ကုလလူ့အခွင့်အရေးညီလာခံအတွင်း မြန်မာအရေးဆွေးနွေးမှုဆိုင်းထားဖို့ တရုတ်လိုလား

(Zawgyi/Unicode)

သီတင်း၃ ပတ်ကျော်ကြာကျင်းပနေတဲ့ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂမဟာမင်းကြီးရုံး UNHRC ရဲ့ညီလာခံအစမှာပဲ မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြုမှုနဲ့ပတ်သက်လို့ ဆွေးနွေးငြင်းခုံနေကြတဲ့အတွက် ကုလမဟာမင်းကြီး Michelle Bachelet အဖွင့်မိန့်ခွန်းပြောဖိုးနှောင့်နှေးခဲ့ရပါတယ်။

မစ္စ Bachelet က တရုတ်၊ မက္ကဆီကို၊ ရုရှား၊ သိရီလင်္ကာ နဲ့ အီသီယိုးပီးယား Tigray ဒေသလိုနေရာမျိုးက လူ့အခွင့်အရေးအပေါ်စိုးရိမ်ကြောင်းပြောထားပါတယ်။ မြန်မာ၊ ယူကရိန်း၊ နီကာရာဂွါနဲ့ အီရန်အရေးကိစ္စတွေကိုလည်း ညီလာခံနှောင်းပိုင်းမှာ ဆွေးနွေးနိုင်မယ်လို့ မေ ျှာ်လင့်ကြောင်းလည်း မဟာမင်းကြီး Bachelet ကပြောထားပါတယ်။

အနောက်နိုင်ငံတွေကတော့ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂကိုယ်စားလှယ် မရှိပေမယ့်လည်း စစ်တပ်ကအာဏာသိမ်းအုပ်ချုပ်နေတဲ့ မြန်မာ့လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေကို မူလအစီအစဉ်အတိုင်း နှစ်ကြိမ်ဆွေးနွေးဖို့ လိုလားနေပါတယ်။ တရုတ်၊ ဖိလစ်ပိုင်နဲ့ ဗစ်နီဇွဲလားနိုင်ငံတို့ကတော့ မြန်မာ့အရေးဆွေးနွေးဖို့ စိတ်အားထက်သန်ပုံမရပါဘူး။ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်မပါဝင်ပဲ ဆွေးနွေးဖို့မသင့်ဘူးလို့ သူတို့ကယူဆပါတယ်။

စက်တင်ဘာမှာကျင်းပမယ့် နောက်တကြိမ်ညီလာခံအထိ မြန်မာ့အရေးဆွေးနွေးမှုကို အချိန်ဆိုင်းထားဖို့ တရုတ်သံတမန် Chen Xu ကတိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ စစ်တပ်ကအာဏာသိမ်းပြီးတဲ့နောက်ပိုင်းမှာ ဂျနီဗာမြို့က ကုလဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး ဦးမြင့်သူ ရာထူးက အနားယူခဲ့ပြီး၊ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်နေရာ လစ်လပ်နေတာဖြစ်ပါတယ်။ အာဏာသိမ်းမြန်မာစစ်ကောင်စီဖက်ကရော ၊ ပြီးခဲ့တဲ့ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရပါတီက ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းတဲ့ NUG အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရကပါ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းအသီးသီးမှာ ကိုယ်စားပြု အပြိုင်တင်သွင်းနေကြတာကြောင့် ကုလသမဂ္ဂအေဂျင်စီတွေမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြုမှုကိစ္စ အငြင်းပွားစရာတွေဖြစ်နေပါတယ်။

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ WHO၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ ILO နဲ့ ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအစီအစဉ် FAO ညီလာခံကျင်းပရာမှာ မြန်မာအစိုးရကိုယ်စားပြုနေရာတွေကို ချပ်လှပ်ထားခဲ့ကြပါတယ်။ မြန်မာကိုယ်စားပြုခွင့်နဲ့ပတ်သက်လို့ နိုင်ငံတွေရဲ့ကိုယ်စားလှယ်ခန့်ထားရေးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ Credentials Committee က ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်ဖို့ လွဲှထားကြပါတယ်။

