သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

၂၀၂၀ ျမန္မာ သိပၸံနည္းပညာ တိုးတက္မႈ


ၿဂိဳဟ္တုတည္ေဆာက္ေရး လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ မိတၳီလာရွိ ျမန္မာႏိုင္ငံ ေလေၾကာင္းနဲ႔ အာကာသပညာတကၠသိုလ္က ပညာရွင္မ်ား။ (ဇြန္ ၁၉၊ ၂၀၂၀)

ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ဒဏ္ခံခဲ့ရတဲ့ ၂၀၂၀ အတြင္း ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ သိပၸံနဲ႔နည္းပညာဆိုင္ရာ ထူးျခားတဲ့ ေျပာင္းလဲ တိုးတက္မႈေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဂ်ပန္ ဂ်ပန္ အဏၰဝါ ဘူမိ သိပၸံနဲ႔ နည္းပညာဌာန (JAMSTEC) က ေဒါက္တာမိုးေက်ာ္သူကို ေမးျမန္းၿပီး တင္ျပေပးမွာပါ။

၂၀၂၀ ျမန္မာသိပၸံနည္းပညာ တိုးတက္မႈ
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:22 0:00
တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္


(Zawgyi/ Unicode)

(Zawgyi)

ကိုရိုနာဗိုင္းရပ္စ္ ဒဏ္ခံခဲ့ရတဲ့ ၂၀၂၀ အတြင္း ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ သိပၸံနဲ႔နည္းပညာဆိုင္ရာ ထူးျခားတဲ့ ေျပာင္းလဲ တိုးတက္မႈေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဂ်ပန္ အဏၰဝါ ဘူမိ သိပၸံနဲ႔ နည္းပညာဌာန (JAMSTEC) က ေဒါက္တာမိုးေက်ာ္သူကို ေမးျမန္း တဲ့အခါ အခုလို စေျပာပါတယ္။

ေဒါက္တာမိုးေက်ာ္သူ။.။“သိပၸံနဲ႔နည္းပညာမွာ ဘာတိုးတက္မႈရွိသလဲဆိုေတာ့ ဘြဲ႔လြန္သင္တန္းေတြ တက္ေနတဲ့သူေတြ အတြက္ကေတာ့ အြန္လိုင္းေပၚမွာ လႈပ္ရွားမႈကေလးေတြ ရွိတယ္။ လုပ္လည္း လုပ္ေနၾကတယ္။ သုေတသနမွာေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံမွာေရာ တျခားကမာၻလံုးမွာပါ ႀကံဳေနရတာက သုေတသနလုပ္ငန္းေတြ ေႏွးသြားတာ။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီထဲမွာ ျမန္မာႏိုင္ငံ အတြက္က ထူးထူးဆန္းဆန္းပဲ ႀကိဳးစားၿပီးေတာ့ လုပ္လာႏိုင္တဲ့ အပိုင္းေလးေတြ ေတြ႔လာရတယ္။ ဥပမာ အေနနဲ႔ ေျပာရရင္ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ့ ရာဇဝင္ အရွည္ဆံုး ေပါ့ေနာ္။ သုေတသနလုပ္တဲ့ central research ဗဟိုသုေတသန စင္တာ CRO ဟာ အခုေတာ့ DRI (Department of Research and Innovation) လို႔ေခၚတာေပါ့ေနာ္။ အဲဒီမွာ အပတ္စဥ္နီးပါးေလာက္ပဲ အြန္လိုင္းကေန seminar နဲ႔ေတြ႔ဆံုေဆြးေႏြးပြဲေတြ ႀကိဳးစားၿပီးလုပ္တဲ့ အပိုင္းေတြ ေတြ႔ရပါတယ္။”

ေမး။. ။“ျမန္မာႏိုင္ငံမွာက သုေတသနအတြက္ ပစၥည္းကရိယာေရာ ေကာင္းေကာင္း မေပးႏိုင္ပါဘူး။ ဒီလို အေနထားမွာ ဘယ္လိုထူးထူးျခားျခားေတြမ်ား ေတြ႔႔ရပါသလဲ။ အြန္လိုင္းနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ေပါ့ေနာ္။”

ေျဖ။. ။“ဟုတ္ကဲ့ခင္ဗ်။. Facility အပိုင္းနဲ႔ သုေတသန ဓါတ္ခြဲခန္း အပိုင္းေတြမွာ အဲဒီလိုမ်ိဳး အားနဲတာေတြ ရွိတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ အဲဒီလို အားနဲတဲ့ အပိုင္းက အခုခ်ိန္မ်ိဳးမွာ လုပ္လို႔လည္း မရတဲ့ အတြက္ ျမန္မာႏိုင္ငံသုေတသီ ေတြ အတြက္ ျပည္ပမွာ လုပ္တဲ့ ပညာရပ္ဆိုင္ရာ အဖြဲ႔အစည္းေတြရဲ့ seminar ေတြက အခု အြန္လိုင္းမွာ အလကား နီးပါး တက္လို႔ရတဲ့ အဆင့္ ျဖစ္လာတယ္။ ေတာ္ေတာ္ ေကာင္းတာေပါ့ေနာ္။ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ႀကိဳးစားခ်င္တဲ့ လူေတြအတြက္က အခြင့္ေရးေတြ chance ေတြ အမ်ားႀကီး ေပၚလာတယ္။ အဲဒီမွာ လုိက္ၿပီးေတာ့ ႀကိဳးစားတဲ့ လူငယ္ေတြ ေတြ႔လာရတယ္။

