သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

သမၼတ ဦးသိန္းစိန္လက္ထက္ ရပ္ဆုိင္းထားတဲ့ ျမစ္ဆံုစီမံကိန္းကို လာမယ့္ ႏွစ္ေတြအတြင္းမွာပဲ ျပန္စႏိုင္တဲ့ အေနထားေတြရွိေနတာမို႔ ျမန္မာျပည္ေျမာက္ဖ်ား ကခ်င္ျပည္နယ္က ဧရာ၀တီျမစ္ဖ်ားခံရာ ေမခ မလိခ ျမစ္ႏွစ္သြယ္မွာ ေဆာက္လုပ္မယ့္ ေရကာတာအမ်ားအျပား ပါ၀င္တဲ့ ဒီစီမံကိန္းကို ဆက္ၿပီးလုပ္သင့္မလုပ္သင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံဘူမိသိပၸံအသင္းက အတြင္းေရးမႈး ဦးစိုးသူရထြန္းရဲ့ အျမင္ကို ၾကည့္ၾကရေအာင္ပါ။

သဘာ၀ေဘးအႏၱရာယ္ေရာ၊ သဘာဝ၀န္းက်င္ပါေလ့လာတဲ့ ပညာရွင္တေယာက္အေနနဲ႔ ၾကည့္ရရင္ေတာ့ ပထမဦးဆံုးေတာ့ အမ်ားျပည္သူက ကန္႔ကြက္ေနၾကသလိုပဲ ဒီဧရာဝတီျမစ္ရဲ့ ျမစ္ေၾကာင္းအတြက္ ထိခိုက္နစ္နာမႈေတြကေတာ့ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ စံနစ္တက် ျမစ္ေၾကာင္းတေၾကာင္းလံုးကုိ အေသးစိတ္ေလ့လာခဲ့မႈ မရွိပဲနဲ႔ ကိုယ္လိုခ်င္တဲ့ေနရာမွာ သြားၿပီးေတာ့ ဆည္ပိတ္လိုက္မယ္ ဆိုရင္၊ ဒီ့အတြက္ ေအာက္ဖက္ပိုင္း ေရေၾကာင္းေရဖိအား ေလ်ာ့နဲသြားတာေတြ။ အနည္ေတြ ေသာင္ျပဳၿပီးထြန္းတာေတြ ေနာက္တခါ ျမစ္အထက္ ျမစ္ညာနဲ႔ ျမစ္ေၾကမွာ ေရရဲ့ ဓါတုဖြဲ႔စည္းပံု ေျပာင္းလဲတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ ေရေန သတၱဝါေတြ ထိခိုက္မယ္ ဆုိတာကေတာ့ ပထမဆံုးေတြ႔ရမယ့္ ျပႆနာပါ။
ပေရာဂ်က္ေတြ အားလံုးမွာ လုပ္ၿပီဆိုရင္ environmental ဆိုတဲ့ထဲမွာ environment ပါတယ္။ ဆိုရွယ္ social လို႔ေခၚတဲ့ လူေတြရဲ့ အျမင္ေတြ ပါတယ္။ ေနာက္တခုက cultural ယဥ္ေက်းမႈ အေဆာက္အအံုေတြ ဘာေတြရွိသလဲ ဆိုၿပီးေတာ့ၾကည့္တာလည္း ပါတယ္ေပါ့။ ေနာက္တခါ ေရလႊမ္းသြားတဲ့ ေနရာမွာ ျမဳပ္သြားတဲ့ သဘာ၀ အရင္းအျမစ္ေတြေပ့ါ။ ဥပမာ ေရႊေတြ၊ ေငြေတြလို သတၱဳသိုက္ေတြ လည္း ရွိႏိုင္တာပဲေလ။ ဆိုေတာ့ အဲဒီလိုဟာမ်ိဳးေတြလည္း ပါတယ္။ ေနာက္တခါ traffic ေပါ့။ လူေတြသြားလာတာ သြားေရးလာေရးေပါ့။ အဲဒီလိုရႈေဒါင့္အမ်ိဳးစံုပါပါတယ္။ တျခားလည္း ကၽြန္ေတာ္တို႔ ဒီေနရာ ဒီေဒသကို သူတို႔က ပတ္၀န္းက်င္ ေလ့လာမႈ လုပ္တယ္ဆိုကတည္းက ကၽြန္ေတာ္တုိ႔သေဘာမက်တဲ့ အခ်က္ေတြ ေပါ့ေနာ္။ ဆိုလိုတာက လုိအပ္တဲ့ scope အားလံုးကို cover လုပ္မသြားဘူးေပါ့။

တကယ္ဆိုရင္ သဘာ၀ပါတ္၀န္းက်င္ေလ့လာမႈဆိုတာက လူသိမ်ားတဲ့ အပင္ေတြ သတၱဝါေတြ ေရေတြတင္မကပဲနဲ႔ ဒီလူအမ်ားစုရဲ့ ထင္ျမင္ခ်က္ေတြ ဒီမွာ ရွိတဲ့ တုိင္းရင္းသားေတြရဲ့ ဓေလ့ထံုးစံအရ သူတို႔တန္ဖိုးထားမႈေတြ ကေန စၿပီး ဒီ ေရွးေဟာင္းယဥ္ေက်းမႈ အေမြအႏွစ္ေတြ၊ တန္ဖိုးထားတဲ့ ေနရာေဒသေတြ၊ ရႈခင္းရႈကြက္ေတြ ဒါေတြအားလံုးပါပါတယ္။ ဆိုေတာ့ အဲဒီအပိုင္းေတြကို သူတို႔ အေသးစိတ္ ေလ့လာသြားမႈ မရွိတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ျမန္မာျပည္သူ အမ်ား ျမင္သလိုပဲ ထိခိုက္ႏိုင္စရာေတြက အမ်ားႀကီး ရွိေနတယ္ ဆိုတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။
ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ ပါတ္သက္တဲ့ သဘာဝပါတ္ဝန္းက်င္ဆိုင္ရာ ထိမ္းသိမ္းရမယ့္ အဓိကအခ်က္ အဲဒီေနရာမွာ ဘာေတြေတြ႔ပါသလဲ။
ယဥ္ေက်းမႈဆိုတာက ကၽြန္ေတာ္တို႔ သာမန္ စဥ္းစားရင္ေတာ့ ေရွးေဟာင္းအေဆာက္အအံုတို႔ ဘာတို႔လို႔ ထင္ေလာက္စရာရွိတယ္ေပါ့။ ဒါေပမယ့္လို႔ တဘက္ကက်ေတာ့ ဒီျမစ္ဆံုေဒသရဲ့ ရႈခင္းရႈကြက္ ကိုယ္တိုင္က ဒီ ကခ်င္ တုိင္းရင္းသားေတြနဲ႔ ေဒသခံ တိုင္းရင္းသားျပည္သူေတြ အင္မတန္မွ တန္ဖိုးထားတဲ့ ေနရာႀကီးတခုျဖစ္ေနတယ္ေပါ့။ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္မ်ားစြာကတည္းကပဲ ဒီကခ်င္ျပည္လို႔ သူတို႔ေဒသကို အထိမ္းအမွတ္ျပဳလိုက္ရင္ ဒါကိုပဲသူတို႔က ကိုယ္စားျပဳလို႔ သေဘာထားတဲ့ ေနရာျဖစ္ေနတယ္ေပါ့။ ဆိုေတာ့ အဲဒါကိုယ္တိုင္ကိုက ဘယ္လုိမွ မျငင္းပယ္ႏိုင္တဲ့ ကိစၥပါပဲ။ ဆိုေတာ့ ဒီေနမွာ ဒါလုပ္လို႔ ျဖစ္ကိုမျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အစားထိုးေပးလို႔မရတဲ့ ေနရာျဖစ္ေနပါတယ္။


