သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

site logo
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ေျမရွားသတၱဳနဲ႔ ျမန္မာႏုိင္ငံ - အပိုင္း (၃) ျမန္မာ့ေျမရွား အလားအလာ


Rare earth oxides from top center clockwise: praseodymium, cerium, lanthanum, neodymium, samarium, and gadoliniun

တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

Zawgyi/ Unicode

Zawgyi

ကမာၻ႔ေျမရွားထုတ္လုပ္မႈ တတိယလိုက္ေနတဲ့ ျမန္မာအတြက္ ေျမရွားအလားအလာကို ၾကည့္ရေအာင္ပါ။

၂၀၂၀ ကမာၻ႕ေျမရွားသတၱဳထုတ္လုပ္မႈ မက္ထရစ္တန္ခ်ိန္ ၂ သိန္း ၄ ေသာင္းအထိ (MT 240,000) တိုးလာေနခ်ိန္မွာ တန္ခ်ိန္ ၁ သိန္း ၄ ေသာင္း (MT 140,000) ထုတ္ေနတဲ့ တရုတ္ နဲ႔ တန္ခ်ိန္ ၃ ေသာင္း ၈ ေထာင္ထုတ္တဲ့ အေမရိကန္ (MT 38,000) ၿပီးရင္ ပန္ဝါ (MT 30,000) က တန္ခ်ိန္ ၃ ေသာင္းနဲ႔ ကမာၻ႔တတိယအမ်ားဆံုး ေျမရွားထြက္ေဒသျဖစ္ေနပါတယ္။ တရုတ္ကထုတ္တဲ့ ေျမရွားကုန္ၾကမ္း ထက္ဝက္ကလည္း ျမန္မာဆီက ရတာပါ။

လက္ရွိမွာ ေျမရွားထုတ္လုပ္မႈ တရားဝင္မရွိေသးတဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ့ ေျမရွားအလားအလာကဘယ္လိုရွိပါသလဲ။ ေျမရွားသတၱဳက ဘာေၾကာင့္ အေရးပါေနတာပါလဲ။ ဓါတ္သတၱဳရွာေဖြေရးနဲ႔ တူးေဖၚေရးပညာရွင္ ဦးေစာေနာင္ကို ေမးျမန္းၿပီး တင္ျပေပးမွာပါ။