သုေတသန ပေရာဂ်က္ အေနနဲ႔ ေျပာရရင္ေတာ့ ဒီ ကိုဗစ္ မစခင္ကတည္းကလည္း ဒီဂ်ပန္ႏိုင္ငံကေနၿပီးေတာ့ ပံုမွန္ျပႆနာ ေတြအတြက္ အကူအညီေပးတဲ့ ဒီသဘာဝေဘးအႏၱရာယ္ ကာကြယ္ေရးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ JICA ရယ္၊ ေနာက္ ဂ်ပန္ပညာေရးဝန္ႀကီးဌာနရယ္ ေပါင္းၿပီးေပးတဲ့ JASTIP (Japan ASEAN Science and Technology and Innovation Platform) ဆိုတဲ့ သုေတသန ပေရာဂ်က္က ၅ ႏွစ္အတြင္းမွာ ေဒၚလာ ၅ သန္းေလာက္ ေပးပါတယ္။ အဲဒီမွာ ျမန္မာႏိုင္ငံက တတိယေျမာက္ ရတဲ့အျပင္ကို ရတဲ့ ေခါင္းစဥ္ကလည္း ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ ငလ်င္ သုေတသနနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ပထမဆံုး အႀကိမ္လို႔ ေျပာရမလား။ အခုဆို ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ့ ငလ်င္သုေတသနလုပ္ေနတဲ့ အဖြဲ႔ေတြ အတြက္ ရလိုက္တာ။ အဲဒီတခုကေတာ့ ေတာ္ေတာ္ေလး ေကာင္းပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ အဲဒါနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ က်ေနာ္တို႔ရဲ့ လူငယ္ေတြပဲ ႀကိဳးစားၿပီးေတာ့ ရန္ကုန္တကၠသိုလ္ အျပင္ မိုးေလဝႆနဲ႔ ဇလေဗဒ ဦးစီးဌာနနဲ႔တြဲ၊ ေနာက္ သဘာဝ ေဘးအႏၱရာယ္ ကာကြယ္ေရး ၊ လူမႈဝန္ထမ္း ဦးစီးဌာန ေတြနဲ႔ တြဲၿပီးေတာ့ သုေတသန ပေရာဂ်က္ လုပ္တဲ့ အဖြဲ႔အစည္းေတြ အစီအစဥ္ေလးေတြ စလုပ္ေနပါၿပီ။”

ေမး။. ။“တကယ္ဆို ျမန္မာႏုိင္ငံကလည္း ငလ်င္အႏၱရာယ္ အရမ္းႀကီးတဲ့ ႏိုင္ငံပါ။ ဒီေတာ့ အခု ဂ်ပန္က ေပးတဲ့ အကူအညီနဲ႔ ဒီ ၂၀၂၀ ထဲမွာ ဘာသုေတသနေတြ လုပ္ႏို္င္ပါၿပီလဲ။”

ေျဖ။. “၂၀၂၀ ထဲမွာကေတာ့ သူတို႔ လုပ္လက္စ သုေတသနေတြပဲ ဆက္ၿပီး လုပ္ႏိုင္မယ္လို႔ထင္ပါတယ္။ အဲဒီအပိုင္းမွာလည္း ကြင္းဆင္းၿပီးေတာ့ လုပ္တဲ့သုေတသနက မျဖစ္ႏိုင္တဲ့အတြက္ ေၾကာင့္မို႔လို႔ နဂိုက ေကာက္ထားတဲ့ data ေနာက္ၿပီးေတာ့ seismometer ဆိုတဲ့ စက္နဲ႔ ေနရာတခုမွာ ငလ်င္ လႈပ္တာကို အခ်ိန္နဲ႔ လိုက္ၿပီး တိုင္းတာေနတဲ့ ေဒတာေတြက. က်ေနာ္တို႔ တကၠသိုလ္ ၊ မိုးေလဝႆနဲ႔ ဇလေဗဒဦးစီးဌာန ေနာက္ ရန္ကုန္တကၠသိုလ္ ငလ်င္ ေကာ္မတီေတြမွာ data က အခ်ိန္နဲ႔ အမ ွ် ဝင္ေနတာေတြ ရွိတဲ့ အတြက္ အဲဒီအပိုင္းေတြကို သူတို႔ data analysis အခ်က္လက္ဆန္းစစ္ၿပီးေတာ့ ေလ့လာေနတဲ့ အပိုင္းေတြ ေစာင့္ၾကည့္ေနတဲ့ အပိုင္းေတြရွိပါတယ္။”

