သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

မ်က္ရည္ယိုဗံုး အႏၱရာယ္


ကေလးၿမိဳ႕တြင္ ရဲကပစ္လိုက္သည့္ မ်က္ရည္ယိုဗံုးကို ေကာက္ယူေနသည့္ ဆႏၵျပသူမ်ား။ မတ္ ၂၊ ၂၀၂၁။

ဒီတပတ္ေတာ့ စစ္တပ္အာဏာသိမ္းတာကို လက္မခံပဲ လမ္းေတြေပၚဆႏၵျပေနၾကတဲ့ ျမန္မာျပည္သူေတြ ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ မ်က္ရည္ယိုဗံုး အႏၱရာယ္ကို ေျပာျပေပးမွာပါ။

မ်က္ရည္ယိုဗံုး အႏၱရာယ္
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:50 0:00
တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္


(Zawgyi/ Unicode)

Zawgyi

ဒီတပတ္ေတာ့ စစ္တပ္အာဏာသိမ္းတာကို လက္မခံပဲ လမ္းေတြေပၚဆႏၵျပေနၾကတဲ့ ျမန္မာျပည္သူေတြ ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ မ်က္ရည္ယိုဗံုး အႏၱရာယ္ကို ေျပာျပေပးမွာပါ။

အဓိကရုန္းႏွိမ္နင္းေရးမွာ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ သံုးေလ့ရွိတဲ့ မ်က္ရည္ယိုဗံုးကုိ CS လို႔ အတိုေကာက္ေခၚေလ့ရွိပါတယ္။ ဒီဓါတုပစၥည္းကို ဖန္တီးခဲ့တဲ့ သိပၸံပညာရွင္ ၂ ဦးရဲ့ နာမည္ Corson နဲ႔ Stoughton အတိုေကာက္ကို အစြဲျပဳေခၚဆိုတာပါ။ ဒီဓါတုၿဒပ္ေပါင္းက ဘယ္လိုအလုပ္လုပ္ပါသလဲ။ အေမရိကန္စစ္တပ္က သဘာဝဝန္းက်င္ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ အႀကီးအကဲ တဦးျဖစ္တဲ့ ဦးသူရေအာင္က အခုလို ရွင္းျပ ပါတယ္။

ဦးသူရေအာင္။. ။“CS က အမ်ားဆံုးသံုးတဲ့ဟာပါ။ တျခားဟာေတြလည္း ရွိေသးတယ္။ CN တို႔ CA တို႔ CR တို႔ CS ရဲ့ အရွည္နံမယ္က chlorobenzal malononitrile (C10H5ClN2) ပါ။ သူ႔ရဲ့ ဓါတုပစၥည္း ပါဝင္တာ chemical compound ေျပာမယ္ဆိုရင္ ကာဗြန္က ၁၀ခု၊ ဟိုက္ဒရိုဂ်င္ ၅ခု၊ ေနာက္ ကာဗြန္တခု I နဲ႔ ႏိုင္ထရိုဂ်င္လည္း ပါတယ္ဆိုေတာ့ ေျပာခ်င္တာက သူ႔ chemical chain ႀကီးက အရွည္ႀကီး။ အမႈန္႔ အေနမ်ိဳး၊ တခါတေလ အရည္ပံုစံမ်ိဳး။ အဲဒါမ်ိဳးကို သူက ဖိအားေပးၿပီး သံဗူးေလးထဲမွာ canister ထဲမွာ ထည့္တာမ်ိဳးကို မ်ားေသာအားျဖင့္ လုပ္တတ္တယ္။ သူ႔ရဲ့ chain က အရမ္းရွည္ေတာ့ သူ႔ကို ခါလုိက္ရံုနဲ႔ ေပ်ာက္မသြားတတ္ဖူး။

ေနာက္ သူက ပိုဆိုးတာက စိုစြတ္တဲ့ အရာမ်ားကို သူက ပို activate ပိုုျဖစ္ေစတယ္။ သူက ထိေတြ႔ရင္ ပိုၿပီးေတာ့ သူ႔ရဲ့ အစြမ္းသတၱိ ပိုျပတဲ့ အခါမွာ ေလာင္တယ္ေပါ့ေနာ္။ ပူတဲ့ဒဏ္ ပိုခံစားရတယ္။ အခုလို မတ္လ ျမန္မာျပည္မွာ ပူတဲ့ ရာသီႀကီးမွာ ေခၽြးေတြဘာေတြ ထြက္တဲ့အခါမွာ အက်ီလက္ရွည္ေတြ ဘာေတြ ဝတ္မထားရင္ စိုစြတ္တဲ့ ေနရာေတြမွာ ထိရင္ ေလာင္သလိုမ်ိဳး ပိုခံစားရတယ္။

