သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ျမန္မာျပည္က ကမာၻ႔ေရွးေဟာင္း အေမြအႏွစ္ (အပိုင္း ၃)


မႏၱေလးၿမိဳ႕ရွိ ေရွးေဟာင္းဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းတစ္ခု စႀကၤန္လမ္း။

ျမန္မာႏိုင္ငံထဲမွာရွိတဲ့ ေရွးေဟာင္း အေမြအႏွစ္ေတြအတြက္ တူးေဖာ္ဆန္းစစ္ ေလ့လာမယ္ဆိုရင္ ဘာေတြ သိထားဖို႔လိုတယ္ ဆိုတာေတြကို ေျပာျပမွာပါ။

ျမန္မာႏိုင္ငံက ေရွးေဟာင္း ယဥ္ေက်းမႈလက္ရာေတြအတြက္ ကမာၻ႔ ေရွးေဟာင္းအေမြအႏွစ္အျဖစ္ သတ္မွတ္ၿပီး ထိန္းသိမ္းတာမ်ဳိး မရွိေသးပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္အျဖစ္ ထိန္းသိမ္းဖို႔ ေနရာ (၈) ေနရာကို ကုလသမဂၢ ပညာေရး၊ သိပၸံနဲ႔ယဥ္ေက်းမႈ UNESCO ယူနက္စ္ကို အဖြဲ႔ကို ၁၉၉၆ ခုႏွစ္မွာ တင္သြင္းခဲ့ၿပီး အခု ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္ ထိန္းသိမ္းေရးေကာ္မတီရဲ့ ယာယီ စာရင္းမွာေတာ့ ၀င္ေနၿပီျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေနရာေတြကေတာ့-

နံပါတ္ (၁) အထက္ျမန္မာႏိုင္ငံ ေရွးေဟာင္း ၿမိဳ႕ႀကီးေတြျဖစ္တဲ့ အင္း၀၊ အမရပူရ၊ စစ္ကိုင္း၊ မင္းကြန္းနဲ႔ မႏၱေလး။
နံပါတ္ (၂) ျပဒါးလင္းဂူနဲ႔ ပတ္၀န္းက်င္က ဂူေတြ။
နံပါတ္ (၃) က ပုဂံေဒသနဲ႔ ေရွးေဟာင္းလက္ရာေတြ။
နံပါတ္ (၄) က အင္းေလးကန္။
နံပါတ္ (၅) က မြန္ၿမိဳ႕ႀကီးေတြျဖစ္တဲ့ ပဲခူး၊ ဟံသာ၀တီ။
နံပါတ္ (၆) က ရခိုင္ျပည္နယ္ ေျမာက္ဦးေဒသနဲ႔ ေရွးေဟာင္းလက္ရာေတြ။
နံပါတ္ (၇) က ပ်ဴၿမိဳ႕ႀကီးေတြ ရွိရာ ပိႆႏိုး၊ ဟန္လင္း၊ သေရေခတၱရာ။ ေနာက္
နံပါတ္ (၈)က စကု၊ ပခန္းႀကီး၊ ပခန္းငယ္၊ လယ္ကိုင္းနဲ႔ မႏၱေလးက ေရႊေက်ာင္းေတာ္ႀကီးလို ကုန္းေဘာင္ေခတ္ သစ္သားေက်ာင္းေတာ္ႀကီးေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။

ဒီေနရာအျပင္ တျခား ေရွးေဟာင္း ယဥ္ေက်းမႈလက္ရာေတြရွိတဲ့ ေနရာေတြမွာ ေရွးေဟာင္း သုေတ သန တူးေဖာ္မႈနဲ႔ ဆန္းစစ္ေလ့လာမႈေတြလုပ္ခဲ့ရင္ ေရွးေခတ္ျမန္မာႏုိင္ငံသားေတြရဲ႕ အသံုးအေဆာင္၊ ယဥ္ေက်းမႈ ဓေလ့ စ႐ိုက္ေတြအျပင္ ေရွးေခတ္ အပင္သတၱ၀ါေတြနဲ႔ ေရွးက သဘာ၀၀န္းက်င္ကိုပါ တေစ့တေစာင္း သိလာႏုိင္မွာျဖစ္ပါတယ္။

