သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

site logo
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

လူေနထူထပ္တဲ႔ ေနရာ ဗံုးနဲ႔မတိုက္ခိုက္ေရး ႏိုင္ငံတကာ သေဘာတူညီခ်က္ ထြက္ေပၚလာႏိုင္ဖြယ္ရွိ


(Zawgyi/ Unicode)

လူေနထူထပ္တဲ့ ေနရာေတြမွာ ေပါက္ကဲြေစတတ္တဲ့ လက္နက္ေတြ အသုံးမျပဳဖို႔ ကုလသမဂၢမွာ သေဘာတူညီခ်က္တရပ္အတြက္ ေဆြးေႏြးေနတာ ၿပီးစီးေအာင္ျမင္ေတာ့မွာျဖစ္ၿပီး လာမယ့္ ဇြန္လဆန္းပုိင္းမွာ အၿပီးသတ္ႏုိင္လိမ့္မယ္လုိ႔ ေမွ်ာ္လင့္ရပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ရက္သတၱပတ္အတြင္းက ကုလသမဂၢ ဥေရာပဌာနခ်ဳပ္ရွိရာ ဆြစ္ဇာလန္ႏုိင္ငံ ဂ်ီနီဗာၿမိဳ႕မွာ ႏိုင္ငံေပါင္း ၆၅ ႏုိင္ငံက ကုိယ္စားလွယ္ေပါင္း ၂၀၀ ေက်ာ္တက္ေရာက္ၿပီး ေဆြးေႏြးခဲ့ ၾကတာပါ။ Lisa Schlein ဂ်ီနီဗာကေန သတင္းေပးပို႔ထားတာကုိ ကုိေဇာ္မုိးေက်ာ္က ေျပာျပေပးပါမယ္။

မၾကာမီထြက္ေပၚလာေတာ့မယ့္ ဒီႏုိင္ငံတကာ သေဘာတူညီခ်က္အသစ္ဟာ စစ္ပဲြေတြ အတြင္း အရပ္သားေတြ အေပၚ ထိခုိက္မႈ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ဖို႔ အတြက္ ေပါက္ကဲြေစတတ္တဲ့ လက္နက္ေတြ အသုံးျပဳ တုိက္ခုိက္တာကုိ ကန္႔သတ္ဖို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီ အထဲမွာ ေလေၾကာင္း ဗုံးႀကဲတုိက္ခုိက္တာ၊ ေရာ့ကက္ေျပာင္း အမ်ားအျပားပါၿပီး တရစပ္ ပစ္လို႔ ရတဲ့ ေရာ့ကက္စနစ္၊ ေမာ္တာလက္နက္ စတာေတြနဲ႔ လူေနၿမိဳ႕ႀကီးၿမိဳ့ငယ္ေတြကုိ တုိက္ခုိက္တာကုိ တားျမစ္တာေတြပါ၀င္ပါတယ္။

ဒီ လက္နက္အမ်ိဳးအစားေတြဟာ လူသူမရွိတဲ့ စစ္ေျမျပင္ေတြမွာ အသုံးျပဳဖို႔ အတြက္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေတြကုိ လူေနၿမိဳ႕ရြာေတြလုိ ေနရာေတြမွာ အသုံးျပဳတုိက္ခုိက္ခဲ့ရင္ ေသေၾက ထိခုိက္ပ်က္စီးမႈဟာ အလြန္ျပင္းထန္ပါတယ္။

ေပါက္ကဲြမႈျပင္းထန္တဲ့ လက္နက္ႀကီးေတြနဲ႔ ၿမိဳႀကီးၿမိဳ႕ငယ္ေတြကုိ ပစ္ခတ္တုိက္ခုိက္တဲ့ အတြက္ ႏွစ္စဥ္ ေထာင္နဲ႔ ေသာင္းနဲ႔ခ်ီတဲ့ အရပ္သားေတြ ေသေၾကဒဏ္ရာရၿပီး အရပ္ဖက္ အေျခခံ အေဆာက္အဦေတြလည္း ပ်က္စီးရတယ္လုိ႔ အစုိးရမဟုတ္တဲ့ အဖဲြ႔အစည္း NGO ေတြ စုေပါင္းပါ၀င္ဖဲြ႔စည္းထားတဲ့ ႏုိင္ငံတကာ ေပါက္ကဲြေစတတ္ေသာ လက္နက္မ်ားဆုိင္ရာ ကြန္ရက္ INEW က အစီရင္ခံ တင္ျပထားပါတယ္။

