သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ျမန္မာစစ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားရဲ႕လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈ တူရကီ စုံစမ္း


Senior General Min Aung Hlaing ဗိုလ္ခ်ဳပ္မွဴးႀကီး မင္းေအာင္လႈိင္

ICJ နဲ႔ ICC လိုႏိုင္ငံတကာတရား႐ုံးေတြမွာ တရားစြဲဆိုခ်က္ေတြကို ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ ျမန္မာစစ္ေခါင္းေဆာင္ေတြကို အာဂ်င္တီးနားအျပင္ တူရကီလို ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံခ်င္းစီကလည္း တရားစြဲဆိုမႈေတြကို လက္ခံစုံစမ္းစစ္ေဆးေနပါတယ္။

အထူးသျဖင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ စစ္အာဏာသိမ္းမႈဟာ ႏိုင္ငံတကာရာဇဝတ္က်ဴးလြန္မႈျဖစ္တယ္ဆိုတဲ့ အမႈစြဲခ်က္ကိုလက္ခံလိုက္တဲ့ တူရကီတရားေရးဝန္ႀကီးဌာနက ဘယ္လို ကိုင္တြယ္ စုံစမ္းစစ္ေဆးေနသလဲ။

ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားတဲ့ မအင္ၾကင္းႏိုင္က စုစည္းတင္ျပမွာပါ။

ICJ ႏိုင္ငံတကာတရား႐ုံးနဲ႔ ICC ႏိုင္ငံတကာရာဇဝတ္ခုံ႐ုံးမွာ ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြအေပၚ လူမ်ိဳးတုန္းသတ္ျဖတ္မႈစြဲခ်က္အပါအဝင္ စစ္ရာဇဝတ္က်ဴးလြန္မႈ၊ လူသားထုအေပၚ ရာဇဝတ္က်ဴးလြန္မႈ စတဲ့ စြဲခ်က္ေတြရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ ျမန္မာစစ္ေခါင္းေဆာင္ေတြကို ၂၀၂၁ခုႏွစ္ ေဖေဖၚဝါရီမွာ စစ္အာဏာသိမ္းမႈနဲ႔ပတ္သက္လို႔ ႏိုင္ငံတကာဥပေဒကို ခ်ိဳးေဖာက္တယ္ဆိုတဲ့ စြဲခ်က္ကို တူရကီတရားေရးဝန္ႀကီးဌာနက လက္ခံၿပီး စတင္စုံစမ္းစစ္ေဆးေနတာပါ။
ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံရဲ႕ အာဏာပိုင္ေတြကို လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈစြဲခ်က္နဲ႔ ႏိုင္ငံတကာရာဇဝတ္မႈအျဖစ္ လူ႔အခြင့္အေရးအဖြဲ႕တဖြဲ႕က အျခားႏိုင္ငံမွာ အမႈတင္သြင္းတဲ့အေပၚ အဲဒီႏိုင္ငံက တရားေရးစနစ္နဲ႔ စုံစမ္းစစ္ေဆးမယ့္ ကိစၥဟာ အလြန္ထူးျခားေၾကာင္း တူရကီနိင္ငံမွာ အမႈဖြင့္ထားတဲ့ ၿဗိတိန္အေျခစိုက္ Myanmar Accountability Project, MAP လူ႔အခြင့္အေရးအဖြဲ ၫြန္ၾကားေရးမႉး Christopher Gunness ကဗြီအိုေအကိုေျပာပါတယ္။

Christopher Gunness ။ ။ တူရကီ တရားေရးဝန္ႀကီးဌာနက လက္ခံလိုက္ၿပီး က်ေနာ္တို႔ တင္ထားတဲ့ အမႈကို စတင္စုံစမ္းေနပါၿပီ။ ဒါကေတာ့ တကယ့္ကို မႀကဳံစဖူးတဲ့ကိစၥပါ။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မႉးႀကီးမင္းေအာင္လႈိင္အပါအဝင္ အာဏာသိမ္းမႈကို ဦးေဆာင္သူေတြထဲမွာပါဝင္သူေတြနဲ႔ အထက္အမိန႔္အတိုင္း အေကာင္အထည္ေဖၚေဆာင္႐ြက္ခဲ့သူ စုစုေပါင္း အေယာက္ ၂၀ အေပၚ ညႇဥ္းပန္းႏွိပ္စက္မႈေတြကိုက်ဴးလြန္တဲ့ စြဲခ်က္နဲ႔ပတ္သက္လို႔ တူရကီအာဏာပိုင္ေတြက စတင္စုံစမ္းစစ္ေဆးေနပါတယ္။ ဒါဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံက စစ္အာဏာသိမ္းမႈမွာ က်ဴးလြန္တယ္ဆိုတဲ့ ျပစ္မႈေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ျမန္မာအာဏာပိုင္ေတြကို စုံစမ္းစစ္ေဆးမွာျဖစ္တဲ့အတြက္ ထိေရာက္မႈေတြရွိလိမ့္မယ္ဆိုတဲ့ သတင္းစကားပါခ်င္ပါတယ္။