ေရွးေဟာင္းေနရာတခုရဲ႕အတိတ္ကို ေလ့လာေဖာ္ထုတ္ႏိုင္ဖို႔ တူးေဖာ္ေရးလုပ္တဲ့ေနရာမွာ ေရွးမူ မပ်က္ ထိန္းသိမ္းေရးလုပ္ႏိုင္ဖို႔က အေရးႀကီးပါတယ္။ အဲဒီလိုထိန္းသိမ္းႏိုင္ဖို႔ သတိထားသင့္တဲ့ အခ်က္ေတြထဲမွာ ပထမဆံုး ဆိုက္ (Site) လို႔ေခၚတဲ့ ေရွးေဟာင္းေနရာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဘယ္လို တူးေဖၚသင့္တယ္ဆိုတာကို ေသေသခ်ာခ်ာ ေလ့လာစဥ္းစားဖို႔လိုတယ္လို႔ မႏၱေလးရတနာပံု တကၠသိုလ္က ေရွးေဟာင္း သုေတသနဌာန ပါေမာကၡ ေဒါက္တာဦးသာထြန္းေမာင္က ေျပာပါတယ္။

“က်ေနာ္တို႔က ေရွးေဟာင္း site ဆိုက္ေနရာ တခုကို အကုန္လံုးကို တူးမလား- ။ ဒါဟာ အားလံုးကို တူးတဲ့ total excavation ေခၚတာေပါ့ေလ။ ဒါမွ မဟုတ္ရင္ တခ်ဳိ႕တ၀က္တူးတဲ့ partial excavation လုပ္မလား။ ဘယ္ေနရာကို total လုပ္ၿပီးေတာ့ ဘယ္ေနရာကို partial ထားခဲ့မလဲ၊ တခ်ဳိ႕တ၀က္ထားခဲ့ မလဲေပါ့။ ဒီလို တူးေဖာ္တဲ့ေနရာမွာလည္းပဲ အေတာ္ သိမ္ေမြ႔ပါတယ္။ အကုန္လံုးကိုတူးဖို႔ ဆိုတာ ကလည္း တဘက္မွာ တူးလိုက္လို႔ ရွိရင္ သူ႔အတြက္ excavation တူးတာကေန သူ႔ကို destruction ဖ်က္ဆီးပစ္တာေတြ ျဖစ္တာရွိပါတယ္။ မ်ားမ်ား တူးေလ မ်ားမ်ား ပ်က္စီးေလပဲ။

ဒီပစၥည္း တခုသည္ ေနာက္တခါ ဒါမ်ဳိးရဖို႔ဆိုတာ အစားထုိးလို႔လည္း မရပါဘူး။ ေရွးေဟာင္းပစၥည္း ဆိုတာ အဲဒီလို တူးလို႔ ရွိရင္ေတာင္မွ ဒီဟာကို ဘယ္လို တူးခဲ့တယ္။ ဘယ္လို record (မွတ္တမ္း) လုပ္မလဲ။ ဒါ recording မွတ္တမ္းတင္တာ သိပ္အေရးႀကီးပါတယ္။ recording (မွတ္တမ္း )မရွိဘဲနဲ႔ တူးေဖာ္တဲ့ excavation လုပ္ျခင္းသည္ (without having any recording, excavation) ဟာ လံုး၀ဖ်က္ဆီးပစ္သလို (total destruction) ပါပဲ”

-ေျပာရမယ္ ဆိုရင္ အားလံုးကို တူးရင္ အားလံုးကို ဖ်က္တာနဲ႔ အတူတူပါပဲ။ ေရွးေဟာင္းပစၥည္း တခုကို တူးတဲ့အခါမွာ ဒါသည္ အစားထိုးလို႔ မရတဲ့အရာျဖစ္တဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ တူးတဲ့လူဟာ စံနစ္တက် record (မွတ္တမ္း) လုပ္ဖုိ႔ လိုပါတယ္။ detail ေပါ့ေလ။ အတိအက် မွတ္တမ္းတင္ဖို႔ လိုပါတယ္။

