သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ေနာက္ဆုံးရသတင္း

၂၀၂၁ ခုႏွစ္တြင္း အာကာသသိပၸံ


ဘီလ်ံနာသူေဌး ရစ္ခ်တ္ ဘရဲန္ဆဲန္နဲ႔အဖြဲ႔လိုက္ပါသြားတဲ့ ခရီးသည္တင္ ဗာဂ်င္ဒ ဒံုးပ်ံယာဥ္။

[[Zawgyi]]

ကမာၻ႔လူသားေတြအေနနဲ႔ ၂၀၂၁ ခုႏွစ္အတြင္း ေရာဂါကပ္ေဘးႀကီးကို ရင္ဆိုင္ခဲ့ရေပမယ့္၊ အကာသသိပၸံဆိုင္ရာ ေအာင္ျမင္မႈေတြအေတာ္မ်ားမ်ားရရွိခဲ့ပါတယ္။ ဘိုရင္း ဂ်က္ေလယာဥ္ႀကီးကတဆင့္ အာကာသဆီ ဒုံးပ်ံပစ္လႊတ္ႏိုင္ခဲ့တာကေနစလို႔ အဂၤါၿဂိဳလ္ေပၚမွာ ရဟတ္ယာဥ္ပ်ံသန္းႏိုင္ခဲ့ျခင္းအလယ္၊ အႏၲရာယ္ရွိတဲ့ ဥကၠာပ်ံေတြကို ဝင္တိုက္ၿပီးလမ္းေၾကာင္းလႊဲပစ္မယ့္ ၿဂိဳလ္တုေတြ လႊတ္တင္တာအပါအဝင္၊ စၾကၤာဝဠာေလ့လာေရး မွန္ေျပာင္းသစ္ ပစ္လႊတ္မႈအဆုံး တႏွစ္ပတ္လုံးမွာ လူသားေတြဟာ သိပၸံဆိုင္ရာ ေအာင္ျမင္မႈေတြ ရရွိခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၂၁ ခုႏွစ္အတြင္း လူသားေတြရဲ႕ အကာသသိပၸံဆိုင္ရာေအာင္ျမင္တိုးတက္မႈဆိုင္ရာ ေအပီသတင္းေဆာင္းပါးကို ကိုေအာင္ျမတ္သူ ေျပာျပေပးမွာပါ။

ၿဗိတိန္စြန႔္ဦးထြင္စီးပြားေရးလုပ္ငန္းရွင္ႀကီး Richard Branson ရဲ႕ Virgin Orbit ဒုံးယာဥ္ကို ပထမဦးဆုံးအႀကိမ္အျဖစ္ ေဝဟင္ကတဆင့္ အကာသထဲကို ပစ္လႊတ္လိုက္ႏိုင္တာေၾကာင့္ ႏွစ္စမွာပဲ အကာသေရးရာကိစၥေတြ ဆူဆူညံညံရွိခဲ့ပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ ၈ လေလာက္တုန္းကေတာ့ ေဝဟင္ကေန အကာသ ဒုံးပစ္လႊတ္ဖို႔ ကနဦးႀကိဳးစားခဲ့ေပမယ့္ မေအာင္ျမင္ခဲ့ပါဘူး။ ေတာင္ ကယ္လို႐ိုင္းနားကမ္း႐ိုးတန္းကေန ပ်ံတက္သြားတဲ့ ဘိုးရင္း 747 ေလယာဥ္ႀကီးရဲ႕ ေအာက္မွာတပ္ဆင္ထားတဲ့ ေပ ၇၀ ရွည္တဲ့ Launcher One ဒုံးပ်ံဟာ ကမာၻပတ္လမ္းေၾကာင္းထဲကို ေရာက္ရွိသြားခဲ့ၿပီလို႔ Virgin Orbit ကုမၼဏီကေၾကညာခဲ့ပါတယ္။

ေလလံပြဲေတြမွာလည္း အကာသပစၥည္းေတြက ေနရာယူလာပါတယ္။ ဒီႏွစ္ေဖေဖာ္ဝါရီလတုန္းက Christie ေလလံကုမဏီရဲ႕ နယူးေယာက္ေလလံပြဲတခုမွာ အကာသရတနာသိုက္ထဲက အကာသေက်ာက္ေလလံပြဲတခုလုပ္ပါတယ္။ အဲဒီမွာ ေလေပၚက ေက်ာက္စတခုက ေဒၚလာ ငါးသိန္းအထိ ေလလံ ေရာင္းေစ်းရခဲ့ပါတယ္။

