သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

ေနာက္ဆုံးရသတင္း

သတင္း အခ်က္အလက္ရယူပိုင္ခြင့္နဲ႔ ႏိုင္ငံေတာ္လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ဥပေဒ


People protest in Mandalay, Myanmar in this picture obtained from social media dated May 16, 2021. PHOTO OBTAINED BY REUTERS/via REUTERS THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY.

ျပည္ေသြးႏိုင္ အပတ္စဥ္ တင္ဆက္ေနတဲ့ ကမာၻ႔ျမန္မာ့ သတင္းမီဒီယာျမင္ကြင္းကို ၾကည့္ရႈနားဆင္ဖို႔ အခ်ိန္ေရာက္ပါၿပီ။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာစစ္အာဏာသိမ္းၿပီးေနာက္ သတင္း အခ်က္အလက္ရယူပိုင္ခြင့္ ဆိတ္သုဥ္းေနတာနဲ႔ပတ္သက္လို႔ သုံးသပ္ေဆြးေႏြးထားၿပီး မအင္ၾကင္းႏိုင္က ကူညီတင္ဆက္ထားပါတယ္။

အာဏာသိမ္းစစ္ေကာင္စီလက္ထက္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္းမွာ သတင္းမီဒီယာသမားေတြ သတင္းရယူႏိုင္ဖို႔ပိုခက္ခဲလာသလို သတင္းသမားေတြအတြက္ အႏၲရာယ္လည္း ပိုမ်ားလာတယ္ဆိုတာကေတာ့အထူးေျပာဖို႔ လိုမယ္မထင္ပါဘူး။ေဖေဖာ္ဝါရီလ(၁)ရက္ စစ္တပ္က အာဏာသိမ္းၿပီးေနာက္ပိုင္းသတင္းမီဒီယာသမား ၁၂၀ ေက်ာ္ ဖမ္းဆီးထိန္းသိမ္းျခင္း ခံခဲ့ရပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ တခ်ိဳ႕ကို ျပန္လႊတ္ေပးခဲ့ေပမယ္လို႔ အခုအခ်ိန္ထိ သတင္းမီဒီယာသမား ၄၀ ခန႔္ ကို ဖမ္းဆီးအက်ဥ္းခ်ထားဆဲပါ။ ဒါကိုၾကည့္ရင္ သတင္းမီဒီယာသမားေတြအတြက္ ဘယ္ေလာက္ခက္ခဲၿပီး အႏၲရာယ္ႀကီးတယ္ဆိုတာ ထင္ရွားပါတယ္။ ေလာေလာဆယ္ ျမန္မာႏိုင္ငံအတြင္း သတင္းသမားေတြ၊ သတင္းဌာနေတြ ဘယ္လိုအေျခအေနနဲ႔ ရင္ဆိုင္ေနရတယ္ဆိုတာကိုေတာ့ စစ္တပ္က အာဏာမသိမ္းခင္အထိ မီဒီယာေကာင္စီမွာ တာဝန္ယူခဲ့တဲ့ ဦးျမင့္ေက်ာ္က အခုလို ေျပာပါတယ္။

" ျပည္တြင္းမွာ အလုပ္လုပ္ေနတဲ့ သတင္းေထာက္ေတြရဲ႕ နံပါတ္(၁) အခက္အခဲက ေဘးအႏၲရာယ္ကင္းရွင္းေရးေပါ့။ သတင္းေထာက္အလုပ္က အဖမ္းခံရႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့ အေနအထားက အားလုံးအတြက္ ျဖစ္ေနတယ္။ ဒီလိုအေနအထားမွာ သတင္းေထာက္အလုပ္ကို ဆက္လုပ္မလား၊ စြန႔္လႊတ္မလားေပါ့။ စစ္အာဏာသိမ္းၿပီးေနာက္မွာ သတင္းေထာက္တိုင္းကို ေမးတယ္။ တခ်ိဳ႕လည္း သတင္းေထာက္အလုပ္ကိုစြန႔္လႊတ္လိုက္ၾကတယ္။ တခ်ိဳ႕လည္း ဆက္လုပ္ၾကတယ္။ အဲလို ဆက္လုပ္ၾကရင္ ဘယ္မွာလုပ္တယ္ဆိုတာအသိခံလို႔ မရဘူး။ ကိုယ္ေမးရမယ့္ သတင္း Source ေတြက ကိုယ္ဘယ္ဌာနမွာ၊ ဘယ္သတင္းလုပ္တယ္ဆိုတာ သိသြားရင္ အႏၲရာယ္က်ေရာက္ႏိုင္တဲ့အတြက္ သတင္း Source ေတြကို ေ႐ြးခ်ယ္ၿပီး ေမးရတယ္။ ကိုယ့္အိမ္မွာ ကိုယ္ေနလို႔လည္း မရဘူး။ တျခားမွာ ပုန္းေရွာင္ေနရတဲ့သေဘာရွိတယ္။ ေနာက္တစ္ခုကေတာ့ သတင္းအလုပ္ လုပ္ေနတဲ့သူတိုင္း လစာရၾကတာ မဟုတ္ဘူး။ သတင္းဌာနေတြ ဝင္ေငြ မရွိၾကေတာ့ဘူး။ အခ်ိဳ႕သတင္းဌာနေတြ၊အြန္လိုင္းသတင္းဌာနေတြဟာ ေစတနာ့ဝန္ထမ္းလုပ္ေနၾကရတဲ့သူေတြ အမ်ားႀကီး။အႏၲရာယ္ရွိတယ္။ လစာလည္းမရဘူးဆိုတဲ့ အခက္အခဲ ရွိတယ္။"

