သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

တ႐ုတ္ႏိုင္ငံမွာ ဇြန္ ၄ လႈပ္ရွားမႈလို႔ သိၾကတဲ့ Tiananmen ရင္ျပင္ ဒီမုိကေရစီေရး ေတာင္းဆိုဆႏၵျပမႈ အၾကမ္းဖက္ ႏွိမ္နင္းခံခဲ့ရတာ အခုဆို ၂၅ ႏွစ္ျပည့္ၿပီျဖစ္ပါတယ္။ Tiananmen လႈပ္ရွားမႈနဲ႔ပတ္သက္လို႔ ေရးသားေျပာ ဆိုမႈေတြ ႏွစ္ပတ္လည္ အခမ္အးနား ျပဳလုပ္တာေတြကို တ႐ုတ္အာဏာပိုင္ေတြက တင္းတင္းက်ပ္က်ပ္ ကန္႔သတ္ထားဆဲရိွပါတယ္။

ဒီမိုကေရစီလြတ္လပ္မႈကို ေတာင္းဆိုတဲ့ ဆႏၵျပမႈအေပၚ တ႐ုတ္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီကေန အၾကမ္းဖက္ႏိွမ္နင္းကိုင္တြယ္ခဲ့တဲ့ အျဖစ္အပ်က္နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ကိုယ္ေတြ႔ႀကံဳ ခံစားရသူေတြအဖို႔ေတာ့ မေမ႔ႏိုင္ေသးတဲ့ ျဖစ္ရပ္ပါ။ ကိုယ္ေတြ႔ႀကံဳသူေတြနဲ႔ ျဖစ္ရပ္မွတ္တမ္းစုခဲ့သူေတြကို Tiananmen အေရးအခင္းနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ဗီြအိုေအက ေမးျမန္းထားေတြ ကိုသားညြန္႔ဦးက စုစည္းတင္ဆက္ထားပါတယ္။

Tiananmen ရင္ျပင္လႈပ္ရွားမႈဟာ တကၠသိုလ္ေက်ာင္းသားေတြက ဦးေဆာင္ၿပီး စတင္လာခဲ့ၿပီး အလုပ္သမားေတြေရာ သာမန္ျပည္သူေတြပါ ပူးေပါင္းပါ၀င္လာၾကတဲ့ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ ဒီမိုကေရစီေရး လႈပ္ရွားမႈႀကီးတရပ္ပါ။ ဒါေပမဲ့ တ႐ုတ္ကြန္ျမဴနစ္ ပါတီကေတာ့ ဆႏၵျပလႈပ္ရွားသူေတြကို စစ္တင့္ကားေတြပါသံုးၿပီး ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ပစ္ခတ္ႏွိမ္နင္းခဲ့ၿပီး၊ ဒီႏွိမ္နင္းမႈမွာ ဆႏၵျပသူေတြ ဘယ္ေလာက္ အတိအက် ေသဆံုးခဲ့သလဲဆိုတာ ဒီေန႔ထက္ထိ တပ္အပ္ မေျပာႏိုင္ေသးပါဘူး။ ဖမ္းဆီးခံရသူဟာလည္း တေထာင္ေက်ာ္ပါတယ္။ အခုအခ်ိန္အထိ တ႐ုတ္အာဏာပိုင္ေတြအဖို႔ ဒီအျဖစ္အပ်က္နဲ႔ပတ္သက္လို႔ ဆပ္ဆပ္ထိ မခံျဖစ္ေနတုန္းပါ။ ႏွစ္ပတ္လည္လႈပ္ရွားမႈ လုပ္သူေတြကို ဖမ္းဆီးႏွိပ္ကြပ္တာေတြ၊ ဒီအျဖစ္အပ်က္ ေရးသားေျပာဆိုမႈေတြကို ကန္႔သတ္တာေတြ လုပ္ေနဆဲပါ။

