ေရႀကီးေရလွ်ံမႈကို ကာကြယ္ဖို႔

႔yangon flood (MOI)

Your browser doesn’t support HTML5

ေရႀကီးေရလွ်ံမႈကို ကာကြယ္ဖို႔

ဒီတပတ္ေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံက ၿမိဳ႕ႀကီးေတြမွာ ေရႀကီးတဲ့အႏၱရာယ္ကို ကာကြယ္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ ဘာေတြ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္တယ္ ဆိုတာေတြကို ေျပာျပေပးမွာပါ။

ႏွစ္စဥ္ႀကံဳေနရတဲ့ ေရႀကီးေရလွ်ံမႈအတြက္ ၿမိဳ႕တၿမိဳ႕ကို အကာကြယ္ေပးခ်င္ရင္ ဒီၿမိဳ႕တည္ရွိရာ ေနရာက မိုးရြာသြန္းတဲ့ ပမာဏ၊ ရြာသြန္းတဲ့ မိုးေရကို ထိန္းထားႏိုင္တဲ့ သစ္ပင္၊ ေရကန္ အျပင္ ေျမအေနအထား အမ်ိဳးအစား ေတြကို သိထားဖို႔လိုတယ္လို႔ သဘာဝ ဝန္းက်င္အင္ဂ်င္နီယာ ေဒၚေအးေအးၾကည္က ေျပာပါတယ္။

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။ “မိုးေရခ်ိန္ ဘယ္ေလာက္ ရွိသလဲ။ ဒီမိုးေရေတြ စိမ့္ဝင္သြားႏိုင္တဲ့ သဘာဝ ေပါက္ပင္ေတြ ရွိတဲ့ ေနရာ ဘယ္ေလာက္ ရွိသလဲ။ အဲဒီေနရာရဲ့ အက်ယ္က ဘယ္ေလာက္ ရွိသလဲ။ ဒီၿမိဳ႕နားမွာေကာ ေရကာတာေတြ ဘယ္ေလာက္ ရွိသလဲ၊ ေရကာတာေတြ ေရလႊတ္တာ ရွိသလား၊ ေနာက္တခုက အဲဒီၿမိဳ႕ရဲ့ ကုန္းေတြ ေစာင္းေတြ ဘယ္လို ရွိသလဲ။ ေနာက္ ေျမအမ်ိဳးအစားေပါ့။ ဥပမာ ရြ႕ံေစးေျမဆိုရင္ ေရမစုပ္ဘူးေပါ့ေနာ္။ အဲဒီလိုမ်ိဳး ေျမအမ်ိဳးအစားေတြက ဘယ္လိုလဲ။”

“ၿပီးေတာ့ ေရႀကီးလို႔ရွိရင္ ေရႀကီးသြားတဲ့ လြင္ျပင္ရွိတယ္။ အဲဒီ လြင္ျပင္မွာ ဘာအေဆာက္အဦးေတြ ေဆာက္ထား သလဲေပါ့ အဲဒါကိုလည္း ၾကည့္ရပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး ဒီလိုေရစီးတဲ့ လမ္းေၾကာင္းရဲ့ အက်ယ္အဝန္းက ဘယ္ေလာက္ရွိသလဲ၊ ရွိတဲ့ ေျမႀကီးကို ဘယ္လိုပံုစံနဲ႔ သံုးသလဲ။ ဥပမာဆိုရင္ အေဆာက္အဦး ေဆာက္တာလား၊ သစ္ပင္စိုက္တာလား၊ စသျဖင့္ ေပါ့ေနာ္။ ေနာက္ ၿမိဳ႕ႀကီးျပႀကီး အတြက္ ဘယ္လို ၿမိဳ႕ေတြ ျဖစ္လာ သလဲ၊ အဲဒါလည္း အေရးႀကီးတယ္။ ေနာက္ ၿပီးေတာ့ သမိုင္းအရ မိုးေရခ်ိန္ လက္မေတြက ဘယ္ေလာက္ ရွိသလဲ၊ မိုးရြာတဲ့ အခါမွာ ေရက ဒလေဟာ စီးၿပီးလာသလား၊ စီးလာတာဟာ ဘယ္လုိ ပံုစံနဲ႔ စီးလာသလဲ။ ဒီေရေတြ ဘယ္လို ဝင္လာသလဲ၊ ဒီေရေတြက တလိမ့္လိမ့္ တရွိန္ထိုးလား၊ ေနာက္ မုန္တိုုင္းေတြ က်ရင္ ဘယ္လို ဝင္လာ သလဲ။ ေျမႀကီးေတြရဲ့ စြတ္စိုမႈက ဘယ္ေလာက္ ရွိသလဲ။”

