သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ကခ်င္ျပည္နယ္က ဒုကၡသည္ တသိန္းခြဲေက်ာ္ အေရးေပၚအကူအညီ လိုအပ္ေန


ကခ်င္ စစ္ေျပးဒုကၡသည္ မိသားစုမ်ား

အစကတည္းက စစ္ေျပးဒုကၡသည္ေတြ ရွိေနတဲ့ ကခ်င္ျပည္နယ္မွာ စစ္အာဏာသိမ္းၿပီးေနာက္ ျပည္တြင္းဒုကၡသည္ ငါးေသာင္းေက်ာ္ တိုးလာခဲ့တဲ့အတြက္ အခုဆိုရင္ ဒုကၡသည္စုစုေပါင္း တစ္သိန္းခြဲေက်ာ္အထိ ရွိသြားၿပီလို႔ ကခ်င္အမ်ိဳးသမီးအစည္းအ႐ုံး (KWAT) က ေျပာပါတယ္။ ဒုကၡသည္ေတြ ထက္ဝက္ေက်ာ္မ်ားလာတဲ့အတြက္ အေျခခံစားနပ္ရိကၡာနဲ႔ လူသားခ်င္းစာနာမႈအကူအညီေတြ အေရးေပၚလိုအပ္ေနၾကပါတယ္။ KIO ထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမမွာေရာ အစိုးရထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမေတြၾကားက ဒုကၡသည္စခန္းေတြမွာ လုံၿခဳံေရးစိတ္မခ်ရတဲ့ အေျခအေနမွာ ဒုကၡသည္ေတြကို ႏိုင္ငံတကာအသိုင္းအဝိုင္းက ေမ့မထားဖို႔လည္း သူတို႔က တိုက္တြန္းပါတယ္။ ကခ်င္ျပည္နယ္ထဲက ဒုကၡသည္ေတြ လက္ရွိရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ အေျခအေနေတြကိုသိႏိုင္ဖို႔ (KWAT) ကခ်င္အမ်ိဳးသမီးအစည္းအ႐ုံး တြဲဖက္အတြင္းေရးမႉး San Htoi ကို ဗြီအိုေအျမန္မာပိုင္းက မဆုမြန္က ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားပါတယ္။

San Htoi ။ ။ က်မတို႔ ကခ်င္ေဒသမွာ ဒီစစ္ေျပးဒုကၡသည္ေတြက တစ္သိန္းက - ၂၀၁၁ စစ္ျပန္ျဖစ္လာကတည္းက ရွိေနတဲ့ဒုကၡသည္ေတြ ျဖစ္တယ္။ အခု စစ္အာဏာသိမ္းၿပီးတဲ့ေနာက္ပိုင္း ၂၀၂၁ ေနာက္ပိုင္းမွာ တိုးလာတာကလည္း ငါးေသာင္းအထက္ ရိွတယ္။ က်မတို႔ လက္လွမ္းမွီသေလာက္ စာရင္းအရ တိုးလာတဲ့သူေတြေရာဆိုရင္ ဒီကခ်င္ေဒသမွာ တစ္သိန္းငါးေသာင္း၊ တစ္သိန္းေျခာက္ေသာင္း ဝန္းက်င္ေလာက္အထိကို ရွိတယ္။ အရင္တုန္းကလို ကူညီႏိုင္တဲ့အေနအထားကလည္း မရွိေတာ့ အရမ္းဒုကၡ ျဖစ္တယ္ အခုအသစ္တိုးလာတဲ့ ဒုကၡသည္ကို ေျပာတာေပါ့ေနာ္။ လက္ရွိရွိေနတဲ့ ဒုကၡသည္ေတြအတြက္ကလည္း အခက္အခဲက အမ်ားႀကီးရွိတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုရင္ အာဏာသိမ္းၿပီးတဲ့ေနာက္ပိုင္းမွာ ပိုဆိုးလာတယ္။ ၂၀၁၆ NLD အစိုးရျဖစ္တုန္းကလည္း ကခ်င္ေဒသမွာ ဒုကၡသည္ေတြကို ကူညီေနတဲ့ဟာေတြကို ေလွ်ာ့ခ်ထားၿပီးသား။ အဲ့သလိုေလွ်ာ့ခ်လိုက္တဲ့အတြက္ ကခ်င္ဒုကၡသည္ေတြ အမ်ားႀကီးဒုကၡေရာက္ခဲ့တယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ ဒီအာဏာသိမ္းမႈက ျပန္ျဖစ္တယ္ဆိုေတာ့ သူတို႔ကို ကူညီတဲ့အကူအညီေတြက မရွိသေလာက္ကို ျဖစ္သြားတယ္။ အခုအေျခအေနက ပိုကိုဆိုးဝါးသြားတယ္ အခုေလာေလာဆယ္ ဒီႏိုင္ငံေရးအေျခအေနမွာ ကိုယ့္ရဲ႕ေဒသကိုျပန္ဖို႔ တာဆူေနေပမဲ့ ျပန္ဖို႔မေရရာတဲ့ အေျခအေနမွာ Camp ထဲမွာ ဒုကၡေတြက အမ်ားႀကီးရွိေနပါတယ္ရွင့္။