ဟုတ္ပါတယ္။ သတင္းသမားအမ်ားစုဟာ ပုံမွန္ဝင္ေငြ မရၾကတဲ့အျပင္ ႀကီးမားတဲ့အႏၲရာယ္နဲ႔ လည္း ရင္ဆိုင္ေနၾကရတာပါ။ ဒါ့အျပင္ သတင္းဌာနေတြဟာလည္း တရားဝင္ရပ္တည္ဖို႔ ခက္ခဲလာသလို ဝင္ေငြအရလည္း
ရပ္တည္ဖို႔ မလြယ္တဲ့အေျခအေနပါ။ အထူးသျဖင့္ လြတ္လပ္ၿပီး အမွီအခိုကင္းတဲ့ သတင္းဌာနေတြနဲ႔ သတင္းသမားေတြဟာ အေျခအေနမွန္၊ သတင္းအမွန္ေတြ တင္ျပႏိုင္ဖို႔အတြက္ ေျမေအာက္တစ္ပိုင္းပုံစံနဲ႔ရပ္တည္လႈပ္ရွားေနၾကရတာပါ။ နည္းပညာအကူအညီနဲ႔ Citizen Journalist (CJ)လို႔ ေခၚတဲ
ႏိုင္ငံသားသတင္းေထာက္ေတြေၾကာင့္သာ ျပည္သူလူထုထံကို သတင္းေတြအဆက္မျပတ္
ေပးပို႔ေနႏိုင္ၾကတာပါ။

ဒီေနရာမွာ အလ်ဥ္းသင့္လို႔ သတင္းရယူပိုင္ခြင့္ Rights of Access to Information အေၾကာင္းကိုအနည္းငယ္ တင္ျပလိုပါတယ္။ Right to Information (RTI)လို႔လည္းသုံးေလ့ရွိပါတယ္။ေယဘုယ်အားျဖင့္ သတင္းအခ်က္အလက္ ရရွိပိုင္ခြင့္ဆိုတာအစိုးရအဖြဲ႕အစည္း၊ဌာနဆိုင္ရာေတြက ထိန္းသိမ္းထားတဲ့ အခ်က္အလက္မ်ား(ဥပေဒအရ ႁခြင္းခ်က္အျဖစ္ သတ္မွတ္ထားေသာ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားမွအပ) ကို အမ်ားျပည္သူက ေတာင္းခံရယူပိုင္ခြင့္၊သိရွိပိုင္ခြင့္ကို ဆိုလိုျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံတကာမွာေတာ့ သတင္းအခ်က္အလက္ရယူပိုင္ခြင့္ကို အေျခခံလူ႔အခြင့္အေရးတစ္ရပ္အျဖစ္လည္း အသိအမွတ္ျပဳထားၾကပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံေတြမွာေတာ့ သတင္းအခ်က္အလက္ရယူပိုင္ခြင့္ကို သီးျခားဥပေဒျပ႒ာန္းၿပီးေသာ္လည္းေကာင္း၊ အေျခခံဥပေဒမွာထည့္သြ င္းျပ႒ာန္း ၿပီးေတာ့ေသာ္ လည္းေကာင္း အာမခံခ်က္ေပးထားေလ့
ရွိပါတယ္။ သတင္းရယူပိုင္ခြင့္ ဥပေဒကို လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေပါင္း (၂၅၀)ကတည္းက ဆြီဒင္ႏိုင္ငံမွာ စတင္ျပ႒ာန္းခဲ့တာပါ။ အခုလက္ရွိအခ်ိန္မွာ ႏိုင္ငံေပါင္း (၁၁၀)ေက်ာ္မွာ သတင္းရယူပိုင္ခြင့္ ဥပေဒကို ျပ႒ာန္းထားၾကပါၿပီ။

