သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ရန္ကုန္ကို ေခတ္မွီေအာင္ျပင္ဖို႔ အပိုင္း (၂)


Photograph of Recorder's Court, Sule Pagoda Road, Rangoon, Burma, 1868

ရန္ကုန္ၿမိဳ႔က အေျခခံ အေဆာက္အအံုေတြကို တိုးလာတဲ့ လူဦးေရေပၚအေျခခံၿပီး ေခတ္နဲ႔အညီ ျပဳျပင္ ေဆာက္လုပ္ ရာမွာ ေရွးအေမြအႏွစ္ေတြ မေပ်ာက္ပ်က္ေရးဟာ အေရးပါတာမို႔ ဒါေတြကို ဘယ္လို မေပ်ာက္ပ်က္ေအာင္ လုပ္ႏိုင္တယ္ ဆိုတာကို ဒီတပတ္မွာ ေျပာျပပါရေစ။

ရန္ကုန္ၿမိဳ႕လုိ႔ေျပာလိုက္ရင္ အာရွတိုက္မွာ ကိုလိုနီေခတ္ အေဆာက္အဦးေတြ အမ်ားဆံုး မေပ်ာက္မပ်က္ ေတြ႔ရတဲ့ ထူူးျခားတဲ့ ေနရာအျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကပါတယ္။ ဒီရန္ကုန္ၿမိဳ႔ကို အဂၤလိပ္ေတြ ျပန္ေဆာက္ေတာ့ စိမ္းစိမ္းလန္းလန္း ရွိဖို႔ ပါ တြက္ခ်က္ၿပီး စီမံသြားၾကတယ္လို႔ ဗိသုကာ ပညာရွင္ ေဒါက္တာေက်ာ္လတ္က ေျပာပါတယ္။

"၁၈၈၅ခုႏွစ္ ၀န္းက်င္မွာ အဂၤလိပ္ေတြက ေအာက္ျမန္မာျပည္ရဲ့ ၿမိဳ႔ေတာ္အျဖစ္နဲ႔ ျပန္ၿပီးေတာ့ တည္ေဆာက္ ပါတယ္။ အၾကမ္းအားျဖင့္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အဲဒါကို ဖေရဇာ Frazer Plan လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဖေရဇာ ဆိုတာကေတာ့ ၿဗိတိသွ် အင္ဂ်င္နီယာ တေယာက္ပါ။ အဲဒီဖေရဇာ plan အရ ဆိုရင္ အခုကမ္းနားလမ္းနဲ႔ ဗိုလ္ခ်ဳပ္လမ္းရွိရာ ေနရာ၊ အၾကမ္းအားျဖင့္ စတုရန္း ေလးမိုင္ ရွိတဲ့ေနရာကို ၿမိဳ႔လယ္အျဖစ္နဲ႔ သူတို႔ စတည္ပါတယ္။

သူတို႔ ဟိုေခတ္က ၿဗိသိသွ် ၿမိဳ႔ျပ စီမံကိန္း town planning concept အရ green area လို႔ေခၚတဲ့ ပန္းျခံေတြကို အမ်ားႀကီး စီမံသြားၾကပါတယ္။ ေရြတိဂံုဘုရားရဲ့ ေတာင္ဘက္မွာ ကပ္ေနတဲ့ ဟိုတုန္းက ကန္တိုမင့္ ပန္းၿခံ Cantonment garden လို႔ေခၚတဲ့ စစ္တပ္ရဲ့ ပန္းျခံက ေနာက္ပိုင္း က်ေတာ့ ကန္ေတာ္ မဂၤလာလို႔ ေျပာင္းလိုက္ပါတယ္။ အဲဒါရယ္ ကန္ေတာ္ႀကီး ပတ္၀န္းက်င္မွာ ရွိတဲ့ ဗိုလ္္ခ်ဳပ္ ပန္းၿခံရယ္၊ တိရိစာၦန္ ဥယာဥ္ရယ္ အဲဒါေတြကို outer green zone လို႔ေခၚၿပီးေတာ့ စိမ္းလန္းတဲ့ ေနရာေတြ အမ်ားႀကီး သတ္မွတ္သြား ပါတယ္။