မဆုမြန္ ။ ။ အရင္တုန္းကဆိုရင္ KIO/KIA ထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမမွာရွိတဲ့ ကခ်င္စစ္ေျပး ဒုကၡသည္စခန္းဆိုၿပီး ရွိတယ္။ ေနာက္ အစိုးရထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမထဲမွာရွိတဲ့ ကခ်င္စစ္ေျပးဒုကၡသည္စခန္းဆိုၿပီး ရွိခဲ့တယ္ေပါ့ေနာ္။ အခုလက္ရွိ စစ္အာဏာသိမ္းထားတဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ေျမာက္ပိုင္း ကခ်င္ျပည္နယ္ထဲမွာ ဒုကၡသည္စခန္းေတြထဲမွာ ရွိေနတဲ့ ဒုကၡသည္ေတြေပါ့။ အထူးသျဖင့္ ကခ်င္ျပည္သူေတြရဲ႕ အဓိက လုံၿခဳံေရးအေျခအေန အေနအထားကေရာ ဘယ္ေလာက္အထိမွ အခက္အခဲေတြ ရွိၾကလဲ။ သူတို႔အတြက္ စားနပ္ရိကၡာပိုင္းမွာလည္း အခက္အခဲရွိသလို သူတို႔အတြက္ လုံၿခံဳေရးအေနအထားကေရာ ဘယ့္ေလာက္အထိ စိန္ေခၚမႈေတြရွိေနပါလဲရွင့္။

San Htoi ။ ။ လုံၿခဳံေရးကေတာ့ အရင္ကတည္းကကို စိုးရိမ္ရတဲ့အေျခအေန ျဖစ္တယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ စစ္ေျမျပင္မွာရွိေနၾကရတဲ့ ဒုကၡသည္ေတြလိုကို ျဖစ္ေနတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုရင္ စစ္တိုက္ၾကတဲ့အခါ ေျမျပင္စစ္ကိုပဲ သုံးတာမဟုတ္ဘူးေလ။ ေဝဟင္ကေန ေလယာဥ္နဲ႔ဗုံးႀကဲတာလိုမ်ိဳး ေဝဟင္စစ္ဆင္ေရး လုပ္တာမ်ိဳး ရွိတယ္။ ဒီဟာက အခ်ိန္မေ႐ြး ဒုကၡသည္စခန္းေတြထဲကမွာ KIO-KIA ထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမေတြထဲက ဒုကၡသည္စခန္းေတြထဲ အခ်ိန္မေ႐ြး က်ႏိုင္တယ္။ က်ခဲ့ဖူးတဲ့အေတြ႔အႀကဳံလည္း ရွိခဲ့တယ္ေပါ့။ ၂၀၁၇-၂၀၁၈ ေလာက္တုန္းက လိုင္ဇာဘက္က ဒုကၡသည္စခန္းထဲမွာ က်ခဲ့ၿပီး လူေတြ ဒဏ္ရာေတြရခဲ့တဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြလည္း ျဖစ္ခဲ့ဖူးတယ္။ ဆိုေတာ့ လုံၿခံဳေရးက စားဝတ္ေနေရးအတြက္တင္မဟုတ္ က်န္းမာေရးအတြက္တင္ မဟုတ္ဘူး ဒီအသက္အႏၲရာယ္ လံုၿခံဳေရးကလည္း အၿမဲတမ္း ၿခိမ္းေျခာက္မႈကေတာ့ ရွိေနပါတယ္။

မဆုမြန္ ။ ။ ဟုတ္ကဲ့ရွင့္။ ေနာက္တခုက အရင္ NLD အစိုးရလက္ထက္တုန္းက KBC ကခ်င္ႏွစ္ျခင္းခရစ္ယာန္အဖြဲ႔ခ်ဳပ္က ဆရာေတာ္ ခလမ္ဆြမ္ေဆာင္ေတြပါ ပါတယ္ေပါ့ေနာ္။ ကခ်င္ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႔ ေတြ႔ဆုံညႇိႏႈိင္းၿပီး ကခ်င္ဒုကၡသည္ေတြတခ်ိဳ႕ကို ေနရပ္ျပန္ပို႔ဖို႔ အစီအစဥ္ေတြ ရွိခဲ့တယ္။ အဲ့ဒီ့ လက္ရွိလုပ္ထားခဲ့တဲ့ အေနအထားေတြကေရာ ဒုကၡသည္ေတြျပန္ႏိုင္ဖို႔ လုံၿခဳံစိတ္ခ်ရတဲ့ အေနအထားရွိေနၿပီလား။ ေနာက္ မိုင္းရွင္းဖို႔ ျပႆနာေတြကလည္း ရွိေနေသးတယ္ဆိုေတာ့ အခုလက္ရွိအေနအထားက သူတို႔ေနရပ္ရင္းကို ျပန္ဖို႔အစီအစဥ္ေတြက အဆင္ေျပႏိုင္ပါ့မလားရွင့္။