အဲဒီအခါမွာ ပါးစပ္အကာတို႔ မ်က္လံုးအကာတို႔ မပါဘူး ဆိုရင္ ႏူးည့ံတဲ့ အာေခါင္ေလးေတြ ဘာေတြကို ပိုၿပီးေတာ့ ေလာင္ေစတယ္။ အဲဒီေတာ့ အထိခံရတဲ့ လူက လံုးဝ ခံႏိုင္ရည္ မရွိပဲနဲ႔ သူက အရမ္းကို ပူေလာင္သလို ခံစားရၿပီးေတာ့ မထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္ေတာ့ ပဲနဲ႔ ႏွာရည္ေတြ ထြက္တာတို႔၊ ဘာတို႔ျဖစ္တာေပါ့ေနာ္။ အဲဒီေတာ့ CS gas က ေျပာရင္ေတာ့ chemical chain က အရွည္ႀကီး ျဖတ္ရေတာက္ရ အရမ္းခက္တယ္။ သူက စိုစြတ္တဲ့ဟာဆို ပိုႀကိဳက္တယ္။ ပိုၿပီးေလာင္ေစတယ္။ အဲဒါက အေျခခံေပါ့ေနာ္။”

ေမး။. ။“ဒီမ်က္ရည္ယိုဗံုးေတြနဲ႔ ပစ္တဲ့အခါမွာ မ်က္ရည္ယိုဗံုးေတြကို ေရနဲ႔ ဖ်န္းၾကတယ္။ အခု စိုစြတ္ရင္ ပိုၿပီး ထိခိုက္ေစတယ္ ဆိုေတာ့ ျမန္မာျပည္မွာ ေတြ႔ေနတာက မ်က္ရည္ယို္ဗံုးနဲ႔ ပစ္ၿပီဆိုရင္ ေစာင္ေတြမွာ ေရဆြတ္တယ္။ ေရဆြတ္ၿပီးေတာ့ ဒီဗံုးေတြကို အုပ္တာတို႔၊ အေငြ႔ေတြ ေသေအာင္တို႔ လုပ္ၾကတယ္။ ဒါေတြက နည္းလမ္းမွန္ပါ့မလား။”

ဦးသူရေအာင္။. ။“ဒီမွာရွိတဲ့ CDC guideline ေပါ့ ေရာဂါကူးစက္မႈထိန္းခ်ဳပ္ေရးဌာန တို႔က လမ္းညႊန္ခ်က္ေတြ ေပးတယ္။ သူတို႔ကေတာ့ မ်က္ရည္ယိုဗံုး တို႔ဘာတို႔ ဆိုတာ လူကြဲေအာင္ လုပ္ေစတဲ့အရာဆိုေတာ့ ထြက္ေျပးဖို႔ပဲေျပာထားတာ ဆိုေတာ့ ေျပးေပါ့ေနာ္။ ဒီလိုမ်ိဳး ျပန္လုပ္တယ္ ဆိုတာက ၿပီးခဲ့တဲ့ ႏွစ္ထဲကမွ ေဟာင္ေကာင္မွာ ျပန္လုပ္တာမ်ိဳးကို ေတြ႔ဘူးတာကိုး။ သူ႔ကို ေရနဲ႔ ေလာင္းလိုက္ၿပီးေတာ့ ေသးသိမ္ေအာင္ ( အားေပ်ာ့ေအာင္) လုပ္တာတို႔ ျပန္ရိုက္ထုတ္တာ တို႔က အႏၱရာယ္ေတာ့ မ်ားတယ္။ က်ေနာ့္အသိတေယာက္ ဆိုရင္လည္း canister ဘူးကို လက္နဲ႔ကိုင္လိုက္လို႔ လက္ကိုေလာင္သြားတာတုိ႔ ဘာတို႔ ျဖစ္ခဲ့ဘူးတယ္။ အဲဒါကို တင္းနစ္ရိုက္တဲ့ ရိုက္တံနဲ႔ ျပန္ရိုက္တာမ်ိဳးလည္း က်ေနာ္ ျမင္ရတယ္ေပါ့။ အဲဒါက source လာတဲ့မ်က္ရည္ယိုဗံုးကို ဖယ္ထုတ္လိုက္တာမ်ိဳးေပါ့။ အဲဒီနည္းေတြကေတာ့ ဒီမွာ အႀကံေပး မထားဘူး။ မွားလားဆိုေတာ့ မမွားဘူး။ အသစ္ေတြ ျဖစ္ေနတာေပါ့ေနာ္။ က်ေနာ္ေျပာတဲ့ ေစာေစာက စိုစြတ္တယ္ ဆိုတာ ခႏၶာကိုယ္ အသားရည္ စိုစြတ္တာမွာ ခႏၶာကိုယ္က ပူေလာင္တဲ့ဓါတ္ ပိုခံရတာေပါ့။ ကိုယ့္မွာ ေခၽြးေပေနရင္တို႔၊ ကိုယ့္မွာ အက်ီလက္ရွည္မပါရင္တို႔၊ ကိုယ္က ပါးစပ္ေတြ မ်က္လံုးေတြကို အုပ္မထားရင္တို႔ အဲဒီလိုရွိတာေပါ့း အခ်ိန္မီ မကယ္ရင္ လုပ္မေပးႏိုင္ရင္ လူေတြက မ်က္စိကန္းသြားႏိုင္တယ္။ ေနာက္ၿပီး ပန္းနာရင္ၾကပ္ရွိတဲ့ လူတို႔ ဆို အာေခါင္ထဲမွာ ပူတာေလာင္တာ မခံႏိုင္ရင္ အသက္ပါတဲ့အထိ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္ ခင္ဗ်။”

