သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

အရည္အေသြးျပည့္တဲ့ ကင္ဆာေစာင့္ေရွာက္မူ (အပိုင္း - ၁)


တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

တကမာၻလံုးမွာ ကင္ဆာေရာဂါ ျဖစ္ႏႈန္း၊ ေသႏႈန္း ျမင့္မားလာေနခ်ိန္မွာ၊ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း အရည္အေသြးေကာင္းတဲ့ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ကုသမူေတြရွိဖို႔ အေရးႀကီးလာၿပီလို႔၊ ကင္ဆာအထူးကုေတြက သတိေပးေနပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အျဖစ္အမ်ားဆံုး ကင္ဆာေတြကေတာ့ အမ်ိဳးသားေတြအတြက္ အစဥ္လိုက္အားျဖင့္ (၁) အဆုပ္ကင္ဆာ၊ (၂) အစာအိမ္ကင္ဆာ၊ (၃) အသည္းကင္ဆာ၊ (၄) အစာမ်ိဳႁပြန္ကင္ဆာနဲ႔ (၅) ႏႈတ္ခမ္းနဲ႔ခံတြင္းကင္ဆာေတြျဖစ္ၿပီး၊ အမ်ိဳးသမီးေတြအတြက္ေတာ့ (၁) သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာ၊ (၂) ရင္သားကင္ဆာ၊ (၃) အဆုပ္ကင္ဆာ၊ (၄) အစာအိမ္ကင္ဆာနဲ႔ (၅) အသည္းကင္ဆာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီကင္ဆာေတြရဲ႕ ဒဏ္ကို အေရွ.ေတာင္အာရွႏိုင္ငံ (၁၁) ႏိုင္ငံထဲက ျမန္မာအပါအဝင္ (၈) ႏိုင္ငံမွာ၊ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ထဲက ေလ့လာမူတစ္ခု (Data Action Study) လုပ္ခဲ့ရာမွာ၊ ျမန္မာႏိုင္ငံက ကင္ဆာလူနာ (၁၀၀၀) ခန္႔ ပါဝင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီေလ့လာမူေတြ႕ရွိခ်က္အရ၊ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ကင္ဆာျဖစ္လာလွ်င္ လူနာ (၃၉)% က တစ္ႏွစ္အတြင္းေသရၿပီး၊ ဒိထက္ပိုရွင္ႏိုင္သူေတြထဲမွာလည္း (၃၂)% ရဲ႕ မိသားစုက ေငြေၾကးၾကပ္တည္းဆင္းရဲသြားၿပီး၊ ေနာက္ထပ္ (၂၉)% အတြက္ေတာ့ အိုးမဲ့၊အိမ္မဲ့ မြဲေတရတဲ့အဆင့္ထိကို ေရာက္သြားၾကရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ကင္ဆာျဖစ္လာလွ်င္၊ တကယ့္ ကပ္ဆိုးက်တာပဲလို႔၊ ဒီေလ့လာမူမွာ ေကာက္ခ်က္ခ်ထားပါတယ္။