စံနစ္တက်ျဖစ္ေအာင္ မွတ္တမ္းတင္တဲ့ေနရာမွာ ပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိသလို တင္ထားတဲ့ ဒီမွတ္တမ္း မွတ္ရာေတြကို မေပ်ာက္ပ်က္ေအာင္ ထိန္းသိမ္းဖို႔အျပင္ အေရးအႀကီးဆံုးအခ်က္က လူထုသိေအာင္ ျဖန္႔ျဖဴးေပးဖို႔-လို႔ဆိုပါတယ္။

“မွတ္တမ္း ဆိုတဲ့ေနရာမွာ (written record) စာေရးသားၿပီးေတာ့ မွတ္တမ္းတင္တာ ရွိတယ္။ ဓာတ္ပံုရိုက္ၿပီးေတာ့ မွတ္တမ္းတင္တာ ရွိတယ္။ ပန္းခ်ီနဲ႔ မွတ္တမ္းတင္တာ ရွိပါတယ္။ ဒါမ်ိဳးေတြ စံနစ္တက် တူးေဖာ္ရမယ္။ တူးေဖာ္ၿပီးေတာ့ ဒါကို ပံုႏွိပ္ထုတ္ေ၀ဖို႔ လိုပါတယ္။

ကိုယ္တူးထားတဲ့ ဆိုက္ေတြကို ျပည္သူေတြသိေအာင္၊ ဒါမွ ဒီဟာသည္ လူေတြၾကားထဲမွာ အသိေတြ ေရာက္သြားၿပီးaတာ့ မတိမ္မေကာ မေပ်ာက္ပ်က္ေအာင္ ဆက္လက္ တည္ရွိေနမွာ ျဖစ္ ပါတယ္။ တူးေဖာ္ၿပီး ပံုႏွိပ္ထုတ္ေ၀မႈ မရွိဘူး။ ျပည္သူေတြကို အသိမေပးဘူး ဆိုရင္လည္း ဒါသည္ အလကား ပါပဲ။ က်ေနာ္တို႔ တူးေဖာ္ရျခင္းရဲ႕ ရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့-ရရွိလာတဲ့ အသိပညာေတြ ကို ျပည္သူေတြကို မွ်ေ၀ခံစားေစဖို႔ ျဖစ္ပါတယ္”

အခုလို တူးေဖာ္တဲ့ အပိုင္းမွာတင္ အေရးပါတာမဟုတ္ပါဘူး။ တူးေဖာ္ၿပီးခ်ိန္မွာ post excavation analysis လို႔ ေခၚတဲ့ တူူးေဖာ္လိုက္တဲ့ ပစၥည္းေတြကို ေနာက္ပိုင္းမွာ ဆန္းစစ္ေလ့လာတာကလည္း အေရးပါပါတယ္။

“ေနာက္တခုက က်ေနာ္တို႔ ဘာအေရးႀကီး မလဲဆိုေတာ့ ေရွးေဟာင္းပစၥည္းေတြ တူးေဖာ္တဲ့အခါ မွာ ႏွစ္ပိုင္းရွိတာေပါ့ေလ။ တူးေဖာ္တာ တပိုင္းရွိတယ္။ ေနာက္ တူးေဖာ္ၿပီးတဲ့အခါမွာ ရရွိလာတဲ့ ပစၥည္း ေတြကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ေလ့လာတာေပါ့ ခင္ဗ်ာ။ က်ေနာ္တို႔ သိပၸံဆိုင္ရာေတြကို ပို႔ၿပီးေတာ့ သိပၸံပညာ ရွင္ေတြ scientists ေတြဆီက ဓာတုေဗဒနဲ႔ ပတ္သက္တာေတြ အကူညီယူရတာ ရွိတယ္။ ေနာက္ geology (ဘူမိေဗဒ) နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး အကူညီယူရတာရွိတယ္။ ႐ူပေဗဒ (physics )နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ အကူညီယူရတာရွိတယ္။ ဒါက က်ေနာ္တုိ႔ တူးေဖာ္မႈေနာက္ပိုင္းမွာ လုပ္ရတဲ့ သုေတသန process လုပ္ငန္းအဆင့္ဆင့္ေပါ့ခင္ဗ်။ ဒါကို က်ေနာ္တို႔က post excavation analysis လို႔ ေခၚပါတယ္။ တူးေဖာ္ၿပီး ေလ့လာမႈေပါ့ေလ။ ဒီအပိုင္းက ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ ဆီမွာ အားနည္းပါတယ္။ အခုက်ေနာ္ထင္တယ္၊ ယူနက္စကို UNESCO က ထိန္းသိမ္းေရး ၀င္လာလို႔ ရွိရင္ post excavation analysis မွာ အမ်ားႀကီး အားသာလာမယ္လို႔ ထင္ပါတယ္”