အခုလက်ရှိ UNHRC ရဲ့ ညီလာခံကို အစီအစဉ်အတိုင်းကျင်းပဖို့ ကိုယ်စားလှယ်တွေသဘောတူခဲ့ကြပေမယ့် လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီ အလှည့်ကျဥက္ကဌဖြစ်တဲ့ Nazhat Shameem က ညီလာခံကို အစီအစဉ်အတိုင်းကျင်းပမလား အပြောင်းအလဲလုပ်မလားဆိုတာ ဆက်ပြီးသုံးသပ်သွားမယ်လို့ပြောပါတယ်။

မြန်မာစစ်တပ်အပေါ် ဖိအားတွေတိုးလာနေချိန်မှာပဲ မြန်မာကိုလက်နက်မရောင်းချဖိ့ု၊ ဖမ်းဆီးထားသူတွေကို ပြန်လွှတ်ပေးဖို့နဲ့ စစ်အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်သူတွေကို အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းနေတာတွေ ရပ်တန့်ဖို့ဆိုတောင်းဆိုထားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တရပ်ကို ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံက သောကြာနေ့မှာ အတည်ပြုထားပါတယ်။

.................................................................................

ကုလလူ့အခှင့ျအရေးညီလာခံအတှငျး မွနျမာအရေးဆှေးနှေးမှုဆိုငျးထားဖို့ တရုတျလိုလား

(Unicode)

သီတငျး၃ ပတျကြောျကွာကငြျးပနတေဲ့ လူ့အခှင့ျအရေးဆိုငျရာ ကုလသမဂ်ဂမဟာမငျးကွီးရုံး UNHRC ရဲ့ညီလာခံအစမှာပဲ မွနျမာနိုငျငံ ကိုယျစားပွုမှုနဲ့ပတျသကျလို့ ဆှေးနှေးငွငျးခုံနကွေတဲ့အတှကျ ကုလမဟာမငျးကွီး Michelle Bachelet အဖှင့ျမိန့ျခှနျးပွောဖိုးနှောင့ျနှေးခဲ့ရပါတယျ။

မစ်စ Bachelet က တရုတျ၊ မက်ကဆီကို၊ ရုရှား၊ သိရီလငျ်ကာ နဲ့ အီသီယိုးပီးယား Tigray ဒသေလိုနရောမြိုးက လူ့အခှင့ျအရေးအပေါျစိုးရိမျကွောငျးပွောထားပါတယျ။ မွနျမာ၊ ယူကရိနျး၊ နီကာရာဂှါနဲ့ အီရနျအရေးကိစ်စတှကေိုလညျး ညီလာခံနှောငျးပိုငျးမှာ ဆှေးနှေးနိုငျမယျလို့ မေ ြှာျလင့ျကွောငျးလညျး မဟာမငျးကွီး Bachelet ကပွောထားပါတယျ။

အနောကျနိုငျငံတှကေတော့ မွနျမာနိုငျငံဆိုငျရာ ကုလသမဂ်ဂကိုယျစားလှယျ မရှိပမေယ့ျလညျး စဈတပျကအာဏာသိမျးအုပျခြုပျနတေဲ့ မွနျမာ့လူ့အခှင့ျအရေးအခွအေနကေို မူလအစီအစဉျအတိုငျး နှဈကွိမျဆှေးနှေးဖို့ လိုလားနပေါတယျ။ တရုတျ၊ ဖိလဈပိုငျနဲ့ ဗဈနီဇှဲလားနိုငျငံတို့ကတော့ မွနျမာ့အရေးဆှေးနှေးဖို့ စိတျအားထကျသနျပုံမရပါဘူး။ မွနျမာကိုယျစားလှယျမပါဝငျပဲ ဆှေးနှေးဖို့မသင့ျဘူးလို့ သူတို့ကယူဆပါတယျ။

