သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို စူးစမ္းဖုိ႔ ဘာေၾကာင့္ ေရြးရသလဲ


A life-size model of the spaceship Insight, NASA's first robotic lander dedicated to studying the deep interior of Mars, is shown at Jet Propulsion Laboratory in Pasadena, California, Nov. 26, 2018.

စၾကၤာဝဌာတခြင္က ထင္ရွားတဲ့ၿဂိဳဟ္ေတြထဲမွာ အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို ေသေသခ်ာခ်ာ စူးစမ္းေလ့လာဖို႔ အာကာသသိပၸံပညာရွင္ေတြ ေရြးခ်ယ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဘာ့ေၾကာင့္ပါလဲ။ NASA က သိပၸံပညာရွင္ ေဒါက္တာ ပေဒသာတင္က ေျပာျပေပးမွာပါ။

တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

စၾကၤာဝဌာတခြင္က ထင္ရွားတဲ့ၿဂိဳဟ္ေတြထဲမွာ အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို ေသေသခ်ာခ်ာ စူးစမ္းေလ့လာဖို႔ အာကာသသိပၸံပညာရွင္ေတြ ေရြးခ်ယ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဘာ့ေၾကာင့္ပါလဲ။ NASA က သိပၸံပညာရွင္ ေဒါက္တာ ပေဒသာတင္က ေျပာျပေပးမွာပါ။

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။“သိပၸံပညာရွင္ေတြသာမကပဲနဲ႔ သာမန္လူေတြ သိခ်င္တဲ့ ေမးခြန္းကေတာ့ ကမာၻအျပင္ ဒီစၾကၤာဝဌာထဲမွာ သက္ရွိသတၱဝါေတြ ရွိပါသလား ဆိုတာကို အေျဖရွာေနတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဓိက အားျဖင့္ကေတာ့ အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို ပိုၿပီးေတာ့ ေလ့လာခ်င္တဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္ ရွိပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လည္း ဆိုရင္ အဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ့ ေရေျမရာသီဥတု၊ ဓါတ္သဘာဝေတြက ကမာၻကေန သြားၿပီး ေလ့လာဖုိ႔အတြက္ အဆင္အေျပဆံုး ျဖစ္ႏိုင္မယ္လုိ႔ မွန္းဆၿပီးေတာ့ေလ့လာတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚကို လူေတြ ေရာက္ဖုိ႔အတြက္ ေနာက္ ဆယ့္ငါးႏွစ္ အႏွစ္ ၂၀ မွန္းထားၿပီး ေလ့လာမႈေတြ အမ်ားႀကီး လုပ္ေနတဲ့ထဲမွာ အဂၤါၿဂိဳဟ္ဆင္းယာဥ္၊ အဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ့ အထက္ မိုင္တရာ့ငါးဆယ္၊ ၂၀၀ ေလာက္ကေန ပတ္ၿပီးေတာ့ လွည့္တဲ့ ၿဂိဳဟ္နဲ႔ စူးစမ္းေလ့လာေနတာ ေတာ္ေတာ္ကို ခရီးေရာက္ေနပါၿပီ။ ေလာေလာဆယ္ေတာ့ အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚမွာ ဆက္ၿပီးေတာ့ သုေတသန လုပ္ေနတဲ့ curiosity စက္ရုပ္ကေလးက သိပၸံ အခ်က္အလက္နဲ႔ တိုင္းတာမႈေတြကို ပို႔ေပးေနတုန္း ရွိပါေသးတယ္။ တိုင္းတာမႈေတြ အရဆိုရင္ သက္ရွိေတြရဲ့ ဓါတုေပါင္းစပ္မႈ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ complex organism ေတြ႔ရွိခဲ့ပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၈ ထဲမွာ ”

သက္ရွိျဖစ္တည္ႏုိင္တဲ့ အလားအလာရွိေနတဲ့ ဒီအဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ့ အေနအထားက ကမာၻနဲ႔ ဘယ္လို ကြာပါသလဲ