ေမး။. ။“ဒီပစၥည္းဟာ လူစုကြဲဖို႔လုပ္တာ၊ ဒါကို ျပန္ၿပီး ခုခံဖုိ႔ မဟုတ္ဖူး။ အသံုးျပဳဖို႔ မဟုတ္ဖူး။ ဒါကို လူေတြက သံုးေနၾကတယ္။ ဒီလိုသံုးေနတဲ့အခါမွာ အႏၱရာယ္က ႀကီးတယ္ေပါ့ေနာ္။

မ်က္ရည္ယိုဗံုးေၾကာင့္ ျဖစ္လာႏုိင္တဲ့ အႏၱရာယ္ ေျပာျပေပးပါ။ ျပည့္ျပည့္စံုစံု သိရေအာင္။”

ဦးသူရေအာင္။. ။“ဟုတ္ကဲ့။ မ်က္ရည္ယိုဗံုးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ေရတိုနဲ႔ ေရရွည္ ျဖစ္ႏုိင္တဲ့ အႏၱရာယ္ဆိုၿပီး ၂ မ်ိဳးရွိတယ္။ ေရရွည္မွာေတာ့ တခ်ိဳ႕သုေတသနေတြက စံုစမ္းဆဲ ေပါ့ေနာ္။ က်န္းမာေရးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ထိခိုက္ႏုိင္တာေတြ ေပါ့ေနာ္။ ေရတိုမွာ ဘာေတြ ျဖစ္ႏိုင္လဲ ဆိုေတာ့ ခုနေျပာသလို ပူေလာင္တယ္။ ပူေလာင္ေစတာမ်ိဳး ျဖစ္ေစတာေပါ့။ ကိုယ့္ကို မီးနဲ႔တို႔ထားသလို ျဖစ္တယ္။ ၿပီးေတာ့ ေနပူႀကဲႀကဲေအာက္မွာလည္း ပိုၿပီး ခံစားရတယ္။ ကို္ယ္က အဲဒါႀကီးေလာင္ေနတဲ့ အခါ ေနက ျပင္းျပင္းႀကီး ပူေနတဲ့ အခါမွာ ဒါကို ခံစားရတာ ေပါ့ေနာ္။ ေနာက္ မ်က္လံုးေတြဘာေတြ ကန္းသြားႏုိင္တယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လည္း ဆိုေတာ့ cornea ေတြဘာေတြ မ်က္လႊာေတြက အရမ္းကို ေသး- ပါးတဲ့ဟာ ဆိုေတာ့ ဒီလို ေလာင္တဲ့အခါ blind ျဖစ္သြားႏုိင္တယ္။ ေနာက္ မ်က္လံုးေတြ ဘာေတြကို မပြတ္ဖို႔ ေျပာထားတယ္။ ဒါေပမယ့္ လူေတြ ပံုမွန္ တုန္႔ျပန္တတ္တာကေတာ့ ဒီလို ပြတ္လိုက္တာမ်ိဳးေပါ့ေနာ္။ အဲဒီလို ပြတ္တဲ့အခါ ပိုဆိုးသြားႏိုင္တာေတြ ရွိတယ္။ ဒါေတြကေတာ့ ျဖစ္ႏုိင္ေခ်ရွိတဲ့၊ ျဖစ္လည္း ျဖစ္ေနတဲ့ health effect ေတြ ေပါ့ေနာ္။”

