သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

အာကာသထဲ အပင္စိုက္မယ္


Mizuna lettuce growing aboard the International Space Station. Image credit-NASA

အာကာသခရီးရွည္သြားၾကမယ့္ ေနာင္ေခတ္လူသားေတြ အတြက္ သူတို႔စားသံုးဖို႔ လိုတဲ့ အပင္ေတြကို ဆြဲငင္အား မရွိတဲ့ ေနရာမွာ ဘယ္လိုစိုက္ၾကမယ္ ဆိုတာကို ဒီတပတ္မွာ ေျပာျပပါရေစ။

အာကာသထဲ အပင္စိုက္မယ္
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:16 0:00
တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

အာကာသခရီးရွည္သြားၾကမယ့္ ေနာင္ေခတ္လူသားေတြ အတြက္ သူတို႔စားသံုးဖို႔ လိုတဲ့ အပင္ေတြကို ဆြဲငင္အား မရွိတဲ့ ေနရာမွာ ဘယ္လိုစိုက္ၾကမယ္ ဆိုတာကို ဒီတပတ္မွာ ေျပာျပပါရေစ။

ေျမကမာၻေပၚမွာ အပင္ေတြရွင္သန္ႀကီးထြားေစဖို႔ ေျမႀကီးလို အပင္ေပါက္ႏိုင္တဲ့ ေနရာမ်ိဳးအျပင္ တျခားအေျခခံ လိုအပ္တာေတြက ေနေရာင္ျခည္၊ ေရ၊ အဟာရဓါတ္နဲ႔ သူတုိ႔အစာအျဖစ္ စားသံုးတဲ့ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုက္ပါတဲ့ ေလပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အာကာသထဲမွာရွိတဲ့ လကမာၻနဲ႔ ဥကၠာပ်ံေတြ၊ တျခား ၿဂိဳဟ္ေတြကေတာ့ ကမာၻေျမနဲ႔ မတူတဲ့အတြက္ အပင္ေတြ ရွင္သန္ဖို႔ လိုအပ္တဲ့ အရာေတြ မရႏိုင္သလို ဒီလို ေနရာမ်ိဳးေတြမွာ အပင္ေတြရွင္သန္ဖုိ႔က မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူး။

ဒါေပမယ့္ အခုဆိုရင္ အာကာသစခန္းထဲမွာ ေရာက္ေနတဲ့ အာကာသယာဥ္မႉးဖတြ သူတို႔ ကိုယ္တိုင္ စိုက္ပ်ိဳးထားတာကို စားလို႔ရေနၿပီလို႔ အေမရိကန္အာကာသစူးစမ္းေရးအဖြဲ႔ NASA က သိပၸံပညာရွင္ ေဒါက္တာပေဒသာတင္က ေျပာပါတယ္။

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။ “အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ အာကာသစခန္းမွာ အခု လက္ရွိ ေရာက္ေနတဲ့ အာကာသယာဥ္မႉး ၆ ဦးဆိုလို႔ရွိရင္ အာကာသထဲမွာ လက္ေတြ႔စိုက္ပ်ိဳး ေနတဲ့ ဆလပ္ရြက္ အေစ့ေလးေတြ ကိုစၿပီး ပ်ဳိးၿပီးေတာ့ စစိုက္တာက စားလုိ႔ရၿပီ။ စိုက္ၿပီးတာနဲ႔ အပင္ေပါက္စား ဆိုတာမ်ိဳး မဟုတ္ပါဘူး။ သုေတသနလည္းလုပ္၊ စားလည္းစားႏုိင္ဖုိ႔ အေျခေနေရာက္ဖုိ႔ိကို ၁၉၇၀ လြန္ခဲ့တဲ့ အႏွစ္ ၄- ၅၀ ေလာက္ ကတည္းက စၿပီးေတာ့ စဥ္းစားခဲ့ၾကတာပါ။ သုေတသန အဆင့္ဆင့္ လုပ္ၾကရပါတယ္။“