ေဖေဖာ္ဝါရီ အေစာပိုင္းမွာပဲ အာရပ္ကမာၻရဲ႕ ပထမဦးဆုံး အကာသၿဂိဳလ္တစင္းကို အာရပ္ေစာ္ဘြားမ်ားျပည္ေထာင္စုက အဂၤါၿဂိဳလ္ပတ္လမ္းထဲကို ပစ္လႊတ္ခဲ့ပါေသးတယ္။ ဒီအတြက္လည္း ဒူဘိုင္း အေျခစိုက္ ေျမျပင္ထိန္းခ်ဳပ္ေရးစခန္းထဲက လူေတြ အေတာ္ေလး ဂုဏ္ယူဝမ္းေျမာက္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အာရပ္ဘာသာစကားနဲ႔ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္လို႔နာမည္ေပးထားတဲ့ လူမဲ့ ၿဂိဳလ္တုဟာ ၇ လ အၾကာ မိုင္ ၃ သန္းနီးပါး အဂၤါၿဂိဳလ္ဆီကို ခရီးႏွင္ၿပီး ၿဂိဳလ္ပတ္လမ္းထဲကေန အဂၤါၿဂိဳလ္ေလထုရပ္ဝန္းရဲ႕ အေသးစိတ္အခ်က္အလက္ေတြကို စုေဆာင္းမွာပါ။

ဆက္တိုက္ဆိုသလို အဲဒီ ေဖေဖာ္ဝါရီထဲမွာပဲ နာဆာရဲ႕ ၿဂိဳလ္ဆင္းယာဥ္ငယ္ Perseverance Rover ဟာ အဂၤါၿဂိဳလ္ရဲ႕ Jezero ေခ်ာက္ကမ္းပါးအနီးမွာ ဆင္းသက္ခဲ့ပါတယ္။ ကိုယ္တိုင္ လိုက္ပါစီးနင္းသလို ခံစားၾကရမယ့္ အဂၤါၿဂိဳလ္ဆင္းယာဥ္ရဲ႕ ရင္သက္ရႈေမာဖြယ္ အရည္ေသြးေကာင္းတဲ့ ႐ုပ္သံဗြီဒီယိုဖိုင္ကိုလည္း နာဆာက ထုတ္ျပန္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ၿဂိဳလ္ေပၚဆင္းသက္တာ မေအာင္မျမင္ျဖစ္ခဲ့ေပမယ့္လည္း အသံဖမ္းစက္က အလုပ္လုပ္တာမို႔ ၿဂိဳလ္မ်က္ႏွာျပင္ေပၚက ေလတိုက္သံ ကအစ ဖမ္းယူႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

“အနည္းဆုံးေတာ့ ဒီမိုက္က႐ိုဖုန္းေလးက အဂၤါၿဂိဳလ္ေလ့လာေရးနယ္ပယ္သစ္ကို ဖြင့္လွစ္ေပးလိုက္တာပါ။” လို႔ အကာသ ႐ူပေဗဒပညာရွင္လည္းျဖစ္ နဲ႔ ၿဂိဳလ္သဘာဝေဗဒ သုေတသန အင္စတီက်ဳ (IRAP) က ပညာရွင္လည္းျဖစ္သူ Baptiste Chide ကေျပာပါတယ္။

မတ္လထဲမွာေတာ့ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံရဲ႕ Astroscale က အာကာသထဲက အပ်က္အစီးေတြ ရွင္းလင္းေရးအတြက္ အထူးယာဥ္ကို ပစ္လႊတ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါဟာ က်ေနာ္တို႔ေခါင္းေပၚက တန္ခ်ိန္ ကိုးေထာင္ေက်ာ္ေလာက္ရွိတဲ့ အာကာသ အမႈိက္ရွင္းလင္းေရးရဲ႕ အစိတ္အပိုင္းအရပ္လည္းျဖစ္ပါတယ္။

“ဒါနဲ႔ပက္သက္ၿပီး က်ေနာ္တို႔ဘာမွမလုပ္ရင္ ျပသနာက ပိုၿပီးဆိုးသြားလိမ့္မယ္” လို႔ Astroscale UK ရဲ႕ လုပ္ငန္းစစ္ေဆးေရးမႈး Harriet Brettle က ေျပာပါတယ္။

ဧၿပီလထဲမွာေတာ့ နာဆာရဲ႕ စမ္းသပ္ရဟတ္ယာဥ္ငယ္ဟာ အဂၤါၿဂိဳလ္မ်တ္ႏွာျပင္ေပၚက ပါးလႊာတဲ့ ေလထုထဲ ပ်ံတက္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

နာဆာရဲ ့Ingenuity စီမံကိန္းမန္ေနဂ်ာ ေဒၚမီမီေအာင္ကေတာ့ အခုလိုေျပာပါတယ္။

“ အခုေတာ့ လူသားေတြဟာ တျခားၿဂိဳလ္ေပၚမွာ ရဟတ္ယာဥ္ေမာင္းႏွင္လို႔ရၿပီလို႔ က်မတို႔ေျပာႏိုင္ပါၿပီ”

