ေရႀကီးေရလ်ွံရတဲ့ အေၾကာင္းရင္း

ေရႀကီးလို႔ ေစတီပုထုိးမ်ားေရျမဳပ္

Your browser doesn’t support HTML5

ေရႀကီးေရလ်ွံရတဲ့ အေၾကာင္းရင္း

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ မုတ္သုန္ရာသီေရာက္တိုင္း ေရႀကီးေရလွ်ံမႈေတြ၊ ေျမၿပိဳမႈေတြ ႀကံဳေနရတာကို ကာကြယ္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ ဘာေတြ လုပ္ေဆာင္သင့္တယ္ဆိုတာကို အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု တက္စ္စက္စ္ ျပည္နယ္က သဘာဝဝန္းက်င္ ဆိုင္ရာ အင္ဂ်င္နီယာ ေဒၚေအးေအးၾကည္ကို ေမးျမန္းၿပီး တင္ျပေပးမွာပါ။

ႏွစ္စဥ္ ႀကံဳေတြ႔ေနရတဲ့ ေရႀကီးေရလွ်ံမႈ အႏၱရာယ္ကို ကာကြယ္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ ပထမဆံုး ဒီလိုေရႀကီး ေရလွ်ံမႈေတြ ဘာ့ေၾကာင့္ျဖစ္ရတယ္ ဆိုတာကို ၾကည့္ရေအာင္ပါ။

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။ “ျမန္မာျပည္မွာ ျဖစ္တာက သဘာဝေဘးအႏၱရာယ္ လည္း ပါပါလိမ့္မယ္။ ေနာက္တျခား အခ်က္ေတြလည္း ပါပါလိမ့္မယ္။ ေရႀကီးရတဲ့အေၾကာင္းရင္းကို ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ အခ်က္က ၁၄ ခ်က္ေလာက္ ရွိပါတယ္။ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းေပါ့ေနာ္။ အဲဒီထဲမွာ မိုးေရခ်ိန္ရွိတယ္။ မိုးရြာရင္ လက္ခံမယ့္ အပင္ေတြဘယ္ေလာက္ ရွိသလဲ၊ မိုးေရကို လက္ခံမယ့္ ဧရိယာ ဘယ္ေလာက္ရွိသလဲ။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ေရကာတာတို၊႔ ေတာင္ကုန္းတို႔၊ ေျမႀကီးတို႔၊ ေရစီးသြားမယ့္ ေနရာမွာ ရွိတဲ့ အေဆာက္အဦးေတြ ဘယ္ေလာက္ ေဆာက္ထားသလဲတို႔၊ ၿမိဳ႕ျပအသံုး ဘယ္လို သံုးသလဲတို႔၊ ၿမိဳ႕ရဲ့ ႀကီးထြားမႈေပါ့ေနာ္။ အမ်ိဳးစံုရွိပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး အရင္တုန္းက မိုးဘယ္လို ရြာခဲ့တာလဲ၊ ကမ္းရိုးတန္းတို႔ ဘာတို႔က ေရေတြ ဝင္တာလား။ မုန္တိုင္းက ဝင္တာလား။ ေရက ဘယ္ေလာက္တက္သလဲ၊ စသျဖင့္ အေၾကာင္းက ၁၄ - ၁၅ ခုေလာက္ ရွိပါတယ္။”

“အဲဒီေတာ့ ျမန္မာျပည္မွာ ျဖစ္တာကေတာ့ က်မရဲ့ အျမင္ကေတာ့၊ မွားခ်င္လည္း မွားပါလိမ့္မယ္။ သဘာဝ ေဘးအႏၱရာယ္ လည္း ပါပါလိမ့္မယ္။ တဖက္ကလည္း ေရမႀကီးေအာင္ လူသားေတြ ဘက္က လုပ္ေဆာင္ႏိုင္တာ အမ်ားႀကီး ရွိပါတယ္။ အဲဒီအပိုင္းကို မလုပ္ႏုိင္တာေတြ၊ မလုပ္ျဖစ္တာေတြ ကလည္း ပါပါလိမ့္မယ္။ အေၾကာင္း အမ်ိဳးမ်ိဳး လည္း ပါလိမ့္မယ္ ထင္ပါတယ္။ ဒီမွာ အေမရိကန္မွာ ဆိုရင္ ေရႏုတ္ေျမာင္းေတြကို လံုးဝ အပိတ္မခံပါဘူး။ ေရႀကီးတဲ့ အခ်ိန္မွာ သစ္ပင္ေတြ ဘာေတြ က်ိဳးက် ပ်က္စီးတယ္ ဆိုရင္ ေရေျမာင္းပိတ္မွာ စိုးလို႔ ၿမိဳ႕အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ သူေတြက ေရေျမာင္းရွင္းေအာင္ အကုန္လံုး လြတ္ရာကို ထားေပးပါတယ္။”

