self censorship ကလည္း တကယ့္ကို အႏၱရာယ္ႀကီးတဲ့ track တခုတည္းကို ေရာက္ေနတယ္လို႔ ယူဆပါတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ ကိုယ့္ဘာသာ ေရးရသားရမယ့္သူေတြ၊ အယ္ဒီတာေတြအေနနဲ႔ ကိုယ့္ေရးမယ့္သားမယ့္ သတင္းအေပၚမွာ တစံုတရာ အေရးယူခံရမယ္ဆိုတဲ့ စိုးရိမ္စိတ္ကေတာ့ ရွိေနၾကတာေပါ့။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ ရွိပါတယ္။ ရင္ထဲမွာ worry ေတြက ပိုေတာင္မွ မ်ားလာတယ္။ ယူနီတီဂ်ာနယ္မွာ အဖမ္းခံရတဲ့ကိစၥေတြနဲ႔ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေရးတဲ့ အယ္ဒီတာေတြနဲ႔ သတင္းေထာက္ေတြရဲ ႔ ရင္ထဲမွာ စိုးရိမ္မႈေတြ ပိုေတာင္ျမင့္တက္လာတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ အခုအေျခအေနက ျမန္မာ့သတင္းေလာက ပိုၿပီးေတာ့ တုိးတက္လာမယ္။ အရည္အေသြးေကာင္းဖို႔ေတြ ျဖစ္လာဖို႔ဆုိရင္ တကယ္တမ္း ႀကံဳရတဲ့ challenge စိမ္ေခၚခ်က္ေတြဆုိရင္ ကိုေဇာ္သက္ေထြး ဘာျမင္သလဲ။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ အဓိက စိမ္ေခၚခ်က္ေတြကေတာ့ က်ေနာ္တုိ႔ဖက္က codes of conduct နဲ႔ codes of ethics ကို က်ေနာ္တို႔ သတင္းသမားေတြက ေက်ေက်ညက္ညက္နဲ႔ နားၿပီးေတာ့၊ အႏၱရာယ္ေတြကို ေရွာင္ရွားဖို႔လိုတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ democratic transition မွာ အစိုးရဖက္ကလည္း ဒီအေျခအေနကို နားလည္းၿပီးေတာ့မွ စတုတၳမ႑ိဳင္ fourth panel ကို လက္တြဲၿပီး ေခၚယူဖို႔ လုပ္ရပါတယ္။ အခုအခ်ိန္အထိေတာ့ စတုတၳမ႑ိုင္နဲ႔ အစိုးရျဖစ္ေစ၊ အာဏာပိုင္ေတြနဲ႔ျဖစ္ေစ က်ေနာ္တုိ႔ေတြ ဒီမုိကေရစီ ထူေထာင္ဖုိ႔အတြက္ တသားတည္း ျဖစ္မေနဘူးဆုိတာေတာ့ သိသိသာသာ ထင္ရွားပါတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ အလားအလာေတြက စတုတၴမ႑ိုင္ရယ္လို႔ ခုိင္ခိုင္မာမာ ျဖစ္လာဖုိ႔ ဗမာျပည္အေနအထားကို ျမင္ရၿပီလား။

ဦးေဇာ္သက္ေထြး ။ ။ မျမင္ရေသးပါဘူး။ အခုအေျခအေနက ရုန္းကန္ေနရဆဲကာလ ရွိပါေသးတယ္။

ဦးသားညႊန္႔ဦး ။ ။ ကိုေဇာ္သက္ေထြး ေက်းဇူးအမ်ားႀကီး တင္ပါတယ္။
XS
SM
MD
LG