ေမလထဲမွာေတာ့ နာဆာရဲ႕ ၿဂိဳလ္တုတလုံးဟာ ဥကၠာခဲတခုေပၚကေန အဖိုးတန္ နမူနာေတြကိုယူေဆာင္ၿပီး ႏွစ္ႏွစ္ခြဲၾကာမယ့္ ကမာၻေျမဆီကို ျပန္မယ့္ခရီးစဥ္ကို စတင္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ နာဆာရဲ႕ ၿဂိဳလ္ဆင္းယာဥ္ Osiris-Rex ဟာ ဥကၠာပ်ံ Bennu ေပၚကို ေအာက္တိုဘာ ၂၀၂၀ က ဆင္းသက္ခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ၿဂိဳလ္မ်က္ႏွာျပင္ေပၚက နမူနာေတြကို စုေဆာင္းခဲ့တာပါ။

ဇြန္လထဲမွာေတာ့ ကမာၻၿဂိဳလ္နဲ႔အနီးဆုံးလည္းျဖစ္ အပူျပင္းဆုံးလည္းျဖစ္တဲ့ ေသာၾကာၿဂိဳလ္ဆီကို စက္႐ုပ္အကာသယာဥ္ႏွစ္စင္း ဆင္းသက္မယ္လို႔ နာဆာ အေမရိကန္အကာသေအဂ်င္စီက ေၾကညာခဲ့ပါတယ္။ နာဆာရဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမႉးသစ္ Bill Nelson ကေတာ့ ဒီ ၿဂိဳလ္ဆင္း စက္႐ုပ္သစ္ရဲ႕ ခရီးစဥ္ႏွစ္ခုနဲ႔ပက္သက္ၿပီး အခုလိုေျပာပါတယ္။

“ မီးေတာက္မီးလ်ံႀကီးေတြနဲ႔ ျပည့္ေနတဲ့ ေသာၾကာၿဂိဳလ္မ်တ္ႏွာျပင္ေပၚမွာ ခဲ သတၱဳေတြ ဘယ္လို အရည္ေပ်ာ္ေနလဲဆိုတာကို နားလည္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ ဒီခရီးစဥ္ႏွစ္ခုက ရည္႐ြယ္ပါတယ္”

နာဆာဟာ အာကာသထဲ ျပည္ႀကီးငါးတခ်ိဳ႕ကိုလည္း အေကာင္ေဖာက္ခဲ့ပါေသးတယ္။ ဒီစမ္းသပ္မႈကေန အာကာသထဲ ဒီလိုတိရစာန္နဲ႔ မ်ိဳးပြားမႈဆိုင္ရာအႏုဇီ၀ပိုးမႊားေတြအၾကား ဘယ္လို အျပန္အလွန္သက္ေရာက္သလဲဆိုတာကို ေလ့လာႏိုင္ဖို႔ျဖစ္တယ္လို႔ ဖေလာ္ရီဒါ တကၠသိုလ္က Jamie Foster က အခုလိုေျပာပါတယ္။

“ တိရိစာၦန္ဆဲလ္ေတြနဲ႔အႏုဇီဝပိုးမႊားေတြအၾကား အျပန္အလွန္ ဆက္သြယ္မႈ သေဘာတရားကို က်ေနာ္တို႔တကယ့္ကို ျပည္ျပည့္စုံစုံ တကယ္နားမလည္ခဲ့ပါဘူး။ အာကာသလို ေနရာမွာဆိုရင္ေတာ့ ပိုလို႔ေတာင္မွ ဆိုးေသးတယ္”

စက္တင္ဘာထဲမွာေတာ့ နာဆာရဲ႕ Perseverance အဂၤါၿဂိဳလ္ဆင္းယာဥ္ငယ္ကေန ပထမဦးဆုံး ေက်ာက္နမူနာကို စုေဆာင္းႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

နာဆာရဲ႕ သုေတသနဌာန ၫႊန္ၾကားေရးမႉးေဟာင္း Scott Hubbard ကေတာ့ အခုလို ေျပာပါတယ္။

“ ၿဂိဳလ္နီႀကီးေပၚက နမူနာေတြ ယူျပန္လာဖို႔ဆိုတာက က်ေနာ္တို႔နာဆာက ႏွစ္ေပါင္း ၅၀ ေက်ာ္ေလာက္ လိုခ်င္ေတာင့္တေနခဲ့တဲ့ ေျခလွမ္းတရပ္ပဲ”

ေအာက္တိုဘာထဲမွာေတာ့ Swiss သုေတသနပညာရွင္ေတြဟာ စၾကၤာဝဠာထဲမွာ တကယ္အစစ္နီးပါး ခရီးလွည့္လည္သလိုမ်ိဳး ခံစားမႈေပးတဲ့ software တမ်ိဳးကို တီထြင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အာကာသ စိတ္ဝင္စားသူေတြအေနနဲ႔ ၿဂိဳလ္ေတြ၊ ၾကယ္စင္စုေတြ၊ ႏိုင္ငံတကာ အာကာသစခန္းေတြကို ကမာၻေျမေပၚကေန သက္ေတာင့္သက္သာပဲ သုံးဘက္ျမင္ ရႈစားႏိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။ တကယ့္ကို အစစ္နီးပါးလိုျဖစ္ေနေအာင္ က်ေနာ္တို႔ရဲ႕ စၾကၤာဝဠာႀကီးရဲ႕ ေနာက္ထပ္အစိတ္အပိုင္းတရပ္အျဖစ္ ဒီအခန္းကို ပုံတူဖန္တီးထားတယ္လို႔ EPFL ရဲ႕ ဝါရင့္ သိပံ့ၸ ပညာရွင္ Yves Revaz က ေျပာပါတယ္။

