သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

က်န္းမာေရးအတြက္ သတိထားရမယ့္ ေသြးတိုးေရာဂါ အႏၲရာယ္


RTR2H6W9

{{Zawgyi/Unicode}}

ကမာၻမွာ ေသြးတိုးေရာဂါရွိသူ အေရအတြက္ဟာ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ အတြင္း ၂ ဆ တိုးလာၿပီး ၁.၂၈ ဘီလီယံ ရွိခဲ့ေၾကာင္းနဲ႔ ျမန္မာႏိုင္ငံ အပါအ၀င္ ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံေတြမွာ အမ်ားစု ေတြ႕ရေၾကာင္းလည္း သုေတသန ေလ့လာခ်က္ အသစ္က ေဖာ္ျပလိုက္ပါတယ္။ လန္ဒန္ Imperial ေကာလိပ္နဲ႔ ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖဲြ႕ (WHO) တို႔ ပူးတဲြၿပီး ေသြးတိုးေရာဂါ ျဖစ္ပြားရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြ၊ ကုသမႈနဲ႔ ထိန္းခ်ဳပ္ေရးအတြက္ ပထမဆုံးအႀကိမ္အျဖစ္ အက်ယ္တ၀ံ့ ဆန္းစစ္ေလ့လာ သုံးသပ္ထားတဲ့ အစီရင္ခံစာသစ္အေၾကာင္း ဗြီအိုေအ သတင္းေထာက္ Lisa Schlein သတင္းေပးပို႔ထားတာကို ကိုေအာင္လြင္ဦးက ေျပာျပေပးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံ အပါအ၀င္ ႏိုင္ငံေပါင္း ၁၈၄ ႏိုင္ငံက အသက္ ၃၀ ကေန ၇၉ ႏွစ္အရြယ္ေတြကို ေလ့လာဆန္းစစ္ရာမွာ လူေပါင္း သန္း ၇၀၀ ေက်ာ္ဟာ အသက္အႏၲရာယ္ ျဖစ္ႏိုင္ေပမဲ့ ေသြးတိုးေရာဂါအတြက္ ေဆးကုသမႈခံယူမႈ မရွိတာကို ေတြ႕ရွိခဲ့တာပါ။ အမ်ားစုကလည္း ေရာဂါရွိ၊ မရွိ စစ္ေဆးတာ မရွိသလို၊ ေရာဂါအေျခအေနကိုလည္း မသိၾကပါဘူး။ က်န္းမာေရးအသိ အားနည္းတာေၾကာင့္ အသက္ဆုံးပါးတဲ့အထိ ၾကံဳၾကရတယ္လို႔လည္း ကမာၻ႔က်န္းမာေရးအဖဲြ႕ (WHO) ရဲ႕ မကူးစက္ႏိုင္တဲ့ ေရာဂါဌာနခဲြ ၫႊန္ၾကားေရးမွဴး Bente Mikkelsen ကေျပာပါတယ္။

“ပထမတခ်က္အေနနဲ႔ ႏွလုံးေရာဂါဟာ ေသဆုံးမႈအမ်ားဆုံး ေရာဂါတခုအျဖစ္ သိထားၾကပါတယ္။ ေနာက္ဆုံး ကမာၻ႔က်န္းမာေရး ခန္႔မွန္းခ်က္အရ ႏွစ္စဥ္ ႏွလုံးေရာဂါေၾကာင့္ ေသဆုံးသူ ၁၇.၁ သန္း ရွိပါတယ္။ ဒီလိုျဖစ္ရတဲ့ အဓိကအေၾကာင္းရင္းေတြထဲမွာ ေသြးတိုးေရာဂါ ပါတယ္ဆိုတာလည္း က်ေနာ္တို႔ သိထားပါတယ္။”