သတင္းရယူပိုင္ခြင့္ဟာ အေရးႀကီးသလား။ သတင္းအခ်က္အလက္ ရယူပိုင္ခြင့္ဥပေဒကို ဘာလို႔ ျပ႒ာန္းဖို႔ လိုအပ္တာလဲဆိုေတာ့ RTI Law ျပ႒ာန္းႏိုင္ရင္ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈ ပိုမိုရွိလာၿပီး အဂတိလိုက္စားမႈေတြကိုထိေရာက္စြာ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္သလို၊ျပည္သူေတြအေနနဲ႔ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြ သိရွိလာတာေၾကာင့္ အစိုးရရဲ႕
ဆုံးျဖတ္ခ်က္ေတြ၊ မူဝါဒေရးရာေတြမွာ ပိုမိုပူးေပါင္းပါဝင္လာႏိုင္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖာက္မႈေတြလည္း ေလ်ာ့နည္းလာႏိုင္ၿပီးေတာ့ အစိုးရေတြအေနနဲ႔လည္း တာဝန္ယူမႈ၊ တာဝန္ခံမႈေတြ ပိုမိုေကာင္းမြန္လာႏိုင္ေစပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အဲဒီလို အက်ိဳးေက်းဇူးေတြ ျဖစ္ထြန္းႏိုင္တဲ့ RTI Law ျမန္မာႏိုင္ငံမွာေတာ့
ျပ႒ာန္းႏိုင္ျခင္း မရွိေသးပါဘူး။ ၿပီးခဲ့တဲ့ NLD အစိုးရလက္ထက္မွာ RTI Law ေပၚေပါက္ဖို႔ အရပ္ဘက္အဖြဲ႕အစည္းေတြနဲ႔ ျပန္ၾကားေရးဝန္ႀကီးဌာနဦးေဆာင္ႀကိဳးပမ္းခဲ့တာ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့မူၾကမ္း(Draft)အဆင့္သာေရာက္ရွိခဲ့ၿပီး ဥပေဒတစ္ရပ္ ျပ႒ာန္းႏိုင္တဲ့အဆင့္အထိေတာ့ မေရာက္ရွိခဲ့ပါဘူး။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ RTI Law မရွိေသးတဲ့အျပင္ အလြန္ျပင္းထန္တင္းက်ပ္တဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံအစိုးရလွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္အက္ဥပေဒ(Burma Official Secret Act )ကို က်င့္သုံးေနတာေတြ႕ရပါတယ္။ ၁၉၂၃ ခုႏွစ္၊အိႏၵိယအက္ဥပေဒအမွတ္ ၁၉ လို႔ လည္းေခၚပါတယ္။၁၉၂၃ ခုႏွစ္၊ ဧၿပီလ ၂ ရက္ေန႔က ျပ႒ာန္းခဲ့တယ္လို႔ သိရပါတယ္။ လြန္ခဲ့တဲ့ ၉၈ ႏွစ္က ျဗတိသွ်ကိုလိုနီဘဝက ျပ႒ာန္းခဲ့တဲ့ဥပေဒပါ။ ဒီဥပေဒနဲ႔အေတာ္ဆင္တူတဲ့ဥပေဒကိုၿဗိတိသွ်ကိုလိုနီျဖစ္ခဲ့ၾကတဲ့ ၾသစေတးလ်၊ အိႏၵိယ၊ မေလးရွားနဲ႔ စင္ကာပူတို႔မွာလည္း ျပ႒ာန္းထားတာ ေတြ႕ရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အဲဒီႏိုင္ငံေတြမွာ ဥပေဒကို ျပင္ဆင္ခဲ့ၾကတဲ့အတြက္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာေလာက္ ျပင္းထန္တင္းက်ပ္ျခင္း မရွိပါဘူး။ ၾသစေတးလ်နဲ႔ စင္ကာပူတို႔မွာ မူလဥပေဒကို အေတာ္ေလး ျပင္ဆင္အသုံးျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။အိမ္နီးခ်င္း အႏၵိယႏိုင္ငံမွာေတာ့ ၁၉၉၀ ေက်ာ္ကာလေတြမွာ RTI Lawေပၚေပါက္လာတဲ့အတြက္ အစိုးရလွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ဥပေဒကို ျပင္ဆင္ျပ႒ာန္းခဲ့ေၾကာင္း သိရပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အစိုးရလွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ဥပေဒလို႔ျပ႒ာန္းထားတဲ့ ၁၉၂၃ ခုႏွစ္၊ အိႏၵိယအက္ဥပေဒအမွတ္ ၁၉ ကို စတင္ျပ႒ာန္းခဲ့တဲ့ဥပေဒရဲ႕ မူလရည္႐ြယ္ခ်က္ဟာ သူလွ်ိဳ(Spy)ေတြအတြက္ ရည္႐ြယ္ျပ႒ာန္းခဲ့တာလို႔ဆိုပါတယ္။