ၿပီးခဲ့တဲ့ ေအာက္တိုဘာလထဲမွာလည္း နာဆာရဲ႕ ၿဂိဳလ္တု Lucy ကို ပစ္လႊတ္ခဲ့ၿပီး ဥကၠာပ်ံ ၈ ခုကို ၁၂ ႏွစ္ အၾကာ စူးစမ္းေလ့လာမွာျဖစ္ပါတယ္။ ၿဂိဳလ္ စတင္ျဖစ္တည္ကတည္းကအတိုင္း တည္ရွိေနတယ္လို႔ယူဆရတဲ့ ၾကာသပေတးၿဂိဳလ္ရဲ႕ ပတ္လမ္းေတြထဲက ထူးဆန္းတဲ့ ဥကၠာခဲေတြကိုလည္း ေလ့လာမွာျဖစ္ပါတယ္။

ေအာက္တိုဘာလထဲမွာပဲ မႏွစ္က လဆီကေန ကမာၻေပၚကို ျပန္ယူလာတဲ့ ေက်ာက္ခဲေတြကတဆင့္ လကမာၻရဲ႕ မီးေတာင္အေျခအေနေတြကို အတြင္းက်က် သိရွိလာရတယ္လို တ႐ုတ္ပညာရွင္ေတြက ထုတ္ျပန္ေၾကညာခဲ့ပါေသးတယ္။ ဒီနမူနာေတြကို ခြဲျခမ္းေလ့လာမႈကေန လကမာၻရဲ႕ ဓါတုဖြဲ႕စည္းပုံနဲ႔ အပူရဲ႕ သက္ေရာက္ေျပာင္းလည္းပုံ အခ်က္အလက္သစ္ေတြကိုလည္း ေတြ႕ရွိခဲ့ပါတယ္။

ႏိုဝင္ဘာလထဲမွာေတာ့ ဥကၠာပ်ံတခုကို ဝင္တိုက္ဖို႔ နာဆာက ၿဂိဳလ္တုတလုံးလႊတ္တင္ခဲ့ပါတယ္။ ကမာၻေျမကိုၿခိမ္းေျခာက္လာတဲ့ ဒီဥကၠာပ်ံေတြကို အရွိန္နဲ႔ဝင္တိုက္ျခင္းအားျဖင့္ လမ္းေၾကာင္းလႊဲႏိုင္မလားဆိုၿပီး စမ္းသပ္တာလည္းျဖစ္ပါတယ္။

DART လို႔အတိုေခါက္နာမည္ေပးထားတဲ့ ၿဂိဳလ္လမ္းေၾကာင္းေျပာင္းလဲေရးစမ္းသပ္မယ့္ ၿဂိဳလ္တုကို SpaceX Falcon 9 ဒုံးပ်ံရဲ႕ ထိပ္ဖူးကေနတဆင့္ သယ္ေဆာင္သြားမွာျဖစ္ၿပီး ေဒၚလာသန္း ၃၃၀ ကုန္က်တဲ့ ဒီစီမံကိန္းဟာ နာမည္ႀကီး ႐ုပ္ရွင္သ႐ုပ္ေဆာင္ Bruce Willis ရဲ႕ "Armageddon." ႐ုပ္ရွင္ကိုလည္း ျပန္ျမင္ေယာင္ေစပါတယ္။

ၾကယ္ေတြေပါက္ကြဲတဲ့ ျဖစ္စဥ္အေသးစိတ္နဲ႔အာကာသ တြင္းနက္ေတြကို ျမင္ရမယ့္ နာဆာရဲ႕ X-ray မွန္ေျပာင္းကိုေတာ့ အခု ဒီဇင္ဘာထဲမွာ လႊတ္တင္ခဲ့ၿပီး ရွာေဖြေတြ႕ရွိမႈ အသစ္ေတြကေန စၾကၤာဝဠာႀကီးအေၾကာင္းကို ေျပာျပဦးမွာပါ။ Cambridge တကၠသိုလ္ရဲ႕ နကၡတၱေဗဒ အင္စတီက်ဳက ပါေမာကၡ Andrew Fabian ကေတာ့ အခုလိုေျပာပါတယ္။