အင္ၾကင္းႏိုင္။ ။ က်မရွင္းေအာင္ေမးခ်င္တာက တူရကီ တရား႐ုံးဘက္ကေရာ ဒီအမႈကို လက္ခံထားၿပီးၿပီလား။ ဒါမွမဟုတ္ လက္မခံရေသးဘူးလား။

Christopher Gunness။ ။ တူရကီ တရားေရး ဝန္ႀကီးဌာနအေနနဲ႔ ဒါကိုကိုင္တြယ္ရမယ့္အမႈ အျဖစ္လက္ခံၿပီး စုံစမ္းစစ္ေဆးေနတာပါ။ အဲေတာ့ ေနာက္တဆင့္ ဘာျဖစ္မလဲဆိုတဲ့အပိုင္းမွာေတာ့ အမႈကို တကယ့္တရား႐ုံးတင္စစ္ေဆးဖို႔ ေရွ႕ဆက္ လုပ္ႏိုင္လိမ့္မယ္လို႔ က်ေနာ္တို႔ အရမ္းေမွ်ာ္လင့္ထားပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ သူတို႔အေနနဲ႔ ဒီအမႈနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ စုံစမ္းစစ္ေဆးဖို႔ အမွန္တကယ္ အခြင့္အာဏာရွိေနပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္ က်ေနာ္တို႔ တိုင္ၾကားခ်က္မွာ ေဖၚျပထားသူ မည္သူမဆို ဖမ္းဆီးဖို႔ တူရကီအာဏာပိုင္ေတြကို ေတာင္းဆိုထားၿပီးျဖစ္ပါတယ္။ ဘယ္သူေတြလည္းဆိုတာ က်ေနာ္ေျပာလို႔မရပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ တူရကီအာဏာပိုင္ေတြက ဘယ္သူေတြလဲဆိုတာ သိပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံက လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြမွာတာဝန္ရွိသူေတြကို ဖမ္းဆီးဖို႔ MAP အေနနဲ႔ ရွင္းရွင္းလင္းလင္းေတာင္းဆိုထားတဲ့ အမႈကို တူရကီအစိုးရေရွ႕ေန႐ုံးက လက္ခံၿပီး အခု တရားေရးဝန္ႀကီးဌာနက စုံစမ္းစစ္ေဆးေနတာဟာ အလြန္ေကာင္းမြန္တဲ့ တိုးတက္မႈတခုပါ။

အင္ၾကင္းႏိုင္။ ။ ဒါဆိုရင္ တူရကီအာဏာပိုင္ေတြက ျမန္မာစစ္ေခါင္းေဆာင္ေတြကို ဘယ္လို စုံစမ္းစစ္ေဆးမွာလဲ။

