သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

အသက္ကိုု အႏၱရာယ္ ေပးတတ္တဲ့ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ကိုု ျမန္မာႏိုုင္ငံရဲ့ ေလထုုညစ္ညမ္းမႈအတြက္ သတိထား တိုုင္းတာရမယ့္ စာရင္းထဲမွာ ထည့္သြင္းဖိုု႔ လိုုအပ္ေနတာကိုု ေျပာျပေပးပါရေစ။

ျမန္မာႏိုုင္ငံမွာ ေက်းလက္ေဒသက က်ယ္က်ယ္ေျပာေျပာ ရွိေနတဲ့ အျပင္ စိုုက္ပ်ိဳးေရးကိုု အဓိက လုုပ္ကိုုင္တဲ့ ႏိုုင္ငံျဖစ္တဲ့ အတြက္ ေလထုု အရည္အေသြးက ေယဘူယ် အားျဖင့္ ေကာင္းတယ္လိုု႔ ေျပာႏိုုင္ေပမယ့္ ဒါဟာ ႏုုိင္ငံ့စီးပြါးေရး တိုုးတက္ေအာင္ လုုပ္ေဆာင္မႈေတြနဲ႔ အတူ စၿပီး ေျပာင္းလဲလာေနၿပီလိုု႔ ကုုလသမဂၢ သဘာဝဝန္းက်င္ ဆိုုင္ရာအဖြဲ႔ UNEP ရဲ့ ၂၀၁၅ စစ္တမ္းမွာ ေဖၚျပထားပါတယ္။ ေလထုု အရည္အေသြး အတြက္ ျမန္မာႏိုုင္ငံမွာ စံသတ္မွတ္ခ်က္လည္း ေကာင္းေကာင္း မရွိေသးဘူးလိုု႔ ေျပာပါတယ္။

ဒါေပမယ့္ ၂၀၁၅ ခုုႏွစ္ကုုန္ပိုုင္းေလာက္မွာပဲ အမ်ိဳးသား ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုုင္ရာ အရည္အေသြး သတ္မွတ္ခ်က္ ထြက္ေပၚလာခဲ့တာ ျဖစ္ၿပီး အဲဒီ ထဲမွာ အသက္ကိုု အႏၱရာယ္ ေပးႏိုုင္တဲ့ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ ကိုု ထည့္ထားတာ မေတြ႔ရဘူးလိုု႔ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုု တက္ဆက္စ္ ျပည္နယ္က သဘာဝဝန္းက်င္ ဆိုုင္ရာ အင္ဂ်င္နီယာ ေဒၚေအးေအးၾကည္က ေျပာပါတယ္။

“ ျမန္မာျပည္မွာ ၂၀၁၅ ဒီဇင္ဘာလ ၂၉ ရက္ေန႔က အမိန္႔ေၾကာ္ျငာစာ ထုုတ္လိုုက္ၿပီ။ အမ်ိဳးသား ပတ္ဝန္းက်င္ဆိုုင္ရာ အရည္အေသြး သတ္မွတ္မႈမ်ား ဆိုုတာ စာမ်က္ႏွာ ၈ မွာ ထင္တယ္။ သူက ဒီလိုု ဒီလိုု အရည္အေသြးေတြ ရွိရပါမယ္လိုု႔ ေျပာထားတဲ့ ထဲမွာ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္က မပါဘူး။ တျခား ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ေအာက္ဆိုုဒ္တိုု႔ ဆာလ္ဖာဒိုုင္ေအာင္ဆိုုဒ္တိုု႔ပဲ ပါတယ္။ သူက ဘာဆက္ေျပာထား ေသးသလဲ ဆိုုရင္ အဲဒီထဲမွာ မပါတဲ့ အရာဆိုုရင္ ကမာၻ႔က်န္းမာေရး အဖြဲ႔ တိုု႔ ဥေရာပဆိုုင္ရာ ေလထုုအရည္အေသြး သတ္မွတ္မႈ ညႊန္းဆိုု အသံုုးျပဳပါလိုု႔ ေျပာထားတယ္။ သိုု႔ေသာ္လည္း အဲဒီလိုု မပါျခင္းအားျဖင့္ စိတ္ထဲမွာ ဒါဟာ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ဟာ အေရးမႀကီးဘူး ဆိုုၿပီး ထင္သြားႏိုင္စရာ အေၾကာင္းရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္က အေရးမႀကီးတာ မဟုုတ္ဖူး သူက လူကိုု ေသကိုုေသေစႏိုုင္တယ္။”

ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ ဟာ အေရာင္ အဆင္း အနံ႔ အရသာ မရွိပါဘူး။ ဒါ့ေၾကာင့္ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုဒ္ ဓါတ္ေငြ႔ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ျပန္႔ႏွံ႔ ေနတာကိုု လြယ္လြယ္ကူကူ မသိႏိုုင္ပါဘူး။

“သူ႔ကိုု အမ်ားႀကီး ရႈလိုုက္မယ္ ဆိုုရင္ သူက အႏၱရာယ္ အမ်ားႀကီး ရွိတယ္။ ေသြးက ေအာက္ဆီဂ်င္ သယ္ၿပီး သူက ႏွလံုုးတိုု႔ ဦးေႏွာက္ တိုု႔လိုု သူက အေရးႀကီးတဲ့ ခႏၵာကိုုယ္ အစိတ္အပိုုင္းေတြကိုု ပိုု႔ရမွာ။ ဒါေပမယ့္ သူက ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ အမ်ားႀကီး မ်ားသြားရင္ ေအာက္ဆီဂ်င္ ေသြးထဲ ေရာက္ေတာ့ဘူး။ နဲသြားတယ္။ ေသြးက သယ္ေဆာင္ႏိုုင္စြမ္း နဲသြားတယ္။ ေအာက္ဆီဂ်င္ကိုု သယ္ႏုုိင္တဲ့ စြမ္း နဲသြားမွ လူဒုုကၡျဖစ္တယ္။ ႏွလံုုးေရာဂါ ရွိသူဆိုုရင္ နဂိုုကမွ ႏွလံုုးက လိုုအပ္တဲ့ ေအာက္ဆီဂ်င္ကိုု မရဘူး ျဖစ္ေနတာ။ သူတိုု႔တခုုခုု လုုပ္ဖိုု႔ဆိုု ေအာက္ဆီဂ်င္ကိုု ပိုုလိုုတာ။ ဒါေပမယ့္ သူတုုိ႔ႏွလံုုးက နဂိုုကတည္းက မရဘူး။ မရတဲ့ အေျခေနမွာ အခုုလိုု ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ေတြ ေလထုုထဲ ျမင့္ေနတဲ့ အခ်ိန္မွာ ေရာက္သြားရင္ ႏွလံုုးေရာဂါ ပိုုဆိုုးလာၿပီး တခ်ိဳ႕ဆိုု အသက္ပါ ဆံုုးႏိုုင္တယ္။”

ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ကိုု ထုုတ္ေပးႏိုုင္တဲ့ အရင္းအျမစ္ေတြကိုု ၾကည့္ရေအာင္ပါ။

“ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္က မီးရႈိ႕တဲ့ ျဖစ္စဥ္ မွန္သမွ်မွာ ထြက္တယ္။ ျပင္ပမွာ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ ထြက္ႏိုုင္တဲ့ အရင္းအျမစ္ေတြက ဘာေတြလည္း ဆိုုရင္ ေမာ္ေတာ္ကားေတြ၊ ထရပ္ကားေတြ၊ ေနာက္ၿပီး ရုုုပ္ၾကြင္းေလာင္စာေတြ ေလာင္ကၽြမ္းေစမယ္ ဆိုုရင္ လည္း ထြက္တယ္။ သဘာဝ ဓါတ္ေငြ႔ကိုု အပူစြမ္းအင္ရေအာင္ မီးရႈိ႕မယ္ ဆိုုရင္ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္က စြမ္းအင္ယူနစ္ ၁ ဘီလ်ံ ဘီတီယူ ရွိလိုု႔ ရွိရင္ ေပါင္ ၄၀ ထြက္တယ္။ ေရနံတိုု႔ တျခားအရည္ ေလာင္စာတိုု႔ကေတာ့ ၃၃ ေလာက္ ထြက္တယ္။ ေက်ာက္မီးေသြး ဆိုုလိုု႔ ရွိရင္ ၂၀၈ ေပါင္ ထြက္တယ္။ ၁ ဘီတီယူ ဆိုုတာက သဘာဝ ဓါတ္ေငြ႔ကိုု သံုုးၿပီးေတာ့ ေရေပါင္ကိုု ၁ ဒီဂရီ အပူခ်ိန္ ျမင့္ေအာင္ လုုပ္လိုုက္တာ။ လိုုအပ္တဲ့ သဘာဝ ဓါတ္ေငြ႔ပမာဏေပါ့။ အဲဒါကိုု ဘီတီယူလိုု႔ေခၚတယ္။ သဘာဝ ဓါတ္ေငြ႔ ဆိုုရင္ ၁ ကုုဗေပမွာ သူ႔ရဲ့ ဘီတီယူ ဆိုုတဲ့ အပူစြမ္းအားက ၁၀၂၇ ေလာက္ ပ်မ္းမွ် ရွိတယ္။ အဲဒီလိုုေလာင္ကၽြမ္းမႈ ျဖစ္စဥ္ တိုုင္းမွာ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္က ထြက္တာပါ။ အဲဒီေတာ့ စက္မႈ လက္မႈ လုုပ္ငန္းေတြ လုုပ္တာ မွန္သမွ် အပူစြမ္းအင္ရေအာင္ ေလာင္ကၽြမ္းမႈ လုုပ္တာ မွန္သမွ် ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ က ထြက္ေတာ့ ဝန္းက်င္မွာ မ်ားလာတာ ေပါ့ေလ။ ဒါက အျပင္မွာ။