ေမး။. ။“ေျမရွားသတၱဳက ျမန္မာႏိုင္ငံ ပန္ဝါေဒသမွာပဲ ရွိတာလားဆရာ။ တျခား ေနရာေတြမွာေရာ ေျမရွားသတၱဳုေတြ ရွိပါလား”
ဦးေစာေနာင္။. ။“အခု ေလာေလာဆယ္မွာေတာ့ ဒီကခ်င္မွာေတာ့ အမ်ားဆံုးပဲ။ ေနာက္ၿပီးရင္ အခု ကခ်င္ပတ္ဝန္းက်င္ ထိန္းသိမ္းေရးအဖြဲ႔ရဲ့ အဆိုအရကေတာ့ ဒီကခ်င္ထဲမွာကို လုပ္ကြက္ေပါင္း ၁၀၀ ေလာက္ရွိေနတယ္။ ေျမရွားလုပ္ကြက္ေပါ့ေနာ္။ လုပ္ကြက္ေတြ ၁၀၀ ေက်ာ္ ၁၀၀ ဝန္းက်င္ေလာက္ ရွိေနၿပီလို႔ ဆိုတယ္။ ဒီေတာ့ ျမန္မာျပည္မွာ တျခားေနရာေတြ အေနနဲ႔ဆိုရင္ အင္းေတာ္နဲ႔၊ အင္းေတာ္နဲ႔ကသာၾကားမွာပဲ တခ်ိဳ႕ လုပ္ေနတယ္ ဆိုတာ သိရတယ္။
ေနာက္ၿပီးရင္ က်ေနာ္တို႔ DGSE (Department of Geological Survey and Mineral Exploration) ဘူမိေဗဒနဲ႔ ဓါတ္သတၱဳရွာေဖြေရး (ဘ ဓ ရ) မွာ လုပ္တာ၊ ဒီ regional mapping ေဒသဆိုင္ရာ ဘူမိေျမပံု ထုတ္ဖို႔ ကြင္းဆင္းတုန္းက ဒီ တနသၤာရီ အထူးသျဖင့္ ထားဝယ္က ေလာင္းလံုး beach မွာေတာ့ marine placer ေတြ မရိန္းပေလစာ သိုက္ေပါ့။ ေလာင္းလံုးကမ္းေျခမွာေတာ့ ဒီ ေျမရွား rare earth ေတြ ရဘူးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒါကေတာ့ က်ေနာ္တို႔ မေလ့လာရဘူးေလ။ trace အေနနဲ႔သာ ေတြ႔တာေပါ့။
ေမး။. ။“အနည္းအက်ဥ္း ပါတာမ်ိဳးေပါ့။”
ဦးေစာေနာင္။. ။“ဟုတ္တယ္။ အနည္းအက်ဥ္းပါတယ္၊၊ ဟုတ္တယ္။ ဒီ Monazite တို႔ Xenotime (ေျမရွား တြင္းထြက္) ေတြ ေတြ႔ရတယ္။”
ေမး။. ။“ျမန္မာႏိုင္ငံက ေျမရွားသတၱဳ အလားအလာေလး ေျပာျပေပးပါ။
ဦးေစာေနာင္။. ။“ေျမရွားသတၱဳ အလားအလာ အေနနဲ႔ ကေတာ့ ဒီကခ်င္ျပည္နယ္ထဲမွာ လုပ္မယ္ ဆိုရင္ေတာ့ အယ္လ္ကာလီ ဂရင္းႏိုက္ Alkali Granite လို ေက်ာက္မ်ိဳးကို လိုက္ရွာၿပီး ေဖၚထုတ္ရမွာပဲေလ။ ပညာရွင္ေတြ အေနနဲ႔ ဒါမွမဟုတ္ရင္ ဌာနဆိုင္ရာေတြ အေနနဲ႔လုပ္မယ္ဆိုရင္ ျမန္မာျပည္မွာက မီးသင့္ေက်ာက္ belt ေတြ ရွိတယ္ေလ။ ဒီ belt ေတြမွာ လိုက္ရွာရမွာပဲ။ ဒါက ကခ်င္မွ မဟုတ္ဖူး တျခားေနရာေတြမွာလည္း ရွိတယ္။ တနသၤာရီ ကမ္းရိုးတန္းေတြ မွာလည္း အယ္လ္ကာလီၾကြယ္တဲ့ မီးသင့္ေက်ာက္ေတြ ရွိတာပဲ။ ေလာင္းလံုး ဆိုရင္ သူ႔ဘက္ျခမ္းက coastal igneous rocks - ကမ္းရိုးတန္းက မီးသင့္ေက်ာက္ေတြက တခ်ိဳ႕က အယ္လ္ကာလီ ၾကြယ္တာေပါ့။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဒီ ေလာင္းလံုး beach မွာ ဒီလိုမ်ိဳး trace ေတြ ေတြ႔တယ္ ထင္တာပဲ။ က်ေနာ္တို႔ ရွာမယ္ ဆိုရင္ေတာ့ အယ္လ္ကာလီၾကြယ္တဲ့ မီးသင့္ေက်ာက္ေတြ ရွိတဲ့ ေဒသေတြကို လိုက္ၿပီး ကြင္းဆင္းဖုိ႔ လိုပါတယ္။ ဟိုးတုန္းကလိုမ်ိဳး၊ က်ေနာ္တို႔ ၁၉ ၇၄ ကေန ၁၉ ၇၈ တုန္းက GSE ပေရာဂ်က္နဲ႔ လုပ္တာမ်ိဳး၊ အင္အားမ်ားမ်ားနဲ႔ သံုးၿပီးေငြသံုးရွာရင္ေတာ့ ေတြ႔မယ္ ထင္တာပဲ။”