အာကာသထဲ အခုလို စိုက္ပ်ိဳးႏိုင္ဖုိ႔ လုပ္ခဲ့ၾကတဲ့ သုေတသနေတြကို ၾကည့္ရေအာင္ပါ။

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။ “အပင္ေတြ အာကာသထဲမွာ စိုက္ဖို႔ဆိုရင္ အပိုလို ၁၄ ဆိုရင္ ၁၉၇၀ ေလာက္ကေပါ့ေနာ္။ ကမာၻပတ္လမ္းထဲမွာ အပင္မ်ိဳးေစ့ေပါင္း ၅၀၀ ကို အဲဒီအထဲမွာ ထင္း႐ွဴးပင္က အစ ယူသြားၿပီးေတာ့ ဒီလပတ္လမ္းေၾကာင္းထဲမွာ၊ အာကာသ ထဲမွာ တပတ္ေလာက္ ပတ္ေနၿပီးေတာ့မွာ ျပန္ယူလာၿပီး ဒီအေစ့ကို စိုက္ၿပီးေတာ့ ဘယ္လိုထူးျခားမႈ၊ ေျပာင္းလဲမႈမ်ား ျဖစ္သြားမလဲ ဆိုတာကို စေလ့လာခဲ့တာပါ။

ေနာက္ ၁၉၈၀ ေလာက္မွာဆို ဆိုဗီယက္အာကာသယာဥ္ ဆိုယုစ္ ထဲမွာ မုန္ညင္းပင္ တမ်ိဳးကို စိုက္ပ်ိဳး ၾကည့္ခဲ့ဘူးပါတယ္။ အဲဒီလိုပဲ Skylab ဆိုတဲ့ အေမရိကန္က လႊတ္ထား တဲ့ ပထမဦးဆံုး အာကာသ သုေတသန စခန္းထဲမွာ ၁၉၈၀ ေလာက္က ကမာၻ႔ဆြဲအား မရွိတဲ့ေနရာမွာ သဘာဝရဲ့ ေနေရာင္ျခည္လည္း မဟုတ္ဘူး။ ဆြဲအားလည္း မရွိတဲ့ ေနရာမွာ စပါးစိုက္ေရး သုေတသန လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္တခုက seed to seed ဆိုတဲ့ အေစ့စိုက္ၿပီး ေနာက္တေခါက္ ျပန္ၿပီး အေစ့စိုက္ရတဲ့အထိ - ဥပမာ စပါးဆိုရင္ ၃-၄ လေလာက္မွာ အေစ့ျပန္ရတယ္။ ရက္ ၁၂၀ ေလာက္ၾကာမယ္။ ဒီ့ထက္ ျမန္ေအာင္ စိုက္လို႔ မရဘူးလား၊ ေလ့လာတဲ့ seed to seed အစီအစဥ္ တခု ရွိပါတယ္။ အဲဒီမွာ အယ္လ္ဖာ- အယ္လ္ဖာ ဆိုတဲ့ အပင္ တမ်ိဳးကို ရက္ ၄၀ အတြင္းမွာ အပင္ျပန္ ေပါက္ၿပီးေတာ့ အေစ့့ျပန္ရတာေပါ့ေနာ္။ ဆိုေတာ့ ဒီ့ထက္ပို ျမန္ျမန္ထြက္ႏုိင္တဲ့ အပင္ေတြမ်ား ရၿပီလား။ ဆိုတာကို စၿပီးေတာ့ သုေတသနလုပ္ေနပါၿပီ။ ဒါလည္း တခ်ိဳ႕တဝက္ ေတာ္ေတာ္ကို ေအာင္ျမင္ေနပါၿပီ။

ေနာက္တခုက မာလကာပင္၊ သရက္ပင္လိုမ်ိဳး အပင္ႀကီးေတြမ်ား အာကာသထဲမွာ စိုက္လုိ႔ ရမလား ဆိုတဲ့ သုေတသနကိုလည္း စၿပီးႀကိဳးစားေနပါၿပီ။”

ကမာၻ႔ဆြဲအားမရွိတဲ့ေနရာမွာ အပင္စိုက္ဖို႔ ႀကိဳးစားေနတာမို႔ ကမာၻ႔ဆြဲအားရဲ့ အပင္အေပၚ သက္ေရာက္မႈကို ေလ့လာရတာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။ “၁၈၈၀ ေပါ့ေနာ္ သိပၸံပညာရွင္ Charles Darwin ဆိုတာ theory of evolution ကိုသူ စၿပီးေတာ့ေျပာခဲ့တာပါ။ သူကဆိုရင္ ေျမႀကီးကို ေစာင္း ၿပီးေတာ့ အပင္ကို စိုက္ၾကည့္လိုက္တဲ့အခါက်ေတာ့ အပင္အျမစ္ေတြက ခပ္ေစာင္း ေစာင္း ေပါက္တာကို ေလ့လာခဲ့ ပါတယ္။ ဒါက ၁၈၈၀ တုန္းက။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ၄- ၅ ဆယ္ ႏွစ္ေလာက္က စၿပီးေတာ့ ကမာၻ႔ဆြဲအား မရွိတဲ့ ေနရာမွာ အပင္စိုက္တဲ့အခါမွာ အျမစ္ေတြက ယိုင္ၿပီးေပါက္တာကို ေတြ႔ရတယ္။ ဒါကို skewing effect လို႔ေခၚပါတယ္။