ေမး။. ။“ျမန္မာႏိုင္ငံမွာက ႏိုင္ငံရပ္ျခားကေန လာၿပီးေတာ့ အေထာက္အပံ့ေတြနဲ႔ သုေတသန လုပ္တာ မ်ားပါတယ္။ အဲဒီသုေတသနေတြ အေၾကာင္း သီးျခားခြဲေျပာျပေပးပါ။ ဥပမာ ဘူမိသိပၸံနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ထူးထူးျခားျခား ဘာမ်ားလုပ္ႏုိင္လဲ ေျပာျပေပးပါ။”

ေျဖ။. ။“ဟုတ္ကဲ့ ဘူမိသိပၸံမွာက ခုနေျပာခဲ့တဲ့ ငလ်င္နဲ႔ သဘာဝေဘးအႏၱရာယ္နဲ႔ ပတ္သက္တာ တခု။ ဒုတိယက က်ေနာ္ကိုယ္တိုင္လည္း ထဲထဲဝင္ဝင္နဲ႔ ပါေနတဲ့ အပိုင္းကေတာ့ ပင္လယ္ပိုင္းေပါ့ေနာ္။ အဏၰဝါဘူမိသိပၸံဆိုတဲ့ အပိုင္းမွာက က်ေနာ္တို႔ ေျမပံုထုတ္တဲ့ ဘူမိေဗဒေရာ သုေတသေရာက ဒီကုန္းေပၚမွာ ေျမပံုထုတ္တာက အဓိက ဆိုေပမယ့္ အခုဒီပင္လယ္ပိုင္း မွာ ဒီေျမပံုထုတ္ဖို႔ ဆိုတဲ့ အပိုင္းကို ျမန္မာ့ေရနံ၊ ျမန္မာႏိုင္ငံ ဘူမိေဗဒနဲ႔ သတၱဳရွာေဖြေလ့လာတဲ့ အဖြဲ႔ေတြ ေနာက္ တကၠသိုလ္ေတြနဲ႔ က်ေနာ္တုိ႔ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံက ေအဂ်င္စီေတြနဲ႔ ေပါင္းၿပီးေတာ့မွ ရွိေနၿပီးသား ေျမပံုေတြကို ပထမစၿပီး compile ေပါ့ေနာ္ ။ စုေနတဲ့ အပိုင္းေလးေတြ လုပ္ျဖစ္ပါတယ္။

ေနာက္ ကမ္းလြန္ေရနံ တူးေဖၚေရးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး နည္းပညာ မ ွ်ေဝတဲ့ အပိုင္းေတြကို ဇန္နဝါရီလထဲမွာ က်ေနာ္တုိ႔ ဂ်ပန္ႏုိင္ငံ အစိုးရကေန အေထာက္အပံ့ေပးဖို႔လည္း သေဘာတူညီခ်က္ ရၿပီးပါၿပီ။ ဒါေပမယ့္ ကိုရိုနာေၾကာင့္မို႔ ေႏွာင့္ေႏွးေနတဲ့ အပိုင္းေလးေတြ ရွိပါတယ္။”

ေနာက္တခု ဒီကိုဗစ္ကာလထဲမွာ ထူးထူးျခားျခား ေတြ႔လာရတဲ့ အပို္င္းက ျမန္မာႏိုင္ငံ ေရေၾကာင္း ပညာ သိပၸြံ တကၠသိုလ္ပါ။ အခုလိုကိုဗစ္ အခ်ိန္ အတြင္းမွာကိုပဲ ေက်ာင္းသားသမဂၢက ေက်ာင္းသားေတြ ကေန ဦးစီးၿပီးေတာ့ တကၠသိုလ္ဌာန ေတြကပါ ပါဝင္ၿပီးေတာ့ လုပ္တာပါ။ ဒီတကၠသိုလ္မွာ ဒီပညာရပ္ေတြကို သင္ၾကားေပးေနတယ္။ ဒီပညာရပ္ေတြ သင္ၾကားၿပီးလို႔ တတ္ရင္ ဘယ္လို အလုပ္မ်ိဳး ရၿပီး ဘယ္လိုကမာၻအထိ ေျခဆန္႔ႏိုင္္မယ္ ဆိုတဲ့ အပိုင္းေလးေတြကို သူ႔ သက္ဆိုင္ရာ အေတြ႔အႀကံဳရွိတဲ့ လူေတြက တင္ျပတဲ့ အစီအစဥ္ေလးေတြကိုလည္း ေတြ႔ရပါတယ္။”

ေမး။. ။“အဲဒါက ေရေၾကာင္းေပါ့ေနာ္။”