ဒီ အစီရင္ခံစာဟာ မၾကာေသးမီကမွ ယူကရိန္း၊ အီသီယုိးပီးယား၊ အီရတ္၊ ဂါဇာ၊ ယီမင္၊ ဆီးရီးယား စတဲ့ႏုိင္ငံေတြကေန ရရွိတဲ့ အခ်က္လက္ေတြကုိ အေျခခံ ေဖၚျပထားတာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီ ႏိုင္ငံေတြက စစ္ပဲြေတြမွာ ေသဆုံးဒဏ္ရာရခဲ့သူေတြရဲ႕ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းဟာ အရပ္သားေတြျဖစ္ပါတယ္။

ဒီလုိလက္နက္ေတြေၾကာင့္ ေသဆုံးဒဏ္ရာရသူေတြ အလြန္မ်ားေပမယ့္ အခုေဆြးေႏြး ေနတဲ့ သေဘာတူညီခ်က္ပါ အခ်က္လက္ေတြကုိ အားနည္းသြားေအာင္လုပ္တဲ့ ႏုိင္ငံ တခ်ိဳ႕ ရွိပါတယ္။ အဲဒီ အထဲမွာ ဘယ္လ္ဂ်ီယံ၊ ကေနဒါ၊ အစၥေရး၊ တူရကီ၊ ၿဗိတိန္နဲ႔ အေမ ရိကန္ျပည္ေထာင္စုလုိ ႏုိင္ငံေတြ ပါ၀င္ေနတယ္လုိ႔ ေပါက္ကဲြေစတတ္တဲ့ လက္နက္ဆုိင္ရာကြန္ရက္ INEW ကေျပာဆုိပါတယ္။

ေပါက္ကဲြေစတတ္တဲ့လက္ႏွက္ေတြအသုံးျပုမႈနဲ့ပတ္သက္ၿပီး ႏုိင္ငံတကာလူသားျခင္းစာ နာမွုဆုိင္ရာသေဘာညီခ်က္ေတြရွိထားၿပီး၊ အဲဒိသေဘာတူညီခ်က္ပါ အခ်က္ေတြကုိသာ သေဘာတူညီမႈ အသစ္မွာ ထပ္မံထည့္သြင္း အသုံးျပဳဖို႔နဲ႔ ရွိၿပီးသား သေဘာတူညီခ်က္ေတြထက္ ေက်ာ္လြန္ၿပီး မလုပ္ဖုိ႔ အဲဒီ ႏိုင္ငံေတြက တင္ျပျငင္းဆုိၾကတယ္လုိ႔ INEW အဖဲြ႔ရဲ႕ ညွိႏိႈင္းေဆာင္ရြက္ေရးမွဴး Laura Boillot ကေျပာပါတယ္။

ရုရွားႏုိင္ငံကုိ နာမည္တပ္ၿပီး မေျပာဆုိခဲ့ျခင္း မရွိေပမဲ႔ သေဘာတူညီခ်က္ အသစ္မွာ ဒီထက္ပုိၿပီး ပါ၀င္သင့္တယ္လုိ႔ Laura Boillot ကေျပာဆုိပါတယ္။

“ယူကရိန္းမွာ ေလေၾကာင္းကေန ဗုံးႀကဲတာ၊ မစ္ဇုိင္းဒုံးေတြ အပါအ၀င္ အျပင္းအထန္ ေပါက္ကဲြတဲ့လက္နက္ေတြကုိ အမ်ားအျပားနဲ႔ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ အသုံးျပဳၿပီး အဓိကက်တဲ့ ၿမိဳ့ႀကီး၊ ၿမိဳ့ငယ္ေတြကုိ တုိက္ခုိက္တာကုိ ေတြ႔ျမင္ၾကရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့ ္ကမၻာ့ႏုိင္ငံေတြ အေနနဲ႔ ဒီကိစၥကုိ အေလးအနက္ မထားဘဲ မေနႏုိင္ၾကပါဘူး။”