San Htoi ။ ။ ဟုတ္တယ္ ေနရပ္ျပန္ေရးအတြက္ကိုေတာ့ KBC ကခ်င္အဖြဲ႕အစည္းေတြကေန စီစဥ္ေနတာေတြေတာ့ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ က်မတို႔ရဲ႕ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕လက္ရွိႏိုင္ငံေရး အေျခအေန စစ္ေရးအေျခအေနအရ ျပန္ဖို႔အတြက္က ဒုကၡေတြ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ အခုနကေျပာသလို Landmine ကိစၥကလည္း ျပႆနာအမ်ားႀကီး ရွိတယ္။ Landmine ေတြေၾကာင့္ လူ႔အသက္ေတြ ေသခဲ့ရတာ က်မတို႔ KWAT က Documentary လုပ္ခဲ့တယ္။ တခ်ိဳ႕ျပန္ၾကတယ္။ ႀကိဳးစားၿပီး ျပန္ၾကတဲ့အခ်ိန္မွာ ၂၀၁၀-၂၀၂၁ ၾကားထဲမွာ Landmine က ျပႆနာေတြျဖစ္တယ္။ ေနာက္ အဲ့ဒီ့ေနရာေတြမွာ စစ္တပ္ရဲ႕ Military Base ေတြ ရွိတယ္။ ဆိုေတာ့ အခ်ိန္မေ႐ြး စစ္ျပန္ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ေနရာေတြ ျဖစ္တယ္ အၿမဲတမ္း စစ္ေရးတင္းမာေနတဲ့ ေဒသေတြ ျဖစ္တယ္ဆိုေတာ့ ျပန္ဖို႔အတြက္က လူတကာက ကိုယ့္အိမ္ကိုယ္ျပန္ခ်င္ၾကတာခ်ည္းပါပဲ ဒါေပမဲ့ ႏိုင္ငံေရးအေျခအေနအရ စစ္ေရးအေျခအေနအရ အမ်ားႀကီး အခက္အခဲေတြၾကားထဲမွာေတာ့ အခုလက္ရွိက တခ်ိဳ႕ဘာသာေရးအဖြဲ႔အစည္းေတြရဲ႕ အစီအစဥ္အရ ျပန္ေနၾကတာေတာ့ ရွိတယ္။ သို႔ေသာ္ ေနာက္ဆက္တြဲျပႆနာေတြ Landmine ေတြ စားဝတ္ေနေရးကိစၥေတြေတာ့ ေတာက္ေလွ်ာက္ရိွေနၾကတာကို က်မတို႔သြားေတြ႔ရတယ္။

မဆုမြန္။ ။ ဟုတ္ကဲ့ ဆိုေတာ့ ဆရာမေျပာျပသလို ပထမ ဒုကၡသည္က တစ္သိန္း ရွိတယ္။ ေနာက္ စစ္အာဏာသိမ္းၿပီးေနာက္ပိုင္းမွာ ငါးေသာင္းေက်ာ္ ရွိလာတယ္ဆိုေတာ့ စုစုေပါင္းက တစ္သိန္းခြဲ ရွိလာတယ္ေပါ့ေနာ္။ IDP ေတြ ဒုကၡသည္ေတြက။ ဆိုေတာ့ အခုပုံစံအတိုင္းဆို ျပန္ဖို႔ကလည္း အဆင္မေျပေသးဘူး။ အခုလက္ရွိမွာ တခ်ိဳ႕ က်မေလ့လာမိသေလာက္ ကခ်င္ဒုကၡသည္ ျပည္သူေတြကပဲ သူတိုအတြက္ ကိုယ္ပိုင္ဝင္ေငြရလာႏိုင္မယ့္ လက္မႈပစၥည္းေလးေတြ လုပ္ေရာင္းခ်ၿပီး သူတို႔အတြက္ စားနပ္ရိကၡာေတြကို ကိုယ့္ဘာသာကိုယ္ ရွာေဖြစားေသာက္တာလိုမ်ိဳးလို ဘယ္လိုအစီအစဥ္ေတြနဲ႔ သူတို႔ဘာေတြ လုပ္ေနၾကတာရွိလဲ နည္းနည္းရွင္းျပေပးပါဦး။

San Htoi ။ ။ ဟုတ္ကဲ့ အဓိကကေတာ့ စစ္ျဖစ္ေနတဲ့ က်မတို႔ ကခ်င္ေဒသ တေၾကာ့ျပန္စစ္ပြဲေတြ ျဖစ္လာတဲ့ေနာက္ပိုင္း ကခ်င္ဒုကၡသည္ေတြ အမ်ားႀကီးျဖစ္လာတဲ့အခ်ိန္ ႏိုင္ငံတကာရဲ႕အကူအညီက အစိုးရထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမေတြမွာေတာ့ အကူအညီေတြ ရေကာင္းရႏိုင္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒုကၡသည္အမ်ားစုရွိေနတဲ့ KIO Control ဧရိယာမွာေတာ့ ႏိုင္ငံတကာမွာ ရွိတဲ့ကခ်င္အဖြဲ႕အစည္းေတြ၊ ေနာက္ ျမန္မာႏိုင္ငံက အဖြဲ႔အစည္းေတြ ဝိုင္းၿပီးကူညီေထာက္ပံ့တာနဲ႔ ရပ္တည္ေနၾကတယ္ ေနာက္ လက္မႈလုပ္ငန္းေလးေတြနဲ႔လည္း လုပ္ကိုင္ရပ္တည္ေနၾကတာရွိတယ္။ ဒုကၡသည္ေတြအတြက္ အေသးစားဝင္ေငြေလးေတြ Small Income ေတြ ရလာဖို႔ အဖြဲ႔အစည္းေတြကေတာ့ ႀကိဳးစားၿပီးမွ သင္ေပးတာတို႔ ပံ့ပိုးေပးတာမ်ိဳးေတြ တဘက္တလမ္းကေန မိသားစုရဲ႕စားဝတ္ေနေရးကို ေျဖရွင္းလုပ္ေနၾကတာေတြ ရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဆက္ၿပီးေတာ့ အကူအညီေတြ အမ်ားႀကီးဆက္ေပးဖို႔လည္း လိုအပ္ေနေသးပါတယ္ရွင့္။