ေမး။. ။“ဟုတ္ကဲ့ပါ။ ေသခ်ာ စံနစ္တက်နဲ႔ မွတ္တမ္းတင္ထားတာေတာ့ မရွိေသးဘူး ထင္တယ္ေနာ္။”
ဦးေစာေနာင္။. ။“အခုထိေတာ့ ဒီလိုမ်ိဳးစံနစ္တက်နဲ႔ မရွိေသးဘူး။ တင္ေတာ့ တင္ထားတယ္။ ေျမပံုထဲမွာ - ဒီ mineral resources of Burma ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ့ တြင္းထြက္ေတြကို ျပတဲ့ ေျမပံု ထဲမွာေပါ့။ အဲဒီမွာေတာ့ ေျမရွားသတၱဳ rare earths ဆိုၿပီး အေနနဲ႔တင္ထားတာ ရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ တခု ႏွစ္ခုေလာက္ပဲ ေတြ႔ရတာ။”
ေမး။ ။“ဟုတ္ကဲ့ပါ ဆရာ ဒီ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေတြ႔ရတဲ့ ေျမရွားသတၱဳေတြက ဘယ္ႏွစ္မ်ိဳးေလာက္ ရွိပါလဲ”
ဦးေစာေနာင္။ ။“ဒီ rare earth ေတြက အခု ပန္ဝါမွာ ထြက္တာကေတာ့ - ဒီ ေျမရွားမွာ ၂ ခု ခြဲထားတယ္ေလ။ heavy rare earth နဲ႔ ဒီ light rare earth ေလးတဲ့ေျမရွားနဲ႔ ေပါ့တဲ့ေျမရွားေပါ့။ ပန္ဝါမွာ ေတြ႔တာက ေလးတဲ့ ေျမရွားေတြ ျဖစ္တယ္။ ဒီ ေလးတဲ့ ေျမရွားေတြက ပိုၿပီးေတာ့ တန္ဖိုးႀကီးတယ္။ ေစ်းပိုရတာေပါ့။ ပန္ဝါမွာ ထြက္တာက တာဘီယန္ Terbium (TB) နဲ႔ Disprosium(Dy) ေတြပဲ။ ဒါက ေလးတဲ့ေျမရွားေတြပါ။”
ေမး။. ။“ေျမရွားသတၱဳ ထုတ္တဲ့ေနရာမွာ ေဘးထြက္ပစၥည္းေတြနဲ႔ အဖုိးတန္တာ ဘာေတြ ရပါလဲဆရာ။ ဘာလို႔လည္း ဆိုေတာ့ ဒီေျမရွားသတၱဳထုတ္တဲ့ ေနရာ အပါအဝင္ ျမန္မာႏုိင္ငံ တေက်ာမွာ ေရႊမရွိတဲ့ေနရာက မရွိသေလာက္ပဲ။ ေနရာတိုင္းမွာ ေရႊကို ေတြ႔ေနရတယ္။ ဒီေနရာ ေတြမွာေရာ ေရႊထုတ္တာေတြ ရွိသလား။ အေျခေနေလးနဲနဲ ေျပာျပေပးပါဆရာ။”
ဦးေစာေနာင္။. ။“ဟုတ္ကဲ့။ ဒီေျမရွားကို ဖမ္းၿပီးတဲ့ အခ်ိန္မွာ က်န္တဲ့ waste အမႈိက္ေတြထဲကေန သူတုိ႔က ျမန္မာေတြကေတာ့ ထပ္ေဆးတာေပါ့။ ထပ္ေဆးေတာ့ ေရႊေတြလည္း ရတယ္။ ေက်ာက္ေတြလည္း ရတယ္။ အဲဒါကေတာ့ အေသအခ်ာပါပဲ။ ဘာလို႔လည္း ဆိုေတာ့ က်ေနာ့္မိတ္ေဆြ ဒါလုပ္ေနတဲ့ ကခ်င္ေတြဆီကေန သိရတာပါ။”
ေမး။. ။“ေျမရွားသတၱဳကို ဘယ္ေနရာေတြမွာ အဓိက သံုးပါသလဲဆရာ။ ေျမရွားသတၱဳ အသံုးျပဳပံု ေလး ေျပာျပေပးပါဆရာ။”