ၿမိဳ႔ထဲမွာ ဆိုရင္ အေရွ႔ဘက္ျခမ္းမွာ အေရွ႔ပန္းၿခံ eastern park အလယ္မွာ မဟာဗႏၶဳလ ပန္းၿခံႀကီး ထားတယ္။ အေနာက္မွာ western park အေနာက္ပန္းၿခံဆိုၿပီး ၿမိဳ႔ထဲမွာ စိမ္းလန္းစိုေျပတဲ့ ေနရာေတြ အမ်ားႀကီးထား စီမံသြားတာပါ။ သူတို႔ ဆြဲသြားတဲ့ ပံုစံကေတာ့ ေလးေထာင့္ကြက္ က်တယ္။ ၀ါရွင္တန္တို႔၊ ဖလယ္ဒယ္လ္ဖီးယားတို႔၊ နယူးေရာက္တို႔နဲ႔ သေဘာခ်င္း ခပ္ဆင္ဆင္ပါပဲ။

ဆူးေလဘုရားကိုေတာ့ အလယ္အေနနဲ႔ သူတို႔ သတ္မွတ္လိုက္ၿပီးေတာ့ ဟိုတုန္းက ဒါလဟိုစည္လမ္း လို႔ အခု မဟာဗႏၶဳလ လမ္းလို႔ ေခၚတဲ့ ေနရာရယ္၊ ဆူးေလဘုရားလမ္း ဆံုတဲ့ေနရာကို အလယ္ တည့္တည့္မွာ ထားၿပီး ေတာ့ မႏၱေလး ထိေအာင္သြားတဲ့ လမ္းေတြအတြက္ အဲဒါကို နံပါတ္ သံုည ထားၿပီးေတာ့ မိုင္တိုင္ေတြကို သတ္မွတ္ထားတာျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ အခုလက္ရွိ ၿမိဳ႔ထဲလို႔ ေခၚၾကတဲ့ စတုရန္း ေလးမိုင္ေလာက္ ရွိတဲ့ ေနရာမွာ ၁၉ရာစု ၂၀ရာစုက ဗိသုကာလက္ရာေတြကို ေတြ႔ရတယ္။ ဟိုတုန္းက Reserved bank လို႔ေခၚတဲ့ အခု ျမ၀တီဘဏ္တို႔ဘာတို႔ ဆိုရင္ neo classicism လို႔ေခၚတာေပါ့၊ အေတာ္ကို လွပတဲ့ သူတို႔ ေဆာက္ သြားတဲ့ အေဆာက္အဦးေတြ အမ်ားႀကီး ရွိပါတယ္။

ဟုတ္ကဲ့ပါ။ ဒါက ကိုလိုနီေခတ္က ေဆာက္သြားတဲ့ အေဆာက္အဦးေတြရဲ့ အသြင္သ႑န္ေတြနဲ႔ အေနအထား ေတြ ထင္ဟပ္ေနတာေပါ့ေနာ္။ ေနာက္ ရန္ကုန္နဲ႔ ယွဥ္တြဲၿပီး ျမင္ႏိုင္တဲ့ ျမန္မာ့ သမိုင္းအေမြအႏွစ္ ဘာေတြ ရွိတယ္လို႔ ဆရာျမင္ပါသလဲ

