သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ဆယ္စုႏွစ္အတြင္း ကမာၻတဝွမ္း သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ ဆုတ္ယုတ္


Freedom of The Press က ထုတ္ျပန္တဲ့ သတင္းမီဒီယာလြတ္လပ္ခြင့္ဆုိင္ရာ ေျမပံု။ (ေမ၁၊ ၂၀၁၄)
တစ္ကမ႓ာလုံးကို လႊမ္းျခဳံ ၾကည့္ရင္ သတင္းမီဒီယာလြတ္လပ္မႈ အေျခအေနဟာ ပိုမိုဆုတ္ယုတ္လာျပီး ေနရာတိုင္းလိုလိုမွာ အခက္အခဲေတြ ရွိေနတယ္လို႔ Freedom House ေလ့လာေစာင့္ၾကည့္ေရးအဖြဲ႔ၾကီးက ေျပာပါတယ္။

"သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကို ထိန္းခ်ဳပ္ဖို႔ လွည့္စားဖို႔ ၾကိဳးစားတာေတြ ဝါဒျဖန္႔ခ်ီေရးေတြ သတင္းတည္းျဖတ္မႈမွာ ဝင္ျပီးေတာ့ၾကိဳးကိုင္ဖို႔ လုပ္ေဆာင္ေနတာေတြ ေတြ႔ေနရပါတယ္။ အင္တာနက္ကိုသုံးျပီး သတင္းထုတ္ဖို႔ ၾကိဳးစားသူေတြ ဘေလာ့ခ္ကာေတြကို ဖမ္းဆီး အေရးယူေႏွာင့္ယွက္ တာေတြလည္း ေတြ႔ေနရပါတယ္။"

Freedom House ရဲ့ လုပ္ငန္းဒါ႐ိုက္တာ Karen Karlekar က ျပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္ အတြင္းမွာ သတင္းမီဒီယာလြတ္လပ္မႈ အေျခအေနဟာ ဆိုးဝါးလြန္းလာတာမို႔ ကမ႓ာေပၚမွာရွိတဲ့လူ ၆ဦးမွာ ၁ဦး ေလာက္ပဲ သတင္းေတြ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ရယူခြင့္ရွိတဲ့ပံုရွိေနျပီလို႔ ဆိုပါတယ္။ ဒါဟာ အစိုးရေတြက ဖိႏွိပ္မႈေတြ တစ္ခုတည္းေၾကာင့္ မဟုတ္ဘူးလို႔လည္း ဆိုပါတယ္။

"မီဒီယာလုပ္ငန္းၾကီးေတြ ပိုင္ဆိုင္တဲ့ သူေတြရဲ့ ခ်ဳပ္ကိုင္မႈလည္း ပါပါတယ္။ သတင္းတိုက္ပိုင္ရွင္ေတြေၾကာင့္ သတင္းတည္းျဖတ္မႈပံုစံေျပာင္းလာ
တာေတြ သတင္းေထာက္ေတြ အေပၚ ဖိအားေပးလာတာေတြလည္း ရွိပါတယ္။"

ဒီႏွစ္အတြက္ Freedom House ကထုတ္ျပန္တဲ့ သတင္းမီဒီယာလြတ္လပ္မႈ အမွတ္စဥ္ထဲမွာ စုစုေပါင္း ၁၉၇ ဆင့္ သက္မွတ္တဲ့အထဲမွာ အဆိုးဝါးဆုံးအဆင့္ ၁၉၇ဆင့္မွာရွိေနတဲ့ ႏိုင္ငံကေတာ့ ေျမာက္ကိုရီးယားပါ။ အီရန္ နဲ႔ ဆီးရီးယား ႏိုင္ငံေတြမွာလည္း သတင္းေထာက္ေတြ အသတ္ခံရမႈ ျပန္ေပးဆြဲ ခံရမႈေတြ ရွိေနတာမို႔ ေအာက္ဆုံးအဆင့္နီးပါးမွာ ရွိပါတယ္။ စစ္တပ္ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံ အစိုးရ အုပ္ခ်ဳပ္ေနတဲ့ အီဂ်စ္မွာလည္း သတင္းေထာက္ေတြကို ပစ္မွတ္ထားျပီး ဖမ္းဆီးတာေတြ တရားစြဲေထာင္ခ်တာေတြ လုပ္ေနတာမို့ အေျခအေနက အဆိုးဖက္ကို ဦးတည္က်ဆင္းခဲ့ပါတယ္။ ႐ုရွားႏိုင္ငံမွာလည္း သတင္းေထာက္ေတြကို ဖမ္းဆီးေထာင္ခ်မႈ ႏွိပ္စက္ ညႇင္းပမ္းမႈေတြ ရွိခဲ့ပါတယ္။