ဦးေစာေနာင္။. ။“ဟုတ္ကဲ့။ ၁၉ ၆၅ မတိုင္ခင္ အထိက ေျမရွားသတၱဳက လုိအပ္ခ်က္ အေတာ္ပဲ နည္းေသးတယ္။ ဒီ ၁၉ ၆၅ မွာ ေစ်းကြက္ကို ေရာက္လာတဲ့၊ ကာလာတီဗီ စက္ေတြနဲ႔အတူ ေျမရွားလိုအပ္ခ်က္က ျမင့္မားလာတာေပါ့။ ဘာေၾကာင့္လည္း ဆိုရင္ ဒီကာလာတီဗီစက္မွာ သံုးတဲ့ Europium (Eu) ယူရိုပီယမ္ ေျမရွား mineral က ဒီ ကာလာတီဗီ စက္မွာသံုးဖို႔အတြက ္ မရွိမျဖစ္ လိုအပ္တဲ့ ျဒပ္စင္ တခုအျဖစ္နဲ႔ အသံုးျပဳတာေတာ့ ဒါ ေတာ္ေတာ္မ်ားတယ ္ေလ။ ေတာ္ေတာ္မ်ားေတာ့ ေနာက္ ေတာက္ေလ ွ်ာက္က ေျမရွားက ကမာၻမွာ လိုအပ္ခ်က္ ႀကီးမားေနတာေပါ့။ နည္းသြားတာ မရွိဘူး။ မ်ားသြားဖုိ႔ တိုးလာဖို႔ပဲ ရွိတယ္။ Neodymium (Nd) နဲ႔ Samarium (Sm) ေျမရွားနဲ႔ တျခားသတၱဳနဲ႔ စပ္ၿပီးရင္ Strong Magnet ဒီ စြမ္းအားျမင့္ သံလုိက္ေပါ့ေနာ္၊ သူက အပူကို ေတာ္ေတာ္ခံႏိုင္တဲ့ သံလိုက္မ်ိဳး လုပ္ရာမွာ သံုးတယ္ ။ ေနာက္ လ ွ်ပ္စစ္ကားအင္ဂ်င္ လုပ္ရာမွာ သံုးတယ္၊ ေလအားလ ွ်ပ္စစ္ ဂ်င္နေရတာ လုပ္ရာမွာ သံုးတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ hard disc တို႔ ဆဲလ္ ဖံုးတို႔ အဲတာေတြ လုပ္ရာမွာ သံုးတယ္။ ေနာက္တမ်ိဳး ေျပာရရင္ေတာ့ Disprosium(Dy) ေျမရွားရယ္၊ Terbium (TB) ေျမရွားရယ္ ဒီ ၂မ်ိဳးကေတာ့ ပန္ဝါမွာ ထြက္တဲ့ ေျမရွား။ ဒီသတၱဳစပ္ေတြကေတာ့ ဂ်က္ တိုက္ေလယာဥ ္လုပ္ရာမွာ သံုးတယ္။ ေနာက္ လ ွ်ပ္စစ္ကားေတြမွာ သံုးတယ္။ ေနာက္က်န္တာေတြ ကေတာ့ ေျပာမယ္ဆိုရင္ ဟို ခြဲစိတ္ခန္းသံုး အေထာက္အကူ ပစၥည္းေတြ၊ ဓါတ္ကူပစၥည္းေတြ ၊ ႏ်ဴကလီယား ေရငုပ္သေဘၤာေတြ ၊ အာကာသ ဆိုင္ရာ ပစၥည္းမ်ား လုပ္ရာမွာ သံုးတယ္။ ေနာက္ အီလက္ထေရာနစ္ ပစၥည္းေတြ လုပ္ရာမွာ သံုးတယ္။ စြမ္းအားျမင့္ သံလိုက္ေတြ လုပ္ရာမွာ သံုးတယ္။ ေနာက္ ဂ်က္တိုက္ေလယာဥ္တို႔ ေရငုပ္သေဘၤာတို႔ ဒီလိုမ်ိဳး စစ္ေရးရာမွာလည္း သံုးတာေပါ့။ ေနာက္ၿပီးရင္ ေလအားလ ွ်ပ္စစ္လုပ္ရာမွာလည္း သံုးတယ္ ။ လ ွ်ပ္စစ္ကားေတြမွာလည္း သံုးတယ္ ဆိုေတာ့ သူက အသံုးျပဳတာကေတာ့ အမ်ားႀကီးပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ ေျမရွားက အၿမဲပဲ လိုအပ္ေနမွာပဲ။”
ေမး။. ။“ဆရာ ဒီပန္ဝါမွာ ေတြ႔တဲ့ အမ်ိဳးအစားက အဓိက ဘာသံုးတာပါလည္း။”
ဦးေစာေနာင္။. ။“ပန္ဝါမွာ ေတြ႔တဲ့ အမ်ိဳးအစားကေတာ့ ဂ်က္တိုက္ေလယာဥ္ လုပ္ရာမွာ သံုးတယ ္။ ေနာက္ လ ွ်ပ္စစ္ကားေတြ ထုတ္တဲ့ေနရာမွာ သံုးတယ္။ အဓိက ကေတာ့။ ေနာက္ၿပီး ေလအား လ ွ်ပ္စစ္လုပ္ရာမွာလည္ သံုးတယ္။ ပန္ဝါက သူက ေလးတဲ့ေျမရွား ဆိုေတာ့ သူက တန္ဖိုးလည္း ႀကီးတယ္။”