Christopher။ ။ ဒါကို လုပ္ဖို႔ နည္းလမ္းေပါင္းမ်ားစြာရွိပါတယ္။ ဘာေတြျဖစ္ပ်က္ေနသလဲဆိုတာနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ တူရကီႏိုင္ငံမွာ ေထာက္လွမ္းေရးႀကီးႀကီးမားမားရွိပါတယ္။ ေနာက္ တူရကီအာဏာပိုင္ေတြဘက္ကလည္း စိတ္ဝင္တစားရွိေနပါတယ္။ ဥပမာဆိုရင္ ၂၀၁၇ခုႏွစ္မွာ ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြ ဘာေတြျဖစ္ပ်က္ခဲ့သလဲဆိုတဲ့ ကိစၥမွာ ျမန္မာႏိုင္ငံ အျပင္ဘက္မွာ သတင္းအခ်က္အလက္အရင္းအျမစ္ေတြအမ်ားႀကီးရွိေနပါတယ္။ ကုလသမဂၢအစီရင္ခံစာေတြမွာလည္း ရွင္းရွင္းလင္းလင္းမွတ္တမ္းတင္ထားေတြရွိပါတယ္။ IIMM ျမန္မာႏိုင္ငံဆိုင္ရာ လြတ္လပ္တဲ့ စုံစမ္းစစ္ေဆးေရးယႏၲရားအဖြဲ႕မွာဆိုရင္ တပ္မႉးတဦးခ်င္းစီအလိုက္ အေထာက္အထားေတြကို အေသးစိတ္စုေဆာင္းထားတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြအမ်ားရွိေနပါတယ္။ ေနာက္ IIMM ကို အခ်က္အလက္ေတြ လြဲွဲေျပာင္းေပးထားတဲ့ ကုလသမဂၢရဲ႕ ျမန္မာႏိုင္ငံဆိုင္ရာ လြတ္လပ္တဲ့ အခ်က္အလက္ရွာေဖြေရးမစ္ရွင္ကလည္း တိက်တဲ့ အေထာက္အထားအခ်က္အလက္ေတြကို ျပဳစုထားၿပီးသာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ တူရကီအာဏာပိုင္ေတြအေနနဲ႔ ဒါေတြကို အေျခခံၿပီး ဆက္လက္လုပ္ေဆာင္သြားႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအခ်က္အလက္ အမ်ားစုဟာလည္း အျပစ္က်ဴးလြန္ေၾကာင္း သက္ေသျပေနတာျဖစ္ပါတယ္။

ဒါအျပင္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အာဏာသိမ္းၿပီးကတည္းက ဘာေတြျဖစ္ပ်က္ခဲ့သလဲဆိုတာကို အေသအခ်ာ မွတ္တမ္းတင္ျပဳစုထားတဲ့ေနရာမွာ ဆိုရွယ္မီဒီယာေတြတင္မဟုတ္ပါဘူး၊ ကုလသမဂၢက လက္လွမ္းမွီတဲ့ သတင္းအရင္းအျမစ္ေတြကပါ အတည္ျပဳထားတာေတြျဖစ္တယ္လို႔ Christopher Gunness ကေျပာပါတယ္။ ဒါဆိုရင္ MAPက တရားစြဲထားတဲ့ အဓိက အခ်က္ေတြက ဘာေတြပါလဲ။

Christopher Gunness။ ။ က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ တိုင္ၾကားခ်က္မွာ အဓိကအခ်က္ကေတာ့ ညႇင္းပန္းႏွိပ္စက္မႈျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလို ညႇဥ္းပန္းႏွိပ္စက္ခ်က္ေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ေကာင္းေကာင္းျပဳစုထားတဲ့ သီးသန႔္ သက္ေသအေထာက္အထားေတြကို တူရကီအာဏာပိုင္ေတြဆီကို က်ေနာ္တို႔ ေပးအပ္ခဲ့ၿပီးပါၿပီ။ ဒီလိုညႇဥ္းပန္းႏွိပ္စက္မႈေတြကို အသုံးျပဳတဲ့ေနရာမွာ လူပုဂၢိဳလ္ တဦးခ်င္းစီမဟုတ္ပဲ က်ယ္က်ယ္ျပန႔္ျပန႔္နဲ႔ စနစ္တက်ေဆာင္႐ြက္တဲ့အေၾကာင္း သက္ေသအေထာက္အထားေတြကို ေပးအပ္ထားတာပါ။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုရင္ ဒီအေထာက္အထားေတြဟာ ႏိုင္ငံတကာရာဇဝတ္မႈအဆင့္သတ္မွတ္ခ်က္ေတြနဲ႔ ကိုက္ညီတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။ က်ေနာ္ေျပာခဲ့သလိုပါပဲ။ ညႇဥ္းပန္းႏွိပ္စက္မႈေတြဟာ စနစ္တက်နဲ႔ က်ယ္က်ယ္ျပန႔္ျပန႔္က်ဴးလြန္တာဟာ ႏိုင္ငံတကာ ရာဇဝတ္မႈအဆင့္ သတ္မွတ္ခ်က္ကို ေရာက္ရွိသြားတဲ့အတြက္ တူရကီအာဏာပိုင္ေတြကလည္း ဒီကိစၥအေပၚမွာ အလြန္ကို စိတ္ဝင္စားေနပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး ႏိုင္ငံတကာအေနနဲ႔လည္း စုံစမ္းစစ္ေဆးလို႔ရပါတယ္။