ေသြးတိုးေရာဂါဟာ ႏွလုံး၊ ဦးေႏွာက္၊ ေက်ာ္ကပ္ေရာဂါေတြ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အႏၲရာယ္ကို သိသိသာသာ တိုးေစသလို၊ ကမာၻမွာ လူေသဆုံးမႈေတြရဲ႕ အေျခခံအေၾကာင္းရင္း တခုလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးတိုးေရာဂါ ျဖစ္ရတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြထဲမွာ က်န္းမာေရးနဲ႔ မညီၫြတ္တဲ့ စားေသာက္မႈပုံစံ၊ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ နည္းပါးတာ၊ အရက္နဲ႔ ေဆးလိပ္သုံးစဲြတာ၊ အ၀လြန္တာေတြ ပါ၀င္ၿပီး၊ က်န္းမာေရးအတြက္ အႏၲရာယ္ရွိတဲ့ ဆူနာမီလႈိင္းလုံး အျဖစ္နဲ႔ေတာင္ တင္စား ေျပာဆိုသူေတြ ရွိပါတယ္။

အစီရင္ခံစာ ျပဳစုသူေတြကေတာ့ က်န္းမာေရးနဲ႔ ညီၫြတ္ေအာင္ ေနထိုင္ဖို႔ တိုက္တြန္းထားသလို၊ ေသြးတိုးေရာဂါဟာ ေသြးေပါင္ခ်ိန္တိုင္းၿပီး အလြယ္တကူ စစ္ေဆး သိရွိႏိုင္သလို၊ အကုန္အက် မမ်ားပဲ ထိထိေရာက္ေရာက္ ကုသႏိုင္ေၾကာင္းလည္း ေျပာပါတယ္။ ေလ့လာခ်က္အရ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၃၀ အတြင္း ေသြးတိုးေရာဂါဒဏ္ ခံစားရတဲ့ ျပႆနာဟာ ခ်မ္းသာတဲ့ ႏိုင္ငံေတြကေန အလယ္အလတ္နဲ႔ ၀င္ေငြနည္းတဲ့ ႏိုင္ငံေတြဆီမွာ ပိုမ်ားလာတာကိုလည္း ေတြ႕ရွိခဲ့တာပါ။ ခ်မ္းသာတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ ေသြးတိုးေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈေတြ က်ဆင္းလာေပမဲ့ ဆင္းရဲတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ ျဖစ္ပြားမႈေတြ တိုးလာေနတယ္လို႔လည္း အစီရင္ခံစာကို ပူးတဲြျပဳစုခဲ့တဲ့ လန္ဒန္ Imperial တကၠသိုလ္က ကမာၻ႔ ပတ္၀န္းက်င္ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ ပါေမာကၡ Majid Ezzati ကေျပာပါတယ္။

“အာဖရိကေတာင္ပိုင္း ဆဟာရေဒသ ေနရာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားနဲ႔ ေတာင္အာရွေဒသ တစိတ္တပိုင္းအျပင္၊ ပစိတ္ဖိတ္ကၽြန္းႏိုင္ငံ တခ်ဳိ႕မွာ အခုအထိ လိုအပ္တဲ့ ကုသမႈေတြ ခံယူၾကတာမ်ဳိး မရွိေသးပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္လည္း ဒီေဒသေတြမွာ ကုသမႈေပးႏိ္ုငဖို႔ အာ႐ံုစိုက္ေနပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ ၁ ႏွစ္ခဲြေလာက္အတြင္း ေန႔စဥ္လိုလို ၾကားေနရတာကေတာ့ ေရာဂါလကၡဏာရွာေဖြတာ၊ ကုသတာေတြအတြက္ မတတ္ႏိုင္ၾကတဲ့ ကိစၥပါ။ ဒါကိုလည္း ကမာၻ႔က်န္းမာေရး အသိုင္းအ၀န္းက သတိထားဖို႔ လိုပါတယ္။”

