သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

၂၀၁၉ ခုႏွစ္ အတြက္ ျမန္မာ့ စီးပြားေရး ႏွစ္ခ်ဳပ္ အပိုင္း( ၁)


၂၀၁၉ ခုႏွစ္မွာ ျမန္မာ့ စီးပြားေရးရဲ႕ အဓိက ေမာင္းႏွင္အား ျဖစ္တဲ့ စိုက္ပ်ိဳးေရး ထြက္ကုန္ေတြ ျပည္ပ တင္ပို႔မႈမွာ အခက္ေတြ႕ရတဲ့ႏွစ္ဆိုရင္ မမွားပါဘူး။ စိုက္ပ်ိဳးေရး အဓိက ထြက္ကုန္ ဆန္တင္ပို႔မႈမွာ ဘဂၤလားဘက္ေရာ တ႐ုတ္ဘက္ပါ တင္ပို႔ႏိုင္ေရး အခက္ေတြ႕ၾကရတဲ့ အထဲ အာဖရိက ကိုပို႔တဲ့ ျမန္မာ့ ဆန္ကလည္း စားသုံးရန္ မသင့္ဆိုၿပီး ဖ်က္စီးခံခဲ့ရပါတယ္။ ေနာက္ တ႐ုတ္ ဝယ္လက္ကို အားကိုးရတဲ့ စိုက္ပ်ိဳးေရး သီးႏွံေတြမွာလည္း တ႐ုတ္ ေဈးကြက္က အခ်ိဳးအေကြ႕တခုကို ေျပာင္းလဲလာေနပါၿပီ။ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္ အတြင္း ကုန္သြယ္ေရး ထူးျခားျဖစ္စဥ္ေတြနဲ႔ ေရွ႕မွာ ရင္ဆိုင္ရမယ့္ စိန္ေခၚခ်က္ေတြကို စုစည္းၿပီး ႏွစ္ခ်ဳပ္ အစီအစဥ္ အျဖစ္ အပတ္စဥ္ စီးပြားေရး က႑မွာ မသိဂၤ ီထိုက္ တင္ျပထားပါတယ္။

၂၀၁၉ ခုႏွစ္ အတြင္းမွာေတာ့ ျမန္မာျပည္သူေတြ အမ်ားစု မွီခိုေနၾကတဲ့ စိုက္ပ်ိဳးေရး လုပ္ငန္းက ေဈးကြက္ မေရရာမႈ ပိုၿပီး ေပၚလြင္ခဲ့ပါတယ္။ ဆန္ အေၾကာင္းက စၿပီး ေျပာရမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဘဂၤလားေဒရွ႕္ဘက္က ျမန္မာ့ဆန္ကို အခြန္သုံးဆ တိုးၿပီး ေကာက္ခဲ့တာေၾကာင့္ နယ္စပ္ျဖတ္ေက်ာ္ ဆန္တင္ပို႔မႈ ရပ္တန႔္သြားပါတယ္။ ဒါက ၂၀၁၉ ခုႏွစ္မွာ ထူးထူးျခားျခား နယ္စပ္ ကုန္သြယ္ေရး ထိခိုက္မႈ ျဖစ္တယ္လို႔ ရခိုင္ျပည္နယ္ စစ္ေတြ အေျခစိုက္ ဆန္စက္လုပ္ငန္းရွင္ႀကီး တဦး ျဖစ္တဲ့ ဦးသန္းဝင္း က အခုလို ေျပာပါတယ္။