မဆုမြန္ ။ ။ ဟုတ္ကဲ့ရွင့္ ဆိုေတာ့ ကခ်င္အမ်ိဳးသမီးအစည္းအ႐ုံး (KWAT) အေနနဲ႔ကေရာ မဆမ္ထြယ္တို႔ဘက္ကေရာ ဒုကၡသည္ေတြအတြက္ အထူးသျဖင့္ အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ကေလးငယ္ေလးေတြအတြက္ ဘာအစီအစဥ္ေတြ ေဆာင္႐ြက္ေပးေနတာမ်ိဳးရွိပါလဲရွင့္။

San Htoi ။ ။ ဟုတ္ကဲ့ရွင့္။ KWAT အေနနဲ႔က အဓိက မိုင္ဂ်ာယန္ဘက္ေပါ့ေနာ္။ KIO/KIA Control ဧရိယာေအာက္မွာရွိတဲ့ မိုင္ဂ်ာယန္ဘက္မွာ ဒုကၡသည္ေတြအတြက္ က်န္းမာေရးအစီအစဥ္ေတြမွာ ဝိုင္းဝန္းပံ့ပိုးကူညီေပးေနတာေတြ ရွိတယ္။ ေဆးကုတာလည္းလုပ္တယ္။ တဘက္မွာလည္း အမ်ိဳးသမီးေတြအတြက္ လိုအပ္တဲ့ အာဟာရ လိုအပ္ခ်က္ရွိတာေတြကလည္း မၾကာခဏလုပ္ေပးေနတာေတြ ရွိတယ္ ေနာက္ၿပီး အသစ္ အသစ္ေရာက္လာတဲ့ဒုကၡသည္ေတြကို Emergency Support လုပ္ေပးေနတာေတြရွိတယ္။ အထူးသျဖင့္ အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ကေလးေတြအတြက္ ၿပီးလို႔ရွိရင္ အသက္ႀကီးတဲ့သူေတြအတြက္ လိုအပ္တာေတြ ပံ့ပိုးေပးတယ္ အဓိကကေတာ့ အမ်ိဳးသမီးေတြ အသုံးအေဆာင္နဲ Hygiene Kits ေတြကို ကူညီေနတာေတြ ရွိတယ္။ တဘက္ကလည္း ႏိုင္ငံတကာအဖြဲ႕အစည္းေတြကို ဒုကၡသည္ေတြကို မေမ့မေလ်ာ့ကူညီေပးဖို႔ Advocacy လုပ္ေနတာေတြလည္း ရွိပါတယ္။

မဆုမြန္။ ။ ဟုတ္ကဲ့ ေနာက္ဆုံးေမးခ်င္တာကေတာ့ အခုဆိုရင္ ကမာၻ႔ဒုကၡသည္မ်ားေန႔လည္း ေရာက္ေတာ့မယ္ ကမာၻေပၚမွာ အခုႏွစ္မွာ ဒုကၡသည္ေတြ အမ်ားႀကီးပိုၿပီးေတာ့မွ တိုးပြားလာေနတာလည္း ရွိတယ္။ အထူးသျဖင့္ ကခ်င္ဒုကၡသည္ေတြအတြက္ေပါ့ေနာ္ ကမာၻ႔ဒုကၡသည္မ်ားေန႔မွာ ကခ်င္ဒုကၡသည္ေတြအတြက္ ႏိုင္ငံတကာအသိုင္းအဝိုင္းအပါအဝင္ တာဝန္ယူထားတဲ့ တာဝန္ရွိသူေတြအားလုံးကို မဆမ္ထြယ္ ဘာေတာင္းဆိုခ်င္တာရွိလဲ ဒုကၡသည္ေတြအတြက္ ဘာဆုေတာင္းေပးခ်င္တာရွိပါလဲရွင္။

San Htoi ။ ။ ကမာၻေပၚမွာ ကပ္ေရာဂါဆိုးႀကီးနဲ႔လည္း ႀကဳံေနရတဲ့အေျခအေနမွာ ၿပီးလို႔ရွိရင္ စီးပြားေရးကလည္း ကမာၻမွာပါ က်ဆင္းလာေနတဲ့အေျခအေန အရမ္းကိုမွ ခက္ခဲလာေနတဲ့အေနအထားၾကားထဲမွာမွ ဒုကၡသည္စခန္းေတြထဲ ေနေနၾကရတယ္။ ေျပးလႊားပုန္းေအာင္းေနၾကရတဲ့ ဒုကၡေရာက္ေနၾကရတဲ့ ျပည္သူေတြ က်န္းမာေအာင္ေနၾကပါ ၿပီးေတာ့ အားတင္းၾကၿပီးမွ အသက္ရွင္ေအာင္ ေနထိုင္ၾကပါလို႔ က်မ ဆုေတာင္းေပးခ်င္တယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ ႏိုင္ငံတကာအသိုင္းအဝိုင္းကိုေရာ ေျပာခ်င္တာ က်မတို႔ဟာ ၿငိမ္းခ်မ္းတဲ့ဆက္ဆံေရးေတြ အျပဳအမူေတြနဲ႔ မူေပၚလစီေတြအရ လူသားေတြကို ကူညီႏိုင္တဲ့အစီအစဥ္ေတြကိုလည္း တစိုက္မတ္မတ္ လုပ္ေဆာင္ေပးဖို႔ကိုလည္း က်မ ေတာင္းဆိုခ်င္ပါတယ္ရွင္။

မဆုမြန္ ။ ။ ဟုတ္ကဲ့ အခုလို ဗြီအိုေအျမန္မာပိုင္းကို အခ်ိန္ေပးၿပီးေျဖဆိုေပးတဲ့အတြက္ ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ရွင္။