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။“တျခားၿဂိဳဟ္ေတြနဲ႔ မတူပါဘူး။ သြားရမယ့္ ခရီးက ေဝးေပမယ့္ က်န္တဲ့ တျခားၿဂိဳဟ္ေတြနဲ႔ စာလို႔ရွိရင္ အမ်ားႀကီး နီးပါေသးတယ္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ့ ေလထုက ကမာၻ႔ေလထု ဖိအားရဲ့ ၁ % ပဲ ရွိပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လည္း ဆိုေတာ့ အဂၤါၿဂိဳဟ္က ကမာၻရဲ့ အခ်င္းရဲ့ တဝက္ေလာက္ပဲရွိၿပီးေတာ့ ကမာၻ႔ရဲ့ အေလးခ်ိန္ ဒါမွမဟုတ္ သိပ္သည္းမႈ ပမာဏနဲ႔ တြက္ရင္ ၁၀% ပဲ ေလးပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ အေလးခ်ိန္ အရြယ္ပမာဏက အစေသးလွတဲ့အတြက္ ကမာၻ႔ ဆြဲအားရဲ့ ၃၇% ေလာက္ပဲ ရွိပါတယ္။ ကမာၻေပၚမွာ ေလထု ဆုိတာက ေအာက္ဆီဂ်င္၊ ႏုိက္ထရိုဂ်င္၊ ရွိတာမ်ိဳး၊ အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚမွာက ဒီလို မရွိပါဘူး။ ဥကၠာပ်ံေတြရယ္၊ ေနကလာတဲ့ အႏၱရာယ္က်ေရာက္ႏိုင္တဲ့ ဓါတ္ေရာင္ျခည္ေတြ အမ်ားႀကီး ပါတာရယ္၊ ေလထုဖိအား သိပ္နဲတဲ့အတြက္ ေပါ့ပါးတဲ့ ေလျဖစ္တဲ့ ဟိုက္ဒရိုဂ်င္တို႔၊ ေအာက္ဆီဂ်င္တို႔လို ဟာမ်ိဳး အမ်ားႀကီး မရွိႏိုင္ပါဘူး။”

အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို ေလ့လာဖုိ႔ အဆင္အေျပဆံုး ျဖစ္ေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းက ဘာပါလဲ

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။“ကမာၻေပၚမွာ ၃၆၅ ရက္မွာ တႏွစ္ သတ္မွတ္ထားလို႔ရွိရင္ အဂၤါၿဂိဳဟ္ဟာ ရက္ ၇၀၀ နီးပါးၾကာေတာ့မွ ေနကို တပတ္ပတ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ စိတ္ဝင္စားဖုိ႔ ေကာင္းတာက ၂၄ နာရီကို တရက္သတ္မွတ္ ထားတဲ့ ကမာၻရဲ့ မိမိဝင္ရိုးေပၚမွာ လည္ႏႈန္းအတိုင္းပဲ သူလည္း ၂၄ နာရီနီးပါးေလာက္မွာ တပတ္ ပတ္မိပါတယ္။ ေနာက္တခုကလည္း သူ႔ဝင္ရိုးကလည္း ကမာၻလိုပဲ ေစာင္းေနပါတယ္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ့ ဝင္ရိုးက ကမာၻလိုပဲ ေစာင္းၿပီး ပတ္ေနတဲ့ အခါက်ေတာ့ ဒီ ဘဲဥပံု လမ္းေၾကာင္း အတိုင္း ေနကို ပတ္ေနတဲ့ အတိုင္း လည္ေနတဲ့ အတြက္ ရာသီဥတု အေျပာင္းအလဲေတြ ရွိပါတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ ေလ့လာဖုိ႔အတြက္ ပိုၿပီးေတာ့ အဆင္ေျပမယ္၊ ပိုၿပီးေတာ့ စိတ္ဝင္စား စရာ ေကာင္းမယ္လို႔ တြက္ၾကတာပါ။

