သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား


မံုရြာခရိုင္ ဆားလင္းႀကီး ၿမိဳ႔နယ္ထဲက လက္ပေတာင္း ေတာင္စဥ္ေတြမွာ လက္ရွိ ေရႊ၊ ေငြ၊ ေၾကးသတၱဳေတြ တူးေဖၚမႈေတြကေန ေျမျပင္မွာသာမက ၀န္းက်င္ေလထုေရာ ေသာက္သံုးေရေတြမွာပါ ဘယ္လို ဓါတုအဆိပ္ သင့္ႏိုင္ေခ်ေတြ ရွိေနတယ္ ဆိုတာကို ဓါတုေဗဒ ပညာရွင္ ေဒါက္တာခင္ေမာင္ညိဳက ေျပာျပေပးမွာပါ။

သတၱဳတူးရင္ အႏၱရာယ္က ေလထုရယ္၊ ေျမရယ္ ေရရယ္ေပါ့ ၃ ေနရာျဖစ္တယ္။ ဒီထဲမွာ သတၱဳတူးေဖၚလိုက္တုိင္း ေအာက္ကေန ပစၥည္းေတြကို အေပၚတင္လိုက္ေတာ့ expose ေျမေပၚေရာက္လာတဲ့ အခါ ပထမဆံုး အႏၱရာယ္ျဖစ္တယ္။ ဒုတိယအခ်က္က သူ႔ကို ပါ၀င္မႈပိုမ်ားလာေအာင္ (concentrated) လုပ္ရင္ လုပ္တာနဲ႔ တၿပိဳင္ထဲ အက္စစ္ေတြ သံုးရတယ္။ အက္စစ္ေတြ သံုးရင္ တိုက္စားေဖ်ာ္ထုတ္ (leach) တာေတြ ျဖစ္ၿပီးေတာ့ ဆင္းသြားတဲ့ သတၱဳေတြနဲ႔ အတူ အက္စစ္ေတြက ေျမႀကီးထဲကို ေရာက္သြားတယ္။
ေျမႀကီးထဲေရာက္သြားရင္ ေနာက္ထပ္တဆင့္ ဆာလ္ဖာ (Sulfur)ေတြ ဘာေတြနဲ႔ ေတြ႔ရင္ ေနာက္ထပ္အက္စစ္ လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါေသးတယ္။ အဲဒီ အက္စစ္ေတြ ရွိသမွ်ဟာ ေျမႀကီးထဲမွာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ chemical ဓါတုပစၥည္းေတြက အမ်ိဳး ၂၀ နဲ႔ ၄၀ ၾကားမွာ ရွိတယ္။ အဲဒီ chemical ေတြ အထူးသျဖင့္ သတၱဳ heavy metals ေတြနဲ႔ ေတြ႔ရင္ သူတို႔ကို ေဖ်ာ္ၿပီးေတာ့ ေရေတြ ေျမႀကီးထဲမွာလည္း ရွိတယ္။ အပင္ေတြကလည္း စုပ္ယူႏိုင္ၿပီးတဲ့ အေျခအေနေတြ ေရာက္ကုန္ၾကတယ္။ ေလထဲကိုလည္း ပ်ံသြားၾကတယ္။ ဒီ ၃ ခ်က္ေၾကာင့္ အနားပါတ္၀န္းက်င္က အမ်ားႀကီး ပ်က္စီးတယ္။

heavy metals ဆိုတာ သိပ္သည္းဆမ်ားၿပီး ပမာဏနဲနဲနဲ႔ လူကို အႏၱရာယ္ေပးႏို္င္တဲ့ မာက်ဴရီ Mercury လို႔ေခၚတဲ့ ျပဒါး လက္ဒ္ Lead လို႔ေခၚတဲ့ ခဲသတၱဳ နဲ႔ အာဆင္းနစ္ (Arsenic) လို႔ေခၚတဲ့ စိန္အဆိပ္ေတြလိုမ်ိဳး ဓါတုပစၥည္းေတြပါ။ ဒီဓါတုပစၥည္းေတြဟာ လက္ပေတာင္း ေတာင္ေဒသမွာ အႏၱရာယ္ ျဖစ္လာႏိုင္တဲ့ အဆင့္ကို ဘယ္လို ပံုစံနဲ႔ ေရာက္လာတယ္ ဆိုတာကို ၾကည့္ရေအာင္ပါ။