လူသားခ်င္း စာနာမႈဆုိင္ရာ ဌာနေတြဖြင့္လွစ္ႏုိင္ဖုိ႔ ဒီသေဘာတူညီခ်က္ထဲမွာထည့္ဖုိ႔ကုိ ခ်ီလီ၊ မကၠဆီကုိ၊ တုိဂုိ၊ ႏုိက္ဂ်ီးရီးယား၊ ၾသစေၾတးလ်၊ နယူးဇီလန္ စတဲ့ႏုိင္ငံေတြအပါ အ၀င္ ႏိုင္ငံတခ်ိဳ႕က အေလးအနက္ ေတာင္းဆုိၾကပါတယ္။

ေသေၾကထိခုိက္ဒဏ္ရာရသူေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ကူညီေထာက္ပံ့ေရး ကိစၥေတြကု ိေဆြးေႏြးေနဆဲျဖစ္ၿပီး ဘယ္လုိ အကူအညီ အေထာက္အပံ့မ်ိဳး မဆုိ ဒဏ္ရာရသူ၊ ေသဆုံးသူရဲ႕ မိသားစုနဲ႔ ဒဏ္ရာရသူရဲ့ မိသားစုေတြ ပါ၀င္သင့္တယ္လုိ႔ INEW ရဲ့ အရပ္သားမ်ားဆုိင္ရာ အက်ိဳးေဆာင္ဌာန မန္ေနဂ်ာ Alma Taslidzan ကေျပာပါတယ္။

“ ထိခုိက္ဒဏ္ရာရသူ အတြက္ ကူညီေထာက္ပံ့မႈေတြထဲမွာ သူတုိ႔ အတြက္ အေျခခံလုိ အပ္ခ်က္ေတြ ျပည့္ျပည္႔စံုစုံရဖို႔ လုိပါတယ္။ အေရးေပၚေဆး၀ါးကုသမႈ ရရိွဖို႔ စတာေတြ ပါ၀င္ရပါမယ္။ ဒါေတြဟာ အလြန္အေရးႀကီးပါတယ္။ ကုိယ္လက္အဂၤါ ဆုံးရွဴံသြားသူေတြကုိ ရုပ္ပုိင္းဆုိင္ရာ ျပန္လည္ျပဳစု ပ်ိဳးေထာင္ေပးရပါမယ္။ စိတ္ပုိင္းဆုိင္ရာနဲ႔ လူမႈေရးအရ ကူအညီေပးဖုိ႔ ဆုိတာကုိ အၿမဲလုိလုိ ေမ့ေနတတ္ၾကပါတယ္။ ကတယ္ေတာ့ ဒီအခ်က္ဟာ အလြန္ေရးႀကီးပါတယ္။ ဒီကိစၥမ်ိဳးေတြ ပါ၀င္ဖုိ႔ လုိအပ္ပါတယ္။”

ဒီသေဘာတူညီခ်က္ အသစ္အတြက္ ေဆြးေႏြးမႈထဲမွာ ရုရွားနဲ႔ ဆီးရီးယားက မပါ၀င္ပါဘူး။ တရုတ္ကေတာ့ အေစာပုိင္းမွာပါ၀င္ခဲ့ေပမဲ႔ ေနာက္ပုိင္း ညွိႏိႈင္း ေဆြးေႏြးမႈေတြမွာ ပါ၀င္ျခင္းမရွိေတာ့ပါဘူး။ INEW ကြန္ရက္အဖြဲ႔ကေတာ့ ဇြန္လထဲေလာက္မွာ သေဘာတူညီခ်က္ ေနာက္ဆုံးအဆင့္ အၿပီးသတ္ ေဆြးေႏြးတဲ့ အခါ တရုတ္ကုိ ပါ၀င္ေစခ်င္ၾကပါ တယ္။

တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

(Unicode)

လူနေထူထပ်တဲ့ နေရာ ဗုံးနဲ့မတိုက်ခိုက်ရေး နိုင်ငံတကာ သဘောတူညီချက် ထွက်ပေါ်လာနိုင်ဖွယ်ရှိ