မၾကာေသးခင္က အာကာသစခန္းထဲမွာ လုပ္တဲ့ သုေတသနမွာ စၿပီးေတြ႔ရမွာပါ။ အပင္ဟာ အလင္းေရာင္နဲ႔ ေျမဆီေျမလႊာ အျပင္အျမစ္မွာ ေအာက္ဆီဂ်င္ရဖို႔ ကိစၥဟာ အဓိကက်တာကို ျပန္ၿပီးေတာ့ ေလ့လာေနပါတယ္။ အပင္ေတြဟာ ကမာၻ႔ဆြဲအား မဲ့ သြားတဲ့အခါမွာ အျမစ္ရဲ့ ဆဲလ္ နံရံေတြဟာ ကမာၻ႔ဆြဲအားရွိရင္ အျမစ္ေတြက ေအာက္ ကို တည့္တည့္က်သြားတဲ့အခါ သူ႔ဆဲလ္ရဲ့ နံရံက ဆဲလ္ဗီဇနဲ႔ အခုကမာၻ႔ဆြဲအား မရွိတဲ့ အခါ စိုက္တဲ့ အပင္ေတြ အျမစ္ေတြကို ဒီမွာ ျပန္ၿပီးေတာ့ ဇီဝေဗဒ genetic expression ေလ့လာတဲ့အခါက်ေတာ့ ဆဲလ္ နံရံ ေတြရဲ့ expression က ဗီဇအေျပာင္းအလဲ ျဖစ္တာကို ေတြ႔ရပါတယ္။”

အခုလို ကမာၻ႔ဆြဲအားမရွိတဲ့ ေနရာမွာ အပင္ကို ေရေပးဖို႔ ဘယ္လို လုပ္ရမွာပါလဲ။

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။ “ကမာၻေပၚမွာ အပင္စိုက္လို႔ ေရေလာင္းလိုက္ရင္ ေရက သူ႔ဟာသူ ေအာက္ကို ကမာၻ႔ဆြဲအားေၾကာင့္ က်သြားၿပီးေတာ့ အျမစ္ေနရာအႏွံ႔က အျမစ္ဖ်ားေလးေတြအထိ ေရအႏွံ႔ေရာက္တယ္။ ဒါေပမယ့္ကမာၻ႔ဆြဲအား မရွိတဲ့ အခါက်ေတာ့ ေရက အေပၚမွာ တင္ၿပီးေတာ့ ဘယ္မွ မသြားေတာ့ဘူး။ အဲဒီေတာ့ ေရရဖို႔အတြက္က တနည္းပဲ ရွိတယ္။ အဲဒါ ရူပေဗဒအရ ဆိုရင္ capillary action လို႔ေခၚတဲ့ ေရစိမ့္ေလွ်ာက္တဲ့ သေဘာမ်ိဳးနဲ႔ ေရျပန္႔သြားတာေပါ့ေနာ္။ ဒီနည္းနဲ႔ပဲ ေရဟာ အျမစ္ေတြဆီ ေရာက္တယ္။ capillary action အတြက္ ဥပမာကို ၾကည့္ရင္ အလြန္ေသးတဲ့ ပိုက္ကေလးရဲ့ အဖ်ားကို ေရထဲ အသာေလး ႏွစ္လိုက္ရင္ မ်က္ႏွာျပင္ တင္းအားနဲ႔ molecular force ေတြေၾကာင့္ ေရက အေပၚကို တက္လာတယ္။ ေနာက္ ဥပမာ တခုက အိမ္မွာ စမ္းၾကည့္လို႔ ရပါတယ္။ စကၠဴခပ္ပြပြ ကို ေရနဲ႔ ထိလိုက္တဲ့အခါ ေရက တေျဖးေျဖး အေပၚကို စိမ့္ၿပီး တက္လာတယ္။ ေနာက္တခုက တိုက္ကို ထံုးသုတ္တဲ့အခါက်ရင္ တံမ်က္စီးကို ထံုးရည္ထဲ ႏွစ္လိုက္တဲ့အခါ ထံုးရည္ေတြ တံမ်က္စည္းတေလွ်ာက္ အေပၚကို တက္လာတယ္။ ဒါေတြကို capillary action လို႔ေခၚတယ္။ ဒီနည္းနဲ႔ပဲ အပင္ေတြက ေရကို ရၾကတယ္။”

