သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈ ကာလေနာက္ပိုင္း ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္တခ်ိဳ႕ ရွိလာၿပီဆိုေပမဲ့ စာနယ္ဇင္း သတင္းသမားေတြအေပၚ ၿခိမ္းေျခာက္မႈေတြ၊ အေရးယူမႈေတြကေတာ့ ဆက္ရွိေနတုန္းပဲလို႔ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ဆုိင္ရာအဖြဲ႔တခ်ိဳ႕က ေဝဖန္ေထာက္ျပၾကပါတယ္။ ေမလ ၃ ရက္ေန႔ က်ေရာက္တဲ့ ကမၻာ့သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ေန႔ အထိန္းအမွတ္အျဖစ္ ျမန္မာအစိုးရအေနနဲ႔ ဖမ္းဆီး အေရးယူခံထားရတဲ့ စာနယ္ဇင္းသမားေတြကို လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ေပးဖုိ႔ ျမန္မာစာေရးဆရာမ်ားအသင္းတခုျဖစ္တဲ့ Pen Myanmar က ေတာင္းဆိုလိုက္ပါတယ္။ မခင္ျဖဴေထြး က တင္ျပပါတယ္။

အရင္စစ္အစိုးရလက္ထက္နဲ႔ ႏိႈင္းယွဥ္ရင္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈေတြ ရွိလာၿပီးေနာက္ပိုင္း ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ေတြ ပိုမို ရရွိလာတယ္ဆုိေပမယ့္ အကန္႔အသတ္ေတြကေတာ့ အမ်ားႀကီး ရွိေနတုန္းပဲလုိ႔ သတင္းစာနယ္ဇင္းသမားေတြ၊ စာေရးဆရာေတြက ေထာက္ျပ ေဝဖန္ေနၾကတာပါ။ အရင္တုန္းကလို ဆင္ဆာ နဲ႔ ထိန္းခ်ဳပ္တာမ်ိဳး မရွိဘူး ဆိုေပမဲ့ ေနာက္ထပ္ ထိန္းခ်ဳပ္ပံုစံတမ်ိဳးနဲ႔ ကန္႔သတ္မႈေတြကေတာ့ ရွိေနတုန္းပဲလုိ႔ ျမန္မာစာေရးဆရာမ်ားအသင္းတခုျဖစ္တဲ့ Pen Myanmar အဖြဲ႔ အတြင္းေရးမွဴး ကိုေနဘုန္းလတ္က ေျပာပါတယ္။