ဒီ heavy metals ေတြက သူ႔ဟာသူ ေျမႀကီးထဲမွာ ဒီအတိုင္းေနရင္ ဘာမွ မျဖစ္ဘူး။ ဒါေပမယ့္ အက္စစ္နဲ႔ ထိေတြ႔သြားတယ္ ဆိုရင္ သူက ေရထဲေရာက္သြားရင္ သူက (parts per million) ppm ပမာဏ- တသန္းပံု ပံုရင္ရွိတဲ့ ပမာဏ ေတာင္မွ ဒုကၡေပးႏိုင္တယ္။ အဲဒီေတာ့ လူေန အိမ္ေျခနဲ႔ သတၱဳတြင္းနဲ႔ နီးရင္ expose ျဖစ္ (အဲဒီသတၱဳေတြလူနဲ႔ ထိေတြ႔) သြားႏိုင္တယ္။ expose ျဖစ္ရင္ က်န္းမာေရးအတြက္ အႏၱရာယ္ အမ်ားႀကီး ရွိႏိုင္တယ္။

အဲဒီ ထုတ္လုပ္တဲ့ ရရွိတဲ့ သတၱဳရိုင္း (ore) ေတြကိုလည္း သူတို႔က ေတာင္ေစာင္းမွာ ပလပ္စတစ္ေတြ အထပ္ထပ္ခံၿပီးမွ အေပၚမွာ တင္ထားတယ္။ ၿပီးေတာ့ တညလံုး အက္စစ္ျဖန္းတယ္။ အက္စစ္ျဖန္းေတာ့ အဲဒီအက္စစ္ကေန က်လာတဲ့ အရည္ကိုေတာ့ ျပန္ခံယူတာေပါ့ေလ။ ျပန္ခံယူတဲ့ အေျခေနမွာပဲ တခ်ိဳ႕က အေငြ႔ပ်ံသြားတယ္။ တခ်ိဳ႕လည္း ေဘးဖိတ္တာ ရွိမွာေပါ့။ ႏွင္းေတြ ဘာေတြ က်လာမယ္ ဆိုရင္လည္း သူက ပါသြားတာေပါ့။ ညဘက္ ပ်ံသြားတဲ့ ငွက္ေတြေတာင္မွ ျပဳတ္က် ေသတယ္ ဆိုေတာ့၊ အေပၚမွာ အက္စစ္ေတြ အမ်ားႀကီး တက္တယ္ေလ။ အဲဒီ အက္စစ္ေတြက ႏွင္းေငြ႔ေတြ၊ မိုးေငြ႔ေတြနဲ႔ ေပါင္းၿပီး ပါလာၿပီဆိုရင္ စိုက္ခင္းေတြက်ရင္ ႏွင္းခါးရိုက္တယ္ ဆိုတာ အဲဒါ အက္စစ္မိုးေတြ သြားျဖစ္ေနတာ ရွိတာေပါ့။

အခုအေျခေနမွာ လက္ပန္ေတာင္းေတာင္၊ ေၾကးစင္ေတာင္၊ စပယ္ေတာင္ေတြဟာ ရြာ ၄၄ ရြာေလာက္နဲ႔ ေတာ္ေတာ္နီးကပ္ေနတယ္။ ရြာေတြနဲ႔ အရမ္းနီးကပ္ေနေတာ့ အခက္အခဲက ဘာလဲဆိုရင္ ဟိုမွာ ဟိုမွာ ျမစ္နဲ႔လည္းနီးတယ္၊ ေတာင္သူေတြကလည္း စိုက္ပ်ိဳးေနတယ္။ လူေတြကလည္း ေနတယ္။ ကေလးေတြကလည္း အမ်ားႀကီး။ အဲဒီေတာ့ သူတို႔ ဒီလုိမ်ိဳး ျပႆနာေတြ အမ်ားႀကီး ျဖစ္ႏိုင္စရာ အေၾကာင္း ရွိတယ္။

