သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ကမ႓ာ့ AIDS ေန႔ ႏွင္႔ ေရာဂါ ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသႏိုင္မယ္႔ အလးအလာ


World Aids Day

ကမ႓ာ့ AIDS ေန႔ ႏွင္႔ ေရာဂါ ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသႏိုင္မယ္႔ အလးအလာ

{{Zawgyi/Unicode}}

HIV ကူးစက္ေနသူေတြနဲ႔ AIDS နဲ႔ ဆက္ႏြယ္တဲ့ ေရာဂါေတြေၾကာင့္ ေသဆုံးသူေတြကို ေထာက္ပံ့ အားေပးတဲ့အေနနဲ႔ ႏွစ္စဥ္ ဒီဇင္ဘာလ ၁ ရက္ေန႔ကို ကမၻာ့ AIDS ေန႔အျဖစ္ သတ္မွတ္ က်င္းပၾကပါတယ္။ HIV ကို ကုသႏိုင္ေရးအတြက္ ကာလရွည္ၾကာ ႀကိဳးစားေနၾကေပမယ့္ အခုခ်ိန္ထိ ကုႏိုင္တဲ့ေဆး ရွာမေတြ႕ေသးပါဘူး။ ဒီအေၾကာင္း ဗြီအိုေအသတင္းေထာက္ Laurel Bowman သတင္းေပးပို႔ထားတာကို ကိုေဇာ္၀င္းလႈိင္က တင္ျပေပးပါမယ္။

ကမၻာတ၀န္း HIV ေရာဂါပိုးကူးစက္ေနသူ ၃၈ သန္းေလာက္ ရွိပါတယ္။ ဒီေရာဂါပိုးကို စတင္ စမ္းသပ္ေတြ႕ရွိတဲ့ ၁၉၈၄ ခုႏွစ္ကစလို႔ HIV ဒါမွမဟုတ္ AIDS နဲ႔ ဆက္ႏြယ္နဲ႔ေရာဂါေတြနဲ႔ ေသဆုံးခဲ့သူ ၃၆ သန္းအထိ ရွိလာခဲ့ပါၿပီ။

ႏွစ္စဥ္ ဒီဇင္ဘာ ၁ ရက္ေန႔တိုင္းမွာ ကမၻာ့ AIDS ေန႔အျဖစ္ သတ္မွတ္ၿပီး သမိုင္းမွာ ေသဆုံးမႈအမ်ားဆုံး ဒီ ကပ္ေရာဂါႀကီးကို တိုက္ဖ်က္ႏိုင္ေရးအတြက္ ဆင္ျခင္ သုံးသပ္ၾကေလ့ ရွိပါတယ္။

ေဒါက္တာ Chloe Orkin ဟာ လန္ဒန္ၿမိဳ႕၊ Queen Mary တကၠသိုလ္က ပါေမာကၡတဦးျဖစ္ၿပီး HIV ေရာဂါအေၾကာင္း ကာလရွည္ၾကာ ေလ့လာေနသူတဦးျဖစ္ပါတယ္။

“လက္ရွိ ကမၻာႀကီးရဲ႕ အေျခအေနက ရွိသူနဲ႔ မရွိသူဆိုၿပီး ကြဲျပားေနတာပါ။ ဒီေရာဂါကို အခမဲ့ ကုသခြင့္ မရဘူး၊ နည္းပညာကလည္း အရမ္း ေဟာင္းႏြမ္းေနေသးတယ္၊ ေဘးထြက္ဆိုးက်ဳိးေတြကလည္းမ်ားမယ္ဆိုတဲ့ ေနရာေတြကလူေတြက အေျခအေန သိပ္မေကာင္းလွဘူး။ ကုသမႈမရရင္ HIV ဟာ လူ႔အသက္ကို ေသေစႏိုင္တဲ့ ေရာဂါျဖစ္ပါတယ္။”

HIV ကူးစက္ခံထားရေပမယ့္ ထိေရာက္တဲ့ ကုသမႈရရွိသူေတြဟာ တျခားလူကို ေရာဂါပိုး ျပန္မကူးေစႏိုင္ဘူးလို႔ ကၽြမ္းက်င္သူေတြက ေျပာပါတယ္။ ကမၻာတ၀န္း HIV ကူးစက္ခံထားသူရဲ႕ ၅၀% ေက်ာ္ဟာ အမ်ဳိးသမီးေတြျဖစ္ၿပီး အဲဒီအထဲက ၁.၃ သန္းဟာ ကိုယ္၀န္ ရွိလာၾကမယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ ထိေရာက္တဲ့ ကုသမႈကေန ေမြးလာမယ့္ရင္ေသြးကို ေရာဂါမကူးစက္ေအာင္ တားဆီးႏိုင္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ေဒါက္တာ Orkin ဟာ ကမၻာလုံးဆိုင္ရာ HIV ေရာဂါပိုးကို ေရရွည္ ထိန္းထားႏိုင္တဲ့ေဆးေပၚလာေရး ဦးေဆာင္ ႀကိဳးပမ္းခဲ့သူတဦးျဖစ္ၿပီး ၂ လ တႀကိမ္ထိုးရတဲ့ေဆးေတြ ေပၚေနၿပီလို႔ သူက ေျပာပါတယ္။