၁၉၉၀ ကေန ၂၀၁၉ ခုႏွစ္အတြင္း အခ်က္အလက္ေတြအရ ကမာၻေပၚမွာ ေသြးတိုးေရာဂါ အမ်ားဆုံး ၁၀ ႏိုင္ငံ စာရင္းမွာ ျမန္မာႏိုင္ငံကိုလည္း ထည့္သြင္းထားၿပီး၊ အမ်ဳိးသမီးေတြမွာ အျဖစ္မ်ားတာကိုလည္း သုေတသီေတြ ေတြ႕ရွိထားတာပါ။ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈမ်ားတဲ့ ေဒသေတြမွာ ကုသမႈႏႈန္းဟာလည္း အမ်ဳိးသမီးေတြမွာ ၂၅ ရာခိုင္ႏႈန္းေအာက္နဲ႔ အမ်ဳိးသားေတြမွာ ၂၀ ရာခိုင္ႏႈန္းေအာက္ ရွိေနေၾကာင္း ေတြ႕ရွိထားပါတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ ကေနဒါ၊ အိုက္စ္လန္နဲ႔ ေတာင္ကိုရီး တို႔လို ဖြံ႔ၿဖိဳးတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာေတာ့ ေသြးတိုးေရာဂါကို ထိထိေရာက္ေရာက္ ကုသႏိုင္သလို၊ ဆိုးဆိုးရြားရြား အဆင့္အထိ ေရာက္မလာေအာင္ ကာကြယ္ႏိုင္ေၾကာင္းလည္း ေလ့လာခ်က္မွာ ေတြ႕ရွိထားပါတယ္။

........................................

တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

{{Unicode}}

ကမ္ဘာမှာ သွေးတိုးရောဂါရှိသူ အရေအတွက်ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း ၂ ဆ တိုးလာပြီး ၁.၂၈ ဘီလီယံ ရှိခဲ့ကြောင်းနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေမှာ အများစု တွေ့ရကြောင်းလည်း သုတေသန လေ့လာချက် အသစ်က ဖော်ပြလိုက်ပါတယ်။ လန်ဒန် Imperial ကောလိပ်နဲ့ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) တို့ ပူးတွဲပြီး သွေးတိုးရောဂါ ဖြစ်ပွားရတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေ၊ ကုသမှုနဲ့ ထိန်းချုပ်ရေးအတွက် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အကျယ်တဝံ့ ဆန်းစစ်လေ့လာ သုံးသပ်ထားတဲ့ အစီရင်ခံစာသစ်အကြောင်း ဗွီအိုအေ သတင်းထောက် Lisa Schlein သတင်းပေးပို့ထားတာကို ကိုအောင်လွင်ဦးက ပြောပြပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံ အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၄ နိုင်ငံက အသက် ၃၀ ကနေ ၇၉ နှစ်အရွယ်တွေကို လေ့လာဆန်းစစ်ရာမှာ လူပေါင်း သန်း ၇၀၀ ကျော်ဟာ အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့ သွေးတိုးရောဂါအတွက် ဆေးကုသမှုခံယူမှု မရှိတာကို တွေ့ရှိခဲ့တာပါ။ အများစုကလည်း ရောဂါရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးတာ မရှိသလို၊ ရောဂါအခြေအနေကိုလည်း မသိကြပါဘူး။ ကျန်းမာရေးအသိ အားနည်းတာကြောင့် အသက်ဆုံးပါးတဲ့အထိ ကြုံကြရတယ်လို့လည်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ရဲ့ မကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါဌာနခွဲ ညွှန်ကြားရေးမှူး Bente Mikkelsen ကပြောပါတယ်။

“ပထမတချက်အနေနဲ့ နှလုံးရောဂါဟာ သေဆုံးမှုအများဆုံး ရောဂါတခုအဖြစ် သိထားကြပါတယ်။ နောက်ဆုံး ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး ခန့်မှန်းချက်အရ နှစ်စဉ် နှလုံးရောဂါကြောင့် သေဆုံးသူ ၁၇.၁ သန်း ရှိပါတယ်။ ဒီလိုဖြစ်ရတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းတွေထဲမှာ သွေးတိုးရောဂါ ပါတယ်ဆိုတာလည်း ကျနော်တို့ သိထားပါတယ်။”

သွေးတိုးရောဂါဟာ နှလုံး၊ ဦးနှောက်၊ ကျော်ကပ်ရောဂါတွေ ဖြစ်နိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ကို သိသိသာသာ တိုးစေသလို၊ ကမ္ဘာမှာ လူသေဆုံးမှုတွေရဲ့ အခြေခံအကြောင်းရင်း တခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးတိုးရောဂါ ဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေထဲမှာ ကျန်းမာရေးနဲ့ မညီညွတ်တဲ့ စားသောက်မှုပုံစံ၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းပါးတာ၊ အရက်နဲ့ ဆေးလိပ်သုံးစွဲတာ၊ အဝလွန်တာတွေ ပါဝင်ပြီး၊ ကျန်းမာရေးအတွက် အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ဆူနာမီလှိုင်းလုံး အဖြစ်နဲ့တောင် တင်စား ပြောဆိုသူတွေ ရှိပါတယ်။

