သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ကိုယ့္ကိုယ္ကို အဆုံးစီရင္မႈ (Suicide)


A police officer (top) grabs a man who tries to jump off the seventh floor of a hotel, in Chengdu, Sichuan province, China.

ကိုဗစ္-19 ေနာက္ပိုင္း ကမာၻတဝွမ္း အျဖစ္မ်ားလာခဲ့တဲ့ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုအဆုံးစီရင္မႈဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း အလားတူ အျဖစ္မ်ားလာခဲ့ပုံရၿပီး၊ အခုေနာက္ပိုင္းမွာ ပိုျဖစ္လာေနပံုရိွတယ္လို႔ က်န္းမာေရးပညာရွင္ေတြက သတိေပးေျပာဆိုပါတယ္။

အခုလို ကိုဗစ္ေနာက္ပိုင္းကာလမွာ ကမာၻတဝွမ္း ကိုယ့္ကိုယ္ကိုအဆုံးစီရင္မႈေတြ အျဖစ္မ်ားလာတာကို WHO - ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ႀကီးက ေလ့လာေတြ႔ရွိခဲ့ၿပီး၊ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္း အျဖစ္မ်ားလာေနတာကို သတင္းမီဒီယာေတြမွာ ေဖာ္ျပေနပါတယ္။ မၾကာေသးခင္ လပိုင္းရက္ပိုင္းေတြအတြင္းမွာလည္း ကိုယ့္ကိုယ္ကိုအဆုံးစီရင္မႈေတြ ဆက္တိုက္ဆိုသလို ျဖစ္လာေနခဲ့တာကို သတင္းေတြမွာ ျပန္ေတြ႔လာရပါတယ္။ လူသားေတြ တန္ဖိုးအထားဆုံး မိမိအသက္ကိုပင္ တန္ဖိုးမထားႏိုင္ေတာ့ဘဲ၊ ဒီလိုအဆုံးစီရင္မႈေတြ ျဖစ္လာရတာက ေယဘူယ်အားျဖင့္ေတာ့၊ ကိုယ္ခႏၶာပိုင္းနဲ႔ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာအျပင္ လူမႈေပါင္းသင္းဆက္ဆံေရးနဲ႔လည္း ေရာယွက္ပတ္သက္ေနတတ္ၿပီး၊ တစ္ဦးခ်င္းျဖစ္တာနဲ႔ ေဘးပတ္ဝန္းက်င္ ျဖစ္တာေတြနဲ႔ ေပါင္းစပ္ျဖစ္ေလ့ ရွိတတ္ပါတယ္။

လူမႈေပါင္းသင္းဆက္ဆံေရးနဲ႔ ေဘးပတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာမွာ လက္ရွိ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အာဏာသိမ္းမႈေနာက္ပိုင္း သာမန္မဟုတ္တဲ့ အေျခအေန (အေၾကာက္တရားနဲ႔ ေနထိုင္လာရတာ၊ အေျခခံစားကုန္ ရွားပါးလာတာ၊ ေျပာင္းေ႐ႊ ႔ထြက္ေျပးရတာ၊ တခ်ဳိ ႔အိမ္ေတြ မီးရွိဳ ႔ခံရတာမ်ဳိးစတဲ့ အေထြေထြေဘးဒုကၡ) ေတြကလည္း၊ လူမႈအေဆာက္အအုံ ေပါင္းစည္းမႈ (Social Cohesion) ကို ထိခိုက္ေစၿပီး၊ က်န္းမာေရး၊ ပညာေရး၊ စီးပြားေရးေတြအတြက္ပါ ကစဥ့္ကလ်ား ျဖစ္ေစႏိုင္တယ္လို႔ စိတ္က်န္းမာေရးပညာရွင္ေတြက ေထာက္ျပပါတယ္။ အခုလို အဘက္ဘက္မွာ လူအမ်ား စိတ္ဒဏ္ရာႀကီး (Collective Trauma) အထိ ျဖစ္လာႏိုင္တဲ့ အေျခအေနမ်ိဳးေၾကာင့္၊ ဒီလို ကိုယ့္ကိုယ္ကိုအဆုံးစီရင္မႈေတြ ဆက္အျဖစ္မ်ားလာေနပုံရတယ္လို႔လည္း စိတ္က်န္းမာေရးပညာရွင္ေတြက သုံးသပ္ထားပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ အဆုံးမစီရင္ခင္မွာ ႀကိဳတင္ျဖစ္လာႏိုင္တဲ့ လူအမ်ဳိးအစားနဲ လကၡဏာေတြကို သိထားသင့္ၿပီး၊ တတ္ႏိုင္တဲ့ဘက္က အားလုံးဝိုင္းကူညီ ကာကြယ္ေပးသင့္ပါတယ္။ ကမာၻတဝွမ္းမွာ ေတြ႔ရွိထားခ်က္ေတြအရ အဆုံးစီရင္ဖို႔ စိတ္အခံရွိႏိုင္သူေတြထဲ စိတ္က်ေရာဂါႀကီး (Major Depression) ခံစားရၿပီးသူအမ်ားစု ပါဝင္ေနၿပီး၊ အရက္အလြန္အကြၽံေသာက္ကာ စိတ္မထိန္းႏိုင္သူေတြလည္း တခ်ဳိ ႔ပါကာ၊ တျခားစိတ္ေရာဂါ ခံစားထားသူလည္း အနည္းငယ္ ပါတတ္ပါတယ္။ ဒီလိုလူေတြမွာ အဆုံးမစီရင္ခင္ စိတ္ေဝဒနာ အနည္းနဲ႔အမ်ား တစ္ခု (သို႔မဟုတ္) ႏွစ္ခု ခံစားေနရတတ္ပါတယ္။ ဥပမာ သာမန္ စိတ္ဓာတ္က်မႈ (Reactive Depression) ျဖစ္လာတာကို ဆက္ခံႏိုင္ရည္ မရွိႏိုင္ေတာ့ဘဲ၊ စိတ္က်ေရာဂါႀကီး (Major Depression) အဆင့္အထိ ေရာက္သြားတာမ်ိဳးပါ။