အခုလို ေသဆံုး၊ ဆင္းရဲ၊ မြဲေတမူ အက်ိဳးဆက္ေတြကေန လြတ္ေျမာက္ႏိုင္ဖို႔၊ အရည္အေသြးျပည့္ဝတဲ့ ကင္ဆာဆိုင္ရာ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္မူေတြ (Quality of Cancer Care) ရွိဖို႔၊ အေရးႀကီးလာေနပါၿပီ။ ႏိုင္ငံတကာမွာ အမ်ားလက္ခံထားတဲ့ ဒီ အရည္အေသြးျပည့္ ကင္ဆာျပဳစုေစာင့္ေရွာက္မူ (၁၀) ခ်က္ရွိရာမွာ၊ ျမန္မာႏိုင္ငံအတြက္ အေရးအႀကီးဆံုး အျမန္လိုေနတဲ့ အခ်က္ကေတာ့၊ ဆရာဝန္တစ္ဦးခ်င္းကုတာ မဟုတ္ဘဲ၊ ကင္ဆာနဲ႔ပတ္သက္ေနတဲ့ က႑ေပါင္းစံုက ေဆးပညာရွင္၊ လုပ္သားေတြ ပူးေပါင္းခ်ိတ္ဆက္ကုသတဲ့စနစ္ Multidisciplinary Management (Multidisciplinary Team – MDT) ျဖစ္ပါတယ္။ Multidisciplinary Cancer Care လို႔လည္းေခၚတဲ့၊ ဒီစုေပါင္းကုသေစာင့္ေရွာက္မူစနစ္ထဲမွာ ေဆးပညာဆိုင္ရာ ကင္ဆာအထူးကု (Medical Oncologist)၊ ခြဲစိတ္မူဆိုင္ရာ ကင္ဆာအထူးကု၊ ဓာတ္ေရာင္ျခည္ဆိုင္ရာ ကင္ဆာပညာရွင္၊ ေရာဂါေဗဒ ပညာရွင္၊ ေဆးဝါးေဗဒ ပညာရွင္၊ ကင္ဆာနာက်င္မူသက္သာေရး ပညာရွင္ (Palliative Care Experts)၊ ကင္ဆာသူနာျပဳ (Oncologist Nurse)၊ လူမူေရးလုပ္သား (Social Worker) နဲ႔ အစိုးရအဖြဲ႔တို႔လည္း ပါပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ႏိုင္ငံတကာလိုမဟုတ္ဘဲ၊ ဆရာဝန္နည္းၿပီး လူနာမ်ားလြန္းေနတာေၾကာင့္၊ လူနာတိုင္းအတြက္ အခုလို စုေပါင္းကုသမူ မလုပ္ေပးႏိုင္လွ်င္ေတာင္၊ အေရးႀကီးတဲ့လူနာ၊ သုေတသနမွာဝင္ပါတဲ့လူနာနဲ႔ ဆံုးျဖတ္ခ်က္လြယ္လြယ္မခ်တတ္တဲ့ လူနာေတြအတြက္၊ ဦးစားေပး လုပ္ေဆာင္ေပးသင့္ပါတယ္။ ခုလိုလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ဖို႔ စကာၤပူမွာ စုေပါင္းကင္ဆာကုသမူဥပေဒျပဌာန္းၿပီး လုပ္ေနသလို၊ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း လႊတ္ေတာ္က ဥပေဒ (Legislation)၊ သို႔မဟုတ္၊ ဝန္ႀကီးဌာနက အမိန္႔ (Directive) ထုတ္ၿပီး လုပ္ေဆာင္ေပးသင့္ပါတယ္။