“က်မေနတဲ့ေနရာမွာဆိုရင္ HIV ကူးေနသူတဦးအေနနဲ႔ တႏွစ္ကို ၆ ႀကိမ္ ကုသရတာမ်ဳိး ရွိေနၿပီျဖစ္တာမို႔ တႏွစ္မွာ ၃၆၅ ရက္ ကုသရတာနဲ႔ အမ်ားႀကီး ကြာျခားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒါဟာ ထူးျခားေျပာင္းလဲလာတဲ့ ကုသမႈမ်ဳိး ျဖစ္ပါတယ္။”

အေမရိကန္က သုေတသီေတြကေတာ့ HIV ေရာဂါသည္ေတြအေနနဲ႔ ေဆးေသာက္စရာမလိုဘဲ ေရာဂါပိုးကို ကိုယ္ခံအားသက္သက္နဲ႔ ခုခံႏိုင္တဲ့သူေတြကို ေလ့လာၿပီး ကုသႏိုင္မယ့္နည္းလမ္းကို ရွိေနၾကပါတယ္။

ေဘာ္စတြန္ၿမိဳ႕က ေဒါက္တာ Bruce Walker ဟာ HIV ေ၀ဒနာရွင္ေတြကို ႏွစ္ေပါင္း ၄၀ ေလာက္ ေလ့လာေနတဲ့ သိပၸံပညာရွင္ ဆရာ၀န္တဦး ျဖစ္ပါတယ္။

“တခ်ဳိ႕လူနာေတြက HIV ကို သူတို႔ကိုယ္ခံအားနဲ႔တင္ တားဆီးထားႏိုင္တာကို ေတြ႕ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အဲဒီလို ဘာေၾကာင့္ျဖစ္တာလဲဆိုတဲ့ဘက္ကို ဦးတည္ၿပီး က်ေနာ္တို႔ သုေတသနလုပ္ဖို႔ ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။”

Loreen Willenberg ဟာ အဲဒီလိုျဖစ္ေနတဲ့ ေ၀ဒနာရွင္တဦးပါ။ ၁၉၉၂ ခုႏွစ္မွာ သူမမွာ HIV ျဖစ္ေနေၾကာင္း စမ္းသပ္ ေတြ႕ရွိခဲ့ေပမယ့္ ေရာဂါလကၡဏာ မျပခဲ့ပါဘူး။

“ေရာဂါျဖစ္ေနတဲ့ ၂၉ ႏွစ္တာကာလတေလွ်ာက္လုံး က်မ ေဆးလုံး၀ ေသာက္စရာ မလိုခဲ့ပါဘူး။ အဲဒီအတြက္ က်မ ၀မ္းသာရပါတယ္။”

ေဒါက္တာ Walker နဲ႔ Lagon သုေတသနဌာနက သူေတြကေတာ့ တေန႔မွာ HIV ေရာဂါကို ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္ေအာင္ ကုႏိုင္တဲ့ ေဆးေတြ႕လာမယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္ေနၾကပါတယ္။

“က်ေနာ္တို႔ ေမွ်ာ္လင့္တာကေတာ့ HIV ကူးေနသူေတြအေနနဲ႔ တခ်ဳိ႕ ေရာဂါသည္ေတြမွာ ေတြ႕ရသလိုမ်ဳိး သူတို႔မွာျဖစ္ေနတဲ့ ေရာဂါျပင္းထန္မႈ အင္မတန္ ေလ်ာ့နည္းၿပီး တျခားလူေတြကို ကူးစက္ႏိုင္ေလာက္တဲ့ပမာဏကို မရွိေတာ့တဲ့အဆင့္ ေရာက္လာေအာင္ ေ၀ဒနာသည္ေတြရဲ႕ ကိုယ္ခံအားကို ထိန္းေက်ာင္း ျပဳျပင္ေပးဖို႔ ျဖစ္ပါတယ္။”

