သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

Acidic Deposition လို႔ ေခၚတဲ့ အက္ဆစ္ေတြ အနည္က်သလို စုေဝး က်ေရာက္တာကို အက္ဆစ္မိုး လို႔ ေခၚပါတယ္။ ဒီအက္ဆစ္မိုးရဲ့ သေဘာ သဘာဝနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး သဘာဝဝန္းက်င္ အင္ဂ်င္နီယာ ေဒၚေအးေအးၾကည္က ေျပာျပေပးမွာပါ။

“သာမန္အားျဖင့္ေတာ့ အက္ဆစ္မိုးလို႔ ေျပာၾကတယ္။ သိပၸံနည္းက် ေျပာရမယ္ ဆိုရင္ Acidic Deposition လို႔ ေခၚတယ္။ သူက မိုးရြာသလို က်တာ တင္မကေသးဘူး။ အေျခာက္လည္း က်တယ္။ အစိုလည္း က်တယ္။ ဆာလ္ဖာဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ေတြနဲ႔ ႏုိက္ထရိုဂ်င္ေအာက္ဆိုဒ္ေတြ ဟာ ေလထုထဲကို ေရာက္သြားမယ္ ဆိုရင္ အဲဒီမွာ ေရရွိတယ္။ ေအာက္ဆီဂ်င္ရွိတယ္၊ ေနာက္ ေအာက္ဆီဂ်င္ကို သံုးၿပီး ဓါတ္ျပဳလို႔ ရတဲ့ အရာေတြ ေလထုထဲမွာ ရွိတယ္။ အဲဒါေတြနဲ႔ ေပါင္းၿပီးလို႔ ရွိရင္ မ်ားျပားတဲ့ အက္ဆစ္ပါတဲ့ ျဒပ္ေပါင္းေတြ ျဖစ္လာတယ္။ တခ်ိဳ႕က ကမာၻေျမေပၚကို ေျခာက္ေသြ႔တဲ့ အသြင္ျပင္ ပံုသ႑ာန္နဲ႔ ျပန္က်လာတယ္။ တခ်ိဳ႕က စိုစြတ္တဲ့ ပံုစံက်လာတယ္။ ေျခာက္ေသြ႔တဲ့ ပံုစံနဲ႔ က်တယ္လုိ႔ ေျပာတာက အေငြ႔အေနနဲ႔ အမႈန္အေနနဲ႔ က်လာတာ။ စိုစြတ္တဲ့ အေနနဲ႔ က်တာကေတာ့ မိုးအေနနဲ႔ က်မယ္၊ ဆီးႏွင္းအေနနဲ႔ က်မယ္၊ ျမဴေတြအေနနဲ႔ က်မယ္။ ျမဴေတြမႈိင္းတာမ်ိဳးလည္း ျဖစ္မယ္။”

အက္ဆစ္မိုး နဲ႔ သဘာဝမိုးေရ ဘာကြာျခားပါသလဲ

“သဘာဝ အတုိင္းရြာတဲ့ မိုးဆိုတာက အညစ္အေၾကးေတြ မပါပဲနဲ႔ က်လာတဲ့ မိုးေရ။ မ်ားေသာအားျဖင့္က pH က ၅.၆ ရွိတယ္။ pH ဆုိတာက အရည္တခုမွာ ဟိုက္ဒရိုဂ်င္ အိုင္းရင္းေတြ Hydrogen ions ပါႏိုင္တဲ့ အတိုင္းအဆ ဘယ္ေလာက္ ရွိသလဲ ဆိုတာကို တုိင္းတဲ့ အတိုင္းအတာ သတ္မွတ္ခ်က္ ျဖစ္တယ္။ pH စေကးက ၁ ကေန ၁၄ အထိ ရွိတယ္။ အလယ္မွာ ၾကားေနျဖစ္တဲ့ pH က ၇ ။ အဲဒီေတာ့ pH က ၇ ထက္နဲလို႔ ရွိရင္ သူက အက္ဆစ္ဓါတ္ မ်ားတယ္။ pH က ၇ ထက္မ်ားလို႔ ရွိရင္ အက္ဆစ္ကနဲၿပီးေတာ့ အယ္လ္ကာလီ လို႔ေခၚတဲ့ ဓါတ္ဆားဓါတ္ေတြက မ်ားလာတယ္။ သဘာဝ မွာ မိုးေရရဲ့ pH က ၅.၆ ေလာက္ ျဖစ္ေနတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔ ၅.၆ ျဖစ္ေနသလဲ ဆိုေတာ့ သဘာဝအားျဖင့္ ေလထုထဲမွာ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ေတြ ရွိတယ္။ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ေတြက မိုးေရထဲမွာ နဲနဲပါးပါး ေပ်ာ္တဲ့ အခါက်ေတာ့ ကာဗြန္နစ္ အက္ဆစ္ ျဖစ္တယ္။ အဲဒီ ကာဗြန္နစ္ အက္ဆစ္က ေပ်ာ့တဲ့ အက္ဆစ္ျဖစ္တယ္။