အင္ၾကင္းႏိုင္။ ။ ဒါေပမယ့္ တူရကီႏိုင္ငံကိုယ္တိုင္က လူ႔အခြင့္အေရးနဲ႔ပတ္သက္ရင္ ႏိုင္ငံတကာမွာ နာမည္ေကာင္းရေနတဲ့ မွတ္တမ္းဆိုတာလည္း မရွိေတာ့ Christopher Gunness တို႔က ဘာေၾကာင့္ ဒီႏိုင္ငံကို ေ႐ြးရပါသလဲ။ ေနာက္ၿပီး ျမန္မာဘက္ကမပါပဲ ဒီလိုအမႈကို တူရကီက ဘယ္လိုအေရးယူေဆာင္႐ြက္လို႔ရမလဲ။

Christopher Gunness။ ။ ပထမဆုံးေျပာခ်င္တာကေတာ့ တူရကီႏိုင္ငံအေနနဲ႔ Universal Jurisdiction ႏိုင္ငံတကာဥပေဒခ်ိဳးေဖာက္မႈမွန္သမွ် ကမာၻ႔ေနရာတိုင္းမွာ စုံစမ္း စီရင္ပိုင္ခြင့္ ဥပေဒနဲ႔ ပတ္သက္ရင္ နာမည္ေကာင္းရထားပါတယ္။ အခု အမႈကိစၥမွာဆိုရင္ တရားခံျဖစ္ျဖစ္၊ ျပစ္မႈက်ဴးလြန္ခံရသူျဖစ္ျဖစ္ တူရကီႏိုင္ငံမွာ မဟုတ္ေပမဲ့ တူရကီဟာ ညႇဥ္းပန္းႏွိပ္စက္မႈ ဆန႔္က်င္ေရး သေဘာတူစာခ်ဳပ္နဲ႔ အျခား ကုလသမဂၢသေဘာတူစာခ်ဳပ္ေတြကို လက္မွတ္ေရးထိုးထားတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ သူ႔မွာ ႏိုင္ငံတကာဥပေဒအရ တာဝန္ေတြရွိေနပါတယ္။ ဒုတိယအေနနဲ႔ကေတာ့ တူရကီမွာ ႏိုင္ငံေရးအက်ိဴးစီးပြားအရလည္း ႀကီးႀကီးမားမားရွိေနတာပါ။ တူရကီဟာ OIC အစၥလာမ္မစ္ႏိုင္ငံမ်ား ပူးေပါင္းေဆာင္႐ြက္ေရးအဖြဲ႕ ကို ဦးေဆာင္ေနတဲ့ အထဲမွာ ပါပါတယ္။ ၂၀၁၇ခုႏွစ္က ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြအေပၚ လူမ်ိဳးတုန္းသတ္ျဖတ္မႈလို႔ စြပ္စြဲခံထားရတဲ့ ဖိႏွိပ္မႈေတြ ျဖစ္ပြားခဲ့ခ်ိန္က တူရကီသမၼတကေတာ္ Emine Erdoğan ဟာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ Cox's Bazar ကိုအေစာပိုင္းကတည္းကသြားေရာက္ၿပီး ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြကို ေတြ႕ဆုံအားေပးခဲ့တာမွတ္မိၾကမွာပါ။ ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြအေပၚ အစၥလာမ္ႏိုင္ငံေတြရဲ႕ စာနာမႈ၊ စည္းလုံးညီၫြတ္စြာရပ္တည္မႈကိုလည္း သူက ျပသခဲ့ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ Universal Jurisdiction နဲ႔ ပတ္သက္ရင္ တူရကီက ေကာင္းမြန္ၿပီးေတာ့ က်ေနာ္တို႔ စြဲတင္ထားတဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံ ညႇဥ္းပန္းႏွိပ္စက္မႈေတြနဲ႔ပတ္သက္လို႔ အမႈအေပၚမွာ တူရကီဘက္က ႏိုင္ငံေရးအရ စာနာစိတ္ ႀကီးႀကီးမားမားရွိေနပါတယ္။