ေျဖ။. ။“ေရေၾကာင္းပါ ခင္ဗ်။ ေရေၾကာင္း ပညာသိပၸံ။ ပထဝီ က ပါပါတယ္။ ေနာက္ ကမ္းရိုးတန္း နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဖြဲ႔စည္းတာေတြ၊ ေဘးအႏၱရာယ္ ကင္းရွင္းေအာင္ လုပ္တဲ့ အပိုင္းေတြလည္း ပါသလို စိမ္းလန္းေအာင္ စီမံေပးရတာ ေတြလည္း ပါပါတယ္ခင္ဗ်။”

ေမး။. ။“ေလေၾကာင္းနဲ႔ အာကာသဆိုင္ရာ နည္းပညာတကၠသိုလ္က မိတၱီလာမွာလည္း ရွိပါတယ္။ ထူးထူးျခားျခား ဒီႏွစ္အတြက္ ေအာင္ျမင္တာ ေျပာျပေပးပါ။”

ေျဖ။. ။“က်ေနာ္က အစပိုင္းမွာ နဲနဲပါလိုက္တာေလး တခုက အဓိက ေျပာခ်င္တာကေတာ့ သတင္းေတြ ထဲမွာ ေပါက္ေနတာ ကေတာ့ ၿဂိဳဟ္တုပါခင္ဗ်။ ၿဂိဳဟ္တုကို ဒီ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံေဟာ္ကိုင္းဒိုး မွာ ရွိတဲ တကၠသိုလ္။ ဒီတကၠသိုလ္က သူ႔ရဲ့ နည္းပညာကို ဒီအာဆီယံ ကေန တဆင့္ ကမာၻကို ျဖန္႔ခ်င္ေနတယ္။ ေဒၚလာ သန္း ၄၀၀ - ၅၀၀ တန္တဲ့ ဆက္သြယ္ေရး ၿဂိဳဟ္တုႀကီးေတြ မဟုတ္ပဲနဲ႔ မိုက္ခရို စက္တလိုက္ micro satellite ဆိုတဲ့ ဒီ ေဒၚလာ ၄ - ၅ သန္းပဲ တန္ေပမယ့္ အကုန္အက် နဲတယ္။ resolution ဒီ ေနာက္ဆံုးေပၚ နည္းပညာကိုသံုးလို႔ ရတယ္။ ၿပီးရင္ တခု သက္တမ္း ကုန္သြားရင္လည္း ေနာက္တခုကို လြယ္လြယ္ကူကူ လဲလို႔ ရႏိုင္တဲ့ နည္းပညာ။ အဲဒီ နည္းပညာနဲ႔ တက္လာတဲ့ အပိုင္းက မိတၱီလာက ေလေၾကာင္းနဲ႔ဆိုင္တဲ့ တကၠသိုလ္က ပူးတြဲၿပီးေတာ့ လာမယ့္ ႏွစ္ထဲမွာ လႊတ္ေတာ့မွာ ထင္တယ္။”

ေမး။. ။“ဒီ ၂၀၂၁ ဇန္နဝါရီလထဲမွာ၊ ဒါမွမဟုတ္ ဒီ ေဖေဖၚဝါရီလထဲမွာ ဒီၿဂိဳဟ္တုကို လႊတ္တင္မယ္လို႔ ပါေမာကၡ ခ်ဳပ္က ေျပာပါတယ္။ အခု လာမယ့္ ၂၀၂၁ အတြက္ ေရာ ဘယ္လုိမ်ား ျမင္ပါသလဲ။ ႏိုင္ငံတကာက သိပၸံပညာရွင္ေတြနဲ႔ လက္တြဲၿပီးေတာ့ လုပ္ေနတဲ့ သူတေယာက္ အေနနဲ႔”