“အဓိက-ကေတာ့ဗ်ာ၊ ပံုစံေျပာင္းသြားတာေပါ့၊ အရင္တုန္းက ….နဲ႔ မထြက္ပါဘူး-ဆိုတဲ့ပံုစံမ်ဳိးကေနၿပီးမွ အခုဟာက က်ေနာ္တို႔အျမင္ေတာ့ ထိန္းခ်ဳပ္တဲ့ပံုစံေတြ ေျပာင္းသြားတယ္ဆိုတဲ့ပံုစံမ်ဳိးေပါ့ေနာ္၊ player ေတြေျပာင္းၿပီးေတာ့ ထိန္းခ်ဳပ္တဲ့၊ ကန္႔သတ္တဲ့ပံုစံေတြကလည္း ပံုစံေျပာင္းသြားတဲ့သေဘာမ်ဳိးလို႔ပဲ တခ်ဳိ႕ေနရာေတြမွာ က်ေနာ္တို႔ ျမင္ေနတယ္ဗ်။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ တခ်ဳိ႕ကိစၥေတြမွာ မီဒီယာေတြကို ဝင္ၿပီးေတာ့ ပုံဖ်က္တာေတြေပါ့ေနာ္၊ အဲလိုကိစၥမ်ဳိးေတြလည္း ေတြ႔ေနရတယ္။ အဲဒီေတာ့ တကယ္တန္းေျပာမယ္ဆိုရင္ အရင္တုန္းက သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ဆိုတာကို လံုးဝ တားဆီးပိတ္ဆို႔ထားတာကလည္း မေကာင္းသလို သတင္းမီဒီယာေတြကို မီဒီယာကို မီဒီယာနဲ႔တိုက္- ဆိုတဲ့ စကားမ်ဳိးကိုသံုးၿပီးေတာ့ မီဒီယာထဲကိုပဲဝင္ၿပီးေတာ့ ပံုဖ်က္တာေတြ၊ မီဒီယာရဲ႕ ownership ေတြအေပၚမွာဝင္ၿပီးေတာ့ လႊမ္းမိုးမႈ လုပ္တာမ်ဳိးေတြ၊ ေနာက္ၿပီးေတာ့ မီဒီယာသမားေတြကို လြတ္လပ္ခြင့္ေတြကို ကန္႔သတ္ထားတာမ်ဳိးေတြေပါ့ေနာ္၊ ႀကိဳက္တာယူ၊ ဒါေတြ၊ ဒါေတြေတာ့ လာမထိနဲ႔ဆိုတဲ့ ကန္႔သတ္မႈမ်ဳိးေတြ က်န္ေနတာမ်ဳိးေတြ၊ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ကိုပါႀကီး- လိုကိစၥမ်ဳိးေတြကို အခုခ်ိန္အထိ ဘာမွ အေရးယူ ေဆာင္ရြက္ျခင္းမရွိတာမ်ဳိးေတြ- ဒါေတြဟာ ၿခိိမ္းေျခာက္မႈေတြပဲေလ။ အဲလိုဟာမ်ဳိးေတြ ဆက္ရွိေနသေရြ႕ေတာ့ ေသခ်ာတယ္၊ ေနာက္ျပန္မဆုတ္ဘူးဆိုတာေတာင္မွ တန္႔ေနတဲ့သေဘာလို႔ပဲ က်ေနာ္တို႔က ေျပာရမွာပဲ။”

ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရး ေဖာ္ေဆာင္ေနတယ္လို႔ဆိုတဲ့ လက္ရွိ ျမန္မာအစိုးရ လက္ထက္မွာ ယူနတီဂ်ာနယ္က သတင္းေထာက္ေတြ၊ Bi မြန္း တည့္ေနဂ်ာနယ္ နဲ႔ Myanmar Post Global ဂ်ာနယ္ေတြက သတင္းနဲ႔စာနယ္ဇင္းသမားေတြ ဖမ္းဆီး အေရးယူ ခံခဲ့ရတာေတြ ရွိေနၿပီး ဒီလို ျမန္မာစာနယ္ဇင္း သမားေတြအေပၚ ဥပေဒတခုခုကို သံုးၿပီး ဖမ္းဆီးေထာင္ခ်တာ၊ တရားစြဲဆုိတာနဲ႔ ဥပေဒမဲ့ သတ္ျဖတ္မႈ ေတြဟာ ဆက္ မရွိသင့္ေတာ့ဘူးလို႔ ကိုေနဘုန္းလတ္က ေထာက္ျပပါတယ္။

“က်ေနာ္တို႔က သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ရေနၿပီလို႔ ေျပာေနေပမယ့္လည္း နည္းမ်ဳိးစံုနဲ႔ သတင္းသမားေတြကို ဖမ္းဆီးေထာင္ခ်တာေတြ၊ ေနာက္ၿပီေတာ့ ကိုပါႀကီးလို ကိစၥမ်ဳိး ျဖစ္တာေတြေပါ့ေနာ္၊ အဲလိုဟာမ်ဳိးေတြ ျဖစ္ေနတာဟာ ၿခိမ္းေျခာက္မႈေတြ ရွိေနဆဲပဲလို႔ က်ေနာ္တို႔က သံုးသပ္တယ္ေလ။ တကယ္တန္းက်ေတာ့ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ တကယ္ေပးၿပီဆိုရင္ေတာ့ ဒီလိုမ်ဳိး ကိစၥမ်ဳိးေတြ၊ ဒီလုိ ၿခိမ္းေျခာက္မႈမ်ဳိးေတြ၊ ဒီလို ကန္႔သတ္မႈမ်ဳိးေတြကိုေတာ့ က်ေနာ္တို႔က အဲဒါမ်ဳိးေတြ မရွိသင့္ဘူးလို႔ ထင္တယ္ဗ်။ အဲဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ ေရွ႕ဆက္ၿပီးေတာ တကယ္တန္း ဒီမိုကေရစီႏုိင္ငံတခုကို တကယ္သြားမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဒီလိုကိစၥမ်ဳိးေတြကိုပါ နည္းနည္းေလး အေရးယူေဆာင္ရြက္တာမ်ဳိး၊ ျမန္ျမန္ေလး တကယ္စစ္မွန္ျပည့္ဝတဲ့ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္မ်ဳိးကို အျမန္ဆံုး အေကာင္အထည္ေဖာ္တာမ်ဳိး က်ေနာ္တို႔က လုပ္ေစခ်င္တာေပါ့ေနာ္။ အဲဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ က်ေနာ္တို႔ ေၾကညာခ်က္ ထုတ္တာပါ။”