အခုလို ျမန္မာစစ္အာဏာသိမ္းမႈမွာ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြရွိခဲ့တယ္ဆိုတာနဲ႔ပတ္သက္လို႔ တဖက္သတ္ စြပ္စြဲခ်က္ေတြသာျဖစ္ၿပီး ႏိုင္ငံရဲ႕ တည္ဆဲဥပေဒနဲ႔ အညီေဆာင္႐ြက္ခဲ့တာသာျဖစ္တယ္လို႔ စစ္ေကာင္စီေျပာခြင့္ရ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေဇာ္မင္းထြန္းက ဗြီအိုေအကို တုံ႔ျပန္ေျပာဆိုခဲ့ပါတယ္။


အခုလို တူရကီတရားေရးဝန္ႀကီးဌာနရဲ႕ ကိုင္တြယ္ေဆာင္႐ြက္ခ်က္ဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ စစ္အာဏာသိမ္းၿပီးေနာက္ပိုင္း စစ္တပ္ရဲ႕က်ဴးလြန္မႈေတြကို အျခား ႏိုင္ငံအာဏာပိုင္တခုက ပထမဆုံး စုံစမ္းစစ္ေနတဲ့အမႈျဖစ္တယ္လို႔ ဇြန္လ အေစာပိုင္းက ထုတ္ျပန္တဲံ MAPရဲ႕ ေၾကညာခ်က္မွာ ေဖာ္ျပပါတယ္။ တူရကီအစိုးရဖက္ကေတာ့ ဒါနဲ႔ပတ္သက္လို႔ တစုံတရာ ထုတ္ျပန္ေၾကညာတာမ်ိဳး မေတြ႕ရေသးပါဘူး။

===============

မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်များရဲ့လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု တူရကီ စုံစမ်း

ICJ နဲ့ ICC လိုနိုင်ငံတကာတရားရုံးတွေမှာ တရားစွဲဆိုချက်တွေကို ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို အာဂျင်တီးနားအပြင် တူရကီလို နိုင်ငံတနိုင်ငံချင်းစီကလည်း တရားစွဲဆိုမှုတွေကို လက်ခံစုံစမ်းစစ်ဆေးနေပါတယ်။

အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်အာဏာသိမ်းမှုဟာ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်ကျူးလွန်မှုဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ အမှုစွဲချက်ကိုလက်ခံလိုက်တဲ့ တူရကီတရားရေးဝန်ကြီးဌာနက ဘယ်လို ကိုင်တွယ် စုံစမ်းစစ်ဆေးနေသလဲ။

ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားတဲ့ မအင်ကြင်းနိုင်က စုစည်းတင်ပြမှာပါ။

ICJ နိုင်ငံတကာတရားရုံးနဲ့ ICC နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်ခုံရုံးမှာ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုစွဲချက်အပါအဝင် စစ်ရာဇဝတ်ကျူးလွန်မှု၊ လူသားထုအပေါ် ရာဇဝတ်ကျူးလွန်မှု စတဲ့ စွဲချက်တွေရင်ဆိုင်နေရတဲ့ မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို ၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီမှာ စစ်အာဏာသိမ်းမှုနဲ့ပတ်သက်လို့ နိုင်ငံတကာဥပဒေကို ချိုးဖောက်တယ်ဆိုတဲ့ စွဲချက်ကို တူရကီတရားရေးဝန်ကြီးဌာနက လက်ခံပြီး စတင်စုံစမ်းစစ်ဆေးနေတာပါ။
နိုင်ငံတနိုင်ငံရဲ့ အာဏာပိုင်တွေကို လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုစွဲချက်နဲ့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုအဖြစ် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တဖွဲ့က အခြားနိုင်ငံမှာ အမှုတင်သွင်းတဲ့အပေါ် အဲဒီနိုင်ငံက တရားရေးစနစ်နဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမယ့် ကိစ္စဟာ အလွန်ထူးခြားကြောင်း တူရကီနိင်ငံမှာ အမှုဖွင့်ထားတဲ့ ဗြိတိန်အခြေစိုက် Myanmar Accountability Project, MAP လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ ညွန်ကြားရေးမှူး Christopher Gunness ကဗွီအိုအေကိုပြောပါတယ်။