" မႏွစ္က က်ေနာ္တို႔ ဒီ ၂၀၁၇၊ ၂၀၁၈ မွာ အိတ္ေပါင္း သိန္း ၅၀ ေလာက္ ေရာင္းခဲ့ရပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔ ဒီ ရခိုင္ျပည္ကေန တဆင့္ေလ။ အခုက ဘဂၤလားေဒရွ႕္က အရင္က တအိတ္ကို အခြန္ေငြ ၄၀၀၀ က်ပ္ေလာက္ ေကာက္ပါတယ္။ အခုအခ်ိန္မွာ သူတို႔ တအိတ္ကို အခြန္ေငြ ၁၅,၀၀၀ တိုးျမႇင့္ ေကာက္လိုက္ပါတယ္။ က်ေနာ္တို႔ ျမန္မာႏိုင္ငံက လာတဲ့ဟာကိုေလ။ အဲေတာ့ ဧည့္မထ တအိတ္ကိုမွ ၂၀,၀၀၀ ေက်ာ္ေက်ာ္ ရွိတဲ့ဟာကိုမွ ၁၅,၀၀၀ ေကာက္လိုက္ရင္ က်ေနာ္တို႔ကို မပို႔နဲ႔လို႔ ေျပာတာနဲ႔ အတူတူပါဘဲ။ အဲေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ဘဂၤလားေဒရွ႕္ကို ပို႔တာ အေရာင္းအဝယ္ကလည္း ရပ္တန႔္ေနပါတယ္။ တႏွစ္ပတ္လုံးမွာေလ။"

ရခိုင္ျပည္နယ္မွာက ေဒသတြင္းကေန မူဆလင္ သိန္းနဲ႔ခ်ီၿပီး ဘဂၤလားေဒရွ႕္ဘက္ ထြက္ေျပးခဲ့ရတဲ့ ဂယက္ေၾကာင့္ ျမန္မာ ဘဂၤလားေဒရွ႕္ နယ္စပ္ ကုန္သြယ္ေရးမွာ ေနာက္ထပ္ အထိနာတဲ့ အခ်က္ကေတာ့ ဘဂၤလားေဒရွ႕္ဘက္က ျမန္မာ ကုန္သည္ေတြ ဝင္ေရာက္မႈကို တားျမစ္လိုက္တဲ့ အခ်က္ပါ။ ျမန္မာဘက္က ကုန္ပစၥည္းေတြကို ဘဂၤလားေဒရွ႕္ဘက္ တင္ပို႔ခြင့္ ရွိေပမယ္လို႔ ကုန္သည္ေတြ ကိုယ္တိုင္သြားခြင့္ မရွိပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ဘဂၤလားေဒရွ႕္မွာ လူယုံ ရွိမွာ လူခံရွိမွ ကုန္သြယ္ေရး လုပ္လို႔ရတဲ့ အေျခအေနကို ေရာက္ေနပါတယ္။

တခ်ိန္တည္းမွာဘဲ တ႐ုတ္နယ္စပ္ကေန ဆန္တင္ပို႔မႈကလည္း လုံး၀ ရပ္သြားခဲ့ျပန္ပါတယ္။ မူဆယ္ ဆန္စပါးကုန္စည္ဒိုင္ ဒုတိယ ဥကၠဌ ဦးခ်မ္းသာဦးက ၂၀၁၉ ႏွစ္ဦး ဆန္တင္ပို႔မႈ အေျခအေနကို အခုလို ေျပာခဲ့တာပါ။

" က်ေနာ္တို႔ဘက္က အရင္ က်ေနာ္တို႔ဘက္က Formal ျဖစ္ေပမယ့္ သူတို႔ဘက္က Unfromal ေပါ့ေနာ္။ အခုက်ေတာ့ နယ္စပ္ကို ၾကပ္လိုက္တဲ့ အတြက္ကို က်ေနာ္တို႔ အေနနဲ႔ကေတာ့ အရင္ႏွစ္ေတြ ႏွစ္ေတြကထက္ ေတာ္ေတာ္ေလး အလုပ္ၾကပ္သြားတယ္။ ၿပီးေတာ့ ထြက္တဲ့ႏႈန္း နည္းသြားတယ္ေပါ့ေနာ္။ အဲဒီ အတြက္ကို အခု Formal ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ေနတဲ့ သေဘာတရားမ်ိဳးေပါ့။"