အိမ္ထဲမွာ က်ေတာ့ ေရနံဆီမီးနဲ႔ ခ်က္မယ္ ဆိုုရင္၊ တကယ္လိုု႔ ျပဴတင္းေတြ ဘာေတြ ဖြင့္မထားရင္ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္က အိမ္ထဲမွာ စုုေနတတ္တယ္။ အိမ္ထဲမွာ သံုုးတဲ့ အပူေပးတဲ့ စက္ကေလးေတြ ဘာေတြ ဆိုုလည္း အဲဒီကေန ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္က ထြက္တယ္။”

ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ကိုု အႏၱရာယ္ သတိေပးရတဲ့ ဓါတ္ေငြ႔အျဖစ္ စာရင္းထဲ ထည့္သြင္းရတဲ့ အေၾကာင္း ေနာက္တခုုလည္း ရွိပါေသးတယ္။

“ ေလာင္ကၽြမ္းမႈ ျဖစ္စဥ္မွာ ဆိုုရင္ ေလာင္ကၽြမ္းလိုုက္တာနဲ႔ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္လည္း ထြက္တယ္ ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ ေအာက္ဆိုုဒ္လည္း ထြက္တယ္။ တခါတေလ ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ ေအာက္ဆိုုဒ္ကိုု အထြက္မမ်ားေအာင္ ဆိုုၿပီး တအား ထိမ္းခ်ဳပ္ လိုုက္တဲ့ အခါမွာ ႏိုုင္ထရိုုဂ်င္ ေအာက္ဆိုုဒ္က နဲသြားရင္ ကာဗြန္မိုုေနာက္က မ်ားသြားတယ္။ သူတိုု႔က တေယာက္နဲ႔ တေယာက္ ေျပာင္းျပန္ အခ်ိဳးနဲ႔ ပတ္သက္ေနတယ္။ ဒီလိုု ပတ္သက္ေနတဲ့အတြက္ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုုမွာ ဆိုု သဘာဝ ဓါတ္ေငြ႔သံုုး စက္ေတြ တာဘိုုင္ႀကီးေတြအတြက္ အစိုုးရက ႏွစ္တိုုင္း ႏွစ္တိုုင္း သူတုုိ႔ရဲ့ စြမ္းေဆာင္ခ်က္ေတြ အတြက္ တုုိင္းတာမႈေတြ လုုပ္ခိုုင္းတဲ့ အခါ ဒီစက္ႀကီးေတြရဲ့ မီးခိုုးေခါင္းတိုုင္ေတြက ထြက္တဲ့ ပစၥည္းေတြ အတြက္ သတ္မွတ္ခ်က္က ႏုုိင္ထရိုုဂ်င္ ေအာက္ဆိုုဒ္ ဘယ္ေလာက္ ဘယ္ေလာက္ မေက်ာ္ရဘူးလိုု႔တုုိင္းတာပါပဲ၊ ဒါေပမယ့္ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ကိုုပါ ထည့္ေပါင္း ရတယ္။ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ကိုု ထည့္မေပါင္းရင္ ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ ေအာက္ဆိုုဒ္ က ေကာင္းေနေပမယ့္ တဖက္က ကာဗြန္မုုိေနာက္က ျမင့္တက္ေနရင္ မသိပဲ ျဖစ္ေနမယ္။ ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ ေအာက္ဆိုုဒ္ေရာ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ေရာ ၂ ခုု ေပါင္း ၾကည့္ေတာ့မွ ဒီေလာင္ကၽြမ္းမႈ ျဖစ္စဥ္တခုုဟာ ျပည္ဝစြာ ေလာင္ကၽြမ္းေနလား၊ ဘာေတြမ်ား ဟာခ်က္ေတြ ရွိေနလဲ ဆိုုတဲ့ ျမင္ကြင္းကိုု ေသေသခ်ာခ်ာ နားလည္ ႏိုုင္မယ္ အဲ့ဒါေၾကာင့္ တိုုင္းရတာပါ။”