ဘူမိပညာရွင္ ဦေစာေနာင္ပါ။

Unicode

ကမ္ဘာ့မြေရှားထုတ်လုပ်မှု တတိယလိုက်နေတဲ့ မြန်မာအတွက် မြေရှားအလားအလာကို ကြည့်ရအောင်ပါ။
၂၀၂၀ ကမ္ဘာ့မြေရှားသတ္တုထုတ်လုပ်မှု မက်ထရစ်တန်ချိန် ၂ သိန်း ၄ သောင်းအထိ (MT 240,000) တိုးလာနေချိန်မှာ တန်ချိန် ၁ သိန်း ၄ သောင်း (MT 140,000) ထုတ်နေတဲ့ တရုတ် နဲ့ တန်ချိန် ၃ သောင်း ၈ ထောင်ထုတ်တဲ့ အမေရိကန် (MT 38,000) ပြီးရင် ပန်ဝါ (MT 30,000) က တန်ချိန် ၃ သောင်းနဲ့ ကမ္ဘာ့တတိယအများဆုံး မြေရှားထွက်ဒေသဖြစ်နေပါတယ်။ တရုတ်ကထုတ်တဲ့ မြေရှားကုန်ကြမ်း ထက်ဝက်ကလည်း မြန်မာဆီက ရတာပါ။

လက်ရှိမှာ မြေရှားထုတ်လုပ်မှု တရားဝင်မရှိသေးတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မြေရှားအလားအလာကဘယ်လိုရှိပါသလဲ။ မြေရှားသတ္တုက ဘာကြောင့် အရေးပါနေတာပါလဲ။ ဓါတ်သတ္တုရှာဖွေရေးနဲ့ တူးဖေါ်ရေးပညာရှင် ဦးစောနောင်ကို မေးမြန်းပြီး တင်ပြပေးမှာပါ။