ေနာက္ ကမာၻ႔ရဲ့ ေျမမ်က္ႏွာျပင္က သမုဒၵရာ ေရနဲ႔ ဖံုးလႊမ္းေနတာက ၇၅ % ေလာက္ရွိေပမယ့္ အဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ့ မ်က္ႏွာျပင္ကေတာ့ အေတာ္ကို ေျခာက္ေသြ႔တယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ အနီေရာင္ ႀကီး ျမင္ရတယ္ေလ။ ကမာၻကေန လွမ္းၾကည့္တဲ့အခါ။ ဘာေၾကာင့္လည္း ဆိုေတာ့ သူ႔ရဲ့ ေျမမ်က္ႏွာျပင္မွာ သံေအာက္ဆိုက္ အမ်ားဆံုး ရွိေနတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ့ ဝင္ရိုးစြန္းမွာ ဆိုလို႔ရွိရင္ ေရရွိႏုိင္တဲ့အတြက္ သက္ရွိ ရွိရမယ္လို႔တြက္ထားၿပီး တျခားၿဂိဳဟ္ေတြမွာ သက္ရွိမရွိ ရွာပံုေတာ္ ဖြင့္ရာမွာ အဆင္အေျပဆံုး ျဖစ္ပါတယ္။”

အဂၤါၿဂိဳဟ္မွာ သက္ရွိ ရွိႏိုင္တဲ့ အေထာက္ထားေတြ ရထားပါတယ္။ ၂၀၁၈ ဇူလိုင္လတုန္းက အဂၤါၿဂိဳဟ္ မ်က္ႏွာျပင္ေအာက္မွာ ဆားဓာတ္ပါတဲ့ အရည္ျဖစ္ပံုရတဲ့ ေနရာတခုကို သိပၸံပညာရွင္ေတြ ေတြ႔ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚမွာ သက္ရွိေတြ ေတြ႔ဖို႔အလားအလာ ပိုတိုးလာတာပါ။ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္ကလႊတ္တင္ထား တဲ့ Mars Express ၿဂိဳဟ္ပတ္ယာဥ္ငယ္ရဲ႕ ေရဒါကိရိယာကေနတဆင့္ အဂၤါၿဂိဳဟ္ ေတာင္ဝင္႐ိုးစြန္းမွာ အခ်င္း ၁၂ မုိင္ေက်ာ္က်ယ္တဲ့ ေနရာတခုကို ရွာေဖြေတြ႔ရွိတာပါ။

ဒါေပမယ့္ လူသားေတြ အသက္ရွင္သန္ဖို႔ လိုအပ္တဲ့ ေအာက္ဆီဂ်င္ ေကာင္းေကာင္း မရွိသလို အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚမွာ အပူအေအးကလည္း သိပ္ကြာျခားပါတယ္။

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။“အဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ့ ေလထုက ပါးလႊာသလို ကမာၻေပၚမွာ ၇၀ % က ႏိုက္ထရိုဂ်င္၊ ေအာက္ဆီဂ်င္က ရာခိုင္ႏႈန္း ၂၀ ရွိေပမယ့္၊ အဂၤါၿဂိဳဟ္မွာက ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္က ၉၆ % ေျမမ်က္ႏွာျပင္မွာ အမ်ားဆံုး ရွိပါတယ္။ အဲဒီေတာ့ ဘယ္နည္းနဲ႔မွ ဒီ လူသတၱဝါလို ေအာက္ဆီဂ်င္ ကိုရႈၿပီး အသက္ရွင္ႏိုင္မယ့္ သက္ရွိ သတၱဝါမ်ိဳးကေတာ့ မရွိႏုိင္ပါဘူး။ ေအာက္ဆီဂ်င္နဲ႔ ေရေငြ႔က မဆိုသေလာက္ တုိင္းထြာလို႔ ရၿပီး၊ ဒီအာဂြန္၊ ႏုိက္ထရိုဂ်င္က ၂ % ပဲ ရွိပါတယ္။ အပူခ်ိန္အားျဖင့္ ကမာၻေပၚမွာ ပ်မ္းမွ် အပူခ်ိန္က ၁၈ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္၊ က်ေနာ္တို႔ လူေတြ သတၱဝါေတြ အသက္ရွင္ႏိုင္တဲ့ အပူခ်ိန္ ေပါ့ေနာ္။ အဂၤါၿဂိဳဟ္က အပူခ်ိန္က အႏႈတ္ ၄၆ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္ ပ်မ္းမွ် ရွိပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး ရာသီဥတု အေျပာင္းအလဲ ျဖစ္သြားတဲ့ အခ်ိန္မွာ ေဆာင္းအခ်ိန္မွာဆို အႏႈတ္ ၁၄၀ ဒီဂရီစင္တီဂရိတ္ ျဖစ္ၿပီးေတာ့ အပူဆံုး အခ်ိန္ကေတာ့ ဒီဂရီ ၃၅ နဲ႔ ၄၀ ဒီဂရီ ၾကားေလာက္ ပူလွ ပါတယ္။”

အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို သြားဖို႔အတြက္္္္္္္္္္္္္္္္္္္္္္္္ လိုအပ္တာေတြကို ျပင္ဆင္ႏုိင္ေအာင္ စူးစမ္းမႈေတြ လုပ္ေနဆဲပါ။

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။“အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို အရင္ကတည္းကလည္း အမ်ားႀကီး လႊတ္တင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အဂၤါၿဂိဳဟ္ဆင္းယာဥ္ေလးေတြ ဆင္းသက္ဖို႔ အတြက္က အလြန္တရာမွ ခက္ခဲတဲ့ ပညာရပ္ တခုပါ။ အဲဒါကို ေအာင္ျမင္စြာ လုပ္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ေမလေလာက္မွာ အဂၤါၿဂိဳဟ္ကို ဆင္းတဲ့ Insight ဆိုတဲ့ ၿဂိဳဟ္ဆင္းယာဥ္ကို လႊတ္တင္ခဲ့ပါတယ္။ ႏိုဝင္ဘာ- ဒီဇင္ဘာလ ေလာက္မွာ ေရာက္သြားပါၿပီ။ အဂၤါၿဂိဳဟ္ေပၚကို ေအာင္ျမင္စြာ ဆင္းသက္ၿပီးခ်ိန္မွာ ေလာေလာဆယ္ေတာ့ အဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ့ ေလတုိက္ႏႈန္းေတြ၊ အပူခ်ိန္ေတြကိုပဲ စတိုင္းေနပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ Insight ဆိုတဲ့ ၿဂိဳဟ္ဆင္းယာဥ္မွာ seismometer လို႔ေခၚတဲ့ စက္နဲ႔ ငလ်င္လႈပ္တဲ့အခါ၊ ဥကၠာပ်ံေတြအရွိန္နဲ႔ က်တဲ့အခါ မ်က္ႏွာျပင္ေအာက္က တုန္ခါမႈေတြကို ၂ ႏွစ္တိတိ တိုင္းတာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

အခုအခ်ိန္မွာေတာ့ ဗီဒီယိုတို႔ ဘာတို႔ပဲ ပို႔တုန္း ရွိပါတယ္။ Insight ဆိုတဲ့ ၿဂိဳဟ္ဆင္းယာဥ္မွာ heat flow လို ရုပ္သဘာဝေတြကို ေလ့လာတဲ့ စက္ေတြလည္း ပါသြားပါတယ္။ အဲဒီေတာ့ အဂၤါၿဂိဳဟ္ရဲ ေျမမ်က္ႏွာျပင္ကို အဲဒီစက္က တေျဖးေျဖး တူးသြားပါမယ္။ တခါ တူးလို႔ရွိရင္ ၂ ေပေလာက္တူးတယ္။ သူက တူကေလးတခုနဲ႔ ရိုက္ရို္က္ၿပီး တူးတဲ့အတြက္ ေျမမ်က္ႏွာျပင္ တုန္ခါသြားတာေပၚ မူတည္ၿပီး seismometer လို႔ေခၚတဲ့ စက္နဲ႔ တုန္ခါမႈေပၚမူတည္ၿပီး ေျမႀကီး အတြင္းထဲ ဘာပစၥည္းေတြနဲ႔ ဖြဲ႔စည္းထားသလဲဆိုတာကို တနည္းတလမ္းနဲ႔ ျပန္တိုင္းမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ၁၆ ေပေလာက္ အထိကို အဂၤါၿဂိဟ္ရဲ့ အတြင္းပိုင္း ဘူမိေဗဒ၊ သဘာဝ ကိုေလ့လာဖုိ႔ တုိင္းတာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။”

ေဒါက္တာပေဒသာတင္ရဲ့ ေျပာၾကားခ်က္နဲ႔ပဲ ဒီသီတင္းပတ္အတြက္ သိပၸံနဲ႔နည္းပညာ က႑ကို ဒီမွာပဲ ရပ္နားလိုက္ပါရေစ။

XS
SM
MD
LG