ကုလသမဂၢရဲ႕ပ့ံပိုးမႈနဲ႔ ထိန္းသိမ္းမႈေတြကေန ျမန္မာႏုိင္ငံထဲက ေရွးေဟာင္းယဥ္ေက်းမႈ အေမြ အႏွစ္ေတြ ေပ်ာက္ပ်က္ကုန္မယ့္ အႏၱရာယ္ကို တားဆီးရာမွာ အမ်ာႀကီး အေထာက္အကူ ရလာမွာ ပါ။ ဒါေပမဲ့ ကိုယ့္ေျမေပၚက ရတနာေတြကို ကိုယ္တိုင္လည္း ခ်စ္တတ္မွ ထိန္းသိမ္းရာမွာ ထိေရာက္ မယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

“က်ေနာ္တုိ႔အားလံုး ေရွးေဟာင္းပစၥည္းကို ခ်စ္တတ္ဖို႔ လိုတာေပါ့။ ဘယ္လိုခ်စ္တတ္ရမလဲ ဆို ရင္ ေရွးေဟာင္းပစၥည္း ဆိုတာ အေဟာင္းကို အေဟာင္းအတိုင္းထားတာ အေကာင္းဆံုး ပါပဲလို႔။ ဆက္လက္ၿပီးေတာ့ မပ်က္စီးေအာင္ ထိန္းသိမ္းဖို႔က လိုပါတယ္။ ေရွးေဟာင္း အေဆာက္အဦးေတြ ကို အသစ္ျပန္ေဆာက္ျခင္းသည္ ခ်စ္ရာ မမည္ပါဘူးလို႔။ ဒါကိုျပည္သူေတြ အားလံုးကို ကၽြန္ေတာ္က သိေစခ်င္ပါတယ္ ခင္ဗ်ာ”

ေရွးေဟာင္းသုေတသန ပညာရွင္ ေဒါက္တာဦးသာထြန္းေမာင္ပါ။

ေရွးေဟာင္း ယဥ္ေက်းမႈေတြကို ေဖာ္ထုတ္ေပးႏုိင္မယ့္ေနရာ site (ဆိုက္) ေတြကို ျမင္သာ ထင္ သာ ေတြ႔ေနရတာမ်ိဳးရွိသလို တခါတေလမွာေတာ့ မေမွ်ာ္လင့္ဘဲ ကံေကာင္းေထာက္မစြာ နဲ႔ ေတြ႔ရ တတ္ တာမ်ိဳးလည္း ရွိပါတယ္။

တခါတေလမွာေတာ့ ေရွးလူႀကီးေတြရဲ႕ ေျပာၾကားခ်က္ေတြကေန ေတြ႔လာ တာမ်ိဳးပါ။ အခုေခတ္ မွာေတာ့ ေကာင္းကင္ ဓာတ္ပံုေတြကေနျဖစ္ေစ၊ ဘူမိ-႐ူပ နည္းေတြ သံုးၿပီးျဖစ္ေစ ေရွးေဟာင္း ဆိုက္ေတြကို ရွာေဖြလာႏုိင္ၿပီျဖစ္ပါတယ္။ ဘယ္လိုပံုစံနဲ႔ ရွာေဖြေတြ႔ သည္ျဖစ္ေစ အေရးႀကီးတာက တူးေဖာ္တဲ့အပိုင္းနဲ႔ တူးေဖာ္ၿပီး ေလ့လာဆန္းစစ္တဲ့ အပိုင္းေတြအျပင္ ေဒသခံေတြအေနနဲ႔ ကိုယ့္ေရွးေဟာင္းအေမြကို ကိုယ္ခ်စ္တတ္ဖို႔ လိုပါတယ္ဆိုတာကို တင္ျပရင္း ဒီသီတင္းပတ္အတြက္ သိပၸံနဲ႔နည္းပညာ က႑ကို ဒီမွာပဲ ရပ္နားလိုက္ပါရေစ။
XS
SM
MD
LG