မေး။. ။“မြေရှားသတ္တုက မြန်မာနိုင်ငံ ပန်ဝါဒေသမှာပဲ ရှိတာလားဆရာ။ တခြား နေရာတွေမှာရော မြေရှားသတ္တုုတွေ ရှိပါလား”
ဦးစောနောင်။. ။“အခု လောလောဆယ်မှာတော့ ဒီကချင်မှာတော့ အများဆုံးပဲ။ နောက်ပြီးရင် အခု ကချင်ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ရဲ့ အဆိုအရကတော့ ဒီကချင်ထဲမှာကို လုပ်ကွက်ပေါင်း ၁၀၀ လောက်ရှိနေတယ်။ မြေရှားလုပ်ကွက်ပေါ့နော်။ လုပ်ကွက်တွေ ၁၀၀ ကျော် ၁၀၀ ဝန်းကျင်လောက် ရှိနေပြီလို့ ဆိုတယ်။ ဒီတော့ မြန်မာပြည်မှာ တခြားနေရာတွေ အနေနဲ့ဆိုရင် အင်းတော်နဲ့၊ အင်းတော်နဲ့ကသာကြားမှာပဲ တချို့ လုပ်နေတယ် ဆိုတာ သိရတယ်။
နောက်ပြီးရင် ကျနော်တို့ DGSE (Department of Geological Survey and Mineral Exploration) ဘူမိဗေဒနဲ့ ဓါတ်သတ္တုရှာဖွေရေး (ဘ ဓ ရ) မှာ လုပ်တာ၊ ဒီ regional mapping ဒေသဆိုင်ရာ ဘူမိမြေပုံ ထုတ်ဖို့ ကွင်းဆင်းတုန်းက ဒီ တနင်္သာရီ အထူးသဖြင့် ထားဝယ်က လောင်းလုံး beach မှာတော့ marine placer တွေ မရိန်းပလေစာ သိုက်ပေါ့။ လောင်းလုံးကမ်းခြေမှာတော့ ဒီ မြေရှား rare earth တွေ ရဘူးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါကတော့ ကျနော်တို့ မလေ့လာရဘူးလေ။ trace အနေနဲ့သာ တွေ့တာပေါ့။
မေး။. ။“အနည်းအကျဉ်း ပါတာမျိုးပေါ့။”
ဦးစောနောင်။. ။“ဟုတ်တယ်။ အနည်းအကျဉ်းပါတယ်၊၊ ဟုတ်တယ်။ ဒီ Monazite တို့ Xenotime (မြေရှား တွင်းထွက်) တွေ တွေ့ရတယ်။”
မေး။. ။“မြန်မာနိုင်ငံက မြေရှားသတ္တု အလားအလာလေး ပြောပြပေးပါ။
ဦးစောနောင်။. ။“မြေရှားသတ္တု အလားအလာ အနေနဲ့ ကတော့ ဒီကချင်ပြည်နယ်ထဲမှာ လုပ်မယ် ဆိုရင်တော့ အယ်လ်ကာလီ ဂရင်းနိုက် Alkali Granite လို ကျောက်မျိုးကို လိုက်ရှာပြီး ဖေါ်ထုတ်ရမှာပဲလေ။ ပညာရှင်တွေ အနေနဲ့ ဒါမှမဟုတ်ရင် ဌာနဆိုင်ရာတွေ အနေနဲ့လုပ်မယ်ဆိုရင် မြန်မာပြည်မှာက မီးသင့်ကျောက် belt တွေ ရှိတယ်လေ။ ဒီ belt တွေမှာ လိုက်ရှာရမှာပဲ။ ဒါက ကချင်မှ မဟုတ်ဖူး တခြားနေရာတွေမှာလည်း ရှိတယ်။ တနင်္သာရီ ကမ်းရိုးတန်းတွေ မှာလည်း အယ်လ်ကာလီကြွယ်တဲ့ မီးသင့်ကျောက်တွေ ရှိတာပဲ။ လောင်းလုံး ဆိုရင် သူ့ဘက်ခြမ်းက coastal igneous rocks - ကမ်းရိုးတန်းက မီးသင့်ကျောက်တွေက တချို့က အယ်လ်ကာလီ ကြွယ်တာပေါ့။ ဒါကြောင့်လည်း ဒီ လောင်းလုံး beach မှာ ဒီလိုမျိုး trace တွေ တွေ့တယ် ထင်တာပဲ။ ကျနော်တို့ ရှာမယ် ဆိုရင်တော့ အယ်လ်ကာလီကြွယ်တဲ့ မီးသင့်ကျောက်တွေ ရှိတဲ့ ဒေသတွေကို လိုက်ပြီး ကွင်းဆင်းဖို့ လိုပါတယ်။ ဟိုးတုန်းကလိုမျိုး၊ ကျနော်တို့ ၁၉ ၇၄ ကနေ ၁၉ ၇၈ တုန်းက GSE ပရောဂျက်နဲ့ လုပ်တာမျိုး၊ အင်အားများများနဲ့ သုံးပြီးငွေသုံးရှာရင်တော့ တွေ့မယ် ထင်တာပဲ။”