“က်ေနာ္တို႔ဘယ္ကေန ေရာက္ရွိလာသလဲဆိုတာနဲ႔ စၾကၤာဝဠာႀကီးအေၾကာင္း က်ေနာ္တို႔တကယ္ပဲ စူးစမ္းေလ့လာေနၾကပါတယ္။ ဒါေတြက သက္ရွိေတြအတြက္တင္ပဲ မဟုတ္ပါဘူး။ ၾကယ္ေတြဘယ္ကလာသလဲ၊ ၾကယ္စင္စုေတြကေရာ၊ စသျဖင့္ အရာအားလုံးကို ေလ့လာေနတာပါ။”

သိပၸံပညာရွင္ေတြဟာ Hubble မွန္ေျပာင္းႀကီးရဲ႕ေနရာမွာ အစားဆက္ခံဖို႔အတြက္ အခု ဒီဇင္ဘာလေႏွာင္းပိုင္းမွာ James Webb လို႔ေခၚတဲ့ အာကာသ မွန္ေျပာင္းကို လႊတ္တင္မယ္လို႔မွန္းထားပါတယ္။ မွန္ေျပာင္းႀကီးကေတာ့ ဥေရာပ ၿဂိဳလ္တုေတြလႊတ္တင္ေနက် ျပင္သစ္ပိုင္ Guiana ရဲ႕ Kourou ကို ေအာက္တိုဘာလထဲက ေရာက္ရွိေနခဲ့ၿပီျဖစ္ပါတယ္။ ဒီမ်ိဳးဆက္သစ္အကာသေလ့လာမႈဟာ ဘယ္အကာသယာဥ္ေတြထက္မဆို အကာသကို ပိုၿပီးနက္နက္ရႈိင္းရႈိင္းေစာင့္ၾကည့္ႏိုင္ဖို႔နဲ႔ အရင္ကာလအေျခအေနကို ပိုၿပီး စူးစမ္းႏိုင္ဖို႔ ျပင္ဆင္ရည္မွန္းထားပါတယ္။

-----------------------

(unicode)

၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင်း အကာသသိပ္ပံဆိုင်ရာ

(အောင်မြတ်သူ)

ကမ္ဘာ့လူသားတွေအနေနဲ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း ရောဂါကပ်ဘေးကြီးကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပေမယ့်၊ အကာသသိပ္ပံဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုတွေအတော်များများရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဘိုရင်း ဂျက်လေယာဉ်ကြီးကတဆင့် အာကာသဆီ ဒုံးပျံပစ်လွှတ်နိုင်ခဲ့တာကနေစလို့ အင်္ဂါဂြိုလ်ပေါ်မှာ ရဟတ်ယာဉ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့ခြင်းအလယ်၊ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ဥက္ကာပျံတွေကို ဝင်တိုက်ပြီးလမ်းကြောင်းလွှဲပစ်မယ့် ဂြိုလ်တုတွေ လွှတ်တင်တာအပါအဝင်၊ စင်္ကြာဝဠာလေ့လာရေး မှန်ပြောင်းသစ် ပစ်လွှတ်မှုအဆုံး တနှစ်ပတ်လုံးမှာ လူသားတွေဟာ သိပ္ပံဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုတွေ ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း လူသားတွေရဲ့ အကာသသိပ္ပံဆိုင်ရာအောင်မြင်တိုးတက်မှုဆိုင်ရာ အေပီသတင်းဆောင်းပါးကို ကိုအောင်မြတ်သူ ပြောပြပေးမှာပါ။

ဗြိတိန်စွန့်ဦးထွင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်ကြီး Richard Branson ရဲ့ Virgin Orbit ဒုံးယာဉ်ကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဝေဟင်ကတဆင့် အကာသထဲကို ပစ်လွှတ်လိုက်နိုင်တာကြောင့် နှစ်စမှာပဲ အကာသရေးရာကိစ္စတွေ ဆူဆူညံညံရှိခဲ့ပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ၈ လလောက်တုန်းကတော့ ဝေဟင်ကနေ အကာသ ဒုံးပစ်လွှတ်ဖို့ ကနဦးကြိုးစားခဲ့ပေမယ့် မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ တောင် ကယ်လိုရိုင်းနားကမ်းရိုးတန်းကနေ ပျံတက်သွားတဲ့ ဘိုးရင်း 747 လေယာဉ်ကြီးရဲ့ အောက်မှာတပ်ဆင်ထားတဲ့ ပေ ၇၀ ရှည်တဲ့ Launcher One ဒုံးပျံဟာ ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းထဲကို ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီလို့ Virgin Orbitကုမ္မဏီကကြေညာခဲ့ပါတယ်။

လေလံပွဲတွေမှာလည်း အကာသပစ္စည်းတွေက နေရာယူလာပါတယ်။ ဒီနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလတုန်းက Christie လေလံကုမဏီရဲ့ နယူးယောက်လေလံပွဲတခုမှာ အကာသရတနာသိုက်ထဲက အကာသကျောက်လေလံပွဲတခုလုပ်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ လေပေါ်က ကျောက်စတခုက ဒေါ်လာ ငါးသိန်းအထိ လေလံ ရောင်းစျေးရခဲ့ပါတယ်။