“အဲဒီလို ၾကည့္ရတဲ့ အေၾကာင္းေတြက ၁၄ ခ်က္ေလာက္ ရွိတယ္။ အဲဒီအေၾကာင္းေတြကို တခ်က္ခ်င္း စီ ၾကည့္ၿပီးေတာ့ ဘယ္အေၾကာင္းေတြက ေရႀကီးတာကို ျဖစ္ေစသလဲ၊ ဥပမာ ၾသစေတးလီးယား ႏိုင္ငံမွာဆို သူတို႔ ေရႀကီးတာက မိုးေၾကာင့္။ မိုးရြာတဲ့ ပံုစံ မမွန္ဘူး။”

ပင္လယ္ကမ္းရိုးတန္းနားမွာ တည္ထားတဲ့ ၿမိဳ႕ရြာေတြအတြက္ အထူးလိုအပ္တာက ေျမထိန္းနံရံပါ။

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။ “ထံုးစံကေတာ့ ေရႀကီးတာကို ကာကြယ္ဖို႔ လုပ္ေလ့ ရွိတာကေတာ့၊ ဥပမာ ပင္လယ္နားမွာ ကမ္းရိုးတန္းနားမွာ ရွိမယ္ ဆိုရင္ ပင္လယ္ေရ မဝင္ႏုိင္ေအာင္၊ ေနာက္ ေရေတြ ဘာေတြ တက္လာရင္ ခံႏုိင္ေအာင္လုိ႔ တံတိုင္းေတြ ကာရံထားတာ ရွိတယ္။ က်မတို႔ Houston မွာ ဆိုရင္ ကာထားတာေတြ ရွိတယ္။ ေနာက္ၿပီး ေျမထိန္း နံရံေတြ၊ ေျမထိန္းနံရံက အမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိတယ္။ ဥပမာဆို တာတမံေတြ၊ ေျမဖုိ႔တဲ့ ေဘာင္ေတြ၊ ေရကာတာေတြ၊ ေရသိုေလွာင္တဲ့ ေနရာေတြ၊ ကန္ေတြ၊ အကုန္လံုးက မိုးရြာတဲ့ အခ်ိန္မွာ ေရေတြကို ခံထားႏိုင္ေအာင္ေပါ့ေနာ္။ ဘယ္လိုလုပ္မလဲ။ အဲဒါေတြကို ျပန္ၿပီး ဆန္းစစ္ဖုိ႔ လုိပါတယ္။”

“ေနာက္တခုက ေျမထိန္းကန္ေပါ့။ သူတုိ႔က ေရကာတာ အေသးစားေလးေတြ။ အဲဒီေရထိန္းကန္ ကေလးေတြက ေရစီးသြားတဲ့ လမ္းေၾကာင္းကို ဆက္ထားမယ္။ အဲဒီလို ဆက္ထားရင္ သူတို႔က ပန္းကန္ လိုေပါ့ေနာ္။ မိုးရြာမယ္ ဆိုရင္ ယာယီအားျဖင့္ ေရကို ထိန္းထား ႏုိင္မယ္။ မိုးရြာလို႔ ရွိရင္ ေရေတြက အဲဒီ ေရထိန္းကန္ကို လာမယ္။ တကယ္လုိ႔ ေျပာင္းဖို႔ ေရြ႕ဖုိ႔ လုပ္ရမယ္ ဆိုလို႔ ရွိရင္ သူတို႔ေၾကာင့္ ေျပာင္းဖို႔ အခ်ိန္ေလး နဲနဲ ရတယ္။ ေနာက္ၿပီး ေရစီးအား ကိုလည္း နဲနဲ နဲသြားေစတယ္။”