မေး။. ။“ဟုတ်ကဲ့ပါ။ သေချာ စံနစ်တကျနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားတာတော့ မရှိသေးဘူး ထင်တယ်နော်။”
ဦးစောနောင်။. ။“အခုထိတော့ ဒီလိုမျိုးစံနစ်တကျနဲ့ မရှိသေးဘူး။ တင်တော့ တင်ထားတယ်။ မြေပုံထဲမှာ - ဒီ mineral resources of Burma မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ တွင်းထွက်တွေကို ပြတဲ့ မြေပုံ ထဲမှာပေါ့။ အဲဒီမှာတော့ မြေရှားသတ္တု rare earths ဆိုပြီး အနေနဲ့တင်ထားတာ ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် တခု နှစ်ခုလောက်ပဲ တွေ့ရတာ။”
မေး။ ။“ဟုတ်ကဲ့ပါ ဆရာ ဒီ မြန်မာနိုင်ငံမှာ တွေ့ရတဲ့ မြေရှားသတ္တုတွေက ဘယ်နှစ်မျိုးလောက် ရှိပါလဲ”
ဦးစောနောင်။ ။“ဒီ rare earth တွေက အခု ပန်ဝါမှာ ထွက်တာကတော့ - ဒီ မြေရှားမှာ ၂ ခု ခွဲထားတယ်လေ။ heavy rare earth နဲ့ ဒီ light rare earth လေးတဲ့မြေရှားနဲ့ ပေါ့တဲ့မြေရှားပေါ့။ ပန်ဝါမှာ တွေ့တာက လေးတဲ့ မြေရှားတွေ ဖြစ်တယ်။ ဒီ လေးတဲ့ မြေရှားတွေက ပိုပြီးတော့ တန်ဖိုးကြီးတယ်။ ဈေးပိုရတာပေါ့။ ပန်ဝါမှာ ထွက်တာက တာဘီယန် Terbium (TB) နဲ့ Disprosium(Dy) တွေပဲ။ ဒါက လေးတဲ့မြေရှားတွေပါ။”
မေး။. ။“မြေရှားသတ္တု ထုတ်တဲ့နေရာမှာ ဘေးထွက်ပစ္စည်းတွေနဲ့ အဖိုးတန်တာ ဘာတွေ ရပါလဲဆရာ။ ဘာလို့လည်း ဆိုတော့ ဒီမြေရှားသတ္တုထုတ်တဲ့ နေရာ အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံ တကျောမှာ ရွှေမရှိတဲ့နေရာက မရှိသလောက်ပဲ။ နေရာတိုင်းမှာ ရွှေကို တွေ့နေရတယ်။ ဒီနေရာ တွေမှာရော ရွှေထုတ်တာတွေ ရှိသလား။ အခြေနေလေးနဲနဲ ပြောပြပေးပါဆရာ။”
ဦးစောနောင်။. ။“ဟုတ်ကဲ့။ ဒီမြေရှားကို ဖမ်းပြီးတဲ့ အချိန်မှာ ကျန်တဲ့ waste အမှိုက်တွေထဲကနေ သူတို့က မြန်မာတွေကတော့ ထပ်ဆေးတာပေါ့။ ထပ်ဆေးတော့ ရွှေတွေလည်း ရတယ်။ ကျောက်တွေလည်း ရတယ်။ အဲဒါကတော့ အသေအချာပါပဲ။ ဘာလို့လည်း ဆိုတော့ ကျနော့်မိတ်ဆွေ ဒါလုပ်နေတဲ့ ကချင်တွေဆီကနေ သိရတာပါ။”
မေး။. ။“မြေရှားသတ္တုကို ဘယ်နေရာတွေမှာ အဓိက သုံးပါသလဲဆရာ။ မြေရှားသတ္တု အသုံးပြုပုံ လေး ပြောပြပေးပါဆရာ။”