ေျဖ။. ။“ဟုတ္ကဲ့။. အခု ပညာေရးဝန္ႀကီး ဌာနက ဒီရက္ပိုင္း အတြင္းမွာ အႀကီးအက်ယ္ ႀကိဳးစား ေနတဲ့ အပိုင္း ရွိပါတယ္။. ဒီျမန္မာႏုိင္ငံ အမ်ိဳးသား ပညာေရး မဟာဗ်ဴဟာ စီမံကိန္း ဆိုၿပီးေတာ့ ဒီ ၂၀၂၁ ေဖေဖၚဝါရီလ ကေန စမွာပါ။ ၁၀ ႏွစ္ စီမံကိန္းေပါ့ေနာ္။ အဲဒီ စီမံကိန္းႀကီး ထဲမွာ ဆိုရင္ အခု ဒီ ကိုဗစ္ကာလက ခံစားခဲ့ရတဲ့ ဒုကၡေတြကို ေက်ာ္ႏုိင္ဖုိ႔ ဆိုရင္ ဒီ ဒစ္ဂ်စ္တယ္ infrastructure အေျခခံ အေဆာက္အအံုလည္း စလုပ္မယ္။ ေနာက္ open university ။ ဒါဟာ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ရွိသင့္တာ ၾကာလွပါၿပီ။ တယ္လီေဗးရွင္းကေနၿပီးေတာ့ လက္ခ်ာေတြ ေပးမယ္။ ၿပီးေတာ့ ကိုယ္ေရာက္ေနတဲ့ ေဒသကေန ဘြဲ႔ေတြ ရေအာင္ ႀကိဳးစားၿပီး ယူႏုိင္မယ့္ တကၠသိုလ္ေတြ စေတာ့မယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ အမ်ိဳးသား သုေတသန ေကာင္စီ။ ဒါလည္း ရွိသင့္တာ ၾကာလွၿပီ။ ေကာင္စီႀကီးတခု centralize ေပါ့ေနာ္။ စေကာ္လားရွစ္ ပညာသင္ဆုေတြ ေပးမယ္။ သုေတသန research funding ေထာက္ပံ့ေငြေတြ ေပးမယ္ဆိုတဲ့ စံနစ္ကလည္း အရမ္းကို လိုအပ္ေနပါတယ္။ ဆိုေတာ့ အဲဒါမ်ိဳးကလည္း စတင္လာေတာ့မယ္။ ဆိုတဲ့ အပိုင္းေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ေပါ့ေနာ္။ ၿပီးရင္ ေဒသဆိုင္ရာေတြမွာ သုေတသန စင္တာေတြ research and innovation center သုေတသနနဲ႔ တီထြင္မႈ ဆိုင္ရာ ဗဟိုဌာနေတြ ကို တကၠသိုလ္ တခုမွာ စင္တာ တခု ဖြင့္မယ္ ဆိုေတာ့ အရမ္းႀကီး ေကာင္းမယ့္ လမ္းေၾကာင္းေတြ ေတြ႔လာရတယ္လို႔ပဲ ေျပာခ်င္ပါတယ္ခင္ဗ်။ ”

ေဒါက္တာမိုးေက်ာ္သူပါ။

(Unicode)

ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဒဏ်ခံခဲ့ရတဲ့ ၂၀၂၀ အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ သိပ္ပံနဲ့နည်းပညာဆိုင်ရာ ထူးခြားတဲ့ ပြောင်းလဲ တိုးတက်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဂျပန်
ဂျပန် အဏ္ဏဝါ ဘူမိ သိပ္ပံနဲ့ နည်းပညာဌာန (JAMSTEC) က ဒေါက်တာမိုးကျော်သူကို မေးမြန်း တဲ့အခါ အခုလို စပြောပါတယ်။

ဒေါက်တာမိုးကျော်သူ။. ။“သိပ္ပံနဲ့နည်းပညာမှာ ဘာတိုးတက်မှုရှိသလဲဆိုတော့ ဘွဲ့လွန်သင်တန်းတွေ တက်နေတဲ့သူတွေ အတွက်ကတော့ အွန်လိုင်းပေါ်မှာ လှုပ်ရှားမှုကလေးတွေ ရှိတယ်။ လုပ်လည်း လုပ်နေကြတယ်။ သုတေသနမှာတော့ ကျနော်တို့ ဂျပန်နိုင်ငံမှာရော တခြားကမ္ဘာလုံးမှာပါ ကြုံနေရတာက သုတေသနလုပ်ငန်းတွေ နှေးသွားတာ။ ဒါပေမယ့် အဲဒီထဲမှာ မြန်မာနိုင်ငံ အတွက်က ထူးထူးဆန်းဆန်းပဲ ကြိုးစားပြီးတော့ လုပ်လာနိုင်တဲ့ အပိုင်းလေးတွေ တွေ့လာရတယ်။ ဥပမာ အနေနဲ့ ပြောရရင် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ရာဇဝင် အရှည်ဆုံး ပေါ့နော်။ သုတေသနလုပ်တဲ့ central research ဗဟိုသုတေသန စင်တာ CRO ဟာ အခုတော့ DRI (Department of Research and Innovation) လို့ခေါ်တာပေါ့နော်။ အဲဒီမှာ အပတ်စဉ်နီးပါးလောက်ပဲ အွန်လိုင်းကနေ seminar နဲ့တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲတွေ ကြိုးစားပြီးလုပ်တဲ့ အပိုင်းတွေ တွေ့ရပါတယ်။”

မေး။. ။“မြန်မာနိုင်ငံမှာက သုတေသနအတွက် ပစ္စည်းကရိယာရော ကောင်းကောင်း မပေးနိုင်ပါဘူး။ ဒီလို အနေထားမှာ ဘယ်လိုထူးထူးခြားခြားတွေများ တွေ့ရပါသလဲ။ အွန်လိုင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ပေါ့နော်။”