တ႐ုတ္ ယူနန္ ျပည္နယ္နဲ႔ ျမန္မာၾကား နယ္စပ္ ကုန္သြယ္ေရးကေန ကုန္ပစၥည္းခ်င္း ဖလွယ္တဲ့ ဘာတာ စနစ္နဲ႔ ဆန္တင္ပို႔ႏိုင္ဖို႔လည္း ႀကိဳးစားခဲ့ၾကပါတယ္။ ကုန္ပစၥည္းခ်င္း ဖလွယ္တဲ့ စနစ္ အရ ယူနန္ ျပည္နယ္ထုတ္ကုန္ေတြနဲ႔ ျမန္မာ့ ဆန္နဲ႔ လဲလွယ္ကုန္သြယ္ဖို႔ ျဖစ္ပါတယ္။

တ႐ုတ္ဘက္ကို တရားဝင္ တင္သြင္းခြင့္ရဖို႔ ႀကိဳးစားေနတဲ့ အခ်ိန္မွာဘဲ ျမန္မာ့ ဆန္ အတြက္ ေနာက္ထပ္ အထိနာစရာ တခုကေတာ့ အာဖရိက ႏိုင္ငံတခု ျဖစ္တဲ့ အိုင္ဗရီကိုစ့္မွာ ျမန္မာ့ဆန္ တန္ခ်ိန္ ၁၈,၀၀၀ ကို စားသုံးရန္ မသင့္ဆိုၿပီး ဖ်က္စီးခံရ တာေၾကာင့္ ျမန္မာ့ဆန္ နာမည္ပ်က္စရာ ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္။ ႏွစ္ကုန္ပိုင္း အထိ ျမန္မာ့ ဆန္ကေတာ့ ဝယ္လက္ ရွာေနၾကရဆဲ အေနအထားမွာ ရွိေနဆဲပါ။

ေနာက္ စိုက္ပ်ိဳးေရး ထုတ္ကုန္ အမ်ားစု ျဖစ္တဲ့ သစ္သီး ဝလံ ေဈးကြက္ကလည္း တ႐ုတ္ဘက္ကို အဓိက သြားေနရာကေန ၂၀၁၉ ခုႏွစ္မွာ တ႐ုတ္ဘက္က ပိတ္ပင္ကန႔္သတ္မႈေတြေၾကာင့္ အခက္ေတြ႕ခဲ့ရပါတယ္။ တ႐ုတ္ဘက္က နာနတ္သီး အဝယ္ ရပ္လိုက္တဲ့ အေျခအေနကို မူဆယ္ နယ္စပ္ သစ္သီး ကုန္စည္ဒိုင္ လုပ္ငန္းရွင္ စိုင္းခင္ေမာင္ ေျပာျပတာကေတာ့

“ အခု ပိတ္တာက ဗဟိုအစိုးရ လက္ေအာက္မွာ ရွိတဲ့ သူတို႔ရဲ႕ အေကာက္ခြန္ ဌာနက ပိတ္တာ၊ ဒါမွမဟုတ္ရင္လည္း သူက ဘာေခၚလဲ ဆိုေတာ့ တ႐ုတ္ဘက္က AQSIQ ေခၚတာေပါ့။ သူ႔ရဲ႕ အရည္အေသြး ထိန္းခ်ဳပ္ေရးနဲ႔ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ေရာဂါတားဆီးေရးေပါ့။ က်ေနာ္တို႔ဘက္က FDA လိုမ်ိဳးေပါ့ေနာ္။ အစားအေသာက္ ထိန္းသိမ္း ကြပ္ကဲေရး ဌာနက ျပည္ဝင္ အစားအေသာက္ ကြပ္ကဲေရး ဌာနလို႔ ေခၚမွာေပါ့ေနာ္။ အဲဒီက ပိတ္လိုက္တာ။ ပိတ္လိုက္တယ္ဆိုတဲ့ အေနအထားက ဒါကေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ဆိုလိုတာက အဲလိုမ်ိဳး ပိတ္မယ္ဆိုရင္လည္း ဒီက တင္ပို႔တဲ့ နာနတ္သီးေတြက ပိုးသတ္ေဆး ဓာတ္ႂကြင္း ဓာတ္က်န္ မ်ားေနလို႔လား၊ စားသုံးရန္ မသင့္လို႔လား၊ အဲဒါဆို လက္ခံလို႔ ရတယ္။ ေတာက္ေလွ်ာက္ ႏွစ္ ၂၀၊ ၃၀ ေလာက္ တင္ပို႔ေနတဲ့ ပစၥည္းတခုကို ႐ုတ္တရက္ အဲလိုမ်ိဳး သိပ္ၿပီးေတာ့ ခိုင္မာတဲ့ အေၾကာင္းရင္း မရွိဘဲနဲ႔ ပိတ္တယ္လို႔ ယူဆရတယ္။”