ကင္ဆာဆိုင္ရာ က႑ေပါင္းစံု စုေပါင္းကုသမူစနစ္ လုပ္ေဆာင္ေပးျခင္းအားျဖင့္၊ ကင္ဆာလူနာေတြ လူတန္းေစ့ (Quality of Life) ေနႏိုင္ၿပီး၊ မလိုအပ္ဘဲ အသက္ဆံုးရံႈးရမူကလည္း ကင္းေဝးႏိုင္မွာပါ။ ဥပမာအားျဖင့္ မၾကာခင္ကပဲ၊ ေက်ာရိုးအေပၚပိုင္း လည္ပင္းနားတဝိုက္မွာ ကင္ဆာျဖစ္ေနသူတစ္ဦးအတြက္၊ ကင္ဆာခြဲစိတ္ကုဆရာဝန္ေတြဘက္ကေန အျခားကင္ဆာအထူးကုေတြနဲ႔ ခ်ိတ္ဆက္တိုင္ပင္ကုသမူ မလုပ္ႏိုင္ခဲ့တာေၾကာင့္၊ အသားစစစ္တဲ့ရလဒ္ကို ၾကာျမင့္စြာ ေစာင့္ေနခဲ့ၿပီး၊ အခ်ိန္မီ ဓာတ္မကင္ႏိုင္ဘဲ၊ ကင္ဆာက ေက်ာ႐ိုးအာရံုေၾကာမႀကီးကို သြားပိမိၿပီး၊ ေအာက္ပိုင္းေျခလက္ေသသြားကာ လူတန္းေစ့ မေနႏိုင္ေတာ့ဘဲ၊ အိပ္ယာထဲ ပက္လက္ စိတ္ဆင္းရဲစြာ ရွင္သန္ေနရပါေတာ့တယ္။ ဒါ့အျပင္ ဓာတ္ေရာင္ျခည္ ကင္ဆာပညာရွင္နဲ႔ ေဆးပညာ ကင္ဆာအထူးကုေတြအၾကားအပါအဝင္၊ အခုလို စုေပါင္းခ်ိတ္ဆက္ကုသမူအမ်ိဳးမ်ိဳး မလုပ္ႏိုင္တာေၾကာင့္၊ အခ်ိန္မီ ကြက္တိကိုက္တဲ့ကုသမူ မေပးႏိုင္ေတာ့ဘဲ၊ အခ်ိန္မတိုင္ခင္ ဘဝဆံုးခဲ့ရသူေတြကိုလည္း၊ ကင္ဆာအထူးကုေတြ အခ်င္းခ်င္းအၾကား သိရွိထားပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အခုလို အျဖစ္ဆိုးၾကံဳေနရတာကို၊ အျခားဆရာဝန္ေတြအပါအဝင္ ဦးေဆာင္မူအပိုင္းကပါ မသိတဲ့အေနအထားမွာ ရွိေနပံုရတာေၾကာင့္၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး (Governance) ‌ေကာင္းဖို႔၊ ဦးေဆာင္သူေတြအေနနဲ႔၊ ဒီျပႆနာကို နားမေရွာင္ဘဲ၊ ၾကားေအာင္ နားေထာင္တတ္ဖို႔ အေရးႀကီးေနပါၿပီ။

ဒီေရာဂါအေၾကာင္း ပိုမိုသိရိွနားလည္ႏိုင္ဖို႔ ကိုဝင္းမင္း က ကင္ဆာအထူးကုနဲ႔ အၿငိမ္းစားပါေမာကၡ ဆရာဝန္ႀကီး ဦးစိုးေအာင္ ကို ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားပါတယ္။

==Unicode==

အရည်အသွေးပြည့်တဲ့ ကင်ဆာစောင့်ရှောက်မူ (အပိုင်း - ၁)

ဇန်နဝါရီ ၉၊ ၂၀၂၀ - ကင်ဆာရောဂါအတွက် အရည်အသွေးပြည့်ဝတဲ့ ပြုစုစောင့်ရှောက်မူတွေထဲမှာ အရေးအကြီးဆုံးက ဘယ်အချက်ပါလဲ။ ဒါကို ဘယ်လိုဖြစ်အောင် လုပ်ပေးနိုင်ပါလဲ။