မုတ္သုန္မိုးေၾကာင့္ ေရႀကီးတဲ့ အႏၱရာယ္သာမက ေျမၿပိဳတဲ့ အႏၱရာယ္ပါ ႀကံဳရႏိုင္ပါတယ္။

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။ “ေနာက္တခုက ေျမၿပိဳက်တာပါ။ အခု ေမာ္လၿမိဳင္ဘက္မွာ ေျမၿပိဳက်တာေတြ႔ရပါတယ္။ ေျမၿပိဳက်တာဟာ သဘာဝ ေဘးအႏၱရာယ္ေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ႏုိင္တယ္၊ တဖက္ကလည္း အေဆာက္အဦးေတြ ေဆာက္တဲ့အခါ ပါမစ္ခ်ထားေပးတဲ့ ေနရာမွာ ေသေသခ်ာခ်ာ ၾကည့္ၿပီးေတာ့ ေဆာက္သင့္သလား မေဆာက္သင့္ဘူးလား၊ ဘယ္လိုပံုစံနဲ႔ေဆာက္သင့္ သလဲ၊ ေျမထိမ္းနံရံေတြ ရွိသင့္သလား၊ စသည္ျဖင့္ အဲဒါမ်ိဳးေတြ စီစစ္ၿပီး လုပ္ခဲ့သလား၊ ဆိုတာကိုလည္း ျပန္ၾကည့္ဖို႔ လုိပါတယ္။”

“အေမရိကန္မွာဆိုရင္ ရပ္ကြက္တခု ဆိုရင္ ရပ္ကြက္ အသစ္ေဖၚေတာ့မယ္ ဆိုရင္ျဖစ္ျဖစ္ အေဆာက္အဦး ေဆာက္ေတာ့မယ္ ဆိုရင္ ျဖစ္ျဖစ္၊ အဲဒီေနရာမွ ရွိေနတဲ့ ေျမေအာက္လိုင္းေတြ၊ ေရစီးေရနႈတ္လုိင္းေတြကို သြားၿပီး ထိခိုက္မွာလား၊ ဘယ္လိုျဖစ္ႏုိင္မလဲ ဆိုတာကို တြက္ပါတယ္။ ေနာက္တခ်က္ကလည္း ေျမာင္းေတြဆို အကုန္လံုးကို အေပၚက ပိတ္ထားပါတယ္။ အဲဒီ အခါမွာ အျပင္က ဘာမွ ဝင္လို႔ မရပါဘူး။ အပိုင္းအစ အမိႈက္သရုိက္ အက်ိဳးအပဲေတြက ဘာမွ ဝင္လို႔ မရပါ ဘူး။ ျမန္မာျပည္မွာကေတာ့ ေျမာင္း အေတာ္မ်ားမ်ားက ပြင့္ရက္ ျဖစ္ေနတယ္။ အဲဒီေတာ့ ေရေျမာင္းပိတ္တာေၾကာင့္ ျဖစ္တာလား၊ အဲဒီေျမၿပိဳတဲ့ဟာကို ထိမ္းလို႔ပဲ ျဖစ္တာလား ဆိုတာမသိပါဘူး။ ဒီမွာဆိုရင္ေရစီးရာ လမ္းေၾကာင္းက ဘယ္လိုပံုနဲ႔ ဘယ္ေနရာကို စီးမယ္ ဆိုတာ ျပထားတဲ ေျမပံုရွိပါတယ္။ အဲဒီေျမပံု ေျပာင္းသြားသလား မေျပာင္းဘူးလား အင္ဂ်င္နီယာေတြက အၿမဲတမ္း ၾကည့္ရပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာေတာ့ အဲဒီလို လုပ္မလုပ္ မသိပါဘူး။”

“ဥပမာ ေရက ျမင့္ရာကေန နိမ့္ရာကို စီးေနရာကေန အေၾကာင္း တခုခုေၾကာင့္ ေရက အဲဒီလိုမဆင္းပဲနဲ႔ တခုခု ျဖစ္သြားမယ္။ ရွိၿပီးသား ကန္ႀကီးကို ၿဖိဳလိုက္မယ္။ စသျဖင့္ ေရစီးရာ လမ္းေၾကာင္းကို ထိခိုက္ႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္း အမ်ိဳးမ်ိဳးေတြ ရွိပါတယ္။ အဲဒါကို ၾကည့္သလား။ အဲဒါမ်ိဳးေတြ အမ်ားႀကီး ထည့္စဥ္းစားဖုိ႔ လိုပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔ တခုထဲနဲ႔ေတာ့ ေျပာလို႔ မရပါဘူး။”