ေမး။. ။“မ်က္ရည္ယိုဗံုးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ခုနေျပာတာ ေရတုိအတြက္ ေပါ့ေနာ္။ ေရရွည္မွေရာ ဘာေတြျဖစ္ႏုိင္သလဲ ဘာအႏၱရာယ္ေတြရွိလည္း ေျပာျပေပးပါ။”

ဦးသူရေအာင္။. ။“ေရရွည္အတြက္ကေတာ့ က်ေနာ္ေျပာခဲ့သလိုပဲ ခ်က္ခ်င္း အေငြ႔ေတြ ဘာေတြ မ်က္လံုးထဲ ဝင္တာကို မရွင္းႏိုင္ရင္ သူူက activate ျဖစ္ေနမွာပဲ။ အေျခေနပိုဆိုးတဲ့ နာသြားတဲ့ ကန္းသြားတဲ့ ဟာမ်ိဳး အထိျဖစ္သြားႏုိင္တာေပါ့ေနာ္။ ေနာက္ ပါးစပ္ထဲကို ဝင္တာမ်ိဳး ဆိုရင္လည္း အသက္ရႈလမ္းေၾကာင္း ပိတ္တာမ်ိဳးေတြ ဘာေတြ ျဖစ္ႏိုင္တာေပါ့။ ဘာလို႔လည္း ဆိုေတာ့ သူက ခၽြဲေတြဘာေတြ အရမ္းထ။ အဲဒီခၽြဲကို ျပန္ၿပီး activate ျဖစ္ၿပီးေတာ့ ပိုၿပီး သူ႔ဟာနဲ႔သူ ရႈပ္ေနၿပီးေတာ့ အပူဓါတ္ေတြက အထဲမွာ အရမ္းမ်ားၿပီးေတာ့ အက္စမာ ဘာညာ ရွိတဲ့လူမ်ိဳးဆို ေလေၾကာင္း ပိတ္သြားႏိုင္တယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ CS gas ကိုၾကာၾကာ ရႈမိထားတဲ့သူက သူ႔မွာ ရင္ၾကပ္ေရာဂါ ရွိသြားသလား။ မရွိေသးတဲ့သူက ရွိသြားသလား။ ဒီလိုမ်ိဳး စစ္ရမယ္ေပါ့ေနာ္။ မ်က္လံုးကိုလည္ ခဏခဏ စစ္ေနရမွာေပါ့ေနာ္။ သူ႔ရဲ့ အေရျပား ဘယ္လို ထိသြားသလဲ တို႔ဘာတို႔။ ဒါက ေရရွည္ က်န္းမာေရး အတြက္ ေပါ့ေနာ္။

အင္ဂလန္က သုေတသနပညာရွင္ တေယာက္က စမ္းတာ။ bio marker ေပါ့ေနာ္။ အဲဒါက လူ႔ခႏၶာကိုယ္ထဲက ေက်ာက္ကပ္တို႔ အသဲတို႔ဘာတို႔က ဒီဝင္လာတဲ့ ရႈမိတဲ့ဟာကို ျပန္ထုတ္ပစ္ရတာကိုး။ CS gas ထိၿပီးသားလူကို ဆီးစစ္တယ္။ ဆီးထဲမွာ သူက အက္ဆစ္တမ်ိဳး ျဖစ္လာေစတယ္ေပါ့ေနာ္။ အဲဒီ CS က ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ အဲဒီလိုမ်ိဳး အက္ဆစ္ေတြကို ထုတ္ႏိုင္မယ္ ဆိုရင္ ခႏၶာကိုယ္ရဲ့ အရည္နဲ႔ ေပါင္းၿပီးေတာ့ အဲဒီလိုမ်ိဳး လူကို အႏၱရာယ္ေပးႏုိင္တဲ့ အက္ဆစ္မ်ိဳး ထုတ္ႏိုင္မယ္ ဆိုရင္ ခႏၶာကိုယ္ထဲကေန သူမထြက္ရင္ေကာ ေရရွည္ က်န္းမာေရး ဘယ္လိုလည္း ဆိုတာ စံုစမ္းေနဆဲပါ။