San Htoi ။ ။ ဟုတ္ကဲ့ပါရွင္ ဗြီအိုေအကိုလည္း ေက်းဇူးတင္ပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံေျမာက္ဖ်ားပိုင္း ကခ်င္ျပည္နယ္ထဲမွာ ကခ်င္လြတ္ေျမာက္ေရးအဖြဲ႕ (KIO) လက္ေအာက္ခံ ကခ်င္လြတ္ေျမာက္ေရးတပ္ (KIA) နဲ႔ ျမန္မာအစိုးရ စစ္တပ္တို႔ၾကား ၁၉၉၄ မွာ အပစ္အခတ္ရပ္စဲခဲ့ေပမဲ့ ၂၀၁၁ ခုႏွစ္မွာ တိုက္ပြဲေတြျဖစ္ေနတာ ဒီေန႔အထိ ျဖစ္ပါတယ္။ စစ္ပြဲေတြေၾကာင့္ အိုးအိမ္စြန႔္ ထြက္ေျပးရတဲ့ ဒုကၡသည္ေတြ ေနရပ္မျပန္ႏိုင္ၾကေသးခ်ိန္ စစ္အာဏာသိမ္းလို႔ ေနာက္ထပ္ ဒုကၡသည္ ၅ ေသာင္း ထပ္တိုးလာခဲ့တာပါ။ အခုေလာေလာဆယ္ ၁ သိန္းခြဲေက်ာ္ေလာက္ ရိွေနတဲ့ ကခ်င္စစ္ေျပးဒုကၡသည္ေတြအေနနဲ႔ ေနရပ္ျပန္ႏိုင္ဖို႔ အေျခအေနလည္း အလွမ္းေဝးေနပါေသးတယ္ရွင္။

=== Unicode ====

အစကတည်းက စစ်ပြေးဒုက္ခသည်တွေ ရှိနေတဲ့ ကချင်ပြည်နယ်မှာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပြည်တွင်းဒုက္ခသည် ငါးသောင်းကျော် တိုးလာခဲ့တဲ့အတွက် အခုဆိုရင် ဒုက္ခသည်စုစုပေါင်း တစ်သိန်းခွဲကျော်အထိ ရှိသွားပြီလို့ ကချင်အမျိုးသမီးအစည်းအရုံး (KWAT) က ပြောပါတယ်။ ဒုက္ခသည်တွေ ထက်ဝက်ကျော်များလာတဲ့အတွက် အခြေခံစားနပ်ရိက္ခာနဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီတွေ အရေးပေါ်လိုအပ်နေကြပါတယ်။ KIO ထိန်းချုပ်နယ်မြေမှာရော အစိုးရထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေကြားက ဒုက္ခသည်စခန်းတွေမှာ လုံခြုံရေးစိတ်မချရတဲ့ အခြေအနေမှာ ဒုက္ခသည်တွေကို နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက မေ့မထားဖို့လည်း သူတို့က တိုက်တွန်းပါတယ်။ ကချင်ပြည်နယ်ထဲက ဒုက္ခသည်တွေ လက်ရှိရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အခြေအနေတွေကိုသိနိုင်ဖို့ (KWAT) ကချင်အမျိုးသမီးအစည်းအရုံး တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး San Htoi ကို ဗွီအိုအေမြန်မာပိုင်းက မဆုမွန်က ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားပါတယ်။

San Htoi ။ ။ ကျမတို့ ကချင်ဒေသမှာ ဒီစစ်ပြေးဒုက္ခသည်တွေက တစ်သိန်းက - ၂၀၁၁ စစ်ပြန်ဖြစ်လာကတည်းက ရှိနေတဲ့ဒုက္ခသည်တွေ ဖြစ်တယ်။ အခု စစ်အာဏာသိမ်းပြီးတဲ့နောက်ပိုင်း ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းမှာ တိုးလာတာကလည်း ငါးသောင်းအထက် ရှိတယ်။ ကျမတို့ လက်လှမ်းမှီသလောက် စာရင်းအရ တိုးလာတဲ့သူတွေရောဆိုရင် ဒီကချင်ဒေသမှာ တစ်သိန်းငါးသောင်း၊ တစ်သိန်းခြောက်သောင်း ဝန်းကျင်လောက်အထိကို ရှိတယ်။ အရင်တုန်းကလို ကူညီနိုင်တဲ့အနေအထားကလည်း မရှိတော့ အရမ်းဒုက္ခ ဖြစ်တယ် အခုအသစ်တိုးလာတဲ့ ဒုက္ခသည်ကို ပြောတာပေါ့နော်။ လက်ရှိရှိနေတဲ့ ဒုက္ခသည်တွေအတွက်ကလည်း အခက်အခဲက အများကြီးရှိတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုရင် အာဏာသိမ်းပြီးတဲ့နောက်ပိုင်းမှာ ပိုဆိုးလာတယ်။ ၂၀၁၆ NLD အစိုးရဖြစ်တုန်းကလည်း ကချင်ဒေသမှာ ဒုက္ခသည်တွေကို ကူညီနေတဲ့ဟာတွေကို လျှော့ချထားပြီးသား။ အဲ့သလိုလျှော့ချလိုက်တဲ့အတွက် ကချင်ဒုက္ခသည်တွေ အများကြီးဒုက္ခရောက်ခဲ့တယ်။ တချိန်တည်းမှာပဲ ဒီအာဏာသိမ်းမှုက ပြန်ဖြစ်တယ်ဆိုတော့ သူတို့ကို ကူညီတဲ့အကူအညီတွေက မရှိသလောက်ကို ဖြစ်သွားတယ်။ အခုအခြေအနေက ပိုကိုဆိုးဝါးသွားတယ် အခုလောလောဆယ် ဒီနိုင်ငံရေးအခြေအနေမှာ ကိုယ့်ရဲ့ဒေသကိုပြန်ဖို့ တာဆူနေပေမဲ့ ပြန်ဖို့မရေရာတဲ့ အခြေအနေမှာ Camp ထဲမှာ ဒုက္ခတွေက အများကြီးရှိနေပါတယ်ရှင့်။