၁၉၈၉ခုႏွစ္ ဇြန္လ ၄ ရက္ေန႔မွာ ဆႏၵျပမႈကို တ႐ုတ္အာဏာပိုင္ေတြက အၾကမ္းဖက္ ကိုင္တြယ္ႏွိမ္နင္းခဲ့ၿပီးေနာက္ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုအေနနဲ႔ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံကို အေရးယူဒဏ္ခတ္မႈေတြ အေတာ္မ်ားမ်ား လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ အခုခ်ိန္အထိဆိုရင္ စစ္လက္နက္ပစၥည္းေတြ တ႐ုတ္ကို မေရာင္းရဘူးဆိုတဲ့ ကန္႔သတ္ခ်က္ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စုမွာ ရိွေနတုန္းပဲလို႔ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံဆိုင္ရာ အေမရိကန္ သံအမတ္ႀကီးေဟာင္း Winston Lord က ေျပာပါတယ္။

“အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုကေန တ႐ုတ္ႏိုင္ငံကို ပိ္တ္ဆို႔ဒဏ္ခတ္မႈေတြ ခ်မွတ္ၿပီး တုံ႔ျပန္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီအေရးယူမႈ အေတာ္မ်ားမ်ား ခုေတာ့ မရိွေတာ့ေပမဲ့ အေရးႀကီးဆံုးျဖစ္တဲ့ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံကို စစ္လက္နက္ပစၥည္း ေရာင္းခ်ကူညီမႈေတြကိုေတာ့ ရပ္ထားတုန္းပါ။ ဥေရာပကို လုပ္ခဲ့တဲ့အတိုင္းပဲ က်ေနာ္တို႔ အခုလို စစ္ပစၥည္း ေရာင္းခ်မႈေတြ ရပ္ခဲ့တာပါ။ အဲဒီကတည္းကစၿပီး အခုလို စစ္လက္နက္ေရာင္းခ်မႈေတြ ရပ္ထားတာကို သင့္ေတာ္တယ္လို႔ က်ေနာ္ေတာ့ ျမင္တယ္။ ဥေရာပကိုေတာ့ အေတာ္ေလး ေလွ်ာ့ေပးလုိက္ပါၿပီ။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု အေနနဲ႔ကေတာ့ တ႐ုတ္နဲ႔ ဆက္ဆံေရးေကာင္း ထူေထာင္လိုပါတယ္။ ဒါေပမဲ့လည္း လူ႔အခြင့္အေရး က်ဴးလြန္မႈေတြရိွၿပီး ပြင့္လင္းျမင္သာမႈမရိွတဲ့ စစ္ေရးတည္ေဆာက္မႈ လုပ္ေနတဲ့ ဒီႏိုင္ငံကို လက္နက္ပစၥည္းေတြ မေရာင္းခ်ေပးႏိုင္ပါဘူး။”

ဆႏၵျပသူ တေထာင္ေက်ာ္ ဖမ္းခံရတဲ့အထဲမွာ ေသဒဏ္ေတြေရာ ႏွစ္ရွည္ျပစ္ဒဏ္ေတြပါ ခ်မွတ္ခံရပါတယ္။ တခ်ိဳ႕ လြတ္ေျမာက္ေပမဲ့ တခ်ိဳ႕ကေတာ့ အခုအခ်ိန္အထိ တ႐ုတ္ေထာင္ေတြထဲ ရိွတုန္းလို႔ ဆိုပါတယ္။ Wang Juntao ဟာ ဒီအေရးအခင္းအၿပီး ဖမ္းဆီးခံရၿပီး ေထာင္ဒဏ္ ၁၃ ႏွစ္ ခ်မွတ္ခံခဲ့ရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ၁၉၉၄ ခုႏွစ္မွာေတာ့ က်န္းမာေရး အေၾကာင္းျပခ်က္နဲ႔ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုကို ထြက္ခြာခြင့္ ေပးခံခဲ့ရပါတယ္။ သူ႔အတြက္ေတာ့ ဒီအျဖစ္အပ်က္ ေနာက္ဆက္တဲြ မိသားစု ၿပိဳကဲြမႈကိုပါ ရင္ဆိုင္ခဲ့ရပါတယ္။

