သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ျမန္မာႏုိင္ငံဟာ သတၱဳသယံဇာတ ေပါၾကြယ္တယ္လို႔ လူတုိင္းက ေျပာပါတယ္။ တကယ္ သတၱဳ သယံဇာတ ေပါၾကြယ္တဲ့ ႏိုင္ငံ ဟုတ္ပါရဲ့လား။ သတၱဳတူးေဖၚေရးနဲ႔ ဝန္းက်င္ထိမ္းသိမ္းေရး ဆန္႔က်င္တဲ့ သဘာဝ ၂ ခုကို ဘယ္လို ထိမ္းညွိႏိုင္ ပါသလဲ။ ဘူမိေဗဒပညာရွင္ ေဒါက္တာဦးသိန္း က ေျပာျပေပးမွာပါ။

ျမန္မာ့ သယံဇာတ နဲ႔ သဘာဝ ဝန္းက်င္ပ်က္စီးမႈ
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:36 0:00
တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

“လူအမ်ား ထင္သေလာက္ကေတာ့ အလြန္မၾကြယ္ဝဘူး။ ႂကြယ္ဝတဲ့ အဆင့္ရွိတဲ့ တြင္းထြက္ေတြ ရွိတယ္။ နည္းတဲ့တြင္းထြက္ေတြလည္း ရွိတယ္။ လူဦးေရ၊ ႏိုင္ငံအရြယ္ အစားနဲ႔ဆိုရင္ အလြန္ႂကြယ္ဝတယ္လို႔ေတာ့ မဆိုႏိုင္ဘူး။ ႂကြယ္ဝတဲ့ အဆင့္ကေနၿပီး ေတာ့ အေတာ္အတန္ ႂကြယ္ဝတဲ့အဆင့္ အထိကေတာ့ ရွိပါတယ္။”

ပထမဆံုး ေက်ာက္မ်က္ေတြ ႂကြယ္ဝမႈနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ေျပာျပေပးပါဆရာ-

“အလြန္ႂကြယ္ဝ ဆိုတဲ့ အတန္းအစားထဲမွာ ပတၱျမား- နီလာ- ေက်ာက္စိမ္း ဆိုၿပီး ေပးထားပါတယ္။ အလြန္ႂကြယ္ဝ-ဆိုတဲ့ အတန္းအစားပါ။ အလြန္လည္း ႂကြယ္ဝတယ္။ ေနာက္ ေကာင္းလည္း အေကာင္းဆံုးေတြေပါ့။ ျမန္မာျပည္က ထြက္တယ္။ အဲ့ဒီ ၃ ခု ကေတာ့။”

ပတၱျမား၊ နီလာနဲ႔ ေက်ာက္စိမ္းေတြေပါ့ေနာ္။

“ဟုတ္တယ္။”

တျခား ေက်ာက္မ်က္ေတြကေရာဆရာ၊ တျခားႏုိင္ငံေတြမွာ မေတြ႔ရတဲ့ အမ်ိဳးအစားေတြ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေတြ႔တယ္။ ရွားပါး တြင္းထြက္ေတြေပါ့။

“ျမန္မာႏိုင္ငံမွာေတာ့ တျခားႏုိင္ငံေတြမွာ မေတြ႔တဲ့ ေက်ာက္မ်က္ေတြလည္း ရွိပါတယ္။ ဥပမာ ျမလို ဟာမ်ိဳးကေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ မရွိဘူးေပါ့ေလ။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ေက်ာက္ မ်က္ေတြက ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား တိုင္းျပည္ေတြမွာ ရွိတတ္ပါတယ္။

ထူးထူးျခားျခား ျမန္မာျပည္မွာ နည္းတာကေတာ့ စိန္ေပါ့။ စိန္က အနည္းအက်ဥ္း ပဲ ရွိပါတယ္။ ျမန္မာျပည္ အတြက္က။ ေနာက္ နည္းည္းရွားပါးတဲ့ ေက်ာက္မ်က္ေတြက လည္း ရွိပါတယ္။ Painite တို႔ ေနာက္ အခုပဲ လြန္ခဲ့တဲ့ ၂ ႏွစ္ေလာက္က ေတြ႔တဲ့ Kyawthuite တို႔ ဘာတို႔။ ဒါလည္း အလြန္ ရွားပါးတဲ့ ဟာေတြ၊ ျမန္မာျပည္မွာပဲ ေတြ႔တာေပါ့။”