အဆုံးမစီရင္ခင္ ႀကိဳသိႏိုင္တဲ့ လကၡဏာေတြ (Symptoms) ကေတာ့ ဆုတ္ယုတ္တဲ့ (Negative) အေတြးေတြ ႀကီးစိုးလာၿပီး မိမိကိုယ္ကိုယ္ မႏွစ္ၿမိဳ ႔ေတာ့တာ၊ မိမိကိုယ္ကိုယ္ အျပစ္နဲ႔ထိုက္တန္တယ္လို႔ ယုံၾကည္လာကာ ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ျပန္အျပစ္တင္ (Blame) လုပ္လာတာ၊ ေပ်ာ္႐ႊင္မႈ ဆိတ္သုန္းလာတာ၊ အခုလို လက္ရွိ တြင္းနက္ထဲကေန ႐ုန္းမထြက္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ပိတ္မိသလို ခံစားေနရၿပီး ျပန္က်န္းမာ သက္သာလာဖို႔ တျခားနည္းလမ္း ရွာမေတြ႔ေတာ့ဘဲ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ ကုန္ဆုံးသြားကာ မိမိခ်စ္ခင္အတြယ္တာဆံုး ကိုယ့္အသက္ကိုပင္ အဆုံးစီရင္ဖို႔ အေတြးေတြနဲ အၿမဲလို နစ္ေမ်ာလာတာ၊ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ထဲ သီးသန႔္ခြဲေန အထီးက်န္ ႐ုန္းကန္လာရတာေတြပါ။ အထက္ပါ လူမ်ဳိးေတြနဲ႔ လကၡဏာမ်ဳိးေတြ ေတြ႔ျမင္လာလွ်င္ေတာ့၊ အနီးပတ္ဝန္းက်င္က ခ်စ္ခင္သူမိတ္ေဆြ ေဆြမ်ိဳးေတြရဲ႕ စာနာ၊ ေဖးမ ကူညီမႈက၊ ႐ုတ္တရက္ စိတ္အလိုလိုက္ အဆုံးစီရင္တဲ့အဆင့္ ေရာက္မသြားေအာင္ ကာကြယ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။