“၂၀၀၈ ခုႏွစ္ကေန ၂၀၁၃ ခုႏွစ္အထိဟာ အေဖကြယ္လြန္ၿပီးေနာက္ က်ေနာ္တို႔ဆႏၵေတြ ျဖစ္မလာႏိုင္တဲ့ ရွည္ၾကာလြန္းတဲ့ အခ်ိန္ကာလႀကီးပါ။ က်ေနာ့္အကိုႀကီးလည္း အိမ္ကို ျပန္မလာႏိုင္ေတာ့ဘူး။ မိဘေတြရဲ႕ ေနာက္ဆံုး အခ်ိန္ကာလမွာ ရိွမေနရတာဟာ အေတာ္ႀကီးကို စိတ္မခ်မ္းေျမ့စရာပါ။ က်ေနာ့္အေဖကိုယ္တိုင္လည္း သူအသက္ရွင္တဲ့အခ်ိန္ထိ အေတာ္ႀကီးကို ၀မ္းနည္းေၾကကဲြခဲ့ရပါတယ္။”

ဆႏၵျပမႈကို စစ္တပ္က ပစ္ခတ္ႏွိမ္နင္းသလို တင့္ကားေတြပါသံုးၿပီး ဆႏၵျပေက်ာင္းသားေတြကို တက္ႀကိတ္ခဲ့ပါတယ္။ Fang Zheng ဟာ ႏွိမ္နင္းမႈခံရစဥ္ တ႐ုတ္စစ္တင့္ကားနဲ႔ ျဖတ္ႀကိတ္ခံရလို႔ ေျခေထာက္ႏွစ္ဖက္လံုး ဆံုး႐ံႈးခဲ့ရပါတယ္။

“အဲဒီအခ်ိန္တုန္းက မိန္းကေလးတဦးကို တြန္းထုတ္လိုက္တဲ့ အခ်ိန္ေလးပဲ ရပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ တင္ကားက က်ေနာ့္ကို ျဖတ္ႀကိတ္ပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္ အႀကိတ္ခံရတဲ့ ခံစားခ်က္က အရမ္းကို ျမန္ပါတယ္။ က်ေနာ္ ေျမႀကီးေပၚကို လဲက်သြားတယ္။ လူတေယာက္ေယာက္ ျဖစ္ညစ္လိုက္သလို ခံစားလိုက္ရပါတယ္။ သတိရ တခ်က္ မရတခ်က္ ျဖစ္ေနတယ္။ က်ေနာ္မွတ္မိသေလာက္ေတာ့ က်ေနာ့္ကို ဒရြတ္တိုက္ ဆဲြသြားတယ္၊ တကိုယ္လံုးကို ဖိႀကိတ္သြားတယ္၊ အေတာ့္ႀကီးကို တုန္တုန္ခါခါ လႈပ္ရွားမႈ ခံစားရၿပီးေနာက္ တင့္ကားဘီးကေန ျပန္လြတ္ခဲ့တာပါ။”

ဒီအျဖစ္အပ်က္နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ တ႐ုတ္ျပည္တြင္းမွာ ေျပာဆိုခြင့္ ေရးသားပံုႏွိပ္ခြင့္ မရေပမဲ့့ ျပည္ပမွာေတာ့ Tiananmen အေရးအခင္းနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ စာအုပ္ေတြ အေတာ္မ်ားမ်ား ထြက္လာပါတယ္။ Wu Renhua ဟာ အေရးအခင္းမွာ ကိုယ္တိုင္ပါ၀င္ခဲ့သလို၊ ဒီအျဖစ္အပ်က္နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ စာအုပ္သံုးအုပ္ ေရးသား ထုတ္ေ၀ခဲ့သူပါ။ ဒါေပမဲ့ ဒီအျဖစ္အပ်က္ မွတ္တမ္းတစံုလံုး ျဖစ္လာဖို႔ဆိုရင္ က်ဴးလြန္သူေတြကိုပါ အေသအခ်ာ မွတ္တမ္းျပဳရမယ္လို႔ သူက ေျပာပါတယ္။