ဒါျဖင့္ တကယ့္ အက္ဆစ္မိုး ဆိုတာ ဘာလဲ ဆိုေတာ့ H2SO4 လို႔ေခၚတဲ့ ဆာလ္ဖ်ဴရစ္အက္ဆစ္နဲ႔ HNO3 လို႔ေျပာတဲ့ ႏုိက္ထရစ္အက္ဆစ္ ေတြကို အက္ဆစ္မိုးလို႔ ေခၚတာပါ။ ဆာလ္ဖ်ဴရစ္ အက္ဆစ္ဆိုရင္ ဆာလ္ဖာဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္က ေလထဲ ေရာက္သြားတဲ့ အခါမွာ ေအာက္ဆီဂ်င္ရယ္ ေရရယ္ ေပါင္းၿပီးေတာ့ ဆာလ္ဖ်ဴရစ္ အက္ဆစ္ ျဖစ္တယ္။ ႏိုက္ထရိုဂ်င္ ေအာက္ဆိုဒ္ကက်ေတာ့ ေလထဲမွာ ရွိတဲ့ ေအာက္ဆီဂ်င္နဲ႔ ေပါင္းၿပီးေတာ့ ႏုိက္ထရစ္ အက္ဆစ္ ျဖစ္တယ္။ အဲဒီအက္ဆစ္ေတြက ကာဗြန္နစ္ အက္ဆစ္လိုမဟုတ္ဖူး အင္မတန္ ျပင္းတဲ့ အက္ဆစ္ေတြ ျဖစ္တယ္။ အဲဒါကို အက္ဆစ္မိုးလို႔ ေခၚၾကတယ္။ အဲဒီ ဆာလ္ဖာဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္တို႔ ႏိုက္ထရိုဂ်င္ ေအာက္ဆိုဒ္တို႔က စက္ရံုအလုပ္ရံုတို႔၊ မီးခိုးေခါင္းတုိင္တို႔ကေန ထြက္လာတာ ျဖစ္ပါတယ္။”

အက္ဆစ္မိုးဟာ လူသားေတြေၾကာင့္ ျဖစ္လာတတ္သလို သဘာဝ ျဖစ္စဥ္ေတြေၾကာင့္လည္ ေပၚလာတတ္ပါတယ္။