ေနာက္သတၱဳ သယံဇာတ ထဲကေရာ ဆရာ။

“ သယံဇာတထဲမွာ တခ်ိန္တုန္းကေတာ့ ခဲ၊ ေငြ၊ သြပ္ကေတာ့ အထြက္ဆံုး တိုင္းျပည္ ထဲမွာ ပါဖူးတယ္။ ေဘာ္တြင္း ေခတ္ေကာင္းစဥ္တုန္းကေတာ့ေပါ့။ သူကေတာ့ ႂကြယ္ဝ တဲ့ အတန္းအစားထဲ ထည့္လို႔ရေသးတယ္ေပါ့။ ေနာက္ ထုတ္ထုတ္လာတဲ့ အခါ က်ေတာ့ ေဘာ္တြင္းက ေတာ္ေတာ္ ကုန္ခန္းသြားတဲ့အခါက်ေတာ့၊ အခုအခ်ိန္မွာေတာ့ - ေဘာ္ဆိုင္းမွာလည္း ေတာ္ေတာ္ ကုန္ၿပီ။ ေနာက္ ရတနာသိဂႌကလည္း ကုန္ေနတဲ့ အခါက်ေတာ့ အေတာ္အသင့္ ႂကြယ္ဝ အဆင့္ေလာက္ပဲ ျဖစ္သြားတာေပါ့။ ခဲ၊ သြပ္၊ ေငြက။ ၾကြယ္ဝ အဆင့္ကေန။

ေနာက္ ေစာေစာက ေျပာတာနဲ႔ တဆက္တည္းပဲ ေျပာရရင္ အခုေနာက္ပိုင္း ႏွစ္ ၃၀ ေလာက္အတြင္းမွာ ပတၱျမား၊ နီလာ၊ ေက်ာက္စိမ္းကို ကြပ္ကဲမွႈ မရွိဘဲနဲ႔ အလြန္အကၽြံ ထုတ္တဲ့အခါက်ေတာ့။ အလြန္ႂကြယ္ဝတဲ့ အဆင့္ကေန ၾကြယ္ဝ ဒါမွမဟုတ္ တခ်ိဳ႕ ေနရာမွာ အေတာ္အသင့္ ႂကြယ္ဝ အဆင့္ပဲ သူက က်သြားတယ္။ အလြန္ၾကြယ္ဝတဲ့ အဆင့္ မဟုတ္ျပန္ဘူး။ ပတၱျမား၊ နီလာ၊ ေက်ာက္စိမ္းက အလြန္အကၽြံထုတ္ခဲ့လို႔။ သူက ထိမ္း ထုတ္ဖို႔ လိုတာ ေပါ့ေလ။ ေနာင္လာ ေနာင္သားေတြအတြက္။”

ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ့ သယံဇာတေတြကို ဆရာတို႔ ဘူမိေဗဒအရ ဇံုေတြ ခြဲထားတာကို အၾကမ္းဖ်င္း ေျပာျပေပးပါ ဆရာ

“ဇံုေတြကေတာ ၇ ဇံုေလာက္ ရွိတာေပါ့။ လက္ဦးဆံုး ခဲ-သြပ္-ေငြဇံုက အေရွ႕ဘက္ အျခမ္းမွာေပါ့။ ရွမ္းျပည္နယ္ရဲ့ အလယ္ပိုင္း ေလာက္ကေန သြားတဲ့ ဇံုေပါ့။ အလယ္ပိုင္း ေဘာ္ဆိုင္း၊ ရတနာသိဂီၤ ေနာက္ အလားတူ ရွိတာေတြေပါ့။

ေနာက္ဇံုတခုကေတာ့ တနသၤာရီ ရိုးမကေနၿပီးေတာ့ ရွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္ အေနာက္ဖက္ နယ္စပ္တေလွ်ာက္မွာရွိတဲ့ ခဲမျဖဴ - အၿဖိဳက္နက္ဇံု၊ သူကလည္း ႂကြယ္ဝအဆင့္ေလာက္ ရွိပါတယ္။ အခုကေတာ့လည္း ထုတ္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေတြက မ်ားၿပီဆိုေတာ့ အေတာ္ အသင့္ ၾကြယ္ဝ အဆင့္ပဲ က်န္ေတာ့မွာေပါ့။

ေနာက္ဇံုတခုကေတာ့ ခေနာက္စိမ္းဇံု။ အဲဒါကေတာ့ ကယားျပည္နယ္နဲ႔ ကရင္ျပည္နယ္ တေလွ်ာက္မွာ အဓိကရွိတဲ့ ဇံုေပါ့။

ေနာက္တခုကေတာ့ ေရႊသတၱဳဇံုေပါ့။ အခု နာမည္ႀကီးၿပီးေတာ့မွာ အရမ္းလည္း ထြက္တဲ့ ရမည္းသင္း အေရွ႕က မိုးထိမိုးမိ ကေနၿပီးေတာ့ ေတာင္ဘက္ ဆင္းသြားမယ္။ ေနာက္ၿပီး မြန္ျပည္နယ္အထိ သြယ္တန္းေနတဲ့ ေရႊဇံုေပါ့။ အဲဒီ ေရႊဇံုက သပိတ္က်င္းၿမိဳ႕နယ္အထိ ဆက္ၿပီးသြားတဲ့ ဇံုေပါ့။ အမ်ားဆံုးကေတာ့ အခု ထုတ္ေနတဲ့ ရမည္းသင္း အေရွ႕ ဘက္ေပါ့။ မိုးထိမိုးမိေပါ့။

ေနာက္ဇံု တခုကေတာ့ ခရိုမိုက္ - နစ္ကယ္ဇံုေပါ့။ ဒါက ရခိုင္ရိုးမ တေလွ်ာက္။ ရခိုင္ ေျမာက္ဖက္နဲ႔ ခ်င္းေတာင္တန္း ေတာင္ဘက္ အဓိက ေနာက္ၿပီးေတာ့ တေကာင္းေတာင္ ေနရာ။ သူကက်ေတာ့ ဘူမိေဗဒ အေခၚ Ophiolite ဆိုတဲ့ ေက်ာက္ေတြနဲ႔တြဲေနတဲ့ ဟာေပါ့။ ေနာက္ ခရိုမိုက္နဲ႔ နစ္ကယ္။

ေနာက္ဆံုးကေတာ့ ေရနံနဲ႔ သဘာဝ ဓါတ္ေငြ႔ဇံု။ ဒါကေတာ့ ျမန္မာျပည္ရဲ့ အလယ္ ေၾကာမွာ ျဖစ္ေနတဲ့ ဇံုႀကီးေပါ့။ သူက ကမ္းလြန္အထိ ဆက္သြားတယ္။ အဲဒီလို ဇံုေတြေပါ့။”

သဘာဝ သယံဇာတ ေတြက ဇံုလိုက္လည္း ခြဲလို႔ရတယ္။ ေနရာ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ လည္း ရွိတယ္။ ဒါ့အျပင္ ရွာေဖြ မေတြ႔ေသးတဲ့ ေနရာေတြလည္း ရွိတာေပါ့ေနာ္။ ဒီေတြ႔ၿပီး တဲ့ ေနရာေတြကလည္း တူးေဖၚေနတာေတြ ရွိတယ္။ ဒါေတြကို တာရွည္သံုးစြဲလို႔ ရေအာင္ ဘာေတြ လုပ္သင့္ ပါလဲ ဆရာ