Christopher Gunness ။ ။ တူရကီ တရားရေးဝန်ကြီးဌာနက လက်ခံလိုက်ပြီး ကျနော်တို့ တင်ထားတဲ့ အမှုကို စတင်စုံစမ်းနေပါပြီ။ ဒါကတော့ တကယ့်ကို မကြုံစဖူးတဲ့ကိစ္စပါ။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် အာဏာသိမ်းမှုကို ဦးဆောင်သူတွေထဲမှာပါဝင်သူတွေနဲ့ အထက်အမိန့်အတိုင်း အကောင်အထည်ဖေါ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ စုစုပေါင်း အယောက် ၂၀ အပေါ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုတွေကိုကျူးလွန်တဲ့ စွဲချက်နဲ့ပတ်သက်လို့ တူရကီအာဏာပိုင်တွေက စတင်စုံစမ်းစစ်ဆေးနေပါတယ်။ ဒါဟာ မြန်မာနိုင်ငံက စစ်အာဏာသိမ်းမှုမှာ ကျူးလွန်တယ်ဆိုတဲ့ ပြစ်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ မြန်မာအာဏာပိုင်တွေကို စုံစမ်းစစ်ဆေးမှာဖြစ်တဲ့အတွက် ထိရောက်မှုတွေရှိလိမ့်မယ်ဆိုတဲ့ သတင်းစကားပါချင်ပါတယ်။

အင်ကြင်းနိုင်။ ။ ကျမရှင်းအောင်မေးချင်တာက တူရကီ တရားရုံးဘက်ကရော ဒီအမှုကို လက်ခံထားပြီးပြီလား။ ဒါမှမဟုတ် လက်မခံရသေးဘူးလား။

Christopher Gunness။ ။ တူရကီ တရားရေး ဝန်ကြီးဌာနအနေနဲ့ ဒါကိုကိုင်တွယ်ရမယ့်အမှု အဖြစ်လက်ခံပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးနေတာပါ။ အဲတော့ နောက်တဆင့် ဘာဖြစ်မလဲဆိုတဲ့အပိုင်းမှာတော့ အမှုကို တကယ့်တရားရုံးတင်စစ်ဆေးဖို့ ရှေ့ဆက် လုပ်နိုင်လိမ့်မယ်လို့ ကျနော်တို့ အရမ်းမျှော်လင့်ထားပါတယ်။ ဘာကြောင့်လည်းဆိုတော့ သူတို့အနေနဲ့ ဒီအမှုနဲ့ ပတ်သက်လို့ စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ အမှန်တကယ် အခွင့်အာဏာရှိနေပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် ကျနော်တို့ တိုင်ကြားချက်မှာ ဖေါ်ပြထားသူ မည်သူမဆို ဖမ်းဆီးဖို့ တူရကီအာဏာပိုင်တွေကို တောင်းဆိုထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်သူတွေလည်းဆိုတာ ကျနော်ပြောလို့မရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် တူရကီအာဏာပိုင်တွေက ဘယ်သူတွေလဲဆိုတာ သိပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံက လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေမှာတာဝန်ရှိသူတွေကို ဖမ်းဆီးဖို့ MAP အနေနဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်းတောင်းဆိုထားတဲ့ အမှုကို တူရကီအစိုးရရှေ့နေရုံးက လက်ခံပြီး အခု တရားရေးဝန်ကြီးဌာနက စုံစမ်းစစ်ဆေးနေတာဟာ အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ တိုးတက်မှုတခုပါ။

အင်ကြင်းနိုင်။ ။ ဒါဆိုရင် တူရကီအာဏာပိုင်တွေက မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တွေကို ဘယ်လို စုံစမ်းစစ်ဆေးမှာလဲ။