တ႐ုတ္ေဈးကြက္ကို သစ္သီးဝလံ တင္ပို႔ႏိုင္ေရးက တဆစ္ခ်ိဳး ေျပာင္းသြားတဲ့ အေနအထားပါ။ တ႐ုတ္ဘက္ကို သစ္သီးဝလံ တင္ပို႔ေရးက တ႐ုတ္ ဗဟို အစိုးရရဲ႕ အရည္အေသြး စစ္ေဆးမႈ အတည္ျပဳခ်က္ ရဖို႔ လိုအပ္ေနၿပီး တျခားႏိုင္ငံေတြက သစ္သီးဝလံေတြနဲ႔ ေဈးကြက္မွာ ယွဥ္ၿပိဳင္လာၾကရပါတယ္။ ဒီႏွစ္ အတြင္း အရည္အေသြးပိုင္း တိုးတက္ေစဖို႔ အေမရိကန္ အပါအဝင္ အေနာက္ႏိုင္ငံေတြရဲ႕ နည္းပညာ အကူအညီေတြနဲ႔လည္း ေဆာင္႐ြက္လာပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေထာပတ္သီး စိုက္ပ်ိဳး ထုတ္လုပ္ တင္ပို႔ ေရာင္းခ်သူမ်ား အသင္းရဲ႕ တြဲဖက္ အတြင္းေရးမႉး ကိုေက်ာ္စိုးမင္း က အခုလို ေျပာျပပါတယ္။

“ က်ေနာ္တို႔ ေထာပတ္ ဆိုရင္ အေမရိကန္ Experts ေတြက ၂၀၁၃ ေလာက္ကတည္းက Training (သင္တန္း) လာေပးတယ္ေပါ့ေနာ္။ Training (သင္တန္း) လာေပးေတာ့ က်ေနာ္တို႔ အဲဒီတုန္းကေတာ့ သိပ္ ဂ႐ုမစိုက္ဘူးဗ်။ ဒီတိုင္း ေရာင္းလို႔ ရေနတာေပါ့ေနာ္။ ၂၀၁၅၊ ၂၀၁၆ စကားေျပာလာတဲ့ အခ်ိန္မွာ က်ေနာ္တို႔ တ႐ုတ္ သြားတဲ့ အခ်ိန္မွာ တ႐ုတ္ေတြက က်ေနာ္တို႔ကို သတိေပးတယ္။ ဘာတုန္း ဆိုေတာ့ ငါတို႔ ပိုက္ဆံ ရွိလာၿပီ။ ငါတို႔ Food Safety ကို နည္းနည္း အဓိက ထားလာမယ္။ ေနာက္ႏွစ္မွာ ဆိုရင္ မင္းတို႔ Food Safety က မေကာင္းဘူးဆိုရင္ ငါတို႔ ႏိုင္ငံထဲ ဝင္ခြင့္ မေပးႏိုင္ဘူးလို႔ က်ေနာ္တို႔ကို သတိေပးတယ္။ က်ေနာ္တို႔ ေတာင္သူ ေထာပတ္ ေတာင္သူကေတာ့ တႏွစ္ ၂ ႏွစ္ အတြင္း အဆင္ေျပသြားလိမ့္မယ္လို႔ က်ေနာ္တို႔ ယုံၾကည္တယ္ေပါ့ေနာ္။ ”