“မီးေတာင္ေတြ ေပါက္တဲ့ အခါမွာ မီးေတာင္ထဲက ဓါတ္ေငြ႔ေတြထဲမွာ ဟိုက္ဒရိုကလုိရစ္ အက္ဆစ္ေတြ ဘာေတြ ပါတယ္။ အဲဒီ ဟိုက္ဒရိုကလုိရစ္ က ေရနဲ႔ ေပါင္းလို႔ရွိရင္ ခုနလို အက္ဆစ္မိုး ျဖစ္မယ္။ အဲဒီေတာ့ ဟိုက္ဒရိုကလုိရစ္ အက္ဆစ္ကလည္း ျပင္းတဲ့ အက္ဆစ္ပဲ။ ဒါမ်ိဳး ျဖစ္တာမ်ိဳး အလားစကားတိုု႔ နယူးဇီလန္ တိုု႔မွာ ရွိတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ မီးေတာင္တခုု ေပါက္မယ္ ဆိုုရင္ ေရေငြ႔ေတြ ပါတယ္။ ကာဗြန္ ဒိုုင္ေအာက္ဆိုုဒ္ေတြ၊ ဆာလ္ဖာဒိုုင္ေအာက္ဆိုုဒ္ေတြ၊ ဟိုုက္ဒရိုုဂ်င္ ဆာလ္ဖိုုဒ္ေတြပါတယ္။ ကာဗြန္မိုုေနာက္ဆိုုဒ္ေတြ၊ ဟိုုက္ဒရိုုဂ်င္ ကလိုုရိုုဒ္ေတြ၊ ဟိုုက္ဒရိုုဂ်င္ ဖလိုုရိုုဒ္ေတြ ပါတယ္။ အဲဒါေတြက ေလထဲမွာ ေရေတြနဲ႔ ေပါင္းၿပီးေတာ့ အက္ဆစ္မိုုး ဆိုုၿပီးေတာ့ သဘာဝ အားျဖင့္ ျဖစ္တတ္တယ္။”

အက္ဆစ္မိုး ျဖစ္ေစတဲ့ ဓါတ္ေတြ ဘယ္လို ျပန္႔ႏွံ႔ ႏုိင္တယ္ ဆိုတာကိုၾကည့္ရေအာင္ပါ။

“ အက္ဆစ္မိုုးက ဆာလ္ဖာဒိုုင္ေအာက္ဆိုုဒ္တိုု႔ ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ ေအာက္ဆိုုဒ္တုုိ႔ထုုတ္လႊတ္ လိုုက္တဲ့ ေနရာနဲ႔ ေလစုုန္ ေလေအာက္မွာ ျဖစ္ေလ့ရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူက ဟိုုးအေဝးႀကီးကိုုလည္း သယ္ေဆာင္သြားႏိုုင္တယ္။ ဥပမာ- သဘာဝ ေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ အက္ဆစ္မိုုးပဲ။ သူက အင္ဒိုုနီးရွားမွာ ရွိတဲ့ ဂ်ာဗားနဲ႔ စူမားၾတား ၾကားမွာ သူက မီးေတာင္ တခုုေပါက္တယ္။ ၁၈၈၃ ခုုႏွစ္မွာ ေပါက္လိုုက္တာ သူက ျမဴေလးေတြ ဆိုုင္းၿပီး အစိုုင္အခဲ ေတြက ပါလာတာ သူက ၁၃ ႏွစ္ၾကာမွာ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုု နယူးေရာက္ကိုု ေရာက္လာတာပါ။ သူက အၾကာႀကီး အေဝးႀကီး သြားႏုုိင္တယ္။ အဲဒီေတာ့ အက္ဆစ္မိုုး ျပႆနာဟာ ေဒသတခုုထဲပဲ၊ ဝန္းက်င္တခုုထဲ ျဖစ္ေနတာ မဟုုတ္ဖူး။ သူက အဲဒီ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ အကုုန္ျဖစ္မွာပဲ။”