လူနေထူထပ်တဲ့ နေရာတွေမှာ ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ လက်နက်တွေ အသုံးမပြုဖို့ ကုလသမဂ္ဂမှာ သဘောတူညီချက်တရပ်အတွက် ဆွေးနွေးနေတာ ပြီးစီးအောင်မြင်တော့မှာဖြစ်ပြီး လာမယ့် ဇွန်လဆန်းပိုင်းမှာ အပြီးသတ်နိုင်လိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ရပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်သတ္တပတ်အတွင်းက ကုလသမဂ္ဂ ဥရောပဌာနချုပ်ရှိရာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဂျီနီဗာမြို့မှာ နိုင်ငံပေါင်း ၆၅ နိုင်ငံက ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်တက်ရောက်ပြီး ဆွေးနွေးခဲ့ ကြတာပါ။ Lisa Schlein ဂျီနီဗာကနေ သတင်းပေးပို့ထားတာကို ကိုဇော်မိုးကျော်က ပြောပြပေးပါမယ်။

မကြာမီထွက်ပေါ်လာတော့မယ့် ဒီနိုင်ငံတကာသဘောတူညီချက်အသစ်ဟာ စစ်ပွဲတွေ အတွင်း အရပ်သားတွေ အပေါ် ထိခိုက်မှု လျှော့ချနိုင်ဖို့ အတွက် ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ လက်နက်တွေ အသုံးပြု တိုက်ခိုက်တာကို ကန့်သတ်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ အထဲမှာ လေကြောင်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာ၊ ရော့ကက်ပြောင်း အများအပြားပါပြီး တရစပ် ပစ်လို့ ရတဲ့ ရော့ကက်စနစ်၊ မော်တာလက်နက် စတာတွေနဲ့ လူနေမြို့ကြီးမြို့ငယ်တွေကို တိုက်ခိုက်တာကို တားမြစ်တာတွေပါဝင်ပါတယ်။
ဒီ လက်နက်အမျိုးအစားတွေဟာ လူသူမရှိတဲ့ စစ်မြေပြင်တွေမှာ အသုံးပြုဖို့ အတွက်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေကို လူနေမြို့ရွာတွေလို နေရာတွေမှာ အသုံးပြုတိုက်ခိုက်ခဲ့ရင် သေကြေ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုဟာ အလွန်ပြင်းထန်ပါတယ်။

ပေါက်ကွဲမှုပြင်းထန်တဲ့ လက်နက်ကြီးတွေနဲ့ မြိုကြီးမြို့ငယ်တွေကို ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်တဲ့ အတွက် နှစ်စဉ် ထောင်နဲ့ သောင်းနဲ့ချီတဲ့ အရပ်သားတွေ သေကြေဒဏ်ရာရပြီး အရပ်ဖက် အခြေခံ အဆောက်အဦတွေလည်း ပျက်စီးရတယ်လို့ အစိုးရမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်း NGO တွေ စုပေါင်းပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ နိုင်ငံတကာ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော လက်နက်များဆိုင်ရာ ကွန်ရက် INEW က အစီရင်ခံ တင်ပြထားပါတယ်။

ဒီ အစီရင်ခံစာဟာ မကြာသေးမီကမှ ယူကရိန်း၊ အီသီယိုးပီးယား၊ အီရတ်၊ ဂါဇာ၊ ယီမင်၊ ဆီးရီးယား စတဲ့နိုင်ငံတွေကနေ ရရှိတဲ့ အချက်လက်တွေကို အခြေခံ ဖေါ်ပြထားတာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ နိုင်ငံတွေက စစ်ပွဲတွေမှာ သေဆုံးဒဏ်ရာရခဲ့သူတွေရဲ့ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းဟာ အရပ်သားတွေဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလိုလက်နက်တွေကြောင့် သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေ အလွန်များပေမယ့် အခုဆွေးနွေး နေတဲ့ သဘောတူညီချက်ပါ အချက်လက်တွေကို အားနည်းသွားအောင်လုပ်တဲ့ နိုင်ငံ တချို့ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ အထဲမှာ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ ကနေဒါ၊ အစ္စရေး၊ တူရကီ၊ ဗြိတိန်နဲ့ အမေ ရိကန်ပြည်ထောင်စုလို နိုင်ငံတွေ ပါဝင်နေတယ်လို့ ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ လက်နက်ဆိုင်ရာကွန်ရက် INEW ကပြောဆိုပါတယ်။

ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့လက်နှက်တွေအသုံးပြုမှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံတကာလူသားခြင်းစာ နာမှုဆိုင်ရာသဘောညီချက်တွေရှိထားပြီး၊ အဲဒိသဘောတူညီချက်ပါ အချက်တွေကိုသာ သဘောတူညီမှု အသစ်မှာ ထပ်မံထည့်သွင်း အသုံးပြုဖို့နဲ့ ရှိပြီးသား သဘောတူညီချက်တွေထက် ကျော်လွန်ပြီး မလုပ်ဖို့ အဲဒီ နိုင်ငံတွေက တင်ပြငြင်းဆိုကြတယ်လို့ INEW အဖွဲ့ရဲ့ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရေးမှူး Laura Boillot ကပြောပါတယ်။

ရုရှားနိုင်ငံကို နာမည်တပ်ပြီး မပြောဆိုခဲ့ခြင်း မရှိပေမဲ့ သဘောတူညီချက် အသစ်မှာ ဒီထက်ပိုပြီး ပါဝင်သင့်တယ်လို့ Laura Boillot ကပြောဆိုပါတယ်။

“ယူကရိန်းမှာ လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတာ၊ မစ်ဇိုင်းဒုံးတွေ အပါအဝင် အပြင်းအထန် ပေါက်ကွဲတဲ့လက်နက်တွေကို အများအပြားနဲ့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုပြီး အဓိကကျတဲ့ မြို့ကြီး၊ မြို့ငယ်တွေကို တိုက်ခိုက်တာကို တွေ့မြင်ကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့ ်ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေ အနေနဲ့ ဒီကိစ္စကို အလေးအနက် မထားဘဲ မနေနိုင်ကြပါဘူး။”

လူသားချင်း စာနာမှုဆိုင်ရာ ဌာနတွေဖွင့်လှစ်နိုင်ဖို့ ဒီသဘောတူညီချက်ထဲမှာထည့်ဖို့ကို ချီလီ၊ မက္ကဆီကို၊ တိုဂို၊ နိုက်ဂျီးရီးယား၊ သြစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန် စတဲ့နိုင်ငံတွေအပါ အဝင် နိုင်ငံတချို့က အလေးအနက် တောင်းဆိုကြပါတယ်။
သေကြေထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကူညီထောက်ပံ့ရေး ကိစ္စတွေကု ိဆွေးနွေးနေဆဲဖြစ်ပြီး ဘယ်လို အကူအညီ အထောက်အပံ့မျိုး မဆို ဒဏ်ရာရသူ၊ သေဆုံးသူရဲ့ မိသားစုနဲ့ ဒဏ်ရာရသူရဲ့ မိသားစုတွေ ပါဝင်သင့်တယ်လို့ INEW ရဲ့ အရပ်သားများဆိုင်ရာ အကျိုးဆောင်ဌာန မန်နေဂျာ Alma Taslidzan ကပြောပါတယ်။

“ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ အတွက် ကူညီထောက်ပံ့မှုတွေထဲမှာ သူတို့ အတွက် အခြေခံလို အပ်ချက်တွေ ပြည့်ပြည့်စုံစုံရဖို့ လိုပါတယ်။ အရေးပေါ်ဆေးဝါးကုသမှု ရရှိဖို့ စတာတွေ ပါဝင်ရပါမယ်။ ဒါတွေဟာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ဆုံးရှူံသွားသူတွေကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြန်လည်ပြုစု ပျိုးထောင်ပေးရပါမယ်။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ လူမှုရေးအရ ကူအညီပေးဖို့ ဆိုတာကို အမြဲလိုလို မေ့နေတတ်ကြပါတယ်။ ကတယ်တော့ ဒီအချက်ဟာ အလွန်ရေးကြီးပါတယ်။ ဒီကိစ္စမျိုးတွေ ပါဝင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။”

ဒီသဘောတူညီချက် အသစ်အတွက် ဆွေးနွေးမှုထဲမှာ ရုရှားနဲ့ ဆီးရီးယားက မပါဝင်ပါဘူး။ တရုတ်ကတော့ အစောပိုင်းမှာပါဝင်ခဲ့ပေမဲ့ နောက်ပိုင်း ညှိနှိုင်း ဆွေးနွေးမှုတွေမှာ ပါဝင်ခြင်းမရှိတော့ပါဘူး။ INEW ကွန်ရက်အဖွဲ့ကတော့ ဇွန်လထဲလောက်မှာ သဘောတူညီချက် နောက်ဆုံးအဆင့် အပြီးသတ် ဆွေးနွေးတဲ့ အခါ တရုတ်ကို ပါဝင်စေချင်ကြပါ တယ်။

XS
SM
MD
LG