ဒါေပမယ့္ ဒီလို ကမၻာ့ AIDS ေန႔က်င္းပတဲ့အခ်ိန္မွာ HIV ေရာဂါဟာ ေပ်ာက္ကြယ္မသြားေသးဘူးဆိုတာကို သတိေပးေနသလို ျဖစ္ေနပါတယ္။ အမ်ားစုက ကိုဗစ္-၁၉ ကို အာ႐ုံစိုက္ေနၾကတာေၾကာင့္ HIV စစ္ေဆးမႈေတြ ေလ်ာ့က်လာၿပီး စမ္းသပ္မႈေတြလည္း ရပ္တန္႔ကုန္တာေၾကာင့္ HIV အေရး ကၽြမ္းက်င္သူေတြနဲ႔ ေ၀နာရွင္ေတြအၾကား စိုးရိမ္မႈေတြ ႀကီးထြားလာေနပါတယ္။

..............................................

တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

ကမ္ဘာ့ AIDS နေ့ နှင့် ရောဂါ ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်မယ့် အလးအလာ
{{Unicode}}
HIV ကူးစက်နေသူတွေနဲ့ AIDS နဲ့ ဆက်နွယ်တဲ့ ရောဂါတွေကြောင့် သေဆုံးသူတွေကို ထောက်ပံ့ အားပေးတဲ့အနေနဲ့ နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့ကို ကမ္ဘာ့ AIDS နေ့အဖြစ် သတ်မှတ် ကျင်းပကြပါတယ်။ HIV ကို ကုသနိုင်ရေးအတွက် ကာလရှည်ကြာ ကြိုးစားနေကြပေမယ့် အခုချိန်ထိ ကုနိုင်တဲ့ဆေး ရှာမတွေ့သေးပါဘူး။ ဒီအကြောင်း ဗွီအိုအေသတင်းထောက် Laurel Bowman သတင်းပေးပို့ထားတာကို ကိုဇော်ဝင်းလှိုင်က တင်ပြပေးပါမယ်။

ကမ္ဘာတဝန်း HIV ရောဂါပိုးကူးစက်နေသူ ၃၈ သန်းလောက် ရှိပါတယ်။ ဒီရောဂါပိုးကို စတင် စမ်းသပ်တွေ့ရှိတဲ့ ၁၉၈၄ ခုနှစ်ကစလို့ HIV ဒါမှမဟုတ် AIDS နဲ့ ဆက်နွယ်နဲ့ရောဂါတွေနဲ့ သေဆုံးခဲ့သူ ၃၆ သန်းအထိ ရှိလာခဲ့ပါပြီ။

နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တိုင်းမှာ ကမ္ဘာ့ AIDS နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး သမိုင်းမှာ သေဆုံးမှုအများဆုံး ဒီ ကပ်ရောဂါကြီးကို တိုက်ဖျက်နိုင်ရေးအတွက် ဆင်ခြင် သုံးသပ်ကြလေ့ ရှိပါတယ်။

ဒေါက်တာ Chloe Orkin ဟာ လန်ဒန်မြို့၊ Queen Mary တက္ကသိုလ်က ပါမောက္ခတဦးဖြစ်ပြီး HIV ရောဂါအကြောင်း ကာလရှည်ကြာ လေ့လာနေသူတဦးဖြစ်ပါတယ်။

“လက်ရှိ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ အခြေအနေက ရှိသူနဲ့ မရှိသူဆိုပြီး ကွဲပြားနေတာပါ။ ဒီရောဂါကို အခမဲ့ ကုသခွင့် မရဘူး၊ နည်းပညာကလည်း အရမ်း ဟောင်းနွမ်းနေသေးတယ်၊ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေကလည်းများမယ်ဆိုတဲ့ နေရာတွေကလူတွေက အခြေအနေ သိပ်မကောင်းလှဘူး။ ကုသမှုမရရင် HIV ဟာ လူ့အသက်ကို သေစေနိုင်တဲ့ ရောဂါဖြစ်ပါတယ်။”

HIV ကူးစက်ခံထားရပေမယ့် ထိရောက်တဲ့ ကုသမှုရရှိသူတွေဟာ တခြားလူကို ရောဂါပိုး ပြန်မကူးစေနိုင်ဘူးလို့ ကျွမ်းကျင်သူတွေက ပြောပါတယ်။ ကမ္ဘာတဝန်း HIV ကူးစက်ခံထားသူရဲ့ ၅၀% ကျော်ဟာ အမျိုးသမီးတွေဖြစ်ပြီး အဲဒီအထဲက ၁.၃ သန်းဟာ ကိုယ်ဝန် ရှိလာကြမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ထိရောက်တဲ့ ကုသမှုကနေ မွေးလာမယ့်ရင်သွေးကို ရောဂါမကူးစက်အောင် တားဆီးနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒေါက်တာ Orkin ဟာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ HIV ရောဂါပိုးကို ရေရှည် ထိန်းထားနိုင်တဲ့ဆေးပေါ်လာရေး ဦးဆောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သူတဦးဖြစ်ပြီး ၂ လ တကြိမ်ထိုးရတဲ့ဆေးတွေ ပေါ်နေပြီလို့ သူက ပြောပါတယ်။