မဆုမွန် ။ ။ အရင်တုန်းကဆိုရင် KIO/KIA ထိန်းချုပ်နယ်မြေမှာရှိတဲ့ ကချင်စစ်ပြေး ဒုက္ခသည်စခန်းဆိုပြီး ရှိတယ်။ နောက် အစိုးရထိန်းချုပ်နယ်မြေထဲမှာရှိတဲ့ ကချင်စစ်ပြေးဒုက္ခသည်စခန်းဆိုပြီး ရှိခဲ့တယ်ပေါ့နော်။ အခုလက်ရှိ စစ်အာဏာသိမ်းထားတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်ထဲမှာ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေထဲမှာ ရှိနေတဲ့ ဒုက္ခသည်တွေပေါ့။ အထူးသဖြင့် ကချင်ပြည်သူတွေရဲ့ အဓိက လုံခြုံရေးအခြေအနေ အနေအထားကရော ဘယ်လောက်အထိမှ အခက်အခဲတွေ ရှိကြလဲ။ သူတို့အတွက် စားနပ်ရိက္ခာပိုင်းမှာလည်း အခက်အခဲရှိသလို သူတို့အတွက် လုံခြုံရေးအနေအထားကရော ဘယ့်လောက်အထိ စိန်ခေါ်မှုတွေရှိနေပါလဲရှင့်။

San Htoi ။ ။ လုံခြုံရေးကတော့ အရင်ကတည်းကကို စိုးရိမ်ရတဲ့အခြေအနေ ဖြစ်တယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ စစ်မြေပြင်မှာရှိနေကြရတဲ့ ဒုက္ခသည်တွေလိုကို ဖြစ်နေတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုရင် စစ်တိုက်ကြတဲ့အခါ မြေပြင်စစ်ကိုပဲ သုံးတာမဟုတ်ဘူးလေ။ ဝေဟင်ကနေ လေယာဉ်နဲ့ဗုံးကြဲတာလိုမျိုး ဝေဟင်စစ်ဆင်ရေး လုပ်တာမျိုး ရှိတယ်။ ဒီဟာက အချိန်မရွေး ဒုက္ခသည်စခန်းတွေထဲကမှာ KIO-KIA ထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေထဲက ဒုက္ခသည်စခန်းတွေထဲ အချိန်မရွေး ကျနိုင်တယ်။ ကျခဲ့ဖူးတဲ့အတွေ့အကြုံလည်း ရှိခဲ့တယ်ပေါ့။ ၂၀၁၇-၂၀၁၈ လောက်တုန်းက လိုင်ဇာဘက်က ဒုက္ခသည်စခန်းထဲမှာ ကျခဲ့ပြီး လူတွေ ဒဏ်ရာတွေရခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေလည်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဆိုတော့ လုံခြုံရေးက စားဝတ်နေရေးအတွက်တင်မဟုတ် ကျန်းမာရေးအတွက်တင် မဟုတ်ဘူး ဒီအသက်အန္တရာယ် လုံခြုံရေးကလည်း အမြဲတမ်း ခြိမ်းခြောက်မှုကတော့ ရှိနေပါတယ်။

မဆုမွန် ။ ။ ဟုတ်ကဲ့ရှင့်။ နောက်တခုက အရင် NLD အစိုးရလက်ထက်တုန်းက KBC ကချင်နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်အဖွဲ့ချုပ်က ဆရာတော် ခလမ်ဆွမ်ဆောင်တွေပါ ပါတယ်ပေါ့နော်။ ကချင်ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ တွေ့ဆုံညှိနှိုင်းပြီး ကချင်ဒုက္ခသည်တွေတချို့ကို နေရပ်ပြန်ပို့ဖို့ အစီအစဉ်တွေ ရှိခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီ့ လက်ရှိလုပ်ထားခဲ့တဲ့ အနေအထားတွေကရော ဒုက္ခသည်တွေပြန်နိုင်ဖို့ လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ အနေအထားရှိနေပြီလား။ နောက် မိုင်းရှင်းဖို့ ပြဿနာတွေကလည်း ရှိနေသေးတယ်ဆိုတော့ အခုလက်ရှိအနေအထားက သူတို့နေရပ်ရင်းကို ပြန်ဖို့အစီအစဉ်တွေက အဆင်ပြေနိုင်ပါ့မလားရှင့်။