ဖေဖော်ဝါရီ အစောပိုင်းမှာပဲ အာရပ်ကမ္ဘာရဲ့ ပထမဦးဆုံး အကာသဂြိုလ်တစင်းကို အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုက အင်္ဂါဂြိုလ်ပတ်လမ်းထဲကို ပစ်လွှတ်ခဲ့ပါသေးတယ်။ ဒီအတွက်လည်း ဒူဘိုင်း အခြေစိုက် မြေပြင်ထိန်းချုပ်ရေးစခန်းထဲက လူတွေ အတော်လေး ဂုဏ်ယူဝမ်းမြောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ အာရပ်ဘာသာစကားနဲ့ မျှော်လင့်ချက်လို့နာမည်ပေးထားတဲ့ လူမဲ့ ဂြိုလ်တုဟာ ၇ လ အကြာ မိုင် ၃ သန်းနီးပါး အင်္ဂါဂြိုလ်ဆီကို ခရီးနှင်ပြီး ဂြိုလ်ပတ်လမ်းထဲကနေ အင်္ဂါဂြိုလ်လေထုရပ်ဝန်းရဲ့ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေကို စုဆောင်းမှာပါ။

ဆက်တိုက်ဆိုသလို အဲဒီ ဖေဖော်ဝါရီထဲမှာပဲ နာဆာရဲ့ ဂြိုလ်ဆင်းယာဉ်ငယ် Perseverance Rover ဟာ အင်္ဂါဂြိုလ်ရဲ့ Jezero ချောက်ကမ်းပါးအနီးမှာ ဆင်းသက်ခဲ့ပါတယ်။ ကိုယ်တိုင် လိုက်ပါစီးနင်းသလို ခံစားကြရမယ့် အင်္ဂါဂြိုလ်ဆင်းယာဉ်ရဲ့ ရင်သက်ရှုမောဖွယ် အရည်သွေးကောင်းတဲ့ ရုပ်သံဗွီဒီယိုဖိုင်ကိုလည်း နာဆာက ထုတ်ပြန်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဂြိုလ်ပေါ်ဆင်းသက်တာ မအောင်မမြင်ဖြစ်ခဲ့ပေမယ့်လည်း အသံဖမ်းစက်က အလုပ်လုပ်တာမို့ ဂြိုလ်မျက်နှာပြင်ပေါ်က လေတိုက်သံ ကအစ ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

“အနည်းဆုံးတော့ ဒီမိုက်ကရိုဖုန်းလေးက အင်္ဂါဂြိုလ်လေ့လာရေးနယ်ပယ်သစ်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးလိုက်တာပါ။” လို့ အကာသ ရူပဗေဒပညာရှင်လည်းဖြစ် နဲ့ ဂြိုလ်သဘာဝဗေဒ သုတေသန အင်စတီကျု (IRAP) က ပညာရှင်လည်းဖြစ်သူ Baptiste Chide ကပြောပါတယ်။

မတ်လထဲမှာတော့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ Astroscale က အာကာသထဲက အပျက်အစီးတွေ ရှင်းလင်းရေးအတွက် အထူးယာဉ်ကို ပစ်လွှတ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ကျနော်တို့ခေါင်းပေါ်က တန်ချိန် ကိုးထောင်ကျော်လောက်ရှိတဲ့ အာကာသ အမှိုက်ရှင်းလင်းရေးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအရပ်လည်းဖြစ်ပါတယ်။

“ဒါနဲ့ပက်သက်ပြီး ကျနော်တို့ဘာမှမလုပ်ရင် ပြသနာက ပိုပြီးဆိုးသွားလိမ့်မယ်” လို့ Astroscale UK ရဲ့ လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေးမှုး Harriet Brettle က ပြောပါတယ်။

ဧပြီလထဲမှာတော့ နာဆာရဲ့ စမ်းသပ်ရဟတ်ယာဉ်ငယ်ဟာ အင်္ဂါဂြိုလ်မျတ်နှာပြင်ပေါ်က ပါးလွှာတဲ့ လေထုထဲ ပျံတက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

နာဆာရဲ ့Ingenuity စီမံကိန်းမန်နေဂျာ ဒေါ်မီမီအောင်ကတော့ အခုလိုပြောပါတယ်။

“ အခုတော့ လူသားတွေဟာ တခြားဂြိုလ်ပေါ်မှာ ရဟတ်ယာဉ်မောင်းနှင်လို့ရပြီလို့ ကျမတို့ပြောနိုင်ပါပြီ”

မေလထဲမှာတော့ နာဆာရဲ့ ဂြိုလ်တုတလုံးဟာ ဥက္ကာခဲတခုပေါ်ကနေ အဖိုးတန် နမူနာတွေကိုယူဆောင်ပြီး နှစ်နှစ်ခွဲကြာမယ့် ကမ္ဘာမြေဆီကို ပြန်မယ့်ခရီးစဉ်ကို စတင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ နာဆာရဲ့ ဂြိုလ်ဆင်းယာဉ် Osiris-Rex ဟာ ဥက္ကာပျံ Bennu ပေါ်ကို အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ က ဆင်းသက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး ဂြိုလ်မျက်နှာပြင်ပေါ်က နမူနာတွေကို စုဆောင်းခဲ့တာပါ။