ဒါ ကမာၻႀကီးက CS ကို အဓိကရုန္းႏွိမ္နင္းဖို႔ riot control အတြက္ အႏၱရာယ္ူမရွိဘူး safe ျဖစ္တယ္ဆိုၿပီး ထုတ္လုပ္ထားေပမယ့္ ေရရွည္ က်န္းမာေရးအတြက္ ထိခိုက္ႏုိင္တာေတြကို ရွာေနဆဲ ပဲေပါ့ေနာ္။ ေနာက္ အခုဒီ CS poison အဆိပ္ထိရင္ သူက အခုအခ်ိန္အထိ antidote အဆိပ္ေျဖေဆး ဆိုတာ မရွိေသးဘူး။”

အေမရိကန္စစ္တပ္က သဘာဝဝန္းက်င္က်န္းမာေရးတာဝန္ခံ ဦးသူရေအာင္ပါ။ ေနာက္တပတ္မွာေတာ့ မ်က္ရည္ယိုဗံုးကို ဘယ္လို ခုခံကာကြယ္ရမယ္ ဆိုတာနဲ႔ ဒီဓါတုအဆိပ္နဲ႔ ထိမိရင္ ဘာလုပ္ရမယ္ဆိုတာေတြကို ဆက္ၿပီးေျပာျပပါမယ္ ဆိုတာ တင္ျပရင္း ဒီသီတင္းပတ္အတြက္ သိပၸံနဲ႔နည္းပညာက႑ကို ဒီမွာပဲ ရပ္နားလိုက္ပါရေစ။

Unicode

ဒီတပတ်တော့ စစ်တပ်အာဏာသိမ်းတာကို လက်မခံပဲ လမ်းတွေပေါ်ဆန္ဒပြနေကြတဲ့ မြန်မာပြည်သူတွေ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ မျက်ရည်ယိုဗုံး အန္တရာယ်ကို ပြောပြပေးမှာပါ။

အဓိကရုန်းနှိမ်နင်းရေးမှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးလေ့ရှိတဲ့ မျက်ရည်ယိုဗုံးကို CS လို့ အတိုကောက်ခေါ်လေ့ရှိပါတယ်။ ဒီဓါတုပစ္စည်းကို ဖန်တီးခဲ့တဲ့ သိပ္ပံပညာရှင် ၂ ဦးရဲ့ နာမည် Corson နဲ့ Stoughton အတိုကောက်ကို အစွဲပြုခေါ်ဆိုတာပါ။ ဒီဓါတုဒြပ်ပေါင်းက ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်ပါသလဲ။ အမေရိကန်စစ်တပ်က သဘာဝဝန်းကျင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကြီးအကဲ တဦးဖြစ်တဲ့ ဦးသူရအောင်က အခုလို ရှင်းပြ ပါတယ်။

ဦးသူရအောင်။. ။“CS က အများဆုံးသုံးတဲ့ဟာပါ။ တခြားဟာတွေလည်း ရှိသေးတယ်။ CN တို့ CA တို့ CR တို့ CS ရဲ့ အရှည်နံမယ်က chlorobenzal malononitrile (C10H5ClN2) ပါ။ သူ့ရဲ့ ဓါတုပစ္စည်း ပါဝင်တာ chemical compound ပြောမယ်ဆိုရင် ကာဗွန်က ၁၀ခု၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၅ခု၊ နောက် ကာဗွန်တခု I နဲ့ နိုင်ထရိုဂျင်လည်း ပါတယ်ဆိုတော့ ပြောချင်တာက သူ့ chemical chain ကြီးက အရှည်ကြီး။ အမှုန့် အနေမျိုး၊ တခါတလေ အရည်ပုံစံမျိုး။ အဲဒါမျိုးကို သူက ဖိအားပေးပြီး သံဗူးလေးထဲမှာ canister ထဲမှာ ထည့်တာမျိုးကို များသောအားဖြင့် လုပ်တတ်တယ်။ သူ့ရဲ့ chain က အရမ်းရှည်တော့ သူ့ကို ခါလိုက်ရုံနဲ့ ပျောက်မသွားတတ်ဖူး။