heavy metals ေတြရဲ့ အႏၱရာယ္ ဘယ္လို လက္ေတြ႔ ျမင္ေနရပါသလဲ။

ကၽြန္ေတာ္တို႔ သိသေလာက္ေတာ့ သတၱဳ ေတြက ဓါတုပစၥည္း chemicals ေတြက ကိုယ္ခႏၶာထဲေရာက္ရင္ heavy metals ဆိုရင္ေတာ့ ျပန္မထြက္ေတာ့ဘူးေပါ့။ သူကမ်ားလာ သမွ် ကာလပါတ္လံုးက တေျဖးေျဖး ဦးေႏွာက္မွာ သြားၿပီးေတာ့ သက္ေရာက္မႈ ရွိတယ္။ ကေလးေတြဆိုရင္ ဦးေႏွာက္က ကိုယ္အေလးခ်ိန္ (body weigh) အလိုက္ဆို ေသးတာကိုး။ သူတို႔မွာ အရင္ စျဖစ္တယ္ေလ။ တေလာကပဲ ကေလး ၄ ေယာက္မွာ ၾကည့္လိုက္ေတာ့ cerebral palsy ၃ ေယာက္မွာ ျဖစ္တယ္။ cerebral palsy ဆိုတာက ေလျဖတ္တာ ေပါ့ေလ။ ဦးေႏွာက္ေလျဖတ္တာ။ ေနာက္ေတာ့ စရီဘရယ္ က်ဴးမား (cerebral tumor) ဆိုတာ အက်ိတ္ျဖစ္တာပဲ။ သူက ဦးေႏွာက္ေတြကို သြားသြားၿပီးေတာ့ ထိခိုက္တယ္။

ကၽြန္ေတာ္တို႔ သြားေတြ႔တဲ့ လူေတြကလည္း တခ်ိဳ႕ အဲဒီမွာ ကင္ဆာ လိုမ်ိဳး ေရာဂါေတြ ျဖစ္တယ္။ ေသာက္သံုးေရ ကလည္း မလံုေလာက္ဘူး။ အဲဒီက ေရပဲ ခ်က္မယ္ သံုးမယ္ ဆိုရင္ သူတို႔က အဆင္ေျပမယ္ ထင္ၾကတယ္။ တကယ့္တကယ္က အဆင္မေျပဘူး။ ဖ်ားနာေရာဂါေတြ အမ်ားႀကီး ျဖစ္ၾကတယ္။

ေဒသခံေတြ ေသာက္သံုးေနတဲ့ ေသာက္သံုးေရေတြရဲ့ အေနအထားကို ၾကည့္ၾကရေအာင္ပါ။

အဲဒီရြာမွာ တခ်ိဳ႕လူကေတာ့ ေရကို အေ၀းႀကီးက သြားခပ္ရပါတယ္။ တခ်ိဳ႕လူကေတာ့ ေရကို အဲဒီနားမွာပဲ ခပ္တယ္။ အဲဒါ ေၾကးေရာင္ထြက္ေနတာေပါ့။ ေၾကး ေရာင္ ဆိုတာက အနီေရာင္ မဟုတ္ဘူး။ ဒုတၳာေရာင္ ေတြ ထြက္လာတာ။ အဲ ေရတခ်ိဳ႕ကလည္း အဲဒီနားမွာ ေနာက္က်ိေနတယ္။ အဲဒီေရေတြပဲ သူတို႔ သံုးၾကတယ္။ ယမားေခ်ာင္း လို႔ေခၚတဲ့ေခ်ာင္းက၊ လက္တက္ကေန ထြက္တဲ့ ေရေတြေပါ့။ သံုးၾကတယ္။ အဲဒီမွာလည္း ေၾကးစင္ေတာင္ကေန ထြက္လာတာေတြ ထြက္လာတဲ့ ပစၥည္းေတြက ပါေနတယ္လို႔ ယူဆရတယ္။

ဒီေဒသအတြက္ အဆိပ္သင့္တဲ့ အေနအထားကို စံနစ္တက် မွတ္တမ္းတင္ထားတာမ်ိဳး မရွိေသးပါဘူး။

အဲဒီ ကၽြန္ေတာ္တို႔ သြားတဲ့ ေနရာ တံုရြာမွာရွိတယ္။ ေနာက္ အက္စစ္ေတြ ရွိတဲ့ရြာမွာ၊ အက္ဆစ္ေတြကို အဲဒီမွာ manufacture လုပ္တာေပါ့၊ အက္စစ္ေတြ ထုတ္လုပ္တဲ့ ရြာေတြမွာလည္း ရွိတယ္။ အဲဒီရြာေတြမွာ ကေလးေတြက ထိခိုက္မႈ ပိုရွိတယ္လို႔ ေျပာတယ္။ ေနာက္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ ေတြကလည္း ကိုယ္၀န္ပ်က္တယ္လို႔ ဆိုတယ္။ ေနာက္ေတာ့ ကင္ဆာေရာေၾကာင့္လည္း ေသဆံုးတယ္လို႔ ေျပာတယ္။
ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔မွာက statistic စာရင္း အေရအတြက္ ျပဳစုထားတာမွ မရွိပဲ။ အတိအက် ဘယ္သူမွ လိုက္ထားတာ မရွိေတာ့ေလ။ သူတို႔လည္း မေျပာရဲတာ ရွိတာေပါ့။