အဲဒီလို ကူညီကာကြယ္ေပးရာမွာ အဓိကက်တာကေတာ့ စိတ္က်ခံစားမႈမ်ိဳးက လူတိုင္းျဖစ္ႏိုင္တဲ့ စိတ္အေနအထားျဖစ္ၿပီး၊ ကုသမႈ ခံယူလိုက္တာနဲ႔ စိတ္ေျပေပ်ာက္ကာ၊ ဒီအေျခအေနကေန ႐ုန္းထြက္ႏိုင္ၿပီး၊ ျပန္သက္သာ ေကာင္းမြန္လာႏိုင္တဲ့ နည္းလမ္းရွိေနတာကို နားလည္ေအာင္ ရွင္းျပေပးဖို႔ပါ။ မိတ္ေဆြအေပါင္းအသင္း ေဆြမ်ိဳးနီးစပ္သူေတြထဲ အခုလို စိတ္ေဝဒနာ ခံစားရၿပီး၊ မေက်မခ်မ္း ေဒါသအလြယ္ထြက္ကာ၊ မေနခ်င္ေတာ့တဲ့အထိ ျဖစ္ေနတာကို သိလွ်င္၊ ေတြ႔ျမင္လွ်င္၊ ခ်က္ခ်င္း မွ်ေဝခံစား နားလည္သေဘာေပါက္ေပးၿပီး၊ အဆုံးစီရင္ဖို႔စိတ္ ရိွလာလားလို႔ ရဲရဲတင္းတင္း ေမးၾကည့္ဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ အခုလို ေမးျမန္းလိုက္လွ်င္ ပိုဆိုးသြားမလားလို႔လည္း တခ်ဳိ ႔ စိုးရိမ္တတ္ၾကေပမဲ့၊ တကယ္တမ္းက အခုလိုအထီးက်န္ ခံစားေနရသူအတြက္ ဒီလိုေမးတာကို ၾကားလိုက္ရတာနဲ႔ နားလည္မူေပးသူ ရွိလာတာေတြ႔ၿပီး၊ စိတ္သက္သာရာ ျပန္ရကာ ျဖည္းျဖည္းခ်င္း အက်ိဳးအေၾကာင္း ထုတ္ေျပာလာတတ္ပါတယ္။ အခုလို ေျပာလာတာေၾကာင့္ အဆုံးစီရင္ဖို႔ စိတ္ျဖစ္ေပၚလာတဲ့အဆင့္ကေန၊ တကယ္လုပ္ဖို႔ အစီအစဥ္ဆြဲတဲ့အဆင့္ မေရာက္ေအာင္ ကူညီေပးႏိုင္ၿပီး၊ တျခားသက္သာေစႏိုင္တဲ့ နည္းေတြကိုလည္း ဆက္အႀကံျပဳ ကူညီေပးသြားႏိုင္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ေျပာင္းေ႐ႊ ႔႐ုန္းကန္ေနရၿပီး အႀကီးအက်ယ္ ဆုံးရႈံးမႈေတြ ခံစားေနရသူေတြရဲ ႔ အခက္အခဲ၊ ေဝဒနာခံစားရမႈေတြကို အေလးထားနားေထာင္ ကူညီကာကြယ္ေပးသင့္ပါတယ္။

ဒီအေၾကာင္းပိုမိုသိရိွ နားလည္ႏိုင္ေစဖို႔ ကိုဝင္းမင္းက ၾသစေၾတးလ်အေျခစိုက္ စိတ္က်န္းမာေရး အထူးကုသမားေတာ္ႀကီး၊ ျမန္မာႏုိင္ငံ ေဆးတကၠသိုလ္ေတြရဲ႕ ဂုဏ္ထူးေဆာင္ပါေမာကၡ ေဒါက္တာ Raymond တင့္ေဝ ကို ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားပါတယ္။

=== Unicode ===

ကိုဗစ်-19 နောက်ပိုင်း ကမ္ဘာတဝှမ်း အဖြစ်များလာခဲ့တဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်မှုဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း အလားတူ အဖြစ်များလာခဲ့ပုံရပြီး၊ အခုနောက်ပိုင်းမှာ ပိုဖြစ်လာနေပုံရှိတယ်လို့ ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေက သတိပေးပြောဆိုပါတယ်။