ျမန္မာ့ စိုက္ပ်ိဳးေရး ထြက္ကုန္ေတြ ေဈးကြက္ရဖု႔ိ လုံးပမ္းေနရတဲ့ အခ်ိန္မွာဘဲ နယ္စပ္ ကုန္သြယ္ေရး အဓိက က်တဲ့ ျပည္ေထာင္စု လမ္းမႀကီး တေလွ်ာက္ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္က တိုက္ပြဲေတြ ျဖစ္ခဲ့ၿပီး လမ္းတံတားေတြ ဖ်က္စီးခံခဲ့ရတာေၾကာင့္လည္း ကုန္သြယ္ေရးမွာ အထိနာခဲ့ရပါတယ္။

တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

(Unicode)

၂၀၁၉ ခုနှစ် အတွက် မြန်မာ့ စီးပွားရေး နှစ်ချုပ် အပိုင်း( ၁)

၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ မြန်မာ့ စီးပွားရေးရဲ့ အဓိက မောင်းနှင်အား ဖြစ်တဲ့ စိုက်ပျိုးရေး ထွက်ကုန်တွေ ပြည်ပ တင်ပို့မှုမှာ အခက်တွေ့ရတဲ့နှစ်ဆိုရင် မမှားပါဘူး။ စိုက်ပျိုးရေး အဓိက ထွက်ကုန် ဆန်တင်ပို့မှုမှာ ဘင်္ဂလားဘက်ရော တရုတ်ဘက်ပါ တင်ပို့နိုင်ရေး အခက်တွေ့ကြရတဲ့ အထဲ အာဖရိက ကိုပို့တဲ့ မြန်မာ့ ဆန်ကလည်း စားသုံးရန် မသင့်ဆိုပြီး ဖျက်စီးခံခဲ့ရပါတယ်။ နောက် တရုတ် ဝယ်လက်ကို အားကိုးရတဲ့ စိုက်ပျိုးရေး သီးနှံတွေမှာလည်း တရုတ် ဈေးကွက်က အချိုးအကွေ့တခုကို ပြောင်းလဲလာနေပါပြီ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် အတွင်း ကုန်သွယ်ရေး ထူးခြားဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ ရှေ့မှာ ရင်ဆိုင်ရမယ့် စိန်ခေါ်ချက်တွေကို စုစည်းပြီး နှစ်ချုပ် အစီအစဉ် အဖြစ် အပတ်စဉ် စီးပွားရေး ကဏ္ဍမှာ မသိင်္ဂ ီထိုက် တင်ပြထားပါတယ်။

၂၀၁၉ ခုနှစ် အတွင်းမှာတော့ မြန်မာပြည်သူတွေ အများစု မှီခိုနေကြတဲ့ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းက ဈေးကွက် မရေရာမှု ပိုပြီး ပေါ်လွင်ခဲ့ပါတယ်။ ဆန် အကြောင်းက စပြီး ပြောရမယ်ဆိုရင်တော့ ဘင်္ဂလားဒေရှ့်ဘက်က မြန်မာ့ဆန်ကို အခွန်သုံးဆ တိုးပြီး ကောက်ခဲ့တာကြောင့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ဆန်တင်ပို့မှု ရပ်တန့်သွားပါတယ်။ ဒါက ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ ထူးထူးခြားခြား နယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေး ထိခိုက်မှု ဖြစ်တယ်လို့ ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေ အခြေစိုက် ဆန်စက်လုပ်ငန်းရှင်ကြီး တဦး ဖြစ်တဲ့ ဦးသန်းဝင်း က အခုလို ပြောပါတယ်။