အခုဒီ ဆိုရွယ္လို႔ေျပာတဲ့ လူမႈ၊ ယဥ္ေက်းမႈ ဆိုင္ရာသဘာဝပါတ္ဝန္းက်င္ ထိခိုက္မႈေတြအျပင္ ေတာေတာင္ေရေျမ သဘာဝဝန္းက်င္ ထိခိုက္မႈ မွာေရာ ဘာေတြရွိပါသလဲ။

ဟုတ္ကဲ့။ ပထမဆံုး အဲဒါမ်ိဳးေတြ ျဖစ္ႏုိင္ေခ်က ဘယ္မွာသြားၿပီး ေဖၚျပသလဲ ဆိုေတာ့၊ ေရလႊမ္းတဲ့ ဧရိယာ မ်ားသြားတဲ့အခါ ေဖၚျပပါတယ္။ တကယ္လို႔ျမစ္ညာမွာသာ ဒီဆည္ေတြ ေဆာက္ဖို႔ ရွိတယ္။ ေဆာက္ဖို႔လည္း အေရးတႀကီး လိုအပ္တယ္၊ စီးပြါးေရး အရလည္း သူတို႔ဘက္က ေဒသခံအတြက္ေရာ တိုင္းျပည္အတြက္ေရာ အက်ိဳးအျမတ္ရွိတယ္လို႔ စဥ္းစားမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ေရလႊမ္းတဲ့ ဧရိယာနဲလို႔ ွရိွရင္ေတာ့၊ အတန္အသင့္ သင့္ေတာ္မႈ ရွိႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အခု ျမစ္ဆံုစီမံကိန္းအတြက္ သူတို႔ျပထားတဲ့ ေနရာမွာ ေရလႊမ္းတဲ့ ဧရိယာေတြက သိပ္ကိုမ်ားလြန္းေနတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ သိရသေလာက္ကေတာ့ ျမစ္ဆံုစီမံကိန္းမွာကိုက သူ႔အထက္မွာ ဆည္ ၆ ခုေလာက္ ပါေနပါတယ္။ ေနာက္တခါ ဧရာဝတီျမစ္ကို စီးဝင္တဲ့ အဲမိုင္ခေပါ့။ ေမချမစ္ရဲ့ ျမစ္လက္တက္ ျဖစ္တဲ့ ေနာ္ခ်မ္းခ လိုမ်ိဳး တျခားျမစ္ေၾကာင္းေတြမွာလည္း သူ႔ရဲ့ ဆင့္ကဲ ဆင့္ကဲ ဆည္အငယ္ေလးေတြလည္း အမ်ားႀကီး ပါတယ္ဗ်။ ဆိုလိုတာက ကၽြန္ေတာ္တို႔ အျမင္အရဆိုရင္ ၁၀ ခုေလာက္ေတာင္ ရွိမယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။ ဆိုေတာ့ ဒီေနရာက ကၽြန္ေတာ္တို႔ အားလံုးသိတဲ့အတိုင္းပဲ အေတာ္မ်ားမ်ားဟာ မေလ့လာရေသးတဲ့ ေနရာလည္း ျဖစ္တယ္။ သစ္ေတာႀကီးေတြကလည္း အမ်ားႀကီး က်န္ေနေသးတယ္။ သစ္ေတာေတြမွာ ဒီ bio diversity ကလည္း အေရးႀကီးတဲ့ ဇီဝအရင္းအျမစ္ေတြ အမ်ားႀကီး ရွိေနပါတယ္။ ေရလႊမ္းတဲ့ ဧရိယာ က်ယ္ေလေလ၊ ဒီဟာေတြ ဆံုးရႈံးမႈက မ်ားေလေလပါ။ ဆိုေတာ့ ေရလႊမ္းတဲ့ ဧရိယာ က်ဥ္းက်ဥ္းေလးနဲ႔ စီးပြါးေရးျဖစ္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္မယ္ ဆိုရင္ေတာ့ တမ်ိဳးစဥ္းစားလို႔ ရပါတယ္။
ဒါက ကုန္းေပၚမွာ ရွိတဲ့ သဘာဝ အရင္းအျမစ္ေပါ့။ ေျမေအာက္မွာ ရွိတဲ့ သယံဇာတေတြနဲ႔ ပါတ္သက္ၿပီးေတာ့ေရာ အဲဒီေနရာမွာ အလားအလာ ဘယ္ေလာက္ ရွိပါသလဲ။ ဘယ္ေနရာမ်ိဳးေတြမွာ အဓိက ရွိႏိုင္သလဲ ေျပာျပေပးပါ။
အဲဒီျမစ္ႀကီးနားရဲ့ အထက္ပိုင္းကေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔က ႀတိဂံေဒသလို႔ ေခၚတာေပါ့ေလ။ ဒီေနရာေတြ ကိုယ္တိုင္က အားလံုးသိတဲ့ အတိုင္းပါပဲ။ ဧရာဝတီျမစ္ကမ္းတေလွ်ာက္မွာ ေရႊက်င္ၿပီးေတာ့ စီးပြါးေရးလုပ္လို႔ ရခဲ့တဲ့ေနရာပဲေလ။ ျမန္မာျပည္က အရင္တုန္းက ဒီေရႊသတၱဳမိုင္းႀကီးေတြ မေပၚခင္တုန္းက ေရႊထြက္တယ္ ဆိုရင္ အဲဒီေနရာကပဲ ထြက္ပါတယ္။ ႏံႈးေဆာင္တဲ့ အနည္ေတြထဲကေန အဲဒီျမစ္ေၾကာင္းကေန က်င္ယူၾကတာေပါ့။
ဆုိေတာ့ အဲဒါေတြက ဘာကိုညႊန္ျပသလဲ ဆိုေတာ့။ သူ႔အထက္မွာလည္း ပိုၿပီးေတာ့ ေရႊလို တန္ဖိုးႀကီးတဲ့ သတၱဳရိုင္းေတြ၊ မေဖၚထုတ္ရေသးတဲ့ ေနရာေတြ အမ်ားႀကီး ရွိေနေသးတယ္ ဆိုတာကို ျပႏုိင္ပါတယ္။
ေနာက္တခါ ဘူမိေဗဒ အေနအထားအရလည္း ဒီေနရာက Geological Structures ေတြ၊ Fault ႀကီးေတြ မ်ားတဲ့ေနရာေပါ့။ ဒီလိုေနရာေတြက ပိုၿပီးေတာ့ သယံဇာတေတြနဲ႔ တြဲဘက္ေလ့ရွိတယ္ေပါ့။ ဆိုေတာ့ အခုေရလႊမ္းတဲ့ ေနရာေတြ က်ယ္သြားေလေလ၊ သယံဇာတက ရွာေဖြေတြ႔ဖို႔ အခြင့္အလန္းက နဲသြားေလေပါ့။ Geologist နဲနဲေလာက္ကပဲ သြားႏိုင္သေလာက္ သြားၿပီးေတာ့ ေလ့လာထားတဲ့ အခ်က္ေလာက္ပဲ ရွိတယ္ေပါ့။ တကယ့္တကယ္ ႀကီးႀကီးမားမား ေလ့လာၿပီး ရွာေဖြ ေဖၚထုတ္ သြားတာ ဘာမွ မရွိေသးပါဘူး။