Christopher။ ။ ဒါကို လုပ်ဖို့ နည်းလမ်းပေါင်းများစွာရှိပါတယ်။ ဘာတွေဖြစ်ပျက်နေသလဲဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်လို့ တူရကီနိုင်ငံမှာ ထောက်လှမ်းရေးကြီးကြီးမားမားရှိပါတယ်။ နောက် တူရကီအာဏာပိုင်တွေဘက်ကလည်း စိတ်ဝင်တစားရှိနေပါတယ်။ ဥပမာဆိုရင် ၂၀၁၇ခုနှစ်မှာ ရိုဟင်ဂျာတွေ ဘာတွေဖြစ်ပျက်ခဲ့သလဲဆိုတဲ့ ကိစ္စမှာ မြန်မာနိုင်ငံ အပြင်ဘက်မှာ သတင်းအချက်အလက်အရင်းအမြစ်တွေအများကြီးရှိနေပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂအစီရင်ခံစာတွေမှာလည်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်းမှတ်တမ်းတင်ထားတွေရှိပါတယ်။ IIMM မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးယန္တရားအဖွဲ့မှာဆိုရင် တပ်မှူးတဦးချင်းစီအလိုက် အထောက်အထားတွေကို အသေးစိတ်စုဆောင်းထားတဲ့ အချက်အလက်တွေအများရှိနေပါတယ်။ နောက် IIMM ကို အချက်အလက်တွေ လွဲှဲပြောင်းပေးထားတဲ့ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်တဲ့ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်ကလည်း တိကျတဲ့ အထောက်အထားအချက်အလက်တွေကို ပြုစုထားပြီးသာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် တူရကီအာဏာပိုင်တွေအနေနဲ့ ဒါတွေကို အခြေခံပြီး ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒီအချက်အလက် အများစုဟာလည်း အပြစ်ကျူးလွန်ကြောင်း သက်သေပြနေတာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါအပြင် မြန်မာနိုင်ငံမှာ အာဏာသိမ်းပြီးကတည်းက ဘာတွေဖြစ်ပျက်ခဲ့သလဲဆိုတာကို အသေအချာ မှတ်တမ်းတင်ပြုစုထားတဲ့နေရာမှာ ဆိုရှယ်မီဒီယာတွေတင်မဟုတ်ပါဘူး၊ ကုလသမဂ္ဂက လက်လှမ်းမှီတဲ့ သတင်းအရင်းအမြစ်တွေကပါ အတည်ပြုထားတာတွေဖြစ်တယ်လို့ Christopher Gunness ကပြောပါတယ်။ ဒါဆိုရင် MAPက တရားစွဲထားတဲ့ အဓိက အချက်တွေက ဘာတွေပါလဲ။

Christopher Gunness။ ။ ကျနော်တို့ရဲ့ တိုင်ကြားချက်မှာ အဓိကအချက်ကတော့ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ချက်တွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ ကောင်းကောင်းပြုစုထားတဲ့ သီးသန့် သက်သေအထောက်အထားတွေကို တူရကီအာဏာပိုင်တွေဆီကို ကျနော်တို့ ပေးအပ်ခဲ့ပြီးပါပြီ။ ဒီလိုညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုတွေကို အသုံးပြုတဲ့နေရာမှာ လူပုဂ္ဂိုလ် တဦးချင်းစီမဟုတ်ပဲ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်နဲ့ စနစ်တကျဆောင်ရွက်တဲ့အကြောင်း သက်သေအထောက်အထားတွေကို ပေးအပ်ထားတာပါ။ ဘာကြောင့်လည်းဆိုရင် ဒီအထောက်အထားတွေဟာ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုအဆင့်သတ်မှတ်ချက်တွေနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့အတွက်ကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ကျနော်ပြောခဲ့သလိုပါပဲ။ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုတွေဟာ စနစ်တကျနဲ့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ကျူးလွန်တာဟာ နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှုအဆင့် သတ်မှတ်ချက်ကို ရောက်ရှိသွားတဲ့အတွက် တူရကီအာဏာပိုင်တွေကလည်း ဒီကိစ္စအပေါ်မှာ အလွန်ကို စိတ်ဝင်စားနေပါတယ်။ နောက်ပြီး နိုင်ငံတကာအနေနဲ့လည်း စုံစမ်းစစ်ဆေးလို့ရပါတယ်။