ဖြေ။. ။“ဟုတ်ကဲ့ခင်ဗျ။. Facility အပိုင်းနဲ့ သုတေသန ဓါတ်ခွဲခန်း အပိုင်းတွေမှာ အဲဒီလိုမျိုး အားနဲတာတွေ ရှိတဲ့အတွက်ကြောင့် အဲဒီလို အားနဲတဲ့ အပိုင်းက အခုချိန်မျိုးမှာ လုပ်လို့လည်း မရ
တဲ့ အတွက် မြန်မာနိုင်ငံသုတေသီ တွေ အတွက် ပြည်ပမှာ လုပ်တဲ့ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ seminar တွေက အခု အွန်လိုင်းမှာ အလကား နီးပါး တက်လို့ရတဲ့ အဆင့် ဖြစ်လာတယ်။ တော်တော် ကောင်းတာပေါ့နော်။ တော်တော်များများ ကြိုးစားချင်တဲ့ လူတွေအတွက်က အခွင့်ရေးတွေ chance တွေ အများကြီး ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီမှာ လိုက်ပြီးတော့ ကြိုးစားတဲ့ လူငယ်တွေ တွေ့လာရတယ်။

သုတေသန ပရောဂျက် အနေနဲ့ ပြောရရင်တော့ ဒီ ကိုဗစ် မစခင်ကတည်းကလည်း ဒီဂျပန်နိုင်ငံကနေပြီးတော့ ပုံမှန်ပြဿနာ တွေအတွက် အကူအညီပေးတဲ့ ဒီသဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ JICA ရယ်၊ နောက် ဂျပန်ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနရယ် ပေါင်းပြီးပေးတဲ့ JASTIP (Japan ASEAN Science and Technology and Innovation Platform) ဆိုတဲ့ သုတေသန ပရောဂျက်က ၅ နှစ်အတွင်းမှာ ဒေါ်လာ ၅ သန်းလောက် ပေးပါတယ်။ အဲဒီမှာ မြန်မာနိုင်ငံက တတိယမြောက် ရတဲ့အပြင်ကို ရတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကလည်း မြန်မာနိုင်ငံရဲ ငလျင် သုတေသနနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ ပထမဆုံး အကြိမ်လို့ ပြောရမလား။ အခုဆို မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ငလျင်သုတေသနလုပ်နေတဲ့ အဖွဲ့တွေ အတွက် ရလိုက်တာ။ အဲဒီတခုကတော့ တော်တော်လေး ကောင်းပါတယ်။ ပြီးတော့ အဲဒါနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ ကျနော်တို့ရဲ့ လူငယ်တွေပဲ ကြိုးစားပြီးတော့ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အပြင် မိုးလေဝဿနဲ့ ဇလဗေဒ ဦးစီးဌာနနဲ့တွဲ၊ နောက် သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေး ၊ လူမှုဝန်ထမ်း ဦးစီးဌာန တွေနဲ့ တွဲပြီးတော့ သုတေသန ပရောဂျက် လုပ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေ အစီအစဉ်လေးတွေ စလုပ်နေပါပြီ။”

မေး။. ။“တကယ်ဆို မြန်မာနိုင်ငံကလည်း ငလျင်အန္တရာယ် အရမ်းကြီးတဲ့ နိုင်ငံပါ။ ဒီတော့ အခု ဂျပန်က ပေးတဲ့ အကူအညီနဲ့ ဒီ ၂၀၂၀ ထဲမှာ ဘာသုတေသနတွေ လုပ်နိုင်ပါပြီလဲ။”

ဖြေ။. “၂၀၂၀ ထဲမှာကတော့ သူတို့ လုပ်လက်စ သုတေသနတွေပဲ ဆက်ပြီး လုပ်နိုင်မယ်လို့ထင်ပါတယ်။ အဲဒီအပိုင်းမှာလည်း ကွင်းဆင်းပြီးတော့ လုပ်တဲ့သုတေသနက မဖြစ်နိုင်တဲ့အတွက် ကြောင့်မို့လို့ နဂိုက ကောက်ထားတဲ့ data နောက်ပြီးတော့ seismometer ဆိုတဲ့ စက်နဲ့ နေရာတခုမှာ ငလျင် လှုပ်တာကို အချိန်နဲ့ လိုက်ပြီး တိုင်းတာနေတဲ့ ဒေတာတွေက. ကျနော်တို့ တက္ကသိုလ် ၊ မိုးလေဝဿနဲ့ ဇလဗေဒဦးစီးဌာန နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ငလျင် ကော်မတီတွေမှာ data က အချိန်နဲ့ အမ ျှ ဝင်နေတာတွေ ရှိတဲ့ အတွက် အဲဒီအပိုင်းတွေကို သူတို့ data analysis အချက်လက်ဆန်းစစ်ပြီးတော့ လေ့လာနေတဲ့ အပိုင်းတွေ စောင့်ကြည့်နေတဲ့ အပိုင်းတွေရှိပါတယ်။”

မေး။. ။“မြန်မာနိုင်ငံမှာက နိုင်ငံရပ်ခြားကနေ လာပြီးတော့ အထောက်အပံ့တွေနဲ့ သုတေသန လုပ်တာ များပါတယ်။ အဲဒီသုတေသနတွေ အကြောင်း သီးခြားခွဲပြောပြပေးပါ။ ဥပမာ ဘူမိသိပ္ပံနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ ထူးထူးခြားခြား ဘာများလုပ်နိုင်လဲ ပြောပြပေးပါ။”