အဲဒီလို ရည္႐ြယ္ျပ႒ာန္းခဲ့တဲ့ ဥပေဒကို ျမန္မာႏိုင္ငံမွာေတာ့ သတင္းသမားေတြကိုတရားစြဲဆိုအျပစ္ေပးတဲ့အခါမွာ သုံးစြဲသလို၊ ႏိုင္ငံေရးသမားေတြ၊ ႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္ေတြကိုလည္း ပစ္မွတ္ထားသုံးစြဲေနတာမ်ိဳး ေတြ႕ရပါတယ္။ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္မွာ စစ္တပ္က က်ဴးလြန္တဲ့ ရခိုင္ျပည္နယ္၊ ေမာင္ေတာၿမိဳ႕နယ္၊ အင္းဒင္႐ြာလူသတ္မႈျဖစ္စဥ္ကို ေဖာ္ထုတ္ဖို႔ ႀကိဳးစားတဲ့ သတင္းေထာက္ ကိုဝလုံး နဲ႔ ကိုေက်ာ္စိုးဦးတို႔ကို အစိုးရလွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ဥပေဒနဲ႔ ဖမ္းဆီးတရားစြဲဆိုျပစ္ဒဏ္ ခ်မွတ္ခဲ့ပါတယ္။အဲဒီလိုပါပဲ၊ အခုေလာေလာဆယ္မွာလည္း ႏိုင္ငံေတာ္အတိုင္ပင္ခံပုဂၢိဳလ္
ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္နဲ႔ သူ႔ရဲ႕စီးပြါးေရးအႀကံေပး ၾသစေတးလ်ႏိုင္ငံသားေရွာင္တာနယ္ တို႔ကိုလည္းျမန္မာႏိုင္ငံအစိုးရလွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ဥပေဒနဲ႔ တရားစြဲဆိုထားပါတယ္။ ဒီလို ၁၉၂၃ ခုႏွစ္က ျပ႒ာန္းခဲ့တဲ့ေခတ္မမီေတာ့တဲ့ ျပင္းထန္ တင္းက်ပ္လြန္းတဲ့ ဥပေဒကို ျပင္ဆင္ဖို႔ လိုအပ္ေနပါၿပီ။ ႏိုင္ငံတကာမွာေတာ့လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ဥပေဒေတြဟာ Freedom of Expression လို႔ေခၚတဲ့ လြတ္လပ္စြာ ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆိုခြင့္နဲ႔သတင္းအခ်က္အလက္ရယူပိုင္ခြင့္ RTI ဥပေဒေတြေၾကာင့္ အမ်ိဳးသားလုံၿခဳံေရးဥပေဒေတြရွိေပမဲ့
ျပင္းထန္ တင္းက်ပ္လြန္းတဲ့ အေနအထား မရွိပါဘူး။အေျခခံလူ႔အခြင့္အေရးေတြကို ေလးစားလိုက္နာတဲ့၊ဒီမိုကေရစီက်င့္သုံးတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာေတာ့ သတင္းရယူပိုင္ခြင့္၊ သတင္းအခ်က္အလက္သိပိုင္ခြင့္ေတြကို အေလးထားၾကေပမဲ့ အာဏာရွင္အုပ္စိုးတဲ့ႏိုင္ငံေတြ၊ အထူးသျဖင့္အာဏာရွင္ အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ႏိုင္ငံေတြမွာေတာ့
အဲဒီလိုအခြင့္အေရးေတြ မရရွိႏိုင္ၾကပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ Rights of Access to Information နဲ႔အစိုးရရဲ႕လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ဥပေဒ၊အမ်ိဳးသားလုံၿခဳံေရးဥပေဒတို႔ အားၿပိဳင္မႈ၊ အျငင္းပြါးမႈေတြကေတာ့ဆက္ရွိေနဦးမွာပါ။ဒီမိုကေရစီအရင့္အမာ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွာေတာင္ သတင္းအခ်က္အလက္
ရယူပိုင္ခြင့္နဲ႔ အစိုးရအဖြဲ႕ရဲ႕ လွ်ိဳ႕ဝွက္ခ်က္ေတြအၾကား အျငင္းပြါးမႈ၊ ၾကားနာမႈေတြ ျပဳလုပ္ေနတာကို ၾကားသိေနရပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံလို စစ္တပ္က အာဏာသိမ္းထားတဲ့ ခုလိုအခ်ိန္မွာေတာ့သတင္းရယူပိုင္ခြင့္၊ သတင္းအခ်က္အလက္သိပိုင္ခြင့္ေတြ လိုအခြင့္အေရးေတြ ရဖို႔ဘယ္လိုမွ မေမွ်ာ္လင့္ႏိုင္ေၾကာင္းပါခင္ဗ်ား။