အက္ဆစ္မိုးျဖစ္ေစတဲ့ ဓါတ္ေတြထဲမွာ အႏၱရာယ္ႀကီးတဲ့ ဓါတ္ေတြပါေနပါတယ္။

“ ဆာလ္ဖာဒိုုင္ေအာက္ဆိုုဒ္က ရႈလိုုက္မိလိုု႔ရွိရင္ အသက္ရႈ လမ္းေၾကာင္းမွာ ျပႆနာေတြ ျဖစ္တယ္။ ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ ေအာက္ဆိုုဒ္ ဆိုုတာ မွာလည္း ႏိုုက္ထရစ္ေအာက္ဆိုုဒ္နဲ႔ ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ ဒိုုင္ေအာက္ဆုုိဒ္ ရွိတယ္။ ေနာက္ ႏုုိက္ထရပ္အက္ဆစ္၊ ႏုုိက္ထရစ္ အက္ဆစ္ ရွိတယ္၊ ဥပမာ ႏုုိက္ထရိုုဂ်င္ ဒိုုင္ေအာက္ဆိုုဒ္ ဆိုုရင္ သူက တကယ္လိုု႔ ရႈတာ မ်ားသြားမယ္ ဆိုုရင္ ပန္းနာ ရင္ၾကပ္ရွိတဲ့ သူဆိုုရင္ ေရာဂါ ပိုုဆိုုးလာေစႏိုုင္သလိုု ရိုုးရိုုး သာမန္လူဆိုုရင္ ေလျပြန္လမ္း ေၾကာင္းမွာ ေယာင္ရမ္းတာမ်ိဳး ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ႏိုုက္ထရိုုဂ်င္ ဒိုုင္ေအာက္ဆိုုဒ္ကိုု အခ်ိန္တိုုတိုု အတြင္း ပါဝင္တဲ့ ႏႈန္း အေတာ္မ်ားမ်ားကိုု ရႈလိုုက္မိမယ္ ဆိုုရင္ အသက္ရႈတာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ေဘးအႏၱရာယ္ ေရာက္ႏိုုင္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီဓါတ္ေငြ႔ေတြ ေလထဲ ေရာက္သြားတဲ့ အခါမွာ ေရနဲ႔ေပါင္းၿပီး အေငြ႔ေတြ ျဖစ္တယ္။ ေနာက္ အရည္ေတြ ျဖစ္တယ္။ သူက ျပန္က်လာရင္ အေျခာက္ အေနနဲ႔က်မယ္၊ အစိုု အေနနဲ႔က်မယ္။

ေျမျပင္မွာရွိေနတဲ့ သက္ရွိ သက္မဲ့ေတြ အေပၚ အက္ဆစ္မိုးရဲ့ ၾသဇာ သက္ေရာက္မႈဟာ အဓိက အခ်က္ ၂ ခ်က္ေပၚ မူတည္ေနပါတယ္။

“ ပထမက ေျမသားေတြရဲ့ ေပါင္းစပ္ ဖြဲ႔စည္း ပံုုက ဘယ္လိုုရွိေနတယ္ ဆိုုတဲ့ အေပၚမွာ မူတည္တယ္။ ေနာက္တခ်က္က ေျမသားမွာ ေအာက္ခံ ေက်ာက္သားက ဘာရွိသလဲ ဆိုုတဲ့ အေပၚမွာလည္း မူတည္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ဥပမာ ေအာက္ခံ ေက်ာက္သားက ထံုုးေက်ာက္ ျဖစ္လိုု႔ရွိရင္ သူက ကယ္လ္ဆီယံ ကာဗြန္နိတ္နဲ႔ ဖြဲ႔စည္းထားတယ္။ သူက ေဘစ့္ လိုု႔ေခၚတဲ့ အယ္လ္ကာလီဓါတ္ ဆားဓါတ္ေတြ ရွိတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ အက္ဆစ္ မိုုးရဲ့ ဒဏ္ကိုု ျပန္ၿပီး ေျပသြားေအာင္သူက ဓါတ္ျပဳႏိုုင္တယ္။ အက္ဆစ္မိုုးဒဏ္ အထိခိုုက္ဒဏ္ကိုု သက္သာေအာင္ သူက ၾကားကေန ခံေပး ႏိုုင္စြမ္း ရွိတယ္။ သူက ထံုုးေက်ာက္တိုု႔ စက်င္ေက်ာက္တိုု႔နဲ႔ လုုပ္တဲ့ ရုုပ္ထုုေတြက အက္ဆစ္မိုုး ရြာလိုုက္ရင္ ပ်က္သြားတယ္။ အဲဒါက အဲဒီေက်ာက္ေတြက အက္ဆစ္နဲ႔ ဓါတ္ျပဳလိုု႔ျဖစ္တယ္။ ဥပမာ ဂရိေတြရဲ့ ေအသင္ၿမိုု႕မွာ ရွိတဲ့ ေရွးေဟာင္း ရုုပ္ထုုေတြ၊ ေမာ္ကြန္းတိုုင္း ရုုပ္ထုုေတြ ဆိုုးဆိုုးဝါးဝါး ပ်က္စီးတာက ဆာလ္ဖာဒိုုင္ေအာက္ဆိုုဒ္ နဲ႔တကြ သူကတဆင့္ ျဖစ္လာတဲ့ ညစ္ညမ္းေစတဲ့ အရာေတြ ေၾကာင့္ ျဖစ္တာ။