ေရႀကီးတဲ့အႏၱရာယ္ ကာကြယ္ရာမွာ ၿမိဳ႕ရြာေတြရဲ့ တည္ေဆာက္မႈဆိုင္ရာ စီမံခန္႔ခြဲမႈနဲ႔ ေရစီးေျမာင္းေတြတည္ရွိမႈအျပင္ ေရေျမာင္းေတြကို ထိန္းသိမ္းမႈက အေရးပါပါတယ္။

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။“ၿမိဳ႕ရြာကို ဖြဲ႔စည္းတဲ့ အခါမွာ ၿမိဳ႕သစ္ရြာသစ္ ေတြအတြက္ ဘယ္လို လုပ္မလဲ။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕က တေျဖးေျဖး ႀကီးလာတယ္။ ေဘးထြက္လာတယ္ ဆိုေတာ့ သူ႔ရဲ့ ၿမိဳ႕ေလးေတြက အမ်ားႀကီး ျဖစ္လာတဲ့ အခါမွာ တကယ္လို႔ အေဆာက္အဦးေတြ ေဆာက္ေတာ့မယ္ ဆိုလို႔ ရွိရင္ ေသခ်ာၾကည့္ရမယ္။ ဒီအေဆာက္အဦးေတြ ေဆာက္လိုက္လို႔ ရွိရင္ ဒီလို တည္ေဆာက္ျခင္း အားျဖင့္ ေရစီးလမ္းေၾကာင္းမွာ သြားၿပီးေတာ့ ပိတ္ဆို႔ ေနမွာလား၊ ဒီလို အေဆာက္အဦးေတြ တင္မကဘူး။ လမ္းပါပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ေရဆင္းတဲ့ လမ္းေတြ အကုန္လံုးကလည္း အဖံုးဖံုး ထားရမယ္။ ေရဆင္းလို႔ မရေအာင္ တစ္ေနတဲ့ အရာ မရွိရဘူး။ ဒါမွ ေရက ေဝါကနဲ တခါထဲ ဆင္းသြားလို႔ ရမယ္။ ဒါမွ ေရႀကီးတာကို ကာကြယ္မယ္။”

“အထူူးသျဖင့္ ေရဆင္းတဲ့ ေရေျမာင္းေတြမွာ အမိႈက္သရိုက္ေတြက ရွိလို႔ မျဖစ္ဘူး။ ဒီကိစၥက အင္မတန္ အေရးႀကီးတယ္။ ဘာလို႔လည္း ဆိုရင္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ေရေျမာင္းေတြက ပိတ္ေနတာ အမ်ားႀကီးပဲ။ အမိႈက္ပံု ျဖစ္ေနတာက အမ်ားႀကီးပဲ ရွိတယ္။ သစ္ပင္ သဘာဝ ေပါက္ပင္ ေပါ့ေလ။ ဥပမာ သစ္ပင္ အႀကီးႀကီးေတြ ရွိမယ္။ ၿခံဳေတြ ရွိမယ္။ ျမက္ေတြ ရွိမယ္။ အဲဒါေတြက ဘာလုပ္ သလဲ ဆိုရင္ ေရတိုက္စားတာကို ကာကြယ္ေပးတယ္။ ေျမနိမ့္ ေဒသမွာ ေနတဲ့ သူေတြ ဆိုရင္ အပင္ေတြ ၿခံဳေတြကို ပိုစိုက္ပါ လို႔ ေျပာရမယ္။ ဒါမွ ေရက အရမ္းလာလို႔ ရွိရင္ ေရစီးအားကို အဲဒီ သစ္ပင္ေတြ ၿခံဳပင္ေတြ၊ ျမက္ေတြက ခြဲေပးမွာ။ အဲဒါမွ သူတို႔ ေရတိုက္စားႏႈန္း နဲသြားမယ္။”