အခုလို ကိုဗစ်နောက်ပိုင်းကာလမှာ ကမ္ဘာတဝှမ်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်မှုတွေ အဖြစ်များလာတာကို WHO - ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးက လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း အဖြစ်များလာနေတာကို သတင်းမီဒီယာတွေမှာ ဖော်ပြနေပါတယ်။ မကြာသေးခင် လပိုင်းရက်ပိုင်းတွေအတွင်းမှာလည်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်မှုတွေ ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဖြစ်လာနေခဲ့တာကို သတင်းတွေမှာ ပြန်တွေ့လာရပါတယ်။ လူသားတွေ တန်ဖိုးအထားဆုံး မိမိအသက်ကိုပင် တန်ဖိုးမထားနိုင်တော့ဘဲ၊ ဒီလိုအဆုံးစီရင်မှုတွေ ဖြစ်လာရတာက ယေဘူယျအားဖြင့်တော့၊ ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအပြင် လူမှုပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးနဲ့လည်း ရောယှက်ပတ်သက်နေတတ်ပြီး၊ တစ်ဦးချင်းဖြစ်တာနဲ့ ဘေးပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်တာတွေနဲ့ ပေါင်းစပ်ဖြစ်လေ့ ရှိတတ်ပါတယ်။

လူမှုပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးနဲ့ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာမှာ လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း သာမန်မဟုတ်တဲ့ အခြေအနေ (အကြောက်တရားနဲ့ နေထိုင်လာရတာ၊ အခြေခံစားကုန် ရှားပါးလာတာ၊ ပြောင်းရွှေ့ထွက်ပြေးရတာ၊ တချို့အိမ်တွေ မီးရှို့ခံရတာမျိုးစတဲ့ အထွေထွေဘေးဒုက္ခ) တွေကလည်း၊ လူမှုအဆောက်အအုံ ပေါင်းစည်းမှု (Social Cohesion) ကို ထိခိုက်စေပြီး၊ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး၊ စီးပွားရေးတွေအတွက်ပါ ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်စေနိုင်တယ်လို့ စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေက ထောက်ပြပါတယ်။ အခုလို အဘက်ဘက်မှာ လူအများ စိတ်ဒဏ်ရာကြီး (Collective Trauma) အထိ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အခြေအနေမျိုးကြောင့်၊ ဒီလို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုအဆုံးစီရင်မှုတွေ ဆက်အဖြစ်များလာနေပုံရတယ်လို့လည်း စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေက သုံးသပ်ထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် အဆုံးမစီရင်ခင်မှာ ကြိုတင်ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ လူအမျိုးအစားနဲ လက္ခဏာတွေကို သိထားသင့်ပြီး၊ တတ်နိုင်တဲ့ဘက်က အားလုံးဝိုင်းကူညီ ကာကွယ်ပေးသင့်ပါတယ်။ ကမ္ဘာတဝှမ်းမှာ တွေ့ရှိထားချက်တွေအရ အဆုံးစီရင်ဖို့ စိတ်အခံရှိနိုင်သူတွေထဲ စိတ်ကျရောဂါကြီး (Major Depression) ခံစားရပြီးသူအများစု ပါဝင်နေပြီး၊ အရက်အလွန်အကျွံသောက်ကာ စိတ်မထိန်းနိုင်သူတွေလည်း တချို့ပါကာ၊ တခြားစိတ်ရောဂါ ခံစားထားသူလည်း အနည်းငယ် ပါတတ်ပါတယ်။ ဒီလိုလူတွေမှာ အဆုံးမစီရင်ခင် စိတ်ဝေဒနာ အနည်းနဲ့အများ တစ်ခု (သို့မဟုတ်) နှစ်ခု ခံစားနေရတတ်ပါတယ်။ ဥပမာ သာမန် စိတ်ဓာတ်ကျမှု (Reactive Depression) ဖြစ်လာတာကို ဆက်ခံနိုင်ရည် မရှိနိုင်တော့ဘဲ၊ စိတ်ကျရောဂါကြီး (Major Depression) အဆင့်အထိ ရောက်သွားတာမျိုးပါ။