" မနှစ်က ကျနော်တို့ ဒီ ၂၀၁၇၊ ၂၀၁၈ မှာ အိတ်ပေါင်း သိန်း ၅၀ လောက် ရောင်းခဲ့ရပါတယ်။ ကျနော်တို့ ဒီ ရခိုင်ပြည်ကနေ တဆင့်လေ။ အခုက ဘင်္ဂလားဒေရှ့်က အရင်က တအိတ်ကို အခွန်ငွေ ၄၀၀၀ ကျပ်လောက် ကောက်ပါတယ်။ အခုအချိန်မှာ သူတို့ တအိတ်ကို အခွန်ငွေ ၁၅,၀၀၀ တိုးမြှင့် ကောက်လိုက်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ မြန်မာနိုင်ငံက လာတဲ့ဟာကိုလေ။ အဲတော့ ဧည့်မထ တအိတ်ကိုမှ ၂၀,၀၀၀ ကျော်ကျော် ရှိတဲ့ဟာကိုမှ ၁၅,၀၀၀ ကောက်လိုက်ရင် ကျနော်တို့ကို မပို့နဲ့လို့ ပြောတာနဲ့ အတူတူပါဘဲ။ အဲတော့ ကျနော်တို့ ဘင်္ဂလားဒေရှ့်ကို ပို့တာ အရောင်းအဝယ်ကလည်း ရပ်တန့်နေပါတယ်။ တနှစ်ပတ်လုံးမှာလေ။"

ရခိုင်ပြည်နယ်မှာက ဒေသတွင်းကနေ မူဆလင် သိန်းနဲ့ချီပြီး ဘင်္ဂလားဒေရှ့်ဘက် ထွက်ပြေးခဲ့ရတဲ့ ဂယက်ကြောင့် မြန်မာ ဘင်္ဂလားဒေရှ့် နယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေးမှာ နောက်ထပ် အထိနာတဲ့ အချက်ကတော့ ဘင်္ဂလားဒေရှ့်ဘက်က မြန်မာ ကုန်သည်တွေ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်လိုက်တဲ့ အချက်ပါ။ မြန်မာဘက်က ကုန်ပစ္စည်းတွေကို ဘင်္ဂလားဒေရှ့်ဘက် တင်ပို့ခွင့် ရှိပေမယ်လို့ ကုန်သည်တွေ ကိုယ်တိုင်သွားခွင့် မရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်မှာ လူယုံ ရှိမှာ လူခံရှိမှ ကုန်သွယ်ရေး လုပ်လို့ရတဲ့ အခြေအနေကို ရောက်နေပါတယ်။

တချိန်တည်းမှာဘဲ တရုတ်နယ်စပ်ကနေ ဆန်တင်ပို့မှုကလည်း လုံး၀ ရပ်သွားခဲ့ပြန်ပါတယ်။ မူဆယ် ဆန်စပါးကုန်စည်ဒိုင် ဒုတိယ ဥက္ကဌ ဦးချမ်းသာဦးက ၂၀၁၉ နှစ်ဦး ဆန်တင်ပို့မှု အခြေအနေကို အခုလို ပြောခဲ့တာပါ။

" ကျနော်တို့ဘက်က အရင် ကျနော်တို့ဘက်က Formal ဖြစ်ပေမယ့် သူတို့ဘက်က Unfromal ပေါ့နော်။ အခုကျတော့ နယ်စပ်ကို ကြပ်လိုက်တဲ့ အတွက်ကို ကျနော်တို့ အနေနဲ့ကတော့ အရင်နှစ်တွေ နှစ်တွေကထက် တော်တော်လေး အလုပ်ကြပ်သွားတယ်။ ပြီးတော့ ထွက်တဲ့နှုန်း နည်းသွားတယ်ပေါ့နော်။ အဲဒီ အတွက်ကို အခု Formal ဖြစ်အောင် လုပ်နေတဲ့ သဘောတရားမျိုးပေါ့။"