ၿမိဳ႕ရြာေတြမွာ ေနထိုင္သူေတြအတြက္ ေရႀကီးရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းနဲ႔ ဆိုးက်ိဳးေတြု သိေအာင္ ပညာေပးဖုိ႔ လိုသလို အုပ္ခ်ဳပ္သူေတြကလည္း သတင္းအခ်က္လက္ေတြ မွ်ေဝေပးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။“အထူးသျဖင့္ ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္တဲ့ ႏိုင္ငံေတြ ေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားမွာ ေရေျမာင္းေတြ၊ ေရစီးေျမာင္းေတြက အမိႈက္သရိုက္ေတြ ပိတ္တယ္။ အဲဒီလို ပိတ္ျခင္းအားျဖင့္ မိုးရြာရင္ သူတုိ႔အတြက္ ဆိုးက်ိဳး ဘာျဖစ္တယ္ ဆိုတာ သိရမယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ျမႈပ္ထားတဲ့ ေရေျမာင္းႀကီးေတြလည္း ရွိတယ္။ အဲဒီ ေရေျမာင္းႀကီးေတြက အမိႈက္သရိုက္ေတြ၊ အက်ိဳးအပဲ့ အပ်က္အစီးေတြနဲ႔ ပိတ္ေနလို႔ ရွိရင္၊ ေရေတြက မစီးႏိုင္ပဲနဲ႔ လူေတြရဲ့ အိမ္ေတြ၊ လမ္းေတြထဲကို ေရာက္သြားမယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ မို႔ ပညာေပးက အင္မတန္ အေရးႀကီးတယ္။ လူေတြကို ေရႀကီးရတဲ့ ဆိုးက်ိဳးေတြ ဘယ္လို နဲေအာင္ လုပ္မယ္ ဆိုတာ သိေအာင္ လုပ္ဖို႔ လိုတယ္။ ျပည္သူေတြကို သတိိေပးႏုိင္ဖုိ႔၊ အကုန္ အခ်ိန္မွီ သိႏိုင္ဖုိ႔ အတြက္ မိုးေလဝႆနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ခန္႔မွန္းခ်က္ေတြ ထုတ္ဖို႔၊ မိုးေရခ်ိန္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ တိုင္းတာဖို႔၊ အကုန္လံုး ကို ေခတ္မွီ နည္းစံနစ္မ်ားနဲ႔ ခန္႔မွန္းဖို႔၊ ထိန္းခ်ဳပ္ဖို႔ကိုလည္း၊ အဲဒီလို လုပ္ေနတဲ့ ဌာနေတြကိုလည္း အထူးသျဖင့္ ေငြအား၊ လူအား ပံ့ပိုး ၿပီးေတာ့ အားေပးဖို႔ လုိပါတယ္။ ဌာန ေပါင္းစံုကလည္း တဌာနခ်င္း တဌာနခ်င္း သီးသီးသန္႔သန္႔ လုပ္ေနလို႔ မျဖစ္ပါဘူး။”

ရန္ကုန္လိုၿမိဳ႕ႀကီးအတြက္ ေရႀကီးတဲ့အႏၱရာယ္ ကာကြယ္ဖို႔ ဘာေတြ လုပ္သင့္ပါသလဲ

ေဒၚေအးေအးၾကည္။ ။“အဓိက လုပ္သင့္တဲ့ ၁ အခ်က္ကေတာ့ လႊတ္ေတာ္ အပို္င္းေပါ့ေနာ္။ ဘတ္ဂ်က္ ခ်ေပးတဲ့ အပိုင္းဆိုရင္ မိုးေလဝႆခန္႔မွန္းတဲ့ ေနရာမွာ တိက်ရမယ္။ အခ်ိန္နဲ႔ တေျပးညီ ခန္႔မွန္းႏိုင္တဲ့ အေျခခံနည္းပညာ၊ အေဆာက္အအံု စသည္တို႔ကို ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံဖို႔ လိုပါတယ္။ ဒါဟာ အင္မတန္ အေရးႀကီးပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ စာရင္းဇယား ျပဳစု တာလည္း လိုပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္ မိုးေရခ်ိန္ လက္မ ဘယ္လို ရွိမလဲ အဲဒီကိစၥေတြကို အဆင့္ျမွင့္ၿပီး လုပ္ဖို႔ လိုပါတယ္။ ဒါက တခ်က္။ ဒါက ခန္႔မွန္းမႈ အပိုင္းေပါ့ေနာ္။”