ဆုိေတာ့ အဓိကကေတာ့ ျမစ္ဆံုေပါ့ေနာ္။ ျမစ္ဆံုေဒသက ယဥ္ေက်းမႈဆိုင္ရာ အေမြအႏွစ္က ထိမ္းသိမ္းသင့္တယ္။ ဒီေနရာကို ထိမ္းသိမ္းၿပီးေတာ့ သူ႔ အေပၚဘက္ေတြမွာ က်န္တဲ့ေနရာေတြမွာ ဆည္ေတြ ေဆာက္ရင္ေကာ။
အဲဒါဆိုရင္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ တမ်ိဳး စဥ္းစားသင့္ပါတယ္။ တျခားဆည္ေတြ အထက္မွာ ေဆာက္မယ္ဆိုရင္ သူတို႔ေၾကာင့္ျဖစ္လာမယ့္ ပါတ္ဝန္းက်င္ထိခို္က္မႈေတြ Environmental Impact ေတြအားလံုးကို အေသးစိတ္ေလ့လာၿပီးေတာ့၊ ဥပမာ ဆယ္ခု ဆယ့္ငါးခု တြဲမစဥ္းစားပဲနဲ႔ တခုခ်င္းထပ္ၿပီးေတာ့ စဥ္းစားမယ္ ဆိုရင္ေတာ့ စဥ္းစားသင့္တဲ့ အပိုင္းေတြ ရွိပါတယ္။
အဲဒီအထက္ေဒသေတြဟာ ေျမမ်က္ႏွာျပင္ အနိမ့္အျမင့္ကိုက ေနရာ တိုတိုေလး အတြင္းမွာ အမ်ားႀကီး ကြာျခားပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ေနရာေလးေတြကက်ေတာ့ တိုက္ရိုက္ ပါတ္ဝန္းက်င္ကို ထိခိုက္မႈ အမ်ားႀကီး နဲတယ္ေပါ့။ အဲလိုမ်ိဳး ေလး စဥ္းစားႏိုင္ရင္ေတာ့လည္း ေကာင္းပါတယ္။

ငလ်င္ေၾကာေပၚမွာ က်ေနတာဆိုေတာ့ သူ႔ရဲ့ အႏၱရာယ္ ဘယ္ေလာက္ရွိသလဲ၊ ဘယ္ေလာက္ ရိုက္ခတ္ႏိုင္မလဲဆိုတာ အက်ဥ္းခ်ံဳးေလး ေျပာျပေပးပါ။
ငလ်င္အႏၱရာယ္ကလည္း အမ်ားႀကီးအေရးႀကီးတဲ့ အေၾကာင္းတခုပါပဲ။ ဒီေနရာက စစ္ကိုင္းျပတ္ေရြ႕နဲ႔လည္း အမ်ားႀကီးနီးတယ္။ သူနဲ႔ အတူ အလားတူ အသက္ရွင္လႈပ္ရွားဆဲျဖစ္တဲ့ျပတ္ေရြ႕ ေတြကလည္း အမ်ားႀကီး ရွိေနပါတယ္။ ျပတ္ေရြ႔က တေၾကာင္းထဲ မဟုတ္ပါဘူး၊ အဲဒီေတာ့ အားလံုးကလည္း ငလ်င္လႈပ္ႏႈိင္ေျခကလည္း ရွိေနပါတယ္။
အဲေတာ့ ဆိုလိုတာက မွတ္တမ္းေတြ အရကလည္း ၁၉၄၆ နဲ႔ သူ႔ထက္ ေစာတဲ့ကာလေတြမွာ လႈပ္ခဲတဲ့ ငလ်င္ေတြက ၇.၇ ေလာက္အထိ ႀကီးတဲ့ ပမာဏရွိတဲ့ ငလ်င္ႀကီးေတြ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီလိုမွတ္တမ္းေတြလည္း ရွိေနတယ္။ ဆိုေတာ့ ငလ်င္နဲ႔ ပါတ္သက္ၿပီးေတာ့ အေသးစိတ္ေလ့လာၿပီးေတာ့ မွသာ ထိုက္ထိုက္တန္တန္ လံုေလာက္တဲ့ ျပင္ဆင္မႈ ရွိမွသာ ဒါကိုလုပ္လို႔ ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