“ဒါေတြ တာရွည္သံုးစြဲလို႔ရေအာင္ဆိုလို႔ ရွိရင္ ေစာေစာက ပတၱျမား၊ နီလာ၊ ေက်ာက္စိမ္းရဲ့ သခၤန္းစာကို ယူရမွာေပါ့။ သူက ေစ်းကလည္း အရမ္းေကာင္းတယ္။ ဝယ္လက္ေတြကလည္း ရွိတယ္ ဆိုေတာ့၊ နင္းကန္ ထုတ္တဲ့ ဟာမ်ိဳးကို ေရွာင္ရမွာေပါ့။ သဘာဝ ဝန္းက်င္ထိမ္းသိမ္းေရးမွာ ေျပာေလ့ ရွိတဲ့အတိုင္း၊ sustainable development ေရရွည္ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈကို ထိမ္းတဲ့ ဖြြံ႔ၿဖိဳးေရးပဲ ေကာင္းတယ္ေပါ့။ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ကို အထိုက္အေလွ်ာက္ ထိမ္းရင္းနဲ႔ ထုတ္တာေတြ လည္း အႀကံဳးဝင္တယ္။ ထိမ္းၿပီးေတာ့မွာ ထုတ္မယ္။ အဲဒါဆိုရင္ ေစ်းေကာင္းလည္း ပိုရတယ္။ ေရရွည္ ေနာင္လာေနာင္သားး အတြက္လည္း က်န္တယ္ေပါ့။”

ဟုတ္ကဲ့ပါဆရာ။ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ထိမ္းသိမ္းတာနဲ႔ သတၱဳ သယံဇာတ ထုတ္တာ ဒီ ၂ ခုက ဆန္႔က်င္ဘက္ ျဖစ္ေနပါတယ္ဆရာ။ သတၱဳ သယံဇာတေတြ ထုတ္တယ္ ဆိုရင္ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ က ပ်က္စီးပါတယ္။ ဆိုေတာ့ လက္ပံေတာင္းေတာင္ လိုေနရာမ်ိဳးမွာ ေတာင္ေတြၿပိဳ ကုန္ၿပီ။ ဘာမွ မက်န္ေတာ့ဘူး။ မတူးရဘူး။ မထုတ္ရဘူး။ တဖက္က ေျပာတယ္။ တဖက္ကလည္း တူးဖို႔ ထုတ္ဖို႔ေတြ လုပ္ၾကတယ္။ ဒါနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဆရာ့ အျမင္ေျပာျပေပးပါ ဆရာ။ ဘာေတြ လုပ္သင့္ပါလဲ။

“တြင္းထြက္ သယံဇာတ ထုတ္တယ္ဆိုရင္ ပတ္ဝန္းက်င္က အနည္းနဲ႔ အမ်ားကေတာ့ ပ်က္စီးတယ္။ ဥပမာ ေရႊထုတ္တာပဲၾကည့္။ သူက ေရႊသန္႔စင္တာ တနည္းကေတာ့ ထုေထာင္း ၿပီးေတာ့ ျပဒါးနဲ႔ ဖမ္းတာ။ ျပဒါးေတြဘာေတြက လႊင့္ထြက္ၿပီး အႏၱရာယ္ ရွိတာပဲ။ ေနာက္ cyanide နဲ႔ ဖမ္းတာေပါ့။ ဒီ Cyanidation ဆိုတာကလည္း ဆိုင္ယာႏုိက္ ဓါတ္နဲ႔ ဖမ္းတာကလည္း အႏၱရာယ္ ေတာ္ေတာ္ မ်ားတယ္။ ပတ္ဝန္းက်င္ကလည္း ပ်က္စီးတာပဲ။ အဲဒါ ဆိုေတာ့ အတတ္ႏို္င္ဆံုးေပါ့၊ အနည္းဆံုး ထုတ္ ေအာင္ ထုတ္လုပ္ေရး အင္ဂ်င္နီယာေတြက သိၾကပါတယ္။ ထုတ္လုပ္တဲ့ နည္းေတြ ရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ တခုေတာ့ ရွိတယ္ ပိုေတာ့ စားရိတ္ကုန္တယ္။ အဲေတာ့ စားရိတ္ကုန္မွာကို မျမင္ပဲနဲ႔ ေရရွည္ ပတ္ဝန္းက်င္ မပ်က္စီးေအာင္ ထုတ္ေပးဖို႔ လိုတာေပါ့။