နောက် သူက ပိုဆိုးတာက စိုစွတ်တဲ့ အရာများကို သူက ပို activate ပိုဖြစ်စေတယ်။ သူက ထိတွေ့ရင် ပိုပြီးတော့ သူ့ရဲ့ အစွမ်းသတ္တိ ပိုပြတဲ့ အခါမှာ လောင်တယ်ပေါ့နော်။ ပူတဲ့ဒဏ် ပိုခံစားရတယ်။ အခုလို မတ်လ မြန်မာပြည်မှာ ပူတဲ့ ရာသီကြီးမှာ ချွေးတွေဘာတွေ ထွက်တဲ့အခါမှာ အကျီလက်ရှည်တွေ ဘာတွေ ဝတ်မထားရင် စိုစွတ်တဲ့ နေရာတွေမှာ ထိရင် လောင်သလိုမျိုး ပိုခံစားရတယ်။
အဲဒီအခါမှာ ပါးစပ်အကာတို့ မျက်လုံးအကာတို့ မပါဘူး ဆိုရင် နူးညံ့တဲ့ အာခေါင်လေးတွေ ဘာတွေကို ပိုပြီးတော့ လောင်စေတယ်။ အဲဒီတော့ အထိခံရတဲ့ လူက လုံးဝ ခံနိုင်ရည် မရှိပဲနဲ့ သူက အရမ်းကို ပူလောင်သလို ခံစားရပြီးတော့ မထိန်းချုပ်နိုင်တော့ ပဲနဲ့ နှာရည်တွေ ထွက်တာတို့၊ ဘာတို့ဖြစ်တာပေါ့နော်။ အဲဒီတော့ CS gas က ပြောရင်တော့ chemical chain က အရှည်ကြီး ဖြတ်ရတောက်ရ အရမ်းခက်တယ်။ သူက စိုစွတ်တဲ့ဟာဆို ပိုကြိုက်တယ်။ ပိုပြီးလောင်စေတယ်။ အဲဒါက အခြေခံပေါ့နော်။”

မေး။. ။“ဒီမျက်ရည်ယိုဗုံးတွေနဲ့ ပစ်တဲ့အခါမှာ မျက်ရည်ယိုဗုံးတွေကို ရေနဲ့ ဖျန်းကြတယ်။ အခု စိုစွတ်ရင် ပိုပြီး ထိခိုက်စေတယ် ဆိုတော့ မြန်မာပြည်မှာ တွေ့နေတာက မျက်ရည်ယိုဗုံးနဲ့ ပစ်ပြီဆိုရင် စောင်တွေမှာ ရေဆွတ်တယ်။ ရေဆွတ်ပြီးတော့ ဒီဗုံးတွေကို အုပ်တာတို့၊ အငွေ့တွေ သေအောင်တို့ လုပ်ကြတယ်။ ဒါတွေက နည်းလမ်းမှန်ပါ့မလား။”

ဦးသူရအောင်။. ။“ဒီမှာရှိတဲ့ CDC guideline ပေါ့ ရောဂါကူးစက်မှုထိန်းချုပ်ရေးဌာန တို့က လမ်းညွှန်ချက်တွေ ပေးတယ်။ သူတို့ကတော့ မျက်ရည်ယိုဗုံး တို့ဘာတို့ ဆိုတာ လူကွဲအောင် လုပ်စေတဲ့အရာဆိုတော့ ထွက်ပြေးဖို့ပဲပြောထားတာ ဆိုတော့ ပြေးပေါ့နော်။ ဒီလိုမျိုး ပြန်လုပ်တယ် ဆိုတာက ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ်ထဲကမှ ဟောင်ကောင်မှာ ပြန်လုပ်တာမျိုးကို တွေ့ဘူးတာကိုး။ သူ့ကို ရေနဲ့ လောင်းလိုက်ပြီးတော့ သေးသိမ်အောင် ( အားပျော့အောင်) လုပ်တာတို့ ပြန်ရိုက်ထုတ်တာ တို့က အန္တရာယ်တော့ များတယ်။ ကျနော့်အသိတယောက် ဆိုရင်လည်း canister ဘူးကို လက်နဲ့ကိုင်လိုက်လို့ လက်ကိုလောင်သွားတာတို့ ဘာတို့ ဖြစ်ခဲ့ဘူးတယ်။ အဲဒါကို တင်းနစ်ရိုက်တဲ့ ရိုက်တံနဲ့ ပြန်ရိုက်တာမျိုးလည်း ကျနော် မြင်ရတယ်ပေါ့။ အဲဒါက source လာတဲ့မျက်ရည်ယိုဗုံးကို ဖယ်ထုတ်လိုက်တာမျိုးပေါ့။ အဲဒီနည်းတွေကတော့ ဒီမှာ အကြံပေး မထားဘူး။ မှားလားဆိုတော့ မမှားဘူး။ အသစ်တွေ ဖြစ်နေတာပေါ့နော်။ ကျနော်ပြောတဲ့ စောစောက စိုစွတ်တယ် ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ် အသားရည် စိုစွတ်တာမှာ ခန္ဓာကိုယ်က ပူလောင်တဲ့ဓါတ် ပိုခံရတာပေါ့။ ကိုယ့်မှာ ချွေးပေနေရင်တို့၊ ကိုယ့်မှာ အကျီလက်ရှည်မပါရင်တို့၊ ကိုယ်က ပါးစပ်တွေ မျက်လုံးတွေကို အုပ်မထားရင်တို့ အဲဒီလိုရှိတာပေါ့း အချိန်မီ မကယ်ရင် လုပ်မပေးနိုင်ရင် လူတွေက မျက်စိကန်းသွားနိုင်တယ်။ နောက်ပြီး ပန်းနာရင်ကြပ်ရှိတဲ့ လူတို့ ဆို အာခေါင်ထဲမှာ ပူတာလောင်တာ မခံနိုင်ရင် အသက်ပါတဲ့အထိ ဖြစ်နိုင်ပါတယ် ခင်ဗျ။”