ဖြေ။. ။“ဟုတ်ကဲ့ ဘူမိသိပ္ပံမှာက ခုနပြောခဲ့တဲ့ ငလျင်နဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်နဲ့ ပတ်သက်တာ တခု။ ဒုတိယက ကျနော်ကိုယ်တိုင်လည်း ထဲထဲဝင်ဝင်နဲ့ ပါနေတဲ့ အပိုင်းကတော့ ပင်လယ်ပိုင်းပေါ့နော်။ အဏ္ဏဝါဘူမိသိပ္ပံဆိုတဲ့ အပိုင်းမှာက ကျနော်တို့ မြေပုံထုတ်တဲ့ ဘူမိဗေဒရော သုတေသရောက ဒီကုန်းပေါ်မှာ မြေပုံထုတ်တာက အဓိက ဆိုပေမယ့် အခုဒီပင်လယ်ပိုင်း မှာ ဒီမြေပုံထုတ်ဖို့ ဆိုတဲ့ အပိုင်းကို မြန်မာ့ရေနံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဘူမိဗေဒနဲ့ သတ္တုရှာဖွေလေ့လာတဲ့ အဖွဲ့တွေ နောက် တက္ကသိုလ်တွေနဲ့ ကျနော်တို့ ဂျပန်နိုင်ငံက အေဂျင်စီတွေနဲ့ ပေါင်းပြီးတော့မှ ရှိနေပြီးသား မြေပုံတွေကို ပထမစပြီး compile ပေါ့နော် ။ စုနေတဲ့ အပိုင်းလေးတွေ လုပ်ဖြစ်ပါတယ်။

နောက် ကမ်းလွန်ရေနံ တူးဖေါ်ရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နည်းပညာ မ ျှဝေတဲ့ အပိုင်းတွေကို ဇန်နဝါရီလထဲမှာ ကျနော်တို့ ဂျပန်နိုင်ငံ အစိုးရကနေ အထောက်အပံ့ပေးဖို့လည်း သဘောတူညီချက် ရပြီးပါပြီ။ ဒါပေမယ့် ကိုရိုနာကြောင့်မို့ နှောင့်နှေးနေတဲ့ အပိုင်းလေးတွေ ရှိပါတယ်။”

နောက်တခု ဒီကိုဗစ်ကာလထဲမှာ ထူးထူးခြားခြား တွေ့လာရတဲ့ အပိုင်းက မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြောင်း ပညာ သိပ္ပွံ တက္ကသိုလ်ပါ။ အခုလိုကိုဗစ် အချိန် အတွင်းမှာကိုပဲ ကျောင်းသားသမဂ္ဂက ကျောင်းသားတွေ ကနေ ဦးစီးပြီးတော့ တက္ကသိုလ်ဌာန တွေကပါ ပါဝင်ပြီးတော့ လုပ်တာပါ။ ဒီတက္ကသိုလ်မှာ ဒီပညာရပ်တွေကို သင်ကြားပေးနေတယ်။ ဒီပညာရပ်တွေ သင်ကြားပြီးလို့ တတ်ရင် ဘယ်လို အလုပ်မျိုး ရပြီး ဘယ်လိုကမ္ဘာအထိ ခြေဆန့်နိုင်မယ် ဆိုတဲ့ အပိုင်းလေးတွေကို သူ့ သက်ဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံရှိတဲ့ လူတွေက တင်ပြတဲ့ အစီအစဉ်လေးတွေကိုလည်း တွေ့ရပါတယ်။”

မေး။. ။“အဲဒါက ရေကြောင်းပေါ့နော်။”

ဖြေ။. ။“ရေကြောင်းပါ ခင်ဗျ။ ရေကြောင်း ပညာသိပ္ပံ။ ပထဝီ က ပါပါတယ်။ နောက် ကမ်းရိုးတန်း နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဖွဲ့စည်းတာတွေ၊ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းအောင် လုပ်တဲ့ အပိုင်းတွေလည်း ပါသလို စိမ်းလန်းအောင် စီမံပေးရတာ တွေလည်း ပါပါတယ်ခင်ဗျ။”

မေး။. ။“လေကြောင်းနဲ့ အာကာသဆိုင်ရာ နည်းပညာတက္ကသိုလ်က မိတ္တီလာမှာလည်း ရှိပါတယ်။ ထူးထူးခြားခြား ဒီနှစ်အတွက် အောင်မြင်တာ ပြောပြပေးပါ။”