အခုျပႆ နာေတြ ျဖစ္ေနတဲ့ ယူကရိမ္း အေရွ႕ပိုင္းမွာလည္း သတင္းေထာက္ေတြ ကို ပိတ္ပင္မႈ ျခိမ္းေျခာက္မႈေတြ ရွိခဲ့ပါတယ္။ အာရွ ပီစီဖိတ္ေဒသ အေျခအေနကို ၾကည့္ရင္ေတာ့ တရုတ္ႏိုင္ငံမွာ သတင္းမီဒီယာေတြအေနနဲ႕ အာဏာပိုင္ေတြနဲ႕ ထိပ္တိုက္ရင္ဆိုင္မႈေတြ ရွိေနခဲ့တဲ့အျပင္ Social Media အေပၚ ထိန္းခ်ဳပ္မႈေတြ ရွိေနဆဲျဖစ္တယ္လို႔ Freedom House ကဆိုပါတယ္။

"တ႐ုတ္ႏိုင္ငံကိုၾကည့္ရင္ ထိန္းခ်ဳပ္မႈေတြလုပ္ဖို႔ အျမဲ ၾကိဳးစားေန တာကို ေတြ႔ရပါလိမ့္မယ္။ ျပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္ပိုင္းအတြင္း အင္တာနက္ နဲ႔ ဘေလာက္ခ္ကာ ေလာကအတြင္း ပြင့္လင္းလာမႈ တစ္ခ်ိဳ႕ရွိေပမယ့္ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက အဲဒီေနရာေတြမွာ လြတ္လပ္မႈ ေဘာင္ခ်ဲ႕ လာတာကို ေတြ႕တာနဲ႕ တစ္ျပိဳင္နက္ အာဏာပိုင္ေတြဖက္က တားဆီးႏွိပ္ကြပ္ဖို႕ ၾကိဳးစားလာတာကို ေတြ႕ရပါတယ္"

အင္တာနက္ အေရးအသားေတြကို ပိတ္ပင္မႈေတြ ဗီယက္နမ္မွာ ရွိေနျပီး ၂၀၁၂ ကမွ စတင္ပြင့္လင္း လာတဲ့ ျမန္မာ့ မီဒီယာေလာကမွာ လည္း ေႏွးေကြးမႈ တစ္ခ်ိဳ႕ကိုေတြ႔လာရပါတယ္။ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္က ထုတ္ျပန္ခဲ့တဲ့ Freedom House အစီရင္ခံစာမွာ အမွတ္စဥ္ ၁၆၂ ရွိခဲ့တဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ အခု ၂၀၁၄ခုႏွစ္ အစီရင္ခံစာမွာ အမွတ္စဥ္ ၁၅၉ ရွိလာခဲ့ေပမယ့္ သတင္းမီဒီယာ လြတ္လပ္တဲ့ ႏိုင္ငံစာရင္း မဝင္ေသးပါဘူး။

လတ္တေလာျဖစ္ေနတဲ့ အေျခအေနေတြအေပၚ စိုးရိမ္ေၾကာင့္ၾကမႈေတြ ရွိေနေၾကာင္းကိုလည္း ဒီသတင္းပါတ္အတြင္း ရန္ကုန္ျမိဳ႕ကို သြားေရာက္ခဲ့တဲ့ ျပည္သူ႔သံတမန္ေရးရာ အေမရိကန္ လက္ေထာက္ႏိုင္ငံျခားေရး ဝန္ၾကီး Richard Stengel ကေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။

"ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ့ သတင္းမီဒီယာ လြတ္လပ္ခြင့္ေပးလာမႈ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေတြ လႊတ္ေပးမႈ သတင္းဆင္ဆာ ျဖတ္ေတာက္မႈေတြ အဆုံးသတ္မႈ စတဲ့ ေျပာင္းလဲမႈေတြ ကို အေမရိကန္က ေထာက္ခံပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တစ္ခ်ိန္ထည္းမွာပဲ အခုလက္တေလာျဖစ္ေနတဲ့ သတင္းေထာက္ေတြ ကို ေထာင္ခ်မႈ အေႏွာက္ အယွက္ေပးမႈ စတာေတြကို စိုးရိမ္မကင္းျဖစ္ရ ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ သတင္းမီဒီယာ လြတ္လပ္ခြင့္ေပးေရး ေရွ႕တိုး လုပ္ေဆာင္သြားဖို႔ ထိန္းခ်ဳပ္တဲ့ ဥပေဒေတြကိုေလွ်ာ့ခ်ေပးဖို႕ စတာေတြကို ျမင္ေတြ႔ လိုပါတယ္။ ဒီ့အတြက္ ျမန္မာ သတင္းျပန္ၾကားေရးဝန္ၾကီးနဲ႔ လည္း က်ေနာ္ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးခဲ့ပါတယ္။"

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွာလည္း မီဒီယာလြတ္လပ္ခြင့္ အေျခအေနက ေကာင္းလွတယ္လို႔ မဆိုႏိုင္ပါဘူး။ အထူးသျဖင့္ အမ်ိဳးသားလံုျခဳံေရးကို အေၾကာင္းျပျပီး အစိုးရအာဏာပိုင္ေတြက သတင္းေထာက္ေတြကို ေႏွာင့္ယွက္ဟန္႕တားမႈေတြ ရွိေနခဲ့တယ္လို႔ Freedom House ကဆိုပါတယ္။ New York Times သတင္းစာ သတင္းေထာက္တစ္ဦးကို လွ်ိဳ႕ဝွက္သတင္း အခ်က္အလက္ေတြ ဘယ္လိုရခဲ့သလဲဆိုတာကို အေမရိကန္ တရားေရးဌာနက လိုက္ျပီး ဖိအားေပးစံုစမ္းခဲ့မႈ AP သတင္းဌာန သတင္းေထာက္ေတြရဲ့ တယ္လီဖုန္းဆက္သြယ္မႈ မွတ္တမ္းေတြကို အစိုးရက သိမ္းဆည္းမႈ စတာေတြ ရွိခဲ့ပါတယ္။ အားလုံးကို ျခဳံၾကည့္ရင္ေတာ့ စိုးရိမ္စရာပါပဲလို႕ Poynter Institute သတင္းေလ့လာမႈ ဌာနၾကီးက Kelly McBride က VOA ကိုေျပာပါတယ္။

"လွည့္ျဖားမႈေတြ ထင္ေယာင္ထင္မွားျဖစ္ေစမႈေတြ ပိုျပီးရွိလာေစတာဖို႕ အမ်ားျပည္သူေတြအေနနဲ႕ အမွန္ကိုသိဖို႔ ပိုျပီးခက္ခဲ လာေနတာ ကို ေတြ႔ရေၾကာင္း အခုျဖစ္ေနတဲ့ သတင္းမီဒီယာေလာက အေျခအေနေၾကာင့္ပဲ လူထုမွာ အမွားအမွန္ကို ဆုံးျဖတ္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ အခက္အခဲ ရွိေနရတာ ျဖစ္တယ္" လို႔ Poynter Institute သတင္းေလ့လာမႈ ဌာနၾကီးရဲ့ အရာရွိ Kelly McBride က သုံးသပ္ေျပာၾကားသြားတာျဖစ္ပါတယ္။

စိတ္၀င္စားဖြယ္ ...

XS
SM
MD
LG