====================

သတင်း အချက်အလက်ရယူပိုင်ခွင့်နဲ့ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်ဥပဒေ

ပြည်သွေးနိုင် အပတ်စဉ် တင်ဆက်နေတဲ့ ကမ္ဘာ့မြန်မာ့ သတင်းမီဒီယာမြင်ကွင်းကို ကြည့်ရှုနားဆင်ဖို့ အချိန်ရောက်ပါပြီ။ မြန်မာနိုင်ငံမှာစစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် သတင်း အချက်အလက်ရယူပိုင်ခွင့် ဆိတ်သုဉ်းနေတာနဲ့ပတ်သက်လို့ သုံးသပ်ဆွေးနွေးထားပြီး မအင်ကြင်းနိုင်က ကူညီတင်ဆက်ထားပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီလက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းမှာ သတင်းမီဒီယာသမားတွေ သတင်းရယူနိုင်ဖို့ပိုခက်ခဲလာသလို သတင်းသမားတွေအတွက် အန္တရာယ်လည်း ပိုများလာတယ်ဆိုတာကတော့အထူးပြောဖို့ လိုမယ်မထင်ပါဘူး။ဖေဖော်ဝါရီလ(၁)ရက် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းသတင်းမီဒီယာသမား ၁၂၀ ကျော် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ တချို့ကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့ပေမယ်လို့ အခုအချိန်ထိ သတင်းမီဒီယာသမား ၄၀ ခန့် ကို ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချထားဆဲပါ။ ဒါကိုကြည့်ရင် သတင်းမီဒီယာသမားတွေအတွက် ဘယ်လောက်ခက်ခဲပြီး အန္တရာယ်ကြီးတယ်ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။ လောလောဆယ် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သတင်းသမားတွေ၊ သတင်းဌာနတွေ ဘယ်လိုအခြေအနေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရတယ်ဆိုတာကိုတော့ စစ်တပ်က အာဏာမသိမ်းခင်အထိ မီဒီယာကောင်စီမှာ တာဝန်ယူခဲ့တဲ့ ဦးမြင့်ကျော်က အခုလို ပြောပါတယ်။