“ေနာက္အပိုင္းကက်ေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ႀကီးမွာ အမႈိက္ ကိစၥက အေတာ္ ဆိုးေနပါတယ္။ ဒီကိစၥကို ေပါ့ေပါ့ ဆဆ သေဘာမထားပဲနဲ႔၊ ဒါဟာ ေန႔စဥ္ မျပတ္ လုပ္ေနရမယ္ ဆိုတဲ့ ပံုစံနဲ႔ ေသေသခ်ာခ်ာ ေငြေရာ လူေရာ ထည့္ၿပီးေတာ့ လုပ္ဖုိ႔ လိုပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ႀကီးမွာ ရွိတဲ့ ပိုက္လိုင္းေတြက ဘယ္ေနရာက ဘယ္လို ဆြဲထား ၿပီးသား ရွိသလဲ ဆိုတဲ့ ေျမပံုကိုလည္း ေဖၚဖို႔ လိုပါတယ္။ ဘယ္ေနရာမွာ ဘယ္လို ရွိေနၿပီ၊ ေရက ဘယ္လို စီးေနတယ္ ဆိုတဲ့ flood map ေပါ့ေနာ္ ေရႀကီးရင္ ဘယ္လိုစီးမလဲ ဆိုတာ ရွိဖို႔ လိုပါတယ္။”

“ေနာက္တခ်က္က တခ်ိဳ႕ေနရာေတြမွာ အိမ္ေဆာက္သင့္သလား၊ အေဆာက္အဦးေတြ မေဆာက္သင့္ ဘူးလား၊ ဆိုတဲ့ဟာေတြကိုလည္း ဆံုးျဖတ္ခ်က္ေတြ ခ်ဖို႔ လုိပါတယ္။ ေနာက္တခုက ဒီကစၥက တႏွစ္ထဲနဲ႔ လည္း ၿပီးမွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ႏွစ္တိုင္း ႏွစ္တုိင္း ျဖစ္လာမယ့္ ကိစၥျဖစ္တယ္၊ ေနာက္ အဓိက အေရး အႀကီးဆံုးကေတာ့ ဒါက ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တင္ မကဘူး။ ဘယ္ၿမိဳ႕ပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ဒီလို မိုးရြာလာ ၿပီ ဆိုရင္ ဥပမာအားျဖင့္ ေရတြင္း ဆိုရင္ ေရတြင္းကေရေတြက အျပင္က အညစ္ေတြပါလာၿပီးေတာ့ မသန္႔ရွင္းတာေတြ ျဖစ္ႏုိင္တယ္။ ေနာက္ၿပီးလို႔ ရွိရင္ မိလႅာပိုက္ေတြက မိုးေရေတြနဲ႔ ေရာၿပီး မသန္႔တဲ့ ကိစၥ၊ စက္မႈ လက္မႈ လုပ္ငန္းေတြမွာ သံုးၾကတဲ့ ဓါတု ပစၥည္းေတြ၊ ဓါတ္ေျမၾသဇာေတြ၊ စတာေတြက ညစ္ညမ္းမႈေတြ၊ ပညာေပးကလည္း အရမ္းလိုပါတယ္။ အမိႈက္ကအစ လူေတြ အေနနဲ႔ အပစ္ရ လြယ္ကူေအာင္ ဘယ္လို လုပ္မယ္၊ စတဲ့ ေရရွည္ စီမံကိန္း ေတြ အမ်ားႀကီး လိုပါတယ္။”

သဘာဝဝန္းက်င္အင္ဂ်င္နီယာ ေဒၚေအးေအးၾကည္ရဲ့ ေျပာၾကားခ်က္နဲ႔ပဲ ဒီသီတင္းပတ္အတြက္ သိပၸံနဲ႔ နည္းပညာက႑ကို ဒီမွာပဲ ရပ္နားလိုက္ပါရေစ။