“ဒီသမိုင္း၀င္ အျဖစ္အပ်က္ႀကီးကို အျပည့္အစံု ျပန္ၿပီး မွတ္တမ္းယူမယ္ဆိုရင္ေတာ့၊ ေသဆံုးသူ ထိခိုက္ဒဏ္ရာရသူေတြရဲ႕ စာရင္းကိုပဲ က်ေနာ္တို႔ လိုအပ္တာ မဟုတ္ပါဘူး၊ ေသြးေတြ လက္မွာစြန္းသြားတဲ့ ဒီအျဖစ္အပ်က္ က်ဴးလြန္ၾကသူေတြရဲ႕ စာရင္းကိုပါ ျပဳစုဖို႔ လိုပါတယ္။”

တ႐ုတ္အစိုးရဘက္မွာေတာ့ ဒီအျဖစ္အပ်က္ကို မတည္မၿငိမ္ျဖစ္ေအာင္ ေသာင္းက်န္းမႈ၊ အေနာက္တိုင္းေျမွာက္ေပးမႈ အျဖစ္နဲ႔သာ အခုအခ်ိန္အထိ ပံုေဖာ္ေနတုန္းပါ။ ဒီလႈပ္ရွားမႈမွာ ဦးေဆာင္ခဲ့ၿပီး အခု ကြယ္လြန္သြားၿပီျဖစ္တဲ့ Fang Lizhi ရဲ႕ ဇနီးသည္ကေတာ့၊ တကယ္လို႔ တ႐ုတ္အစိုးရကသာ အျဖစ္အပ်က္ကို စံုစမ္းၿပီး ခိုင္ခိုင္မာမာ အမွန္အတိုင္း ေဖာ္ထုတ္မယ္ဆိုရင္ သူတို႔အေနနဲ႔ တ႐ုတ္ျပည္ျပန္ တရားရင္ဆိုင္ရဲတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

“အခ်ိန္အထိကို က်မတို႔ကို သူတို႔ဘာေၾကာင့္ အလိုအရိွဆံုး ၀ရမ္းေျပးစာရင္းထဲမွာ ထည့္ထားလဲ နားမလည္ႏိုင္ပါဘူး။ ၂၅ ႏွစ္ရိွေနၿပီး အခုအခ်ိန္အထိ ဒီစာရင္းမွာရိွတုန္းပါ။ ဘယ္လို ရာဇ၀တ္မႈေတြ က်ဴးလြန္ခဲ့လို႔လဲဆိုၿပီး၊ ကြယ္လြန္သြားတဲ့ က်မခင္ပြန္းကိုယ္တိုင္ ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ေမးခြန္းထုတ္ခဲ့ပါတယ္။ အခု ၂၅ႏွစ္ရိွၿပီဆိုေတာ့ သူတို႔ရဲ႕ စံုစမ္းစစ္ေဆးမႈေတြ အားလံုး အၿပီးသတ္သြားၿပီလို႔ က်မထင္တယ္ေလ။ ယံုၾကည္ရေလာက္တဲ့ ခိုင္မာတဲ့အေထာက္အထား သူတို႔ဖက္က ျပႏိုင္မယ္ဆိုရင္ တ႐ုတ္ျပည္ကို ျပန္သြားၿပီး က်မ တရားရင္ဆိုင္မွာပါ။ ေထာင္ထဲ ၀င္ရရင္ ၀င္ရပါေစ။”