" ပြည်တွင်းမှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ သတင်းထောက်တွေရဲ့ နံပါတ်(၁) အခက်အခဲက ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေးပေါ့။ သတင်းထောက်အလုပ်က အဖမ်းခံရနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အနေအထားက အားလုံးအတွက် ဖြစ်နေတယ်။ ဒီလိုအနေအထားမှာ သတင်းထောက်အလုပ်ကို ဆက်လုပ်မလား၊ စွန့်လွှတ်မလားပေါ့။ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်မှာ သတင်းထောက်တိုင်းကို မေးတယ်။ တချို့လည်း သတင်းထောက်အလုပ်ကိုစွန့်လွှတ်လိုက်ကြတယ်။ တချို့လည်း ဆက်လုပ်ကြတယ်။ အဲလို ဆက်လုပ်ကြရင် ဘယ်မှာလုပ်တယ်ဆိုတာအသိခံလို့ မရဘူး။ ကိုယ်မေးရမယ့် သတင်း Source တွေက ကိုယ်ဘယ်ဌာနမှာ၊ ဘယ်သတင်းလုပ်တယ်ဆိုတာ သိသွားရင် အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်တဲ့အတွက် သတင်း Source တွေကို ရွေးချယ်ပြီး မေးရတယ်။ ကိုယ့်အိမ်မှာ ကိုယ်နေလို့လည်း မရဘူး။ တခြားမှာ ပုန်းရှောင်နေရတဲ့သဘောရှိတယ်။ နောက်တစ်ခုကတော့ သတင်းအလုပ် လုပ်နေတဲ့သူတိုင်း လစာရကြတာ မဟုတ်ဘူး။ သတင်းဌာနတွေ ဝင်ငွေ မရှိကြတော့ဘူး။ အချို့သတင်းဌာနတွေ၊အွန်လိုင်းသတင်းဌာနတွေဟာ စေတနာ့ဝန်ထမ်းလုပ်နေကြရတဲ့သူတွေ အများကြီး။အန္တရာယ်ရှိတယ်။ လစာလည်းမရဘူးဆိုတဲ့ အခက်အခဲ ရှိတယ်။"

ဟုတ်ပါတယ်။ သတင်းသမားအများစုဟာ ပုံမှန်ဝင်ငွေ မရကြတဲ့အပြင် ကြီးမားတဲ့အန္တရာယ်နဲ့ လည်း ရင်ဆိုင်နေကြရတာပါ။ ဒါ့အပြင် သတင်းဌာနတွေဟာလည်း တရားဝင်ရပ်တည်ဖို့ ခက်ခဲလာသလို ဝင်ငွေအရလည်း
ရပ်တည်ဖို့ မလွယ်တဲ့အခြေအနေပါ။ အထူးသဖြင့် လွတ်လပ်ပြီး အမှီအခိုကင်းတဲ့ သတင်းဌာနတွေနဲ့ သတင်းသမားတွေဟာ အခြေအနေမှန်၊ သတင်းအမှန်တွေ တင်ပြနိုင်ဖို့အတွက် မြေအောက်တစ်ပိုင်းပုံစံနဲ့ရပ်တည်လှုပ်ရှားနေကြရတာပါ။ နည်းပညာအကူအညီနဲ့ Citizen Journalist (CJ)လို့ ခေါ်တဲ
နိုင်ငံသားသတင်းထောက်တွေကြောင့်သာ ပြည်သူလူထုထံကို သတင်းတွေအဆက်မပြတ်ပေးပို့နေနိုင်ကြတာပါ။

ဒီနေရာမှာ အလျဉ်းသင့်လို့ သတင်းရယူပိုင်ခွင့် Rights of Access to Information အကြောင်းကိုအနည်းငယ် တင်ပြလိုပါတယ်။ Right to Information (RTI)လို့လည်းသုံးလေ့ရှိပါတယ်။ယေဘုယျအားဖြင့် သတင်းအချက်အလက် ရရှိပိုင်ခွင့်ဆိုတာအစိုးရအဖွဲ့အစည်း၊ဌာနဆိုင်ရာတွေက ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ အချက်အလက်များ(ဥပဒေအရ ခြွင်းချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော သတင်းအချက်အလက်များမှအပ) ကို အများပြည်သူက တောင်းခံရယူပိုင်ခွင့်၊သိရှိပိုင်ခွင့်ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတကာမှာတော့ သတင်းအချက်အလက်ရယူပိုင်ခွင့်ကို အခြေခံလူ့အခွင့်အရေးတစ်ရပ်အဖြစ်လည်း အသိအမှတ်ပြုထားကြပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတွေမှာတော့ သတင်းအချက်အလက်ရယူပိုင်ခွင့်ကို သီးခြားဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီးသော်လည်းကောင်း၊ အခြေခံဥပဒေမှာထည့်သွ င်းပြဋ္ဌာန်း ပြီးတော့သော် လည်းကောင်း အာမခံချက်ပေးထားလေ့
ရှိပါတယ်။ သတင်းရယူပိုင်ခွင့် ဥပဒေကို လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်ပေါင်း (၂၅၀)ကတည်းက ဆွီဒင်နိုင်ငံမှာ စတင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တာပါ။ အခုလက်ရှိအချိန်မှာ နိုင်ငံပေါင်း (၁၁၀)ကျော်မှာ သတင်းရယူပိုင်ခွင့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းထားကြပါပြီ။