ဖြေ။. ။“ကျနော်က အစပိုင်းမှာ နဲနဲပါလိုက်တာလေး တခုက အဓိက ပြောချင်တာကတော့ သတင်းတွေ ထဲမှာ ပေါက်နေတာ ကတော့ ဂြိုဟ်တုပါခင်ဗျ။ ဂြိုဟ်တုကို ဒီ ဂျပန်နိုင်ငံဟော်ကိုင်းဒိုး မှာ ရှိတဲ တက္ကသိုလ်။ ဒီတက္ကသိုလ်က သူ့ရဲ့ နည်းပညာကို ဒီအာဆီယံ ကနေ တဆင့် ကမ္ဘာကို ဖြန့်ချင်နေတယ်။ ဒေါ်လာ သန်း ၄၀၀ - ၅၀၀ တန်တဲ့ ဆက်သွယ်ရေး ဂြိုဟ်တုကြီးတွေ မဟုတ်ပဲနဲ့ မိုက်ခရို စက်တလိုက် micro satellite ဆိုတဲ့ ဒီ ဒေါ်လာ ၄ - ၅ သန်းပဲ တန်ပေမယ့် အကုန်အကျ နဲတယ်။ resolution ဒီ နောက်ဆုံးပေါ် နည်းပညာကိုသုံးလို့ ရတယ်။ ပြီးရင် တခု သက်တမ်း ကုန်သွားရင်လည်း နောက်တခုကို လွယ်လွယ်ကူကူ လဲလို့ ရနိုင်တဲ့ နည်းပညာ။ အဲဒီ နည်းပညာနဲ့ တက်လာတဲ့ အပိုင်းက မိတ္တီလာက လေကြောင်းနဲ့ဆိုင်တဲ့ တက္ကသိုလ်က ပူးတွဲပြီးတော့ လာမယ့် နှစ်ထဲမှာ လွှတ်တော့မှာ ထင်တယ်။”

မေး။. ။“ဒီ ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီလထဲမှာ၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီ ဖေဖေါ်ဝါရီလထဲမှာ ဒီဂြိုဟ်တုကို လွှတ်တင်မယ်လို့ ပါမောက္ခ ချုပ်က ပြောပါတယ်။ အခု လာမယ့် ၂၀၂၁ အတွက် ရော ဘယ်လိုများ မြင်ပါသလဲ။ နိုင်ငံတကာက သိပ္ပံပညာရှင်တွေနဲ့ လက်တွဲပြီးတော့ လုပ်နေတဲ့ သူတယောက် အနေနဲ့”

ဖြေ။. ။“ဟုတ်ကဲ့။. အခု ပညာရေးဝန်ကြီး ဌာနက ဒီရက်ပိုင်း အတွင်းမှာ အကြီးအကျယ် ကြိုးစား နေတဲ့ အပိုင်း ရှိပါတယ်။. ဒီမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ပညာရေး မဟာဗျူဟာ စီမံကိန်း ဆိုပြီးတော့ ဒီ ၂၀၂၁ ဖေဖေါ်ဝါရီလ ကနေ စမှာပါ။ ၁၀ နှစ် စီမံကိန်းပေါ့နော်။ အဲဒီ စီမံကိန်းကြီး ထဲမှာ ဆိုရင် အခု ဒီ ကိုဗစ်ကာလက ခံစားခဲ့ရတဲ့ ဒုက္ခတွေကို ကျော်နိုင်ဖို့ ဆိုရင် ဒီ ဒစ်ဂျစ်တယ် infrastructure အခြေခံ အဆောက်အအုံလည်း စလုပ်မယ်။ နောက် open university ။ ဒါဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ရှိသင့်တာ ကြာလှပါပြီ။ တယ်လီဗေးရှင်းကနေပြီးတော့ လက်ချာတွေ ပေးမယ်။ ပြီးတော့ ကိုယ်ရောက်နေတဲ့ ဒေသကနေ ဘွဲ့တွေ ရအောင် ကြိုးစားပြီး ယူနိုင်မယ့် တက္ကသိုလ်တွေ စတော့မယ်။ နောက်ပြီးတော့ အမျိုးသား သုတေသန ကောင်စီ။ ဒါလည်း ရှိသင့်တာ ကြာလှပြီ။ ကောင်စီကြီးတခု centralize ပေါ့နော်။ စကော်လားရှစ် ပညာသင်ဆုတွေ ပေးမယ်။ သုတေသန research funding ထောက်ပံ့ငွေတွေ ပေးမယ်ဆိုတဲ့ စံနစ်ကလည်း အရမ်းကို လိုအပ်နေပါတယ်။ ဆိုတော့ အဲဒါမျိုးကလည်း စတင်လာတော့မယ်။ ဆိုတဲ့ အပိုင်းတွေ တော်တော်များများ ပေါ့နော်။ ပြီးရင် ဒေသဆိုင်ရာတွေမှာ သုတေသန စင်တာတွေ research and innovation center သုတေသနနဲ့ တီထွင်မှု ဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနတွေ ကို တက္ကသိုလ် တခုမှာ စင်တာ တခု ဖွင့်မယ် ဆိုတော့ အရမ်းကြီး ကောင်းမယ့် လမ်းကြောင်းတွေ တွေ့လာရတယ်လို့ပဲ ပြောချင်ပါတယ်ခင်ဗျ။ ”

ဒေါက်တာမိုးကျော်သူပါ။

XS
SM
MD
LG