မေး။. ။“ဒီပစ္စည်းဟာ လူစုကွဲဖို့လုပ်တာ၊ ဒါကို ပြန်ပြီး ခုခံဖို့ မဟုတ်ဖူး။ အသုံးပြုဖို့ မဟုတ်ဖူး။ ဒါကို လူတွေက သုံးနေကြတယ်။ ဒီလိုသုံးနေတဲ့အခါမှာ အန္တရာယ်က ကြီးတယ်ပေါ့နော်။
မျက်ရည်ယိုဗုံးကြောင့် ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် ပြောပြပေးပါ။ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သိရအောင်။”

ဦးသူရအောင်။. ။“ဟုတ်ကဲ့။ မျက်ရည်ယိုဗုံးနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ ရေတိုနဲ့ ရေရှည် ဖြစ်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ဆိုပြီး ၂ မျိုးရှိတယ်။ ရေရှည်မှာတော့ တချို့သုတေသနတွေက စုံစမ်းဆဲ ပေါ့နော်။ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ထိခိုက်နိုင်တာတွေ ပေါ့နော်။ ရေတိုမှာ ဘာတွေ ဖြစ်နိုင်လဲ ဆိုတော့ ခုနပြောသလို ပူလောင်တယ်။ ပူလောင်စေတာမျိုး ဖြစ်စေတာပေါ့။ ကိုယ့်ကို မီးနဲ့တို့ထားသလို ဖြစ်တယ်။ ပြီးတော့ နေပူကြဲကြဲအောက်မှာလည်း ပိုပြီး ခံစားရတယ်။ ကိုယ်က အဲဒါကြီးလောင်နေတဲ့ အခါ နေက ပြင်းပြင်းကြီး ပူနေတဲ့ အခါမှာ ဒါကို ခံစားရတာ ပေါ့နော်။ နောက် မျက်လုံးတွေဘာတွေ ကန်းသွားနိုင်တယ်။ ဘာဖြစ်လို့လည်း ဆိုတော့ cornea တွေဘာတွေ မျက်လွှာတွေက အရမ်းကို သေး- ပါးတဲ့ဟာ ဆိုတော့ ဒီလို လောင်တဲ့အခါ blind ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။ နောက် မျက်လုံးတွေ ဘာတွေကို မပွတ်ဖို့ ပြောထားတယ်။ ဒါပေမယ့် လူတွေ ပုံမှန် တုန့်ပြန်တတ်တာကတော့ ဒီလို ပွတ်လိုက်တာမျိုးပေါ့နော်။ အဲဒီလို ပွတ်တဲ့အခါ ပိုဆိုးသွားနိုင်တာတွေ ရှိတယ်။ ဒါတွေကတော့ ဖြစ်နိုင်ချေရှိတဲ့၊ ဖြစ်လည်း ဖြစ်နေတဲ့ health effect တွေ ပေါ့နော်။”
မေး။. ။“မျက်ရည်ယိုဗုံးနဲ့ပတ်သက်ပြီး ခုနပြောတာ ရေတိုအတွက် ပေါ့နော်။ ရေရှည်မှရော ဘာတွေဖြစ်နိုင်သလဲ ဘာအန္တရာယ်တွေရှိလည်း ပြောပြပေးပါ။”