တကမ္ဘာလုံးမှာ ကင်ဆာရောဂါ ဖြစ်နှုန်း၊ သေနှုန်း မြင့်မားလာနေချိန်မှာ၊ မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ ပြုစုစောင့်ရှောက်ကုသမူတွေရှိဖို့ အရေးကြီးလာပြီလို့၊ ကင်ဆာအထူးကုတွေက သတိပေးနေပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ အဖြစ်အများဆုံး ကင်ဆာတွေကတော့ အမျိုးသားတွေအတွက် အစဉ်လိုက်အားဖြင့် (၁) အဆုပ်ကင်ဆာ၊ (၂) အစာအိမ်ကင်ဆာ၊ (၃) အသည်းကင်ဆာ၊ (၄) အစာမျိုပြွန်ကင်ဆာနဲ့ (၅) နှုတ်ခမ်းနဲ့ခံတွင်းကင်ဆာတွေဖြစ်ပြီး၊ အမျိုးသမီးတွေအတွက်တော့ (၁) သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ၊ (၂) ရင်သားကင်ဆာ၊ (၃) အဆုပ်ကင်ဆာ၊ (၄) အစာအိမ်ကင်ဆာနဲ့ (၅) အသည်းကင်ဆာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီကင်ဆာတွေရဲ့ ဒဏ်ကို အရှေ.တောင်အာရှနိုင်ငံ (၁၁) နိုင်ငံထဲက မြန်မာအပါအဝင် (၈) နိုင်ငံမှာ၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ထဲက လေ့လာမူတစ်ခု (Data Action Study) လုပ်ခဲ့ရာမှာ၊ မြန်မာနိုင်ငံက ကင်ဆာလူနာ (၁၀၀၀) ခန့် ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီလေ့လာမူတွေ့ရှိချက်အရ၊ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကင်ဆာဖြစ်လာလျှင် လူနာ (၃၉)% က တစ်နှစ်အတွင်းသေရပြီး၊ ဒိထက်ပိုရှင်နိုင်သူတွေထဲမှာလည်း (၃၂)% ရဲ့ မိသားစုက ငွေကြေးကြပ်တည်းဆင်းရဲသွားပြီး၊ နောက်ထပ် (၂၉)% အတွက်တော့ အိုးမဲ့၊အိမ်မဲ့ မွဲတေရတဲ့အဆင့်ထိကို ရောက်သွားကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကင်ဆာဖြစ်လာလျှင်၊ တကယ့် ကပ်ဆိုးကျတာပဲလို့၊ ဒီလေ့လာမူမှာ ကောက်ချက်ချထားပါတယ်။

အခုလို သေဆုံး၊ ဆင်းရဲ၊ မွဲတေမူ အကျိုးဆက်တွေကနေ လွတ်မြောက်နိုင်ဖို့၊ အရည်အသွေးပြည့်ဝတဲ့ ကင်ဆာဆိုင်ရာ ပြုစုစောင့်ရှောက်မူတွေ (Quality of Cancer Care) ရှိဖို့၊ အရေးကြီးလာနေပါပြီ။ နိုင်ငံတကာမှာ အများလက်ခံထားတဲ့ ဒီ အရည်အသွေးပြည့် ကင်ဆာပြုစုစောင့်ရှောက်မူ (၁၀) ချက်ရှိရာမှာ၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အရေးအကြီးဆုံး အမြန်လိုနေတဲ့ အချက်ကတော့၊ ဆရာဝန်တစ်ဦးချင်းကုတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကင်ဆာနဲ့ပတ်သက်နေတဲ့ ကဏ္ဍပေါင်းစုံက ဆေးပညာရှင်၊ လုပ်သားတွေ ပူးပေါင်းချိတ်ဆက်ကုသတဲ့စနစ် Multidisciplinary Management (Multidisciplinary Team – MDT) ဖြစ်ပါတယ်။ Multidisciplinary Cancer Care လို့လည်းခေါ်တဲ့၊ ဒီစုပေါင်းကုသစောင့်ရှောက်မူစနစ်ထဲမှာ ဆေးပညာဆိုင်ရာ ကင်ဆာအထူးကု (Medical Oncologist)၊ ခွဲစိတ်မူဆိုင်ရာ ကင်ဆာအထူးကု၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဆိုင်ရာ ကင်ဆာပညာရှင်၊ ရောဂါဗေဒ ပညာရှင်၊ ဆေးဝါးဗေဒ ပညာရှင်၊ ကင်ဆာနာကျင်မူသက်သာရေး ပညာရှင် (Palliative Care Experts)၊ ကင်ဆာသူနာပြု (Oncologist Nurse)၊ လူမူရေးလုပ်သား (Social Worker) နဲ့ အစိုးရအဖွဲ့တို့လည်း ပါပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ နိုင်ငံတကာလိုမဟုတ်ဘဲ၊ ဆရာဝန်နည်းပြီး လူနာများလွန်းနေတာကြောင့်၊ လူနာတိုင်းအတွက် အခုလို စုပေါင်းကုသမူ မလုပ်ပေးနိုင်လျှင်တောင်၊ အရေးကြီးတဲ့လူနာ၊ သုတေသနမှာဝင်ပါတဲ့လူနာနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်လွယ်လွယ်မချတတ်တဲ့ လူနာတွေအတွက်၊ ဦးစားပေး လုပ်ဆောင်ပေးသင့်ပါတယ်။ ခုလိုလုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ စကာၤပူမှာ စုပေါင်းကင်ဆာကုသမူဥပဒေပြဌာန်းပြီး လုပ်နေသလို၊ မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း လွှတ်တော်က ဥပဒေ (Legislation)၊ သို့မဟုတ်၊ ဝန်ကြီးဌာနက အမိန့် (Directive) ထုတ်ပြီး လုပ်ဆောင်ပေးသင့်ပါတယ်။