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕က လူဦးေရ ေတာ္ေတာ္ ထူထပ္ပါတယ္။ ရန္ကုန္မွာ မိုးတြင္းေရာက္ရင္ ေျမာင္းေတြ ေရႀကီးေရလွ်ံတဲ့ ျပႆနာနဲ႔ ႀကံဳရပါတယ္။ ဒီကိစၥအတြက္ ဘာလုပ္သင့္ပါသလဲ။

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။ “ရန္ကုန္အတြက္က အေရးႀကီးတာက ၿမိဳ႕ရြာ အစီစဥ္ခ်မႈပါ။ ဒီလိုအစီစဥ္ခ်တဲ့ ေနရာမွာ ပထမဆံုး အေဆာက္အဦး ေဆာက္မယ္ ဆိုရင္ ပါမစ္ေသခ်ာ ယူရပါတယ္။ ဘာအေဆာက္ဦးျဖစ္ျဖစ္ပါ။ အဲဒီ အေဆာက္အဦးေၾကာင့္ ေရစီးလမ္းေၾကာင္းေတြ မပိတ္ဆို႔ သြားေအာင္ လုပ္ရတယ္။ ဒါထံုးစံေပါ့ေနာ္။”

“ေနာက္တခုကေတာ့ သစ္ပင္၊ သဘာဝ ေပါက္ပင္ေတြက ရွိဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လည္း ဆိုေတာ့ သူတို႔ ရွိမွ၊ ေရကအရွိန္နဲ႔ ဆင္းလာလို႔ ရွိရင္ သူတို႔က ဒါကို ဟန္႔တား ေပးထားတယ္။ ေနာက္ၿပီး ေျမႀကီးထဲလဲ ဆုပ္ထားတယ္။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ကတၱရာလမ္းပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ကြန္ကရစ္ျဖစ္ျဖစ္ ရွိေနတဲ့ ေနရာက ဘယ္ေလာက္ပဲ ရွိတယ္၊ သစ္ပင္ေနရာေတြက ဘယ္ေလာက္ရွိတယ္ ဆိုတာေတြ ကိုလည္း ၾကည့္ရပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လည္း ဆိုေတာ့ က်မ အသိတေယာက္ရဲ့ အိမ္ ဆိုလို႔ရွိရင္ သူ႔အိမ္ဝင္းထဲမွာပဲ တခါထည္း အကုန္လံုးကို ကြန္ကရစ္ေလာင္းပစ္လိုက္ပါတယ္။ အေမရိကန္ျပည္ မွာဆို ဒီလို လုပ္လုိ႔ မရပါဘူး။ ကိုယ့္အိမ္ဝင္းမွာ ေတာင္မွ ဘယ္ေလာက္ကေတာ့ ေျမသား ထားရမယ္၊ ဘယ္ေလာက္ပဲ ေရစိမ့္လို႔ မရတဲ့ ကြန္ကရစ္ သံမံတလင္း ထားႏိုင္တယ္ ဆိုတာကို သူတုိ႔မွာ အခ်ိဳးတြက္ထားတာ ရွိၿပီးေတာ့ ကိုယ္ တခုခု လုပ္မယ္ဆိုရင္ သြားေျပာရပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လည္း ဆိုေတာ့ ဒီလို ေျမႀကီးထဲကို ေရစိမ့္စရာ မရွိလို႔ ရွိရင္ ေျမာင္းထဲမွာ ေရေတြက ဒလေဟာ စီးသြားမယ္။ ဒီေရပိုက္လိုင္းေတြ ဘာေတြ ဆိုတာက ေရပမာဏ ဘယ္ေလာက္ စီးမယ္ ဆိုတာ အင္ဂ်င္နီယာ ေတြက စတြက္ထားလို႔ ရွိရင္ ဒီေလာက္ ဒီေလာက္ လို႔ သူက ခန္႔မွန္းထားတာကေန ဝုန္းကနဲ စီးလာမွာ အတြက္ ခံႏိုင္ရည္ ရွိခ်င္မွရွိႏိုင္မယ္။ အဲဒါက အေရးႀကီးပါတယ္။”