ဦးသူရအောင်။. ။“ရေရှည်အတွက်ကတော့ ကျနော်ပြောခဲ့သလိုပဲ ချက်ချင်း အငွေ့တွေ ဘာတွေ မျက်လုံးထဲ ဝင်တာကို မရှင်းနိုင်ရင် သူူက activate ဖြစ်နေမှာပဲ။ အခြေနေပိုဆိုးတဲ့ နာသွားတဲ့ ကန်းသွားတဲ့ ဟာမျိုး အထိဖြစ်သွားနိုင်တာပေါ့နော်။ နောက် ပါးစပ်ထဲကို ဝင်တာမျိုး ဆိုရင်လည်း အသက်ရှုလမ်းကြောင်း ပိတ်တာမျိုးတွေ ဘာတွေ ဖြစ်နိုင်တာပေါ့။ ဘာလို့လည်း ဆိုတော့ သူက ချွဲတွေဘာတွေ အရမ်းထ။ အဲဒီချွဲကို ပြန်ပြီး activate ဖြစ်ပြီးတော့ ပိုပြီး သူ့ဟာနဲ့သူ ရှုပ်နေပြီးတော့ အပူဓါတ်တွေက အထဲမှာ အရမ်းများပြီးတော့ အက်စမာ ဘာညာ ရှိတဲ့လူမျိုးဆို လေကြောင်း ပိတ်သွားနိုင်တယ်။ နောက်ပြီးတော့ CS gas ကိုကြာကြာ ရှုမိထားတဲ့သူက သူ့မှာ ရင်ကြပ်ရောဂါ ရှိသွားသလား။ မရှိသေးတဲ့သူက ရှိသွားသလား။ ဒီလိုမျိုး စစ်ရမယ်ပေါ့နော်။ မျက်လုံးကိုလည် ခဏခဏ စစ်နေရမှာပေါ့နော်။ သူ့ရဲ့ အရေပြား ဘယ်လို ထိသွားသလဲ တို့ဘာတို့။ ဒါက ရေရှည် ကျန်းမာရေး အတွက် ပေါ့နော်။

အင်ဂလန်က သုတေသနပညာရှင် တယောက်က စမ်းတာ။ bio marker ပေါ့နော်။ အဲဒါက လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ကျောက်ကပ်တို့ အသဲတို့ဘာတို့က ဒီဝင်လာတဲ့ ရှုမိတဲ့ဟာကို ပြန်ထုတ်ပစ်ရတာကိုး။ CS gas ထိပြီးသားလူကို ဆီးစစ်တယ်။ ဆီးထဲမှာ သူက အက်ဆစ်တမျိုး ဖြစ်လာစေတယ်ပေါ့နော်။ အဲဒီ CS က ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အဲဒီလိုမျိုး အက်ဆစ်တွေကို ထုတ်နိုင်မယ် ဆိုရင် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အရည်နဲ့ ပေါင်းပြီးတော့ အဲဒီလိုမျိုး လူကို အန္တရာယ်ပေးနိုင်တဲ့ အက်ဆစ်မျိုး ထုတ်နိုင်မယ် ဆိုရင် ခန္ဓာကိုယ်ထဲကနေ သူမထွက်ရင်ကော ရေရှည် ကျန်းမာရေး ဘယ်လိုလည်း ဆိုတာ စုံစမ်းနေဆဲပါ။
ဒါ ကမ္ဘာကြီးက CS ကို အဓိကရုန်းနှိမ်နင်းဖို့ riot control အတွက် အန္တရာယ်ူမရှိဘူး safe ဖြစ်တယ်ဆိုပြီး ထုတ်လုပ်ထားပေမယ့် ရေရှည် ကျန်းမာရေးအတွက် ထိခိုက်နိုင်တာတွေကို ရှာနေဆဲ ပဲပေါ့နော်။ နောက် အခုဒီ CS poison အဆိပ်ထိရင် သူက အခုအချိန်အထိ antidote အဆိပ်ဖြေဆေး ဆိုတာ မရှိသေးဘူး။”

အမေရိကန်စစ်တပ်က သဘာဝဝန်းကျင်ကျန်းမာရေးတာဝန်ခံ ဦးသူရအောင်ပါ။ နောက်တပတ်မှာတော့ မျက်ရည်ယိုဗုံးကို ဘယ်လို ခုခံကာကွယ်ရမယ် ဆိုတာနဲ့ ဒီဓါတုအဆိပ်နဲ့ ထိမိရင် ဘာလုပ်ရမယ်ဆိုတာတွေကို ဆက်ပြီးပြောပြပါမယ် ဆိုတာ တင်ပြရင်း ဒီသီတင်းပတ်အတွက် သိပ္ပံနဲ့နည်းပညာကဏ္ဍကို ဒီမှာပဲ ရပ်နားလိုက်ပါရစေ။

XS
SM
MD
LG