စကျတငျဘာမှာကငြျးပမယ့ျ နောကျတကွိမျညီလာခံအထိ မွနျမာ့အရေးဆှေးနှေးမှုကို အခြိနျဆိုငျးထားဖို့ တရုတျသံတမနျ Chen Xu ကတိုကျတှနျးခဲ့ပါတယျ။ စဈတပျကအာဏာသိမျးပွီးတဲ့နောကျပိုငျးမှာ ဂနြီဗာမွို့က ကုလဆိုငျရာ မွနျမာသံအမတျကွီး ဦးမွင့ျသူ ရာထူးက အနားယူခဲ့ပွီး၊ မွနျမာကိုယျစားလှယျနရော လဈလပျနတောဖွဈပါတယျ။ အာဏာသိမျးမွနျမာစဈကောငျစီဖကျကရော ၊ ပွီးခဲ့တဲ့ရှေးကောကျပှဲအနိုငျရပါတီက ဦးဆောငျဖှဲ့စညျးတဲ့ NUG အမြိုးသားညီညှတျရေးအစိုးရကပါ ကုလသမဂ်ဂအဖှဲ့အစညျးအသီးသီးမှာ ကိုယျစားပွု အပွိုငျတငျသှငျးနကွေတာကွောင့ျ ကုလသမဂ်ဂအဂေငြျစီတှမှော မွနျမာနိုငျငံကိုယျစားပွုမှုကိစ်စ အငွငျးပှားစရာတှဖွေဈနပေါတယျ။

ကမ်ဘာ့ကနြျးမာရေးအဖှဲ့ WHO၊ အပွညျပွညျဆိုငျရာ အလုပျသမားအဖှဲ့ ILO နဲ့ ကမ်ဘာ့စားနပျရိက်ခာအစီအစဉျ FAO ညီလာခံကငြျးပရာမှာ မွနျမာအစိုးရကိုယျစားပွုနရောတှကေို ခပြျလှပျထားခဲ့ကွပါတယျ။ မွနျမာကိုယျစားပွုခှင့ျနဲ့ပတျသကျလို့ နိုငျငံတှရေဲ့ကိုယျစားလှယျခန့ျထားရေးနဲ့သကျဆိုငျတဲ့ကုလသမဂ်ဂအထှထှေညေီလာခံ Credentials Committee က ဆှေးနှေးဆုံးဖွတျဖို့ လှဲှထားကွပါတယျ။

အခုလကျရှိ UNHRC ရဲ့ ညီလာခံကို အစီအစဉျအတိုငျးကငြျးပဖို့ ကိုယျစားလှယျတှသေဘောတူခဲ့ကွပမေယ့ျ လူ့အခှင့ျအရေးကောငျစီ အလှည့ျကြဥက်ကဌဖွဈတဲ့ Nazhat Shameem က ညီလာခံကို အစီအစဉျအတိုငျးကငြျးပမလား အပွောငျးအလဲလုပျမလားဆိုတာ ဆကျပွီးသုံးသပျသှားမယျလို့ပွောပါတယျ။

မွနျမာစဈတပျအပေါျ ဖိအားတှတေိုးလာနခြေိနျမှာပဲ မွနျမာကိုလကျနကျမရောငျးခဖြိ့ု၊ ဖမျးဆီးထားသူတှကေို ပွနျလှှတျပေးဖို့နဲ့ စဈအာဏာသိမျးမှု ဆန့ျကငြျသူတှကေို အကွမျးဖကျနှိမျနငျးနတောတှေ ရပျတန့ျဖို့ဆိုတောငျးဆိုထားတဲ့ ဆုံးဖွတျခကြျတရပျကို ကုလသမဂ်ဂ အထှထှေေ ညီလာခံက သောကွာနေ့မှာ အတညျပွုထားပါတယျ။