ေလထုု အရည္ အေသြး တိုုင္းတာရာမွာ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ကိုု WHO ကမာၻ႔ က်န္းမာေရးအဖြဲ႔က မထည့္ထားေပမယ့္ တိုုးတက္တဲ့ ႏုုိင္ငံတိုုင္းမွာ ထည့္သြင္းထားပါတယ္။ ေလထုု ညစ္ညမ္းမႈ ဆိုုင္ရာ စီမံကြပ္ကဲတဲ့ အခါ ပတ္ဝန္းက်င္ ထိမ္းသိမ္းေရး အဖြဲ႔ EAP က ဝန္းက်င္ညစ္ညမ္းေစတဲ့ ဓါတ္ေတြကိုု ဘယ္ေလာက္ အခ်ိဳးအဆပဲပါရမယ္ ဆိုုၿပီး သတ္မွတ္ေပးရပါတယ္။ ျမန္မာႏိုုင္ငံမွာ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ကိုု ညစ္ညမ္းေစတဲ့ အရာ အျဖစ္ထည့္သြင္း မသတ္မွတ္ထားတဲ့ အတြက္ အႏၱရာယ္ကိုု လက္ကမ္း ႀကိဳသလိုု ျဖစ္ေနတယ္လုုိ႔လည္း ေျပာပါတယ္။

“ ျမန္မာျပည္မွာ တတိုုင္းျပည္လံုုး အတိုုင္းအတာနဲ႔ ၂၀၁၅ က သတ္မွတ္လိုုက္တဲ့ အရည္အေသြးေတြထက္ ဘယ္အရပ္က ျမင့္သလား နိမ့္သလား လည္း မသိဘူး။ စက္ရံုုတခုု ေဆာက္ေတာ့မယ္ ဆိုုမွ ေနာက္ခံ အရည္အေသြး လိုုက္တိုုင္းမယ္ ဆိုုၿပီး တိုုင္းတယ္။ တိုုင္းတာကလည္း ကုုမၺဏီ မ်ိဳးစံုုက တိုုင္းတာပဲ။ ဒါေပမယ့္ ဘယ္စံနစ္နဲ႔ တိုုင္းတာရမလဲ၊ ဘယ္လိုု စံအရည္အေသြး ဘာညာ ဆိုုလဲ သတ္မွတ္ ထားတာ မရွိဘူး။ အစိုုးရက သတင္းအခ်က္လက္ေတြ ထုုတ္ျပန္ထားတာလည္း မရွိဘူး။ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ အရည္အေသြး ထိမ္းခ်ဳပ္တဲ့ ညႊန္ၾကားခ်က္ စာမ်က္ႏွာ ၈ မွာ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ အရည္အေသြးကိုု ထည့္မထားျခင္း အားျဖင့္ ဒါက အေရးမႀကီးဘူးလိုု႔ ထင္ေယာင္ထင္မွား ျဖစ္သြားႏိုုင္တယ္။ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ကိုု ညစ္ညမ္းေစတဲ့ အရာ တခုု အျဖစ္ အရည္အေသြးကိုု ဘယ္ေလာက္ပဲ ရွိရမယ္ ဆိုုတာ ႏိုုင္ငံေပါင္းစံုုသတ္မွတ္ၿပီး ထားထားတာ၊ အဲဒီေတာ့ ျမန္မာျပည္ အေနနဲ႔ ေပၚေပၚတင္တင္နဲ႔ ခြဲျခား ထားျခင္းဟာ ေရရွည္ က်န္းမာေရး အေနနဲ႔ ကာကြယ္ၿပီးသားလည္း ျဖစ္မယ္။ ေမ့လည္းမေမ့ဘူး။ ေနာက္တခ်က္ကလည္း ေလထုု တိုုင္းတာေရး လုုပ္တဲ့ အခါမွာ သဘာဝ ဓါတ္ေငြ႔သံုုးတဲ့ စက္ေတြကိုု စံခ်ိန္စံညႊန္း မွီသလား သြားၿပီး တိုုင္းတဲ့ အခါမွာ ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ ေအာက္ဆိုုဒ္ပဲ တိုုုုင္းၿပီး ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ မတိုုင္းဘူး ဆိုုၿပီး ျဖစ္သြားမယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သတ္မွတ္ခ်က္ကိုု သိသာ ထင္ရွားစြာ ေဖၚျပသင့္တယ္ လုုိ႔ထင္ပါတယ္။”

သဘာဝ ဝန္းက်င္ အင္ဂ်င္နီယာ ေဒၚေအးေအးၾကည္ က ေျပာသြားတာပါ။

XS
SM
MD
LG