အဆုံးမစီရင်ခင် ကြိုသိနိုင်တဲ့ လက္ခဏာတွေ (Symptoms) ကတော့ ဆုတ်ယုတ်တဲ့ (Negative) အတွေးတွေ ကြီးစိုးလာပြီး မိမိကိုယ်ကိုယ် မနှစ်မြို့တော့တာ၊ မိမိကိုယ်ကိုယ် အပြစ်နဲ့ထိုက်တန်တယ်လို့ ယုံကြည်လာကာ ကိုယ့်ကိုကိုယ် ပြန်အပြစ်တင် (Blame) လုပ်လာတာ၊ ပျော်ရွှင်မှု ဆိတ်သုန်းလာတာ၊ အခုလို လက်ရှိ တွင်းနက်ထဲကနေ ရုန်းမထွက်နိုင်လောက်အောင် ပိတ်မိသလို ခံစားနေရပြီး ပြန်ကျန်းမာ သက်သာလာဖို့ တခြားနည်းလမ်း ရှာမတွေ့တော့ဘဲ မျှော်လင့်ချက် ကုန်ဆုံးသွားကာ မိမိချစ်ခင်အတွယ်တာဆုံး ကိုယ့်အသက်ကိုပင် အဆုံးစီရင်ဖို့ အတွေးတွေနဲ အမြဲလို နစ်မျောလာတာ၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်ထဲ သီးသန့်ခွဲနေ အထီးကျန် ရုန်းကန်လာရတာတွေပါ။ အထက်ပါ လူမျိုးတွေနဲ့ လက္ခဏာမျိုးတွေ တွေ့မြင်လာလျှင်တော့၊ အနီးပတ်ဝန်းကျင်က ချစ်ခင်သူမိတ်ဆွေ ဆွေမျိုးတွေရဲ့ စာနာ၊ ဖေးမ ကူညီမှုက၊ ရုတ်တရက် စိတ်အလိုလိုက် အဆုံးစီရင်တဲ့အဆင့် ရောက်မသွားအောင် ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

အဲဒီလို ကူညီကာကွယ်ပေးရာမှာ အဓိကကျတာကတော့ စိတ်ကျခံစားမှုမျိုးက လူတိုင်းဖြစ်နိုင်တဲ့ စိတ်အနေအထားဖြစ်ပြီး၊ ကုသမှု ခံယူလိုက်တာနဲ့ စိတ်ပြေပျောက်ကာ၊ ဒီအခြေအနေကနေ ရုန်းထွက်နိုင်ပြီး၊ ပြန်သက်သာ ကောင်းမွန်လာနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းရှိနေတာကို နားလည်အောင် ရှင်းပြပေးဖို့ပါ။ မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်း ဆွေမျိုးနီးစပ်သူတွေထဲ အခုလို စိတ်ဝေဒနာ ခံစားရပြီး၊ မကျေမချမ်း ဒေါသအလွယ်ထွက်ကာ၊ မနေချင်တော့တဲ့အထိ ဖြစ်နေတာကို သိလျှင်၊ တွေ့မြင်လျှင်၊ ချက်ချင်း မျှဝေခံစား နားလည်သဘောပေါက်ပေးပြီး၊ အဆုံးစီရင်ဖို့စိတ် ရှိလာလားလို့ ရဲရဲတင်းတင်း မေးကြည့်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ အခုလို မေးမြန်းလိုက်လျှင် ပိုဆိုးသွားမလားလို့လည်း တချို့ စိုးရိမ်တတ်ကြပေမဲ့၊ တကယ်တမ်းက အခုလိုအထီးကျန် ခံစားနေရသူအတွက် ဒီလိုမေးတာကို ကြားလိုက်ရတာနဲ့ နားလည်မူပေးသူ ရှိလာတာတွေ့ပြီး၊ စိတ်သက်သာရာ ပြန်ရကာ ဖြည်းဖြည်းချင်း အကျိုးအကြောင်း ထုတ်ပြောလာတတ်ပါတယ်။ အခုလို ပြောလာတာကြောင့် အဆုံးစီရင်ဖို့ စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အဆင့်ကနေ၊ တကယ်လုပ်ဖို့ အစီအစဉ်ဆွဲတဲ့အဆင့် မရောက်အောင် ကူညီပေးနိုင်ပြီး၊ တခြားသက်သာစေနိုင်တဲ့ နည်းတွေကိုလည်း ဆက်အကြံပြု ကူညီပေးသွားနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ပြောင်းရွှေ့ရုန်းကန်နေရပြီး အကြီးအကျယ် ဆုံးရှုံးမှုတွေ ခံစားနေရသူတွေရဲ့ အခက်အခဲ၊ ဝေဒနာခံစားရမှုတွေကို အလေးထားနားထောင် ကူညီကာကွယ်ပေးသင့်ပါတယ်။

ဒီအကြောင်းပိုမိုသိရှိ နားလည်နိုင်စေဖို့ ကိုဝင်းမင်းက သြစတြေးလျအခြေစိုက် စိတ်ကျန်းမာရေး အထူးကုသမားတော်ကြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဆေးတက္ကသိုလ်တွေရဲ့ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ Raymond တင့်ဝေ ကို ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားပါတယ်။

XS
SM
MD
LG