"ရန္ကုန္ၿမိဳ႔နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ဘယ္တုန္းက စေပၚသလဲဆိုတာက ေတာ္ေတာ္ေလး သုေတသန လုပ္ဖို႔ က်န္ေနပါေသးတယ္။ အမ်ားေျပာၾကတဲ့ ျမတ္စြာဘုရားလက္ထက္က တဖုႆနဲ႔ ဗာလိက ကေနၿပီးေတာ့ ျပန္လာၿပီးေရႊတိဂံု ေစတီ တည္တယ္ ဆိုလို႔ ရွိရင္ေတာ့ ႏွစ္ေပါင္း ၂၅၀၀ ေက်ာ္ၿပီ လို႔ ေျပာရမွာေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ သက္ေသ အေထာက္အထားနဲ႔ကေတာ့ ပုဂံေခတ္ေပါ့ ဆယ္ရာစုေခတ္ လက္ရာေတြ အေတာ္မ်ားမ်ား ေတြ႔ရွိရပါတယ္။

ေရႊတိဂံုဘုရား ပတ္၀န္းက်င္ ဟိုေရွးတုန္းကတည္းက ရွိခဲ့တဲ့ လမ္းေတြကို ၿဗိတိသွ်ေတြက ေနၿပီး ေတာ့ ျပန္ၿပီး ႀကီးေအာင္လုပ္သြားတာ၊ ကတၱရာေတြ ခင္းသြားတာပါ။ ဥပမာ ဦး၀ိစာရလမ္းက ဟိုေရွးတုန္းက အဂၤလိပ္လို tiger alley လို႔ေခၚတာပါ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔က ဆင္လမ္း လို႔ေခၚပါတယ္။ အဲဒီလမ္းေတြဆိုတာက ဟိုေရွးတုန္းက ျမန္မာေတြ လက္ထက္ ကတည္းက လုပ္သြားတဲ့ လမ္းေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒါကို visual axis လို႔ေခၚပါတယ္။ အျမင္လမ္းေၾကာင္းေတြေပါ့ေလ။ ဥပမာ ေရႊတိဂံု ဘုရားႀကီးကို ဟိုဟံသာ၀တီ အ၀ိုင္းေလာက္ကပဲ စၿပီး ဖူးေမွ်ာ္လို႔ ရတယ္။ ၿမိဳ႔ထဲဘက္ကေန လာလို႔ ရွိရင္လည္း အေနာ္ရထာလမ္း ေလာက္ကပဲ စၿပီး ဖူူးလို႔ရတယ္။ အဲဒီလို လမ္းေတြကို ဖြင့္သြားတဲ့ဟာက ျမန္မာေတြက ေရွးတုန္းကတည္းက plan လုပ္သြားတာ စီမံကိန္း ေရးဆြဲသြားတာ ျဖစ္တယ္။ အဂၤလိပ္ေတြ ကလည္း ဒါကို သူတို႔ respect လုပ္ၿပီးေတာ့ အေလးမူ ထားၿပီးေတာ့ ဆက္ၿပီးေတာ့ပဲ ထိမ္းသိမ္းသြားတာ ျဖစ္ပါတယ္"

အဲဒီေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႔ကို ျပန္ၿပီးေတာ့ ျပဳျပင္မယ္ဆိုရင္ ဒီသမိုင္းအေမြေတြ မေပ်ာက္ပ်က္ေအာင္ အဓိက ဘာေတြလုပ္ဖို႔ လုိပါသလဲ