Tiananmen ရင္ျပင္ အေရးအခင္း သတင္းေရးခဲ့လို႔ ပူလီဇာဆုရခဲ့သူ Nicholas Kristof ကေတာ့ သူ႔မ်က္ျမင္ အေတြ႔အႀကံဳအရ ဆႏၵျပသူေတြရဲ႕ သတၱိကို ခ်ီးက်ဴးေျပာဆိုပါတယ္။

“ဘယ္လိုမွ ေမွွ်ာ္လင့္ထားလို႔ မရေအာင္ ဒီလူေတြရဲ႕ သတိၱကေတာ့ က်ေနာ့္ကို တကယ္ လႈပ္ခတ္ေစပါတယ္။ က်ေနာ္ မွတ္မိတာတခုကေတာ့ ေက်ာင္းသားတခ်ိဳ႕ဟာ ဘတ္စ္ကားတစင္းေပၚတက္ၿပီး အဲဒီကားကို စစ္သားေတြဆီကို ေမာင္းခိုင္းတယ္။ ဒီလိုလုပ္တာ မိုက္မဲမႈမ်ိဳးပါ၊ ဒါေပမဲ့ အနီးတ၀ိုက္ ပစ္ခတ္ခံထားရတဲ့ လူေတြကိုၾကည့္ၿပီး စိတ္ပ်က္ ေဒါသျဖစ္ရာကေန လုပ္မိလုပ္ရာ လုပ္ၾကတဲ့သေဘာပါ။ တကယ္လည္း အဲဒီစစ္သားေတြ အနားလဲေရာက္ေရာ ဟိုက ပစ္ပါေလေရာဗ်ာ၊ ကားလဲ ေပါက္ကဲြ မီးေလာင္သြားတယ္။”

Nicholas က သူ႔အတြက္ေတာ့ ဒါဟာ ထိတ္လန္႔စရာ ကိုယ္ေတြ႔ အျဖစ္အပ်က္ တခုပါပဲလို႔လည္း ေျပာပါတယ္။

“က်ေနာ္ အေတာ့္ကို တုန္လႈပ္မိတာ အေသအခ်ာပဲ။ အနားမွာလည္း လူေတြ ပစ္ခံထားရတဲ့ ဒဏ္ရာေတြနဲ႔။ တခ်ိဳ႕စစ္သားေတြကေတာ့ လူေတြရဲ႕ ေျခေထာက္ကို ပစ္ပံုရေပမဲ့၊ က်န္သူေတြကေတာ့ ထင္ရာျမင္ရာ ပစ္ေနတာပါပဲ။ အေတာ္ကို ထိတ္လန္စရာ အေျခအေနပါ။”

တ႐ုတ္ႏိုင္ငံမွာေတာ့ အခု ၂၅ ႏွစ္ေျမာက္ Tiananmen အေရးအခင္း ႏွစ္ပတ္လည္ မတိုင္ခင္မွာကို ႀကိဳတင္ လံုၿခံဳေရးျပင္ဆင္မႈေတြ တင္းၾကပ္မႈေတြ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါတယ္။ အတိမ္းအေစာင္းမခံတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကို သတင္းမေရးၾကဖို႔ တ႐ုတ္အာဏာပိုင္ေတြက သတင္းသမားေတြကို သတိေပးခဲ့ၿပီး၊ အစိုးရေ၀ဖန္သူေတြကို ဖမ္းဆီးတာေတြ လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့လည္း တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ ျပည္တြင္းမွာေရာ ျပည္ပမွာပါ Tiananmen အေရးအခင္းနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ႏွစ္ပတ္လည္ အခမ္းအနားေတြ၊ ဒီအျဖစ္အပ်က္နဲ႔ ပတ္သက္္လို႔ တ႐ုတ္အစိုးရ မူ၀ါဒအေပၚ ေ၀ဖန္ေျပာဆိုမႈေတြကိုေတာ့ ရပ္သြားေအာင္ မလုပ္ႏိုင္ေသးပါဘူး။
XS
SM
MD
LG