တရုတ္ႏိုင္ငံကေန ဦးစီးၿပီးေတာ့ ျမစ္ဆံုေဒသမွာ ဆည္စီမံကိန္းေတြ လုပ္ခဲ့တယ္ ဆိုေတာ့ တရုတ္ႏိုင္ငံမွာေရာ
Geologicallay အားျဖင့္ေပါ့ complex အရမ္းကို ရႈပ္ေထြးတဲ့ ေနရာမ်ိဳး ရယ္လို႔ေတာ့ မဟုတ္ဖူး။ ဒါေပမယ့္ သူတို႔ ႏိုင္ငံမွာလည္း ဆည္ေတြကို အႀကီးအက်ယ္ ေဆာက္လုပ္ခဲ့ၾကတယ္။ ဥပမာ သူတို႔ရဲ့ လွ်ိဳေျမာင္သံုးသြယ္ ဆည္ ဆိုရင္လည္း သဘာဝ ပါတ္ဝန္းက်င္ကေတာ့ အႀကီးအက်ယ္ သူတို႔ေၾကာင့္ ထိခိုက္တာျဖစ္ပါတယ္။ ဆိုေတာ့ သူတို႔ေတြ ေဆာက္ႏိုင္တယ္ ဆိုတဲ့ အရည္အခ်င္းေတာ့ ရွိေကာင္း ရွိမယ္။ ဒါေပမယ့္လို႔ အဲဒီဆည္ေတြက ေဘးအႏၱရာယ္ ကင္းရွင္းေအာင္ ဘယ္ေလာက္အထိ သဘာဝပါတ္ဝန္းက်င္ မထိခိုက္ေအာင္ ေဆာက္ႏိုင္မလဲ ဆိုတဲ့ အေထာက္အထား ခိုင္ခိုင္ခန္႔ခန္႔ မရွိပါဘူး။
ဆိုလိုတာက ကၽြန္ေတာ္တို႔က သူတို႔အတြက္ ယံုၾကည္ရေလာက္ေအာင္ လုပ္တဲ့အေျခေနမ်ိဳး မလုပ္တာေတြ႔ရပါတယ္။ သူတို႔ရဲ့ transparency ေပါ့ေလ။ ပညာရွင္ေတြကလည္း ေလ့လာ ထားတယ္။ သူတို႔လည္း လုပ္ထားပါတယ္ေပါ့။ ဒါေပမယ့္ သူတို႔ လုပ္ထားတယ္ ဆိုတာကို ကၽြန္ေတာ္တို႔ျပည္တြင္းမွာ ရွိတဲ့ ပညာရွင္ေတြ၊ အဖြဲ႔အစည္းေတြ၊ သက္ဆိုင္ရာဌာနေတြေရွ႕မွာ ရွင္းရွင္းလင္းလင္းနဲ႔ ဒါကိုစစ္ေဆးေရး ခံယူဖို႔ သင့္ပါတယ္။ ဒါမွသာ အားလံုးက ဝိုင္းၿပီးေတာ့ သူ႔အျမင္ ကိုယ့္အျမင္အရ ဖလွယ္လို႔လည္း ရမယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ဘက္ကလည္း ဒီလိုေတြျမင္ထားတာရွိတယ္။ သူတို႔ရဲ့ ေလ့လာမႈနဲ႔ သူတို႔ရဲ့ ျပင္ဆင္တဲ့ ဒီဇိုင္းေပါ့။ ျပည့္စံုလံုေလာက္မႈ ရွိလားဆိုတာ ဝို္င္းၿပီးေတာ့ ေဝဘန္ အႀကံေပးႏိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။
ဦးစိုးသူရထြန္းပါ။
XS
SM
MD
LG