တကယ္လိုု႔ အက္ဆစ္မိုုးက ဂရင္းႏုုိက္ granite - ႏွမ္းဖတ္ေက်ာက္ တိုု႔ quartz - သလင္းေက်ာက္ တိုု႔ မွာ က်ရင္။ အဲဒီေက်ာက္ေတြ ရွိတဲ့ ေျမႀကီးက အက္ဆစ္ဓါတ္ကိုု ေျဖႏိုုင္တဲ့ ေဘစ့္ ဓါတ္ေပါ့ေနာ္ အယ္လ္ကာလီ ဓါတ္နဲတယ္။ နဲတဲ့ အခါက်ေတာ့ အက္ဆစ္မိုုးေတြ က်သြားတဲ့ အခါမွာ ေျမႀကီးက ယိုုယြင္း ပ်က္စီးၿပီးေတာ့ ေျမႀကီးထဲမွာ ရွိတဲ့ အဖိုုဓါတ္ ရွိတဲ့ ion အိုုင္းယြန္းေတြျဖစ္တဲ့ ပိုုတက္ဆီယမ္တိုု႔၊ ကယ္လ္ဆီယမ္တိုု႔၊ မဂၢနီဆီယမ္ ဓါတ္ေတြက ထြက္လာတယ္။ အဲဒီ ဓါတ္ေတြက တကယ့္တကယ္ဆိုု အပင္ေတြ အဟာရအျဖစ္ သံုုးရမယ့္ ဓါတ္ေတြ။ အဲဒီ အဖိုုဓါတ္ရွိတဲ့ အိုုင္ယြန္းေတြ က ထြက္သြားၿပီးေတာ့ အဲဒီေနရာမွာ ဟိုုက္ဒရိုုဂ်င္ အိုုင္းယြန္းေတြက ေရာက္လာတယ္ အဲဒီေတာ့ သူတုုိ႔က ေျမႀကီးကေန စိမ့္ထြက္သြားတယ္။ အဲဒီေတာ့ ဒီဓါတ္ေတြကိုု အပင္က မသံုုးရေတာ့တဲ့ သေဘာရွိတယ္။

တခ်ိဳ႕က က်ေတာ့လဲ သဲကႏၱာရလိုု ေဒသမ်ိဳးဆိုု၊ ဥပမာ တရုုတ္ျပည္မွာ အဲဒီ သဲကႏၱာရေတြမွာ နဂိုုကတည္းက အမႈန္ေတြထဲမွာ ကယ္လ္ဆီယမ္ကာဗြန္နိတ္နဲ႔ တျခားျဒပ္ေပါင္းေတြပါေနတယ္။ သူတိုု႔က ေလထဲမွာ ပါေနတယ္။ အဲဒီမွာ အက္ဆစ္မိုုးရြာလိုုက္ရင္ သြား ဓါတ္ျပဳတယ္။ အဲဒီမွာ ရိုုးရိုုးမိုုးေရထဲမွာ ကာဗြန္နစ္ အက္ဆစ္ေတြက ထြက္လာေရာ၊ အဲဒီမွာ pH ေတြက မ်ားသြားတယ္။ မ်ားသြားေတာ့ ေဘစ့္ ဓါတ္ေတြက မ်ားသြားတာေပါ့။ ဘာလိုု႔လည္း ဆိုုေတာ့ အမႈန္ေတြ နဲ႔ ဓါတ္ျပဳတဲ့ ျဖစ္စဥ္ေတြေၾကာင့္ ျဖစ္သြားတာျဖစ္တယ္။”

သဘာဝ ဝန္းက်င္ အင္ဂ်င္နီယာ ေဒၚေအးေအးၾကည္ပါ။ ေနာက္တပတ္မွာေတာ့ ေရျပင္ေပၚမွာ အက္ဆစ္မိုုး ၾသဇာ သက္ေရာက္မႈ ကိုု တင္ျပေပးပါ့မယ္။

XS
SM
MD
LG