"အဂၤလိပ္တို႔ အေမရိကန္တို႔မွာ zoning plan လို႔ေခၚၾကတာက အင္မတန္မွ အေရးႀကီးပါတယ္။ ဘယ္ေနရာ မွာျဖင့္ရင္ ဘယ္ေလာက္အျမင့္ပဲေဆာက္ခြင့္ရွိမယ္။ ဘယ္ေနရာကေတာ့ လူေန ရပ္ကြက္ျဖစ္မယ္။ ဘယ္ေနရာကေတာ့ စက္မႈဇံုျဖစ္မယ္၊ စီးပြါးေရးဇံုျဖစ္မယ္၊ mix zone လို႔ေခၚတဲ့ ေရာေနတဲ့ဇံုျဖစ္မယ္၊ စသည္ျဖင့္ေပါ့။ အဲဒီလို zoning regulation ေတြ ထားရွိဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာပဲ ဒီ zoning regulation ဆိုတာ တိတိက်က် မရွိခဲ့ပါဘူး။ အဂၤလိပ္ေတြ လက္ထက္ တုန္းကေတာ့ ေရႊတိဂံုဘုရား ပတ္၀န္းက်င္နဲ႔ ဆူးေလဘုရား ပတ္၀န္းက်င္ ကို သိပ္ အျမင့္ေတြ မေဆာက္ရဘူးဆိုၿပီးေတာ့ နားလည္မႈနဲ႔ လုပ္သြား ထိမ္းသိမ္းသြားတာေတြ႔ရ ပါတယ္။ တခ်ိဳ႔ေနရာေတြမွာလည္း ဥပမာ ေရႊေတာင္ၾကားရပ္ကြက္ တို႔လို၊ အင္းယားလမ္းတို႔လို ေနရာမ်ိဳးမွာ lot size လို႔ေခၚတဲ့ အေသးဆံုးေျမကြက္က ဘယ္ေလာက္ရွိရမယ္ ဆိုတာ သတ္မွတ္ သြားတဲ့ အဲဒီ အၾကမ္းအားျဖင့္ zoning regulation ေတြေတာ့ ရွိပါတယ္။

သို႔ေသာ္ တျခားတုိင္းျပည္မွာလို အတိအက် သူ႔ရဲ့ density လို႔ေခၚတဲ့ သိပ္သည္းမႈေပါ့။ အဲဒါကို floor area index လို႔ေခၚတာနဲ့ ၾကမ္းခင္း ဧရိယာ အတိအက် သတ္မွတ္ထားတာ မရွိခဲ့ပါဘူး။ အဲဒီလို zoning plan နဲ႔ သတ္မွတ္ၿပီးေတာ့ ထိမ္းသိမ္းမယ္ဆိုရင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ သမိုင္း အေမြအႏွစ္ ေတြကို ပိုၿပီးေတာ့ ထိထိေရာက္ေရာက္ ထိမ္းသိမ္းႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္"

၁၉ ရာစုေခတ္ အေဆာက္အဦးေတြ တခ်ိဳ႔ကို ေလလံပစ္ၿပီးေတာ့ စီးပြါးေရး လုပ္ငန္းရွင္ေတြကို ေရာင္းခ်တာ ေတြ ေတြ႔ရပါတယ္။ ဒါေတြဟာ စီးပြါးေရး လုပ္ငန္းရွင္ေတြ လက္ထဲေရာက္သြားရင္ ၿဖိဳပစ္လိုက္တာတို႔၊ ဒီေရွး အေဆာက္အဦးေတြကို သူတို႔ လိုသလို ျပဳျပင္လုိက္တာတို႔ ဆိုရင္ ေရွးလက္ရာေတြ ပ်က္စီး သြားႏိုင္တာမို႔ ဒါမ်ိဳးအတြက္ ဘာအစီအစဥ္ေတြ လုပ္ထားတာရွိပါသလဲ