San Htoi ။ ။ ဟုတ်တယ် နေရပ်ပြန်ရေးအတွက်ကိုတော့ KBC ကချင်အဖွဲ့အစည်းတွေကနေ စီစဉ်နေတာတွေတော့ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျမတို့ရဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့လက်ရှိနိုင်ငံရေး အခြေအနေ စစ်ရေးအခြေအနေအရ ပြန်ဖို့အတွက်က ဒုက္ခတွေ ဖြစ်နိုင်တယ်။ အခုနကပြောသလို Landmine ကိစ္စကလည်း ပြဿနာအများကြီး ရှိတယ်။ Landmine တွေကြောင့် လူ့အသက်တွေ သေခဲ့ရတာ ကျမတို့ KWAT က Documentary လုပ်ခဲ့တယ်။ တချို့ပြန်ကြတယ်။ ကြိုးစားပြီး ပြန်ကြတဲ့အချိန်မှာ ၂၀၁၀-၂၀၂၁ ကြားထဲမှာ Landmine က ပြဿနာတွေဖြစ်တယ်။ နောက် အဲ့ဒီ့နေရာတွေမှာ စစ်တပ်ရဲ့ Military Base တွေ ရှိတယ်။ ဆိုတော့ အချိန်မရွေး စစ်ပြန်ဖြစ်နိုင်တဲ့နေရာတွေ ဖြစ်တယ် အမြဲတမ်း စစ်ရေးတင်းမာနေတဲ့ ဒေသတွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတော့ ပြန်ဖို့အတွက်က လူတကာက ကိုယ့်အိမ်ကိုယ်ပြန်ချင်ကြတာချည်းပါပဲ ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံရေးအခြေအနေအရ စစ်ရေးအခြေအနေအရ အများကြီး အခက်အခဲတွေကြားထဲမှာတော့ အခုလက်ရှိက တချို့ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အစီအစဉ်အရ ပြန်နေကြတာတော့ ရှိတယ်။ သို့သော် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာတွေ Landmine တွေ စားဝတ်နေရေးကိစ္စတွေတော့ တောက်လျှောက်ရှိနေကြတာကို ကျမတို့သွားတွေ့ရတယ်။

မဆုမွန်။ ။ ဟုတ်ကဲ့ ဆိုတော့ ဆရာမပြောပြသလို ပထမ ဒုက္ခသည်က တစ်သိန်း ရှိတယ်။ နောက် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းမှာ ငါးသောင်းကျော် ရှိလာတယ်ဆိုတော့ စုစုပေါင်းက တစ်သိန်းခွဲ ရှိလာတယ်ပေါ့နော်။ IDP တွေ ဒုက္ခသည်တွေက။ ဆိုတော့ အခုပုံစံအတိုင်းဆို ပြန်ဖို့ကလည်း အဆင်မပြေသေးဘူး။ အခုလက်ရှိမှာ တချို့ ကျမလေ့လာမိသလောက် ကချင်ဒုက္ခသည် ပြည်သူတွေကပဲ သူတိုအတွက် ကိုယ်ပိုင်ဝင်ငွေရလာနိုင်မယ့် လက်မှုပစ္စည်းလေးတွေ လုပ်ရောင်းချပြီး သူတို့အတွက် စားနပ်ရိက္ခာတွေကို ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် ရှာဖွေစားသောက်တာလိုမျိုးလို ဘယ်လိုအစီအစဉ်တွေနဲ့ သူတို့ဘာတွေ လုပ်နေကြတာရှိလဲ နည်းနည်းရှင်းပြပေးပါဦး။

San Htoi ။ ။ ဟုတ်ကဲ့ အဓိကကတော့ စစ်ဖြစ်နေတဲ့ ကျမတို့ ကချင်ဒေသ တကြော့ပြန်စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်လာတဲ့နောက်ပိုင်း ကချင်ဒုက္ခသည်တွေ အများကြီးဖြစ်လာတဲ့အချိန် နိုင်ငံတကာရဲ့အကူအညီက အစိုးရထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေမှာတော့ အကူအညီတွေ ရကောင်းရနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒုက္ခသည်အများစုရှိနေတဲ့ KIO Control ဧရိယာမှာတော့ နိုင်ငံတကာမှာ ရှိတဲ့ကချင်အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ နောက် မြန်မာနိုင်ငံက အဖွဲ့အစည်းတွေ ဝိုင်းပြီးကူညီထောက်ပံ့တာနဲ့ ရပ်တည်နေကြတယ် နောက် လက်မှုလုပ်ငန်းလေးတွေနဲ့လည်း လုပ်ကိုင်ရပ်တည်နေကြတာရှိတယ်။ ဒုက္ခသည်တွေအတွက် အသေးစားဝင်ငွေလေးတွေ Small Income တွေ ရလာဖို့ အဖွဲ့အစည်းတွေကတော့ ကြိုးစားပြီးမှ သင်ပေးတာတို့ ပံ့ပိုးပေးတာမျိုးတွေ တဘက်တလမ်းကနေ မိသားစုရဲ့စားဝတ်နေရေးကို ဖြေရှင်းလုပ်နေကြတာတွေ ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဆက်ပြီးတော့ အကူအညီတွေ အများကြီးဆက်ပေးဖို့လည်း လိုအပ်နေသေးပါတယ်ရှင့်။

မဆုမွန် ။ ။ ဟုတ်ကဲ့ရှင့် ဆိုတော့ ကချင်အမျိုးသမီးအစည်းအရုံး (KWAT) အနေနဲ့ကရော မဆမ်ထွယ်တို့ဘက်ကရော ဒုက္ခသည်တွေအတွက် အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးတွေနဲ့ကလေးငယ်လေးတွေအတွက် ဘာအစီအစဉ်တွေ ဆောင်ရွက်ပေးနေတာမျိုးရှိပါလဲရှင့်။