ကမာၻ႔ဆြဲအားမရွိတဲ့ ေနရာမွာ ဘယ္လိုအပင္စိုက္ဖို႔ ႀကိဳးစားတယ္ဆိုတာကို ၾကည့္ရေအာင္ပါ။

ေဒါက္တာပေဒသာတင္။ ။ “ကၽြန္ေတာ္နဲ႔ အတူလုပ္ခဲ့တဲ့ နာဆာကေနဒီက အာကာသဌာနမွာ ေဒါက္တာဂိုင္႐ိုမာစတာဟာ ကမာၻ႔ဆြဲအားမဲ့တဲ့ အာကာသထဲမွာ စားပင္ေတြ အေၾကာင္းကို အဓိက ထားၿပီးေလ့လာခဲ့ပါတယ္။ သူ႔ရဲ့ အပင္စိုက္တဲ့ အိုးကေတာ့ ေခါင္းအံုးလိုပံုသ႑ာန္နဲ႔ တူပါတယ္။ အဲဒီအထဲမွာ သစ္ေဆြးတို႔ လႊစာတို႔ မႈန္႔ေနေအာင္ ႀကိတ္ေရာထားၿပီးေတာ့ ဓါတ္ေျမၾသဇာေတြ ထည့္ထားပါတယ္။ အေပၚေရာက္တဲ့ အခါက်ေတာ့မွ သူ႔ကို ေရျဖည့္လိုက္၊ ၃ ရက္ေလာက္ ေနၿပီးတဲ့အခါ အေစ့ေလးေတြကို စိုက္ေတာ့ အပင္ေတြ ေပါက္လာတယ္။ တပတ္ေလာက္ အၾကာမွာ trim လုပ္ရတယ္။ တပင္ထဲ က်န္ခဲ့ေအာင္ က်န္တဲ့အပင္ေတြကို သင္းသတ္ရတယ္။ ၿပီးေတာ့မွ ဒီအပင္ေတြကို ရက္ ၆၀ ေလာက္အထိ ထားလိုက္တဲ့အခါ အပြင့္ေတြ ပြင့္လာတယ္။ အသီးေတြ သီးပါတယ္။ ပန္းေတြ၊ ခရမ္းခ်ဥ္သီးတို႔ အေမႊးအႀကိဳင္ေတြေပါ့ နံနံပင္လို၊ ေနာက္ ဆလပ္ပင္တို႔ စိုက္လို႔ ရပါတယ္။

ေနာက္တနည္းက Hydroponics လို႔ေခၚတဲ့ ေရထဲမွာ စိုက္တဲ့နည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ေရကို အလံုပိတ္ၿပီးေတာ့ အသီးေတြကိုအဲဒီထဲမွာ ေရနဲ႔ ဓါတ္ေျမၾသဇာေရာျဖည့္ထားၿပီး အေစ့ေတြကို အဲဒီထဲကေနၿပီးမွ အျမစ္ေတြ တြယ္ၿပီး ေပါက္ေအာင္လုပ္တဲ့နည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီနည္းနဲ႔လည္း ၾကက္သြန္တို႔ ခရမ္းခ်ဥ္သီးတို႔ စိုက္လို႔ရပါတယ္။

ေနာက္တနည္း အာကာသထဲမွာ ထူးျခားတဲ့နည္းကေတာ့ aeroponics လို႔ေခၚပါတယ္။ ေလထဲမွာ အျမစ္ေတြ တန္းလန္းနဲ႔ စိုက္ပ်ိဳးတာမ်ိဳးပါ။ ဒီနည္းကိုေတာ့ ကၽြန္ေတာ့္႐ံုးက အဖြဲ႔တဖြဲ႔က သုေတသနလုပ္ၿပီး ကူညီေနပါတယ္။ အျမစ္ကို ေျမၾသဇာပါတဲ့ ေရမႊာေလးေတြ ျဖန္းျဖန္းေပးၿပီးေတာ့မွ အပင္ရွင္ေအာင္ လုပ္ၾကရတာပါ။”

အခုလို အာကာသမွာ စိုက္ပ်ိဳးဖို႔သုေတသနေတြလုပ္ရင္း ေျမကမာၻေပၚမွာ လက္ေတြ႔ အက်ိဳး ရွိရွိ အသံုးခ်ေနတာေတြကို ေနာက္တပတ္မွာ ဆက္ၿပီး ေျပာျပေပးပါ့မယ္လို႔ တင္ျပရင္း ဒီသီတင္းပတ္အတြက္ သိပၸံနဲ႔နည္းပညာက႑ကို ဒီမွာပဲ ရပ္နားလိုက္ပါရေစ။

XS
SM
MD
LG