သတၱဳတူးေဖၚမႈေတြ ကေန ဓါတုအဆိပ္သင့္မႈေတြ မျဖစ္ပြါးေအာင္ ကာကြယ္ဖို႔ အတြက္ ႏိုင္ငံတကာမွာ က်ိဳးစားလာၾကတာဟာ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံမွာ heavy metal တမ်ိဳးျဖစ္တဲ့ ျပဒါး အဆိပ္သင့္တဲ့ ျပႆနာက စခဲ့တာပါ။

ဂ်ပန္မွာ မိနာ့မာတာ ေရာဂါရတယ္ ဆိုတာ၊ သူတို႔က အဲဒီေဒသမွာ ပလပ္စတစ္ထုတ္ေတာ့ မာက်ဴရီကို catalyst အေနနဲ႔ သံုးလိုက္တာ။ အဲဒီ ဓါတ္ျပဳအကူပစၥည္း အျဖစ္ သံုးလိုက္တဲ့ မာက်ဴရီေတြက ပင္လယ္ထဲေရာက္သြားၿပီးေတာ့ အနဲရိုးဘစ္ ဘက္တီးရီးယားက စားၿပီးေတာ့ မီသိုင္းမာက်ဴရီေတြ ျဖစ္တယ္။ အဲဒီပင္လယ္ေအာက္မွာ ေရေမွာ္ေတြက ရွင္သန္လာတယ္။ ေရေမွာ္ေတြကို ငါးေတြက စားတယ္။ ငါးေတြကို လူေတြစားေတာ့ ပထမ ေၾကာင္ကိုလည္း ေကၽြးေတာ့၊ ေၾကာင္ဦးေႏွာက္က အရမ္းေသးေတာ့ ေၾကာင္ေတြမွာ ပထမဆံုး ေရာဂါျဖစ္တာေပါ့။

ဒီ ေၾကာင္ရူးေရာဂါ ဆိုၿပီးေတာ့၊ ေၾကာင္ေတြက ကၿပီးေတာ့ ေရထဲခုန္ခ်၊ အဲဒါ cat dancing disease ေၾကာင္ကတဲ့ ေရာဂါဆိုၿပီးေတာ့ ေခၚတယ္။ ေနာက္ ျဖစ္လာလိုက္တဲ့ ေရာဂါေတြက သြက္ခ်ာပါဒေကာ၊ ဦးေႏွာက္မွာ ျဖစ္ရင္ သူက သြက္ခ်ာပါဒျဖစ္တာပဲေလ။ သူက လက္ေတြေကာက္၊ ေျခေတြ ေကာက္၊ စကားမေျပာႏိုင္၊ မ်က္ႏွာေတြရြဲ႔၊ အဲဒါကို ၀ဋ္နာကံနာ ဆိုၿပီးေတာ့၊ လူေတြရဲ့ စိတ္ကစြဲေနတာ mind set ကေတာ့ မေပ်ာက္ေသးဘူးေပါ့။ အဲဒီအရပ္က လူဆိုရင္ ဘယ္သူကမွ အိမ္ေထာင္မျပဳ ခ်င္ဘူးေပါ။ အဲေလာက္အထိ ဆိုး၀ါးတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ေတာ္ၾကာ လက္ပေတာင္းေတာင္ ေဒသက လူဆိုရင္ အဲလိုမ်ိဳး ျပႆနာ အမ်ားႀကီး ျဖစ္ႏိုင္စရာ အေၾကာင္း ရွိတာေပါ့။


ဓါတုေဗဒ ပညာရွင္ ေဒါက္တာ ခင္ေမာင္ညိဳ ရဲ့ ေျပာၾကားခ်က္နဲ႔ပဲ ဒီသီတင္းပါတ္အတြက္ သိပံနဲ႔ နည္းပညာ က႑ကို ဒီမွာပဲ ရပ္နားပါရေစ။
XS
SM
MD
LG