San Htoi ။ ။ ဟုတ်ကဲ့ရှင့်။ KWAT အနေနဲ့က အဓိက မိုင်ဂျာယန်ဘက်ပေါ့နော်။ KIO/KIA Control ဧရိယာအောက်မှာရှိတဲ့ မိုင်ဂျာယန်ဘက်မှာ ဒုက္ခသည်တွေအတွက် ကျန်းမာရေးအစီအစဉ်တွေမှာ ဝိုင်းဝန်းပံ့ပိုးကူညီပေးနေတာတွေ ရှိတယ်။ ဆေးကုတာလည်းလုပ်တယ်။ တဘက်မှာလည်း အမျိုးသမီးတွေအတွက် လိုအပ်တဲ့ အာဟာရ လိုအပ်ချက်ရှိတာတွေကလည်း မကြာခဏလုပ်ပေးနေတာတွေ ရှိတယ် နောက်ပြီး အသစ် အသစ်ရောက်လာတဲ့ဒုက္ခသည်တွေကို Emergency Support လုပ်ပေးနေတာတွေရှိတယ်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးတွေနဲ့ကလေးတွေအတွက် ပြီးလို့ရှိရင် အသက်ကြီးတဲ့သူတွေအတွက် လိုအပ်တာတွေ ပံ့ပိုးပေးတယ် အဓိကကတော့ အမျိုးသမီးတွေ အသုံးအဆောင်နဲ Hygiene Kits တွေကို ကူညီနေတာတွေ ရှိတယ်။ တဘက်ကလည်း နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတွေကို ဒုက္ခသည်တွေကို မမေ့မလျော့ကူညီပေးဖို့ Advocacy လုပ်နေတာတွေလည်း ရှိပါတယ်။

မဆုမွန်။ ။ ဟုတ်ကဲ့ နောက်ဆုံးမေးချင်တာကတော့ အခုဆိုရင် ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့လည်း ရောက်တော့မယ် ကမ္ဘာပေါ်မှာ အခုနှစ်မှာ ဒုက္ခသည်တွေ အများကြီးပိုပြီးတော့မှ တိုးပွားလာနေတာလည်း ရှိတယ်။ အထူးသဖြင့် ကချင်ဒုက္ခသည်တွေအတွက်ပေါ့နော် ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့မှာ ကချင်ဒုက္ခသည်တွေအတွက် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအပါအဝင် တာဝန်ယူထားတဲ့ တာဝန်ရှိသူတွေအားလုံးကို မဆမ်ထွယ် ဘာတောင်းဆိုချင်တာရှိလဲ ဒုက္ခသည်တွေအတွက် ဘာဆုတောင်းပေးချင်တာရှိပါလဲရှင်။

San Htoi ။ ။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကပ်ရောဂါဆိုးကြီးနဲ့လည်း ကြုံနေရတဲ့အခြေအနေမှာ ပြီးလို့ရှိရင် စီးပွားရေးကလည်း ကမ္ဘာမှာပါ ကျဆင်းလာနေတဲ့အခြေအနေ အရမ်းကိုမှ ခက်ခဲလာနေတဲ့အနေအထားကြားထဲမှာမှ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေထဲ နေနေကြရတယ်။ ပြေးလွှားပုန်းအောင်းနေကြရတဲ့ ဒုက္ခရောက်နေကြရတဲ့ ပြည်သူတွေ ကျန်းမာအောင်နေကြပါ ပြီးတော့ အားတင်းကြပြီးမှ အသက်ရှင်အောင် နေထိုင်ကြပါလို့ ကျမ ဆုတောင်းပေးချင်တယ်။ တချိန်တည်းမှာပဲ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကိုရော ပြောချင်တာ ကျမတို့ဟာ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ဆက်ဆံရေးတွေ အပြုအမူတွေနဲ့ မူပေါ်လစီတွေအရ လူသားတွေကို ကူညီနိုင်တဲ့အစီအစဉ်တွေကိုလည်း တစိုက်မတ်မတ် လုပ်ဆောင်ပေးဖို့ကိုလည်း ကျမ တောင်းဆိုချင်ပါတယ်ရှင်။

မဆုမွန် ။ ။ ဟုတ်ကဲ့ အခုလို ဗွီအိုအေမြန်မာပိုင်းကို အချိန်ပေးပြီးဖြေဆိုပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ရှင်။

San Htoi ။ ။ ဟုတ်ကဲ့ပါရှင် ဗွီအိုအေကိုလည်း ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျားပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်ထဲမှာ ကချင်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (KIO) လက်အောက်ခံ ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ် (KIA) နဲ့ မြန်မာအစိုးရ စစ်တပ်တို့ကြား ၁၉၉၄ မှာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲခဲ့ပေမဲ့ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှာ တိုက်ပွဲတွေဖြစ်နေတာ ဒီနေ့အထိ ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်ပွဲတွေကြောင့် အိုးအိမ်စွန့် ထွက်ပြေးရတဲ့ ဒုက္ခသည်တွေ နေရပ်မပြန်နိုင်ကြသေးချိန် စစ်အာဏာသိမ်းလို့ နောက်ထပ် ဒုက္ခသည် ၅ သောင်း ထပ်တိုးလာခဲ့တာပါ။ အခုလောလောဆယ် ၁ သိန်းခွဲကျော်လောက် ရှိနေတဲ့ ကချင်စစ်ပြေးဒုက္ခသည်တွေအနေနဲ့ နေရပ်ပြန်နိုင်ဖို့ အခြေအနေလည်း အလှမ်းဝေးနေပါသေးတယ်ရှင်။

XS
SM
MD
LG