ဇွန်လထဲမှာတော့ ကမ္ဘာဂြိုလ်နဲ့အနီးဆုံးလည်းဖြစ် အပူပြင်းဆုံးလည်းဖြစ်တဲ့ သောကြာဂြိုလ်ဆီကို စက်ရုပ်အကာသယာဉ်နှစ်စင်း ဆင်းသက်မယ်လို့ နာဆာ အမေရိကန်အကာသအေဂျင်စီက ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ နာဆာရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသစ် Bill Nelson ကတော့ ဒီ ဂြိုလ်ဆင်း စက်ရုပ်သစ်ရဲ့ ခရီးစဉ်နှစ်ခုနဲ့ပက်သက်ပြီး အခုလိုပြောပါတယ်။

“ မီးတောက်မီးလျံကြီးတွေနဲ့ ပြည့်နေတဲ့ သောကြာဂြိုလ်မျတ်နှာပြင်ပေါ်မှာ ခဲ သတ္တုတွေ ဘယ်လို အရည်ပျော်နေလဲဆိုတာကို နားလည်နိုင်ဖို့အတွက် ဒီခရီးစဉ်နှစ်ခုက ရည်ရွယ်ပါတယ်”

နာဆာဟာ အာကာသထဲ ပြည်ကြီးငါးတချို့ကိုလည်း အကောင်ဖောက်ခဲ့ပါသေးတယ်။ ဒီစမ်းသပ်မှုကနေ အာကာသထဲ ဒီလိုတိရစာန်နဲ့ မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာအနုဇီ၀ပိုးမွှားတွေအကြား ဘယ်လို အပြန်အလှန်သက်ရောက်သလဲဆိုတာကို လေ့လာနိုင်ဖို့ဖြစ်တယ်လို့ ဖလော်ရီဒါ တက္ကသိုလ်က Jamie Foster က အခုလိုပြောပါတယ်။

“ တိရိစ္ဆာန်ဆဲလ်တွေနဲ့အနုဇီဝပိုးမွှားတွေအကြား အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှု သဘောတရားကို ကျနော်တို့တကယ့်ကို ပြည်ပြည့်စုံစုံ တကယ်နားမလည်ခဲ့ပါဘူး။ အာကာသလို နေရာမှာဆိုရင်တော့ ပိုလို့တောင်မှ ဆိုးသေးတယ်”

စက်တင်ဘာထဲမှာတော့ နာဆာရဲ့ Perseverance အင်္ဂါဂြိုလ်ဆင်းယာဉ်ငယ်ကနေ ပထမဦးဆုံး ကျောက်နမူနာကို စုဆောင်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

နာဆာရဲ့ သုတေသနဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးဟောင်း Scott Hubbard ကတော့ အခုလို ပြောပါတယ်။

“ ဂြိုလ်နီကြီးပေါ်က နမူနာတွေ ယူပြန်လာဖို့ဆိုတာက ကျနော်တို့နာဆာက နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကျော်လောက် လိုချင်တောင့်တနေခဲ့တဲ့ ခြေလှမ်းတရပ်ပဲ”

အောက်တိုဘာထဲမှာတော့ Swiss သုတေသနပညာရှင်တွေဟာ စင်္ကြာဝဠာထဲမှာ တကယ်အစစ်နီးပါး ခရီးလှည့်လည်သလိုမျိုး ခံစားမှုပေးတဲ့ software တမျိုးကို တီထွင်ခဲ့ကြပါတယ်။ အာကာသ စိတ်ဝင်စားသူတွေအနေနဲ့ ဂြိုလ်တွေ၊ ကြယ်စင်စုတွေ၊ နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်းတွေကို ကမ္ဘာမြေပေါ်ကနေ သက်တောင့်သက်သာပဲ သုံးဘက်မြင် ရှုစားနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။ တကယ့်ကို အစစ်နီးပါးလိုဖြစ်နေအောင် ကျနော်တို့ရဲ့ စင်္ကြာဝဠာကြီးရဲ့ နောက်ထပ်အစိတ်အပိုင်းတရပ်အဖြစ် ဒီအခန်းကို ပုံတူဖန်တီးထားတယ်လို့ EPFL ရဲ့ ဝါရင့် သိပံ့္ပ ပညာရှင် Yves Revaz က ပြောပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ အောက်တိုဘာလထဲမှာလည်း နာဆာရဲ့ ဂြိုလ်တု Lucy ကို ပစ်လွှတ်ခဲ့ပြီး ဥက္ကာပျံ ၈ ခုကို ၁၂ နှစ် အကြာ စူးစမ်းလေ့လာမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဂြိုလ် စတင်ဖြစ်တည်ကတည်းကအတိုင်း တည်ရှိနေတယ်လို့ယူဆရတဲ့ ကြာသပတေးဂြိုလ်ရဲ့ ပတ်လမ်းတွေထဲက ထူးဆန်းတဲ့ ဥက္ကာခဲတွေကိုလည်း လေ့လာမှာဖြစ်ပါတယ်။