အင်ကြင်းနိုင်။ ။ ဒါပေမယ့် တူရကီနိုင်ငံကိုယ်တိုင်က လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ပတ်သက်ရင် နိုင်ငံတကာမှာ နာမည်ကောင်းရနေတဲ့ မှတ်တမ်းဆိုတာလည်း မရှိတော့ Christopher Gunness တို့က ဘာကြောင့် ဒီနိုင်ငံကို ရွေးရပါသလဲ။ နောက်ပြီး မြန်မာဘက်ကမပါပဲ ဒီလိုအမှုကို တူရကီက ဘယ်လိုအရေးယူဆောင်ရွက်လို့ရမလဲ။

Christopher Gunness။ ။ ပထမဆုံးပြောချင်တာကတော့ တူရကီနိုင်ငံအနေနဲ့ Universal Jurisdiction နိုင်ငံတကာဥပဒေချိုးဖောက်မှုမှန်သမျှ ကမ္ဘာ့နေရာတိုင်းမှာ စုံစမ်း စီရင်ပိုင်ခွင့် ဥပဒေနဲ့ ပတ်သက်ရင် နာမည်ကောင်းရထားပါတယ်။ အခု အမှုကိစ္စမှာဆိုရင် တရားခံဖြစ်ဖြစ်၊ ပြစ်မှုကျူးလွန်ခံရသူဖြစ်ဖြစ် တူရကီနိုင်ငံမှာ မဟုတ်ပေမဲ့ တူရကီဟာ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး သဘောတူစာချုပ်နဲ့ အခြား ကုလသမဂ္ဂသဘောတူစာချုပ်တွေကို လက်မှတ်ရေးထိုးထားတဲ့အတွက်ကြောင့် သူ့မှာ နိုင်ငံတကာဥပဒေအရ တာဝန်တွေရှိနေပါတယ်။ ဒုတိယအနေနဲ့ကတော့ တူရကီမှာ နိုင်ငံရေးအကျိူးစီးပွားအရလည်း ကြီးကြီးမားမားရှိနေတာပါ။ တူရကီဟာ OIC အစ္စလာမ်မစ်နိုင်ငံများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ ကို ဦးဆောင်နေတဲ့ အထဲမှာ ပါပါတယ်။ ၂၀၁၇ခုနှစ်က မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုလို့ စွပ်စွဲခံထားရတဲ့ ဖိနှိပ်မှုတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့ချိန်က တူရကီသမ္မတကတော် Emine Erdoğan ဟာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် Cox's Bazar ကိုအစောပိုင်းကတည်းကသွားရောက်ပြီး ရိုဟင်ဂျာတွေကို တွေ့ဆုံအားပေးခဲ့တာမှတ်မိကြမှာပါ။ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် အစ္စလာမ်နိုင်ငံတွေရဲ့ စာနာမှု၊ စည်းလုံးညီညွတ်စွာရပ်တည်မှုကိုလည်း သူက ပြသခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် Universal Jurisdiction နဲ့ ပတ်သက်ရင် တူရကီက ကောင်းမွန်ပြီးတော့ ကျနော်တို့ စွဲတင်ထားတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ အမှုအပေါ်မှာ တူရကီဘက်က နိုင်ငံရေးအရ စာနာစိတ် ကြီးကြီးမားမားရှိနေပါတယ်။

အခုလို မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်းမှုမှာ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေရှိခဲ့တယ်ဆိုတာနဲ့ပတ်သက်လို့ တဖက်သတ် စွပ်စွဲချက်တွေသာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရဲ့ တည်ဆဲဥပဒေနဲ့ အညီဆောင်ရွက်ခဲ့တာသာဖြစ်တယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက ဗွီအိုအေကို တုံ့ပြန်ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။

အခုလို တူရကီတရားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ကိုင်တွယ်ဆောင်ရွက်ချက်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စစ်တပ်ရဲ့ကျူးလွန်မှုတွေကို အခြား နိုင်ငံအာဏာပိုင်တခုက ပထမဆုံး စုံစမ်းစစ်နေတဲ့အမှုဖြစ်တယ်လို့ ဇွန်လ အစောပိုင်းက ထုတ်ပြန်တဲံ MAPရဲ့ ကြေညာချက်မှာ ဖော်ပြပါတယ်။ တူရကီအစိုးရဖက်ကတော့ ဒါနဲ့ပတ်သက်လို့ တစုံတရာ ထုတ်ပြန်ကြေညာတာမျိုး မတွေ့ရသေးပါဘူး။

XS
SM
MD
LG