တရုတ် ယူနန် ပြည်နယ်နဲ့ မြန်မာကြား နယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေးကနေ ကုန်ပစ္စည်းချင်း ဖလှယ်တဲ့ ဘာတာ စနစ်နဲ့ ဆန်တင်ပို့နိုင်ဖို့လည်း ကြိုးစားခဲ့ကြပါတယ်။ ကုန်ပစ္စည်းချင်း ဖလှယ်တဲ့ စနစ် အရ ယူနန် ပြည်နယ်ထုတ်ကုန်တွေနဲ့ မြန်မာ့ ဆန်နဲ့ လဲလှယ်ကုန်သွယ်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

တရုတ်ဘက်ကို တရားဝင် တင်သွင်းခွင့်ရဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ အချိန်မှာဘဲ မြန်မာ့ ဆန် အတွက် နောက်ထပ် အထိနာစရာ တခုကတော့ အာဖရိက နိုင်ငံတခု ဖြစ်တဲ့ အိုင်ဗရီကိုစ့်မှာ မြန်မာ့ဆန် တန်ချိန် ၁၈,၀၀၀ ကို စားသုံးရန် မသင့်ဆိုပြီး ဖျက်စီးခံရ တာကြောင့် မြန်မာ့ဆန် နာမည်ပျက်စရာ ဖြစ်ခဲ့ရပါတယ်။ နှစ်ကုန်ပိုင်း အထိ မြန်မာ့ ဆန်ကတော့ ဝယ်လက် ရှာနေကြရဆဲ အနေအထားမှာ ရှိနေဆဲပါ။

နောက် စိုက်ပျိုးရေး ထုတ်ကုန် အများစု ဖြစ်တဲ့ သစ်သီး ဝလံ ဈေးကွက်ကလည်း တရုတ်ဘက်ကို အဓိက သွားနေရာကနေ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ တရုတ်ဘက်က ပိတ်ပင်ကန့်သတ်မှုတွေကြောင့် အခက်တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ တရုတ်ဘက်က နာနတ်သီး အဝယ် ရပ်လိုက်တဲ့ အခြေအနေကို မူဆယ် နယ်စပ် သစ်သီး ကုန်စည်ဒိုင် လုပ်ငန်းရှင် စိုင်းခင်မောင် ပြောပြတာကတော့

“ အခု ပိတ်တာက ဗဟိုအစိုးရ လက်အောက်မှာ ရှိတဲ့ သူတို့ရဲ့ အကောက်ခွန် ဌာနက ပိတ်တာ၊ ဒါမှမဟုတ်ရင်လည်း သူက ဘာခေါ်လဲ ဆိုတော့ တရုတ်ဘက်က AQSIQ ခေါ်တာပေါ့။ သူ့ရဲ့ အရည်အသွေး ထိန်းချုပ်ရေးနဲ့ နောက်ပြီးတော့ ရောဂါတားဆီးရေးပေါ့။ ကျနော်တို့ဘက်က FDA လိုမျိုးပေါ့နော်။ အစားအသောက် ထိန်းသိမ်း ကွပ်ကဲရေး ဌာနက ပြည်ဝင် အစားအသောက် ကွပ်ကဲရေး ဌာနလို့ ခေါ်မှာပေါ့နော်။ အဲဒီက ပိတ်လိုက်တာ။ ပိတ်လိုက်တယ်ဆိုတဲ့ အနေအထားက ဒါကတော့ ကျနော်တို့ ဆိုလိုတာက အဲလိုမျိုး ပိတ်မယ်ဆိုရင်လည်း ဒီက တင်ပို့တဲ့ နာနတ်သီးတွေက ပိုးသတ်ဆေး ဓာတ်ကြွင်း ဓာတ်ကျန် များနေလို့လား၊ စားသုံးရန် မသင့်လို့လား၊ အဲဒါဆို လက်ခံလို့ ရတယ်။ တောက်လျှောက် နှစ် ၂၀၊ ၃၀ လောက် တင်ပို့နေတဲ့ ပစ္စည်းတခုကို ရုတ်တရက် အဲလိုမျိုး သိပ်ပြီးတော့ ခိုင်မာတဲ့ အကြောင်းရင်း မရှိဘဲနဲ့ ပိတ်တယ်လို့ ယူဆရတယ်။”