“ကျမနေတဲ့နေရာမှာဆိုရင် HIV ကူးနေသူတဦးအနေနဲ့ တနှစ်ကို ၆ ကြိမ် ကုသရတာမျိုး ရှိနေပြီဖြစ်တာမို့ တနှစ်မှာ ၃၆၅ ရက် ကုသရတာနဲ့ အများကြီး ကွာခြားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒါဟာ ထူးခြားပြောင်းလဲလာတဲ့ ကုသမှုမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။”

အမေရိကန်က သုတေသီတွေကတော့ HIV ရောဂါသည်တွေအနေနဲ့ ဆေးသောက်စရာမလိုဘဲ ရောဂါပိုးကို ကိုယ်ခံအားသက်သက်နဲ့ ခုခံနိုင်တဲ့သူတွေကို လေ့လာပြီး ကုသနိုင်မယ့်နည်းလမ်းကို ရှိနေကြပါတယ်။

ဘော်စတွန်မြို့က ဒေါက်တာ Bruce Walker ဟာ HIV ဝေဒနာရှင်တွေကို နှစ်ပေါင်း ၄၀ လောက် လေ့လာနေတဲ့ သိပ္ပံပညာရှင် ဆရာဝန်တဦး ဖြစ်ပါတယ်။

“တချို့လူနာတွေက HIV ကို သူတို့ကိုယ်ခံအားနဲ့တင် တားဆီးထားနိုင်တာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် အဲဒီလို ဘာကြောင့်ဖြစ်တာလဲဆိုတဲ့ဘက်ကို ဦးတည်ပြီး ကျနော်တို့ သုတေသနလုပ်ဖို့ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။”

Loreen Willenberg ဟာ အဲဒီလိုဖြစ်နေတဲ့ ဝေဒနာရှင်တဦးပါ။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှာ သူမမှာ HIV ဖြစ်နေကြောင်း စမ်းသပ် တွေ့ရှိခဲ့ပေမယ့် ရောဂါလက္ခဏာ မပြခဲ့ပါဘူး။

“ရောဂါဖြစ်နေတဲ့ ၂၉ နှစ်တာကာလတလျှောက်လုံး ကျမ ဆေးလုံး၀ သောက်စရာ မလိုခဲ့ပါဘူး။ အဲဒီအတွက် ကျမ ဝမ်းသာရပါတယ်။”

ဒေါက်တာ Walker နဲ့ Lagon သုတေသနဌာနက သူတွေကတော့ တနေ့မှာ HIV ရောဂါကို ပျောက်ကင်းနိုင်အောင် ကုနိုင်တဲ့ ဆေးတွေ့လာမယ်လို့ မျှော်လင့်နေကြပါတယ်။

“ကျနော်တို့ မျှော်လင့်တာကတော့ HIV ကူးနေသူတွေအနေနဲ့ တချို့ ရောဂါသည်တွေမှာ တွေ့ရသလိုမျိုး သူတို့မှာဖြစ်နေတဲ့ ရောဂါပြင်းထန်မှု အင်မတန် လျော့နည်းပြီး တခြားလူတွေကို ကူးစက်နိုင်လောက်တဲ့ပမာဏကို မရှိတော့တဲ့အဆင့် ရောက်လာအောင် ဝေဒနာသည်တွေရဲ့ ကိုယ်ခံအားကို ထိန်းကျောင်း ပြုပြင်ပေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။”

ဒါပေမယ့် ဒီလို ကမ္ဘာ့ AIDS နေ့ကျင်းပတဲ့အချိန်မှာ HIV ရောဂါဟာ ပျောက်ကွယ်မသွားသေးဘူးဆိုတာကို သတိပေးနေသလို ဖြစ်နေပါတယ်။ အများစုက ကိုဗစ်-၁၉ ကို အာရုံစိုက်နေကြတာကြောင့် HIV စစ်ဆေးမှုတွေ လျော့ကျလာပြီး စမ်းသပ်မှုတွေလည်း ရပ်တန့်ကုန်တာကြောင့် HIV အရေး ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ ဝေနာရှင်တွေအကြား စိုးရိမ်မှုတွေ ကြီးထွားလာနေပါတယ်။

XS
SM
MD
LG