အောက်တိုဘာလထဲမှာပဲ မနှစ်က လဆီကနေ ကမ္ဘာပေါ်ကို ပြန်ယူလာတဲ့ ကျောက်ခဲတွေကတဆင့် လကမ္ဘာရဲ့ မီးတောင်အခြေအနေတွေကို အတွင်းကျကျ သိရှိလာရတယ်လို တရုတ်ပညာရှင်တွေက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပါသေးတယ်။ ဒီနမူနာတွေကို ခွဲခြမ်းလေ့လာမှုကနေ လကမ္ဘာရဲ့ ဓါတုဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ အပူရဲ့ သက်ရောက်ပြောင်းလည်းပုံ အချက်အလက်သစ်တွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

နိုဝင်ဘာလထဲမှာတော့ ဥက္ကာပျံတခုကို ဝင်တိုက်ဖို့ နာဆာက ဂြိုလ်တုတလုံးလွှတ်တင်ခဲ့ပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေကိုခြိမ်းခြောက်လာတဲ့ ဒီဥက္ကာပျံတွေကို အရှိန်နဲ့ဝင်တိုက်ခြင်းအားဖြင့် လမ်းကြောင်းလွှဲနိုင်မလားဆိုပြီး စမ်းသပ်တာလည်းဖြစ်ပါတယ်။

DART လို့အတိုခေါက်နာမည်ပေးထားတဲ့ ဂြိုလ်လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲရေးစမ်းသပ်မယ့် ဂြိုလ်တုကို SpaceX Falcon 9 ဒုံးပျံရဲ့ ထိပ်ဖူးကနေတဆင့် သယ်ဆောင်သွားမှာဖြစ်ပြီး ဒေါ်လာသန်း ၃၃၀ ကုန်ကျတဲ့ ဒီစီမံကိန်းဟာ နာမည်ကြီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် Bruce Willis ရဲ့ "Armageddon." ရုပ်ရှင်ကိုလည်း ပြန်မြင်ယောင်စေပါတယ်။

ကြယ်တွေပေါက်ကွဲတဲ့ ဖြစ်စဉ်အသေးစိတ်နဲ့အာကာသ တွင်းနက်တွေကို မြင်ရမယ့် နာဆာရဲ့ X-ray မှန်ပြောင်းကိုတော့ အခု ဒီဇင်ဘာထဲမှာ လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု အသစ်တွေကနေ စင်္ကြာဝဠာကြီးအကြောင်းကို ပြောပြဦးမှာပါ။ Cambridge တက္ကသိုလ်ရဲ့ နက္ခတ္တဗေဒ အင်စတီကျုက ပါမောက္ခ Andrew Fabian ကတော့ အခုလိုပြောပါတယ်။

“ကျနော်တို့ဘယ်ကနေ ရောက်ရှိလာသလဲဆိုတာနဲ့ စင်္ကြာဝဠာကြီးအကြောင်း ကျနော်တို့တကယ်ပဲ စူးစမ်းလေ့လာနေကြပါတယ်။ ဒါတွေက သက်ရှိတွေအတွက်တင်ပဲ မဟုတ်ပါဘူး။ ကြယ်တွေဘယ်ကလာသလဲ၊ ကြယ်စင်စုတွေကရော၊ စသဖြင့် အရာအားလုံးကို လေ့လာနေတာပါ။”

သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ Hubble မှန်ပြောင်းကြီးရဲ့နေရာမှာ အစားဆက်ခံဖို့အတွက် အခု ဒီဇင်ဘာလနှောင်းပိုင်းမှာ James Webb လို့ခေါ်တဲ့ အာကာသ မှန်ပြောင်းကို လွှတ်တင်မယ်လို့မှန်းထားပါတယ်။ မှန်ပြောင်းကြီးကတော့ ဥရောပ ဂြိုလ်တုတွေလွှတ်တင်နေကျ ပြင်သစ်ပိုင် Guiana ရဲ့ Kourou ကို အောက်တိုဘာလထဲက ရောက်ရှိနေခဲ့ပြီဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမျိုးဆက်သစ်အကာသလေ့လာမှုဟာ ဘယ်အကာသယာဉ်တွေထက်မဆို အကာသကို ပိုပြီးနက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းစောင့်ကြည့်နိုင်ဖို့နဲ့ အရင်ကာလအခြေအနေကို ပိုပြီး စူးစမ်းနိုင်ဖို့ ပြင်ဆင်ရည်မှန်းထားပါတယ်။

XS
SM
MD
LG