ဥပမာ လက္ပံေတာင္းလို ေနရာမ်ိဳးမွာ စာခ်ဳပ္စာတမ္း အရေတာ့ ပတ္ဝန္းက်င္ မပ်က္ စီးေအာင္ အက္ဆစ္နဲ႔ ဖ်န္းၿပီးေတာ့ ထုတ္လုပ္တဲ့ အခါမွာ ေသေသခ်ာခ်ာ၊ ေရလမ္း ေၾကာင္းတို႔၊ ေနာက္အက္ဆစ္ကို ျပန္ေျဖတာ neutralize လုပ္တာတို႔ ေသေသခ်ာခ်ာ လုပ္မယ္ ဆိုတာ ပါတယ္။ ဆိုေတာ့ အဲဒီအတိုင္း လုပ္ေပးဖုိ႔ေတာ့ လုိတာေပါ့ေလ။ ဆိုေတာ့ စစ္ေဆးဖို႔ကလည္း လိုတာေပါ့။ သတၱဳတြင္း ဥပေဒကေတာ့ အခု ျပင္ေနတယ္။ လုိက္နာ အေကာင္ထည္ ေဖၚဖို႔ပဲ။

ေနာက္က်ေတာ့ လုပ္ငန္းရွင္ေတြက သံုးသင့္တာကိုေတာ့ သံုးေပးဖို႔ပဲ။ ေနာက္ ေငြ ကလည္း ခ်န္ခ်န္ ထားရတယ္။ မိုင္း ၿပီးလို႔ ရွိရင္ ျပန္လည္ ျပဳျပင္ေပးရတယ္။ သူက ထံုးစံက စာခ်ဳပ္မွာကို ပါတယ္။ အျမတ္ေငြရဲ့ ဘယ္ေလာက္ ဘယ္ေလာက္ကို ခ်န္ ထား ရမယ္၊ တႏွစ္တႏွစ္။”

အခု ဖားကန္႔လို ေနရာမ်ိဳးမွာ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ပ်က္စီးေနတာ အတြက္ေရာ ဘယ္လို လုပ္သင့္ပါသလဲ ဆရာ

“အဓိက ပ်က္စီးတာေတြကေတာ့ ေရလမ္းေၾကာင္း ပိတ္တယ္။ လူလုပ္တဲ့ ေတာင္ေတြ ျဖစ္ေနၿပီးေတာ့ ေျမၿပိဳေတာင္ၿပိဳတာေတြ၊ ရြာေတြ လူေတြ အႏၱရာယ္ သိပ္မ်ားတဲ့အတြက္ ျပဳျပင္ေပးရမွာပဲေလ။ ေျမၿပိဳလြယ္တဲ့ ဟာမ်ိဳးတြကို ျဖန္႔ထုတ္ေပးရမယ္။ အဲဒါမ်ိဳး စသျဖင့္ေပါ့။ သူက ေငြကုန္ ေၾကးက်ေတာ့ မ်ားမွာေပါ့။ နဂိုထဲက ပါေတာ့ပါမယ္။ ဘယ္လို ျပန္လုပ္ေပးရမယ္ ဆိုတာ။ အခုထိကေတာ့ လုပ္ေပးပံု မရေသးဘူး။ ကုမၸဏီေတြက ဆက္လည္း မေပးဘူး။ ထြက္ကုန္ၿပီ။ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ကလည္း ပ်က္ၿပီး က်န္ခဲ့တယ္။ ေတာင္အလုိက္ ေတာင္အလိုက္ေတြ ေပ်ာက္ေပ်ာက္သြားတယ္။ ေနာက္ ေျမစာပံု ႀကီးေတြပဲ က်န္တယ္။ ေနာက္ ေခ်ာင္းေတြက အကုန္ပိတ္ဆို႔ ၿပီးေတာ့ ေကာကုန္ၿပီးေတာ့မွ ေရလွ်ံ ကုန္ၿပီ။ ”

ဘူမိေဗဒ ပညာရွင္ ေဒါက္တာ ဦးသိန္းပါ။

XS
SM
MD
LG