ကင်ဆာဆိုင်ရာ ကဏ္ဍပေါင်းစုံ စုပေါင်းကုသမူစနစ် လုပ်ဆောင်ပေးခြင်းအားဖြင့်၊ ကင်ဆာလူနာတွေ လူတန်းစေ့ (Quality of Life) နေနိုင်ပြီး၊ မလိုအပ်ဘဲ အသက်ဆုံးရှုံးရမူကလည်း ကင်းဝေးနိုင်မှာပါ။ ဥပမာအားဖြင့် မကြာခင်ကပဲ၊ ကျောရိုးအပေါ်ပိုင်း လည်ပင်းနားတဝိုက်မှာ ကင်ဆာဖြစ်နေသူတစ်ဦးအတွက်၊ ကင်ဆာခွဲစိတ်ကုဆရာဝန်တွေဘက်ကနေ အခြားကင်ဆာအထူးကုတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်တိုင်ပင်ကုသမူ မလုပ်နိုင်ခဲ့တာကြောင့်၊ အသားစစစ်တဲ့ရလဒ်ကို ကြာမြင့်စွာ စောင့်နေခဲ့ပြီး၊ အချိန်မီ ဓာတ်မကင်နိုင်ဘဲ၊ ကင်ဆာက ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီးကို သွားပိမိပြီး၊ အောက်ပိုင်းခြေလက်သေသွားကာ လူတန်းစေ့ မနေနိုင်တော့ဘဲ၊ အိပ်ယာထဲ ပက်လက် စိတ်ဆင်းရဲစွာ ရှင်သန်နေရပါတော့တယ်။ ဒါ့အပြင် ဓာတ်ရောင်ခြည် ကင်ဆာပညာရှင်နဲ့ ဆေးပညာ ကင်ဆာအထူးကုတွေအကြားအပါအဝင်၊ အခုလို စုပေါင်းချိတ်ဆက်ကုသမူအမျိုးမျိုး မလုပ်နိုင်တာကြောင့်၊ အချိန်မီ ကွက်တိကိုက်တဲ့ကုသမူ မပေးနိုင်တော့ဘဲ၊ အချိန်မတိုင်ခင် ဘဝဆုံးခဲ့ရသူတွေကိုလည်း၊ ကင်ဆာအထူးကုတွေ အချင်းချင်းအကြား သိရှိထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခုလို အဖြစ်ဆိုးကြုံနေရတာကို၊ အခြားဆရာဝန်တွေအပါအဝင် ဦးဆောင်မူအပိုင်းကပါ မသိတဲ့အနေအထားမှာ ရှိနေပုံရတာကြောင့်၊ အုပ်ချုပ်ရေး (Governance) ‌ကောင်းဖို့၊ ဦးဆောင်သူတွေအနေနဲ့၊ ဒီပြဿနာကို နားမရှောင်ဘဲ၊ ကြားအောင် နားထောင်တတ်ဖို့ အရေးကြီးနေပါပြီ။

ဒီရောဂါအကြောင်း ပိုမိုသိရှိနားလည်နိုင်ဖို့ ကိုဝင်းမင်း က ကင်ဆာအထူးကုနဲ့ အငြိမ်းစားပါမောက္ခ ဆရာဝန်ကြီး ဦးစိုးအောင် ကို ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားပါတယ်။

XS
SM
MD
LG