"အဲဒါကေတာ့ လြန္ခဲ့တဲ့ သံုးေလးငါး ႏွစ္ေလာက္ကတဲက ရန္ကုန္ၿမိဳ႔ေတာ္ စည္ပင္ကေရာ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ AMA လို႔ေခၚတဲ့ ျမန္မာဗိသုကာမ်ားအသင္းက လိုက္ၿပီးေတာ့ စာရင္းမွတ္ပါတယ္။ အခုလက္ရွိအားျဖင့္ ကေတာ့ ၁၉ရာစု ၂၀ရာစုေခတ္က သမိုင္းအေမြအႏွစ္က အၾကမ္းအားျဖင့္ အေဆာက္အဦးေပါင္း ၁၉၀ ေလာက္ ေတြ႔ရွိရပါတယ္။ အဲဒါေတြကို ျပင္မယ္ ျပဳမယ္ အသံုးခ်မယ္ ဆိုရင္ ဘယ္လို အသံုးခ်မယ္ ဆိုတာေတြကို သတ္မွတ္ခ်က္ ထားဖို႔ ဆိုၿပီးေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ အႀကံျပဳခဲ့ ပါတယ္။ သူတို႔ကလည္းပဲ ဒါကို လက္ခံပါတယ္။ ဥပမာ Row တိုက္ ကို အျမင့္ႀကီး ေဆာက္မယ္၊ ျပင္ၿပီးေဆာက္မယ္ ဆိုၿပီးေတာ့ ၀ယ္လိုက္တာ အခု ကၽြန္ေတာ္တုိ႔က ျပင္ခြင့္ေတာ့ ရွိတယ္။ ဒါေပမယ္ ဒီအတိုင္းပဲ ဆက္ၿပီးေတာ့ အျမင့္ေရာ၊ အျမင္ေရာ ဘယ္လိုမွ ေျပာင္းလို႔ မရဘူးလို႔ သတ္မွတ္လုိက္ပါတယ္။

အဲဒါနဲ႔ ခပ္ဆင္ဆင္ တခုက ေဟာ္တယ္နဲ႔ ခရီးသြားလာေရးလုပ္ငန္းက ဥကၠဌႀကီးက ၀န္ႀကီးမ်ားရံုး လို႔ေခၚတဲ့ အတြင္း၀န္မ်ားရံုးကို သူက ရန္ကုန္ၿမိဳ႔မွာ ေဟာ္တယ္ေတြ အမ်ားႀကီးလိုေနလို႔ ေဟာ္တယ္ လုပ္မယ္လုိ႔ ေျပာဘူးပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အဲဒါကို ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ ဗိသုကာ အသင္းကေရာ တျခား လူေတြ အားလံုးကပါ သတင္းစာေတြ ဘာေတြမွာ ၀ိုင္းေရးၾကေတာ့ အခုေတာ့ ဒီကိစၥႀကီးက ရပ္သြားပါၿပီ။ အဲဒါကေတာ့ အဓိကအားျဖင့္ စည္ပင္သာယာေရးေကာ္မတီနဲ႔ ေပါင္းၿပီးေတာ့လုပ္ လိုက္တဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ ထိမ္းသိမ္းတဲ့ စံနစ္ကေတာ့ အေတာ္ေလးေကာင္းမြန္ သြားပါၿပီ။

ျပႆနာေလးက ဘာရွိလဲဆိုေတာ့ ပုဂလိက လက္ထဲမွာ ရွိတဲ့ တခ်ိဳ႔ေသာ သမိုင္း၀င္ အေဆာက္အဦး ေလးေတြ၊ သမိုင္း၀င္ မဟုတ္ရင္ေတာင္မွ အေတာ္ကို လက္ရာေကာင္းတဲ့ အေဆာက္အဦးေလးေတြ၊ ဥပမာ အရင္က ၀ိဇယ ရုပ္ရွင္ရံုနားမွာ လက္ရာ သိပ္ေကာင္းတဲ့ အရင္က ရန္ကုန္ၿမိဳ႔ေတာ္၀န္ ပေတး ေနသြားတဲ့ အိမ္ႀကီးဆိုရင္ ဖ်က္ေဆာက္လိုက္လို႔ မရွိေတာ့ ပါဘူး။ ဒါမ်ိဳး ထိမ္းသိမ္းဖို႔ ဥပေဒ မရွိတာ၊ ၀ယ္သိမ္းထားဖို႔ ေငြမရွိတာ အဲဒီအေၾကာင္းေတြေၾကာင့္ ဒါမွာ အားနဲခ်က္ ရွိပါေသးတယ္"

ဗိသုကာ ပညာရွင္ ေဒါက္တာေက်ာ္လတ္ပါ။

XS
SM
MD
LG