ဦးစောနောင်။. ။“ဟုတ်ကဲ့။ ၁၉ ၆၅ မတိုင်ခင် အထိက မြေရှားသတ္တုက လိုအပ်ချက် အတော်ပဲ နည်းသေးတယ်။ ဒီ ၁၉ ၆၅ မှာ ဈေးကွက်ကို ရောက်လာတဲ့၊ ကာလာတီဗီ စက်တွေနဲ့အတူ မြေရှားလိုအပ်ချက်က မြင့်မားလာတာပေါ့။ ဘာကြောင့်လည်း ဆိုရင် ဒီကာလာတီဗီစက်မှာ သုံးတဲ့ Europium (Eu) ယူရိုပီယမ် မြေရှား mineral က ဒီ ကာလာတီဗီ စက်မှာသုံးဖို့အတွက ် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ ဒြပ်စင် တခုအဖြစ်နဲ့ အသုံးပြုတာတော့ ဒါ တော်တော်များတယ ်လေ။ တော်တော်များတော့ နောက် တောက်လေ ျှာက်က မြေရှားက ကမ္ဘာမှာ လိုအပ်ချက် ကြီးမားနေတာပေါ့။ နည်းသွားတာ မရှိဘူး။ များသွားဖို့ တိုးလာဖို့ပဲ ရှိတယ်။ Neodymium (Nd) နဲ့ Samarium (Sm) မြေရှားနဲ့ တခြားသတ္တုနဲ့ စပ်ပြီးရင် Strong Magnet ဒီ စွမ်းအားမြင့် သံလိုက်ပေါ့နော်၊ သူက အပူကို တော်တော်ခံနိုင်တဲ့ သံလိုက်မျိုး လုပ်ရာမှာ သုံးတယ် ။ နောက် လ ျှပ်စစ်ကားအင်ဂျင် လုပ်ရာမှာ သုံးတယ်၊ လေအားလ ျှပ်စစ် ဂျင်နရေတာ လုပ်ရာမှာ သုံးတယ်။ နောက်ပြီးတော့ hard disc တို့ ဆဲလ် ဖုံးတို့ အဲတာတွေ လုပ်ရာမှာ သုံးတယ်။ နောက်တမျိုး ပြောရရင်တော့ Disprosium(Dy) မြေရှားရယ်၊ Terbium (TB) မြေရှားရယ် ဒီ ၂မျိုးကတော့ ပန်ဝါမှာ ထွက်တဲ့ မြေရှား။ ဒီသတ္တုစပ်တွေကတော့ ဂျက် တိုက်လေယာဥ ်လုပ်ရာမှာ သုံးတယ်။ နောက် လ ျှပ်စစ်ကားတွေမှာ သုံးတယ်။ နောက်ကျန်တာတွေ ကတော့ ပြောမယ်ဆိုရင် ဟို ခွဲစိတ်ခန်းသုံး အထောက်အကူ ပစ္စည်းတွေ၊ ဓါတ်ကူပစ္စည်းတွေ ၊ နျူကလီယား ရေငုပ်သင်္ဘောတွေ ၊ အာကာသ ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ လုပ်ရာမှာ သုံးတယ်။ နောက် အီလက်ထရောနစ် ပစ္စည်းတွေ လုပ်ရာမှာ သုံးတယ်။ စွမ်းအားမြင့် သံလိုက်တွေ လုပ်ရာမှာ သုံးတယ်။ နောက် ဂျက်တိုက်လေယာဉ်တို့ ရေငုပ်သင်္ဘောတို့ ဒီလိုမျိုး စစ်ရေးရာမှာလည်း သုံးတာပေါ့။ နောက်ပြီးရင် လေအားလ ျှပ်စစ်လုပ်ရာမှာလည်း သုံးတယ် ။ လ ျှပ်စစ်ကားတွေမှာလည်း သုံးတယ် ဆိုတော့ သူက အသုံးပြုတာကတော့ အများကြီးပါပဲ။ ဒါကြောင့် မြေရှားက အမြဲပဲ လိုအပ်နေမှာပဲ။”
မေး။. ။“ဆရာ ဒီပန်ဝါမှာ တွေ့တဲ့ အမျိုးအစားက အဓိက ဘာသုံးတာပါလည်း။”
ဦးစောနောင်။. ။“ပန်ဝါမှာ တွေ့တဲ့ အမျိုးအစားကတော့ ဂျက်တိုက်လေယာဉ် လုပ်ရာမှာ သုံးတယ ်။ နောက် လ ျှပ်စစ်ကားတွေ ထုတ်တဲ့နေရာမှာ သုံးတယ်။ အဓိက ကတော့။ နောက်ပြီး လေအား လ ျှပ်စစ်လုပ်ရာမှာလည် သုံးတယ်။ ပန်ဝါက သူက လေးတဲ့မြေရှား ဆိုတော့ သူက တန်ဖိုးလည်း ကြီးတယ်။”

ဘူမိပညာရှင် ဦစောနောင်ပါ

XS
SM
MD
LG