ေျမအသံုုးခ်မႈမွာ ၿမိဳ႕ကြက္ ေနရာအသစ္မွာ ေရအတြက္ ေနရာခ်န္ထားေပးဖိုု႔ လိုုပါတယ္။

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။ “ေနာက္တခ်က္က ဘာလဲ ဆိုေတာ့ ျမန္မာျပည္မွာ အထူးသျဖင့္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ေျမကြက္က အင္မတန္ ေစ်းႀကီးတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ ေျမကြက္ေတြ႔တိုင္း အိမ္ေဆာက္ေနပါတယ္။ အေမရိကန္ျပည္မွာေတာ့ ေျမကြက္ေတြကို ရပ္ကြက္ အသစ္တခု ေဖၚတာပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ တခုခု လုပ္မယ္ ဆိုရင္ ကြက္လပ္ထားၿပီး ကန္တူးပါတယ္သူတို႔၊ ကန္တူးလိုက္ရပါတယ္။ ကန္တူးတဲ့ သေဘာက တကယ္လို႔မွာ သစ္ပင္ ေတြကို ခုတ္ၿပီးေတာ့ အိမ္ေတြ ေဆာက္လိုက္တဲ အခါမွာ ေျမႀကီးအစား သံမံတလင္းေပါ့ေနာ္၊ ကြန္ကရစ္ေတြ ျဖစ္သြားတဲ့ အခါမွာ အထဲထဲကို ေရမစိမ့္ေတာ့ ေရစီးႏႈန္း ျမန္တဲ့အခါ အဲဒီ ေရေတြကို ေျမာင္းထဲ မသြားခင္မွာ ရပ္ကြက္က ကန္ထဲမွာ ခဏေလွာင္ထား ဖို႔ အဲဒီအတြက္ ထားတာပါ။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ၾကည့္ရတာက အဲဒီလို ေလွာင္တဲ့ ေနရာေတာင္ မရွိပါဘူး။ ဒီလို ေျမကြက္ကို အသံုးျပဳမႈဟာ အင္မတန္ အေရးႀကီး တယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။”

အခုလို ေျမအသံုးခ်မႈဟာ ေရႀကီး ေရလွ်ံမႈအတြက္ သက္ေရာက္မႈ ရွိသလို အမႈိက္ျပႆနာနဲ႔ စည္းကမ္း စံနစ္ တက် မရွိတာကလည္း ေရေၾကာင္းပိတ္ဆို႔မႈကို အဓိက ျဖစ္ေစတာပါ။

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။ “လူဦးေရက မ်ားျပားလာတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ အမႈိက္ေတြကလည္း အရမ္းကို မ်ားေနပါတယ္။ အိမ္တြင္းထြက္တဲ့ အမႈိက္ေတြတင္ မကဘူး၊ ေဆာက္လုပ္ေရး နဲ႔ ပတ္သက္တာပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ အဲဒီ အမိႈက္ေတြက ေျမာင္းထဲ သြားပါတယ္။ ဒီမွာဆို အေဆာက္အဦးေတြမွာ အက်ိဳးအပ်က္ ကြန္ကရိေတြက အစ ေျမာင္းထဲကို မဝင္ရေအာင္ သူတို႔က ပါမစ္ယူရပါတယ္။ အေဆာက္အဦး ေဆာက္တဲ့ ကန္ထရိုက္တာေတြက ေရေျမာင္းေတြက အင္မတန္ ကာကြယ္ ထားပါတယ္။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ အဲဒီလို မရွိပါဘူး။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ေနရာတကာကို စည္းကမ္း တက် လုပ္ဖို႔ လိုတယ္ေပါ့။ စည္းကမ္းတက် မလုပ္တဲ့ အခါက်ေတာ့ အမယ္ဘုတ္ကဲ့ ခ်ည္မွ်င္လို ျဖစ္ၿပီးေတာ့ ဘယ္ကေန အစထုတ္ၿပီးေတာ့ ဆြဲရမယ္ ဆိုတာ မသိဘူး ျဖစ္ေနပါတယ္။”

အဓိက အေရးပါတာက စည္ပင္သာယာရဲ့ ႀကီးၾကပ္မႈ ျဖစ္ပါတယ္။

ေဒၚေအးေးအၾကည္။ ။ “လမ္းေတြ ဘာေတြ ေဖါက္တာဆို စည္ပင္သာယာ အေနနဲ႔ ၾကပ္ၾကပ္ မတ္မတ္ လုပ္ဖို႔ လုိပါတယ္။ အဲဒါေတြ မလုပ္တဲ့ အခါက်ေတာ့ အကုန္လံုးက ေရာၿပီးေတာ့ ေပါင္းစုၿပီးေတာ့ အက်ိဳးသက္ေရာက္ မႈက ဘာလဲ ဆိုေတာ့ နဲနဲေလး ေတာင္မွ မိုးေတာင္ အရြာမခံႏိုင္ပဲ ေရေတြ လွ်ံတာပါ။ ရန္ကုန္၊ မႏၱေလးနဲ႔ ၿမိဳ႕ေတြ ေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားက ေနာက္ဆို အဲဒီလို ျဖစ္မယ့္ပံု ရွိပါတယ္။”

သဘာဝ ဝန္းက်င္ အင္ဂ်င္နီယာ ေဒၚေအးေအးၾကည္ပါ။