အစီရင်ခံစာ ပြုစုသူတွေကတော့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီညွတ်အောင် နေထိုင်ဖို့ တိုက်တွန်းထားသလို၊ သွေးတိုးရောဂါဟာ သွေးပေါင်ချိန်တိုင်းပြီး အလွယ်တကူ စစ်ဆေး သိရှိနိုင်သလို၊ အကုန်အကျ မများပဲ ထိထိရောက်ရောက် ကုသနိုင်ကြောင်းလည်း ပြောပါတယ်။ လေ့လာချက်အရ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၃၀ အတွင်း သွေးတိုးရောဂါဒဏ် ခံစားရတဲ့ ပြဿနာဟာ ချမ်းသာတဲ့ နိုင်ငံတွေကနေ အလယ်အလတ်နဲ့ ဝင်ငွေနည်းတဲ့ နိုင်ငံတွေဆီမှာ ပိုများလာတာကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့တာပါ။ ချမ်းသာတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ သွေးတိုးရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုတွေ ကျဆင်းလာပေမဲ့ ဆင်းရဲတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ ဖြစ်ပွားမှုတွေ တိုးလာနေတယ်လို့လည်း အစီရင်ခံစာကို ပူးတွဲပြုစုခဲ့တဲ့ လန်ဒန် Imperial တက္ကသိုလ်က ကမ္ဘာ့ ပတ်ဝန်းကျင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ Majid Ezzati ကပြောပါတယ်။

“အာဖရိကတောင်ပိုင်း ဆဟာရဒေသ နေရာတော်တော်များများနဲ့ တောင်အာရှဒေသ တစိတ်တပိုင်းအပြင်၊ ပစိတ်ဖိတ်ကျွန်းနိုင်ငံ တချို့မှာ အခုအထိ လိုအပ်တဲ့ ကုသမှုတွေ ခံယူကြတာမျိုး မရှိသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့်လည်း ဒီဒေသတွေမှာ ကုသမှုပေးနိုငဖို့ အာရုံစိုက်နေပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ၁ နှစ်ခွဲလောက်အတွင်း နေ့စဉ်လိုလို ကြားနေရတာကတော့ ရောဂါလက္ခဏာရှာဖွေတာ၊ ကုသတာတွေအတွက် မတတ်နိုင်ကြတဲ့ ကိစ္စပါ။ ဒါကိုလည်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အသိုင်းအဝန်းက သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။”

၁၉၉၀ ကနေ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်း အချက်အလက်တွေအရ ကမ္ဘာပေါ်မှာ သွေးတိုးရောဂါ အများဆုံး ၁၀ နိုင်ငံ စာရင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုလည်း ထည့်သွင်းထားပြီး၊ အမျိုးသမီးတွေမှာ အဖြစ်များတာကိုလည်း သုတေသီတွေ တွေ့ရှိထားတာပါ။ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများတဲ့ ဒေသတွေမှာ ကုသမှုနှုန်းဟာလည်း အမျိုးသမီးတွေမှာ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအောက်နဲ့ အမျိုးသားတွေမှာ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းအောက် ရှိနေကြောင်း တွေ့ရှိထားပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာပဲ ကနေဒါ၊ အိုက်စ်လန်နဲ့ တောင်ကိုရီး တို့လို ဖွံ့ဖြိုးတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာတော့ သွေးတိုးရောဂါကို ထိထိရောက်ရောက် ကုသနိုင်သလို၊ ဆိုးဆိုးရွားရွား အဆင့်အထိ ရောက်မလာအောင် ကာကွယ်နိုင်ကြောင်းလည်း လေ့လာချက်မှာ တွေ့ရှိထားပါတယ်။

၂၀၂၀ ျပည့္ႏွစ္ သမၼတေရြးေကာက္ပြဲ ျပည္နယ္အသီးသီးအလိုက္ရလဒ္မ်ား

XS
SM
MD
LG