တရုတ်ဈေးကွက်ကို သစ်သီးဝလံ တင်ပို့နိုင်ရေးက တဆစ်ချိုး ပြောင်းသွားတဲ့ အနေအထားပါ။ တရုတ်ဘက်ကို သစ်သီးဝလံ တင်ပို့ရေးက တရုတ် ဗဟို အစိုးရရဲ့ အရည်အသွေး စစ်ဆေးမှု အတည်ပြုချက် ရဖို့ လိုအပ်နေပြီး တခြားနိုင်ငံတွေက သစ်သီးဝလံတွေနဲ့ ဈေးကွက်မှာ ယှဉ်ပြိုင်လာကြရပါတယ်။ ဒီနှစ် အတွင်း အရည်အသွေးပိုင်း တိုးတက်စေဖို့ အမေရိကန် အပါအဝင် အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ နည်းပညာ အကူအညီတွေနဲ့လည်း ဆောင်ရွက်လာပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံ ထောပတ်သီး စိုက်ပျိုး ထုတ်လုပ် တင်ပို့ ရောင်းချသူများ အသင်းရဲ့ တွဲဖက် အတွင်းရေးမှူး ကိုကျော်စိုးမင်း က အခုလို ပြောပြပါတယ်။

“ ကျနော်တို့ ထောပတ် ဆိုရင် အမေရိကန် Experts တွေက ၂၀၁၃ လောက်ကတည်းက Training (သင်တန်း) လာပေးတယ်ပေါ့နော်။ Training (သင်တန်း) လာပေးတော့ ကျနော်တို့ အဲဒီတုန်းကတော့ သိပ် ဂရုမစိုက်ဘူးဗျ။ ဒီတိုင်း ရောင်းလို့ ရနေတာပေါ့နော်။ ၂၀၁၅၊ ၂၀၁၆ စကားပြောလာတဲ့ အချိန်မှာ ကျနော်တို့ တရုတ် သွားတဲ့ အချိန်မှာ တရုတ်တွေက ကျနော်တို့ကို သတိပေးတယ်။ ဘာတုန်း ဆိုတော့ ငါတို့ ပိုက်ဆံ ရှိလာပြီ။ ငါတို့ Food Safety ကို နည်းနည်း အဓိက ထားလာမယ်။ နောက်နှစ်မှာ ဆိုရင် မင်းတို့ Food Safety က မကောင်းဘူးဆိုရင် ငါတို့ နိုင်ငံထဲ ဝင်ခွင့် မပေးနိုင်ဘူးလို့ ကျနော်တို့ကို သတိပေးတယ်။ ကျနော်တို့ တောင်သူ ထောပတ် တောင်သူကတော့ တနှစ် ၂ နှစ် အတွင်း အဆင်ပြေသွားလိမ့်မယ်လို့ ကျနော်တို့ ယုံကြည်တယ်ပေါ့နော်။ ”

မြန်မာ့ စိုက်ပျိုးရေး ထွက်ကုန်တွေ ဈေးကွက်ရဖု့ိ လုံးပမ်းနေရတဲ့ အချိန်မှာဘဲ နယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေး အဓိက ကျတဲ့ ပြည်ထောင်စု လမ်းမကြီး တလျှောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်က တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်ခဲ့ပြီး လမ်းတံတားတွေ ဖျက်စီးခံခဲ့ရတာကြောင့်လည်း ကုန်သွယ်ရေးမှာ အထိနာခဲ့ရပါတယ်။

XS
SM
MD
LG