ေမလ ၃ ရက္ေန႔ဟာ ကမၻာ့သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ေန႔ ျဖစ္တာေၾကာင့္မိုလို႔ ဒီ အထိန္းအမွတ္အျဖစ္ လက္ရွိ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ဖမ္းဆီး ထိန္းသိမ္းထားတဲ့ သတင္းသမားေတြကို လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ျပဳဖို႔ နဲ႔ သတင္းေထာက္ကိုပါႀကီး ေသဆံုးမႈ ျဖစ္စဥ္အမႈမွန္ ေပၚေပါက္ေရး အတြက္ အျမန္ဆံုး ေဆာင္ရြက္ေပးဖုိ႔ကိုလည္း Pen Myanmar အဖြဲ႔က ေၾကညာခ်က္ ထုတ္ျပန္ ေတာင္းဆိုထားပါတယ္။

ၿပီးခဲ့တဲ့ ဧၿပီလက အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု အေျခစိုက္ Freedom House အဖြဲ႔က ထုတ္ျပန္တဲ့ “Freedom of the Press 2015” ဆိုတဲ့ အစီရင္ခံစာထဲမွာလည္း ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ႕ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္အေျခအေနဟာ ၿပီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၄ အတြင္း က်ဆင္းသြားတယ္လို႔ ေဖာ္ျပ ထားပါ တယ္။ ကမာၻ႔ႏုိင္ငံနဲ႔ ေဒသေပါင္း ၁၉၉ ခုရဲ႕ သတင္း လြတ္လပ္ခြင့္ ကို ေလ့လာၿပီး အဆိုးဆုံးႏုိင္ငံကို အမွတ္ ၁၀၀ ထိ သတ္မွတ္တာမွာ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္တုန္းက အမွတ္ ၇၀ ရခဲ့ရာက ၂၀၁၄ ခုႏွစ္မွာေတာ့ ၇၃ မွတ္ကို ေရာက္သြားတာေၾကာင့္ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ အေျခအေန က်ဆင္းသြားတာကို ေထာက္ျပေနပါတယ္။ ဒါဟာ သံုးႏွစ္ဆက္တုိက္ရခဲ့တဲ့ တိုးတက္မႈ ေနာက္ျပန္ဆုတ္သြားတာျဖစ္တယ္ ျဖစ္တယ္လို႔ Freedom House အဖြဲ႔ရဲ႕ အေရွ႕အာရွေဒသဆိုင္ရာ အႀကီးတန္းသုေတသီ Sarah Cook က ေျပာပါတယ္။ၿပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္အတြင္း ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ သတင္းသမားေတြ ဖမ္းဆီး ထိန္းသိမ္းခံရတာတင္မက ေထာင္ခ်ခံရတာေတြရွိခဲ့တာ၊ ျပည္ပသတင္းေထာက္တခ်ဳိ႕ ျပည္ဝင္ခြင့္ ဗီဇာေလွ်ာက္ရာမွာ ျပင္းထန္တဲဲ့ ကန္႔သတ္ခ်က္ေတြ ႀကံဳခဲ့ရ တာေတြရွိခဲ့တယ္လို႔လည္း သူက ေျပာပါတယ္။

ဆက္စပ္သတင္းမ်ား ...

XS
SM
MD
LG