သတင်းရယူပိုင်ခွင့်ဟာ အရေးကြီးသလား။ သတင်းအချက်အလက် ရယူပိုင်ခွင့်ဥပဒေကို ဘာလို့ ပြဋ္ဌာန်းဖို့ လိုအပ်တာလဲဆိုတော့ RTI Law ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ရင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ပိုမိုရှိလာပြီး အဂတိလိုက်စားမှုတွေကိုထိရောက်စွာ လျှော့ချနိုင်သလို၊ပြည်သူတွေအနေနဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေ သိရှိလာတာကြောင့် အစိုးရရဲ့
ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ၊ မူဝါဒရေးရာတွေမှာ ပိုမိုပူးပေါင်းပါဝင်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင်လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေလည်း လျော့နည်းလာနိုင်ပြီးတော့ အစိုးရတွေအနေနဲ့လည်း တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှုတွေ ပိုမိုကောင်းမွန်လာနိုင်စေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို အကျိုးကျေးဇူးတွေ ဖြစ်ထွန်းနိုင်တဲ့ RTI Law မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့
ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ပြီးခဲ့တဲ့ NLD အစိုးရလက်ထက်မှာ RTI Law ပေါ်ပေါက်ဖို့ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနဦးဆောင်ကြိုးပမ်းခဲ့တာ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့မူကြမ်း(Draft)အဆင့်သာရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဥပဒေတစ်ရပ် ပြဋ္ဌာန်းနိုင်တဲ့အဆင့်အထိတော့ မရောက်ရှိခဲ့ပါဘူး။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ RTI Law မရှိသေးတဲ့အပြင် အလွန်ပြင်းထန်တင်းကျပ်တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရလျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေ(Burma Official Secret Act )ကို ကျင့်သုံးနေတာတွေ့ရပါတယ်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်၊အိန္ဒိယအက်ဥပဒေအမှတ် ၁၉ လို့ လည်းခေါ်ပါတယ်။၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့က ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ၉၈ နှစ်က ဗြတိသျှကိုလိုနီဘဝက ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တဲ့ဥပဒေပါ။ ဒီဥပဒေနဲ့အတော်ဆင်တူတဲ့ဥပဒေကိုဗြိတိသျှကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့ကြတဲ့ သြစတေးလျ၊ အိန္ဒိယ၊ မလေးရှားနဲ့ စင်ကာပူတို့မှာလည်း ပြဋ္ဌာန်းထားတာ တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီနိုင်ငံတွေမှာ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခဲ့ကြတဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံမှာလောက် ပြင်းထန်တင်းကျပ်ခြင်း မရှိပါဘူး။ သြစတေးလျနဲ့ စင်ကာပူတို့မှာ မူလဥပဒေကို အတော်လေး ပြင်ဆင်အသုံးပြုခဲ့ကြပါတယ်။အိမ်နီးချင်း အန္ဒိယနိုင်ငံမှာတော့ ၁၉၉၀ ကျော်ကာလတွေမှာ RTI Lawပေါ်ပေါက်လာတဲ့အတွက် အစိုးရလျှို့ဝှက်ချက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြောင်း သိရပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အစိုးရလျှို့ဝှက်ချက်ဥပဒေလို့ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ ၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ အိန္ဒိယအက်ဥပဒေအမှတ် ၁၉ ကို စတင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တဲ့ဥပဒေရဲ့ မူလရည်ရွယ်ချက်ဟာ သူလျှို(Spy)တွေအတွက် ရည်ရွယ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တာလို့ဆိုပါတယ်။

အဲဒီလို ရည်ရွယ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တဲ့ ဥပဒေကို မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ သတင်းသမားတွေကိုတရားစွဲဆိုအပြစ်ပေးတဲ့အခါမှာ သုံးစွဲသလို၊ နိုင်ငံရေးသမားတွေ၊ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တွေကိုလည်း ပစ်မှတ်ထားသုံးစွဲနေတာမျိုး တွေ့ရပါတယ်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ စစ်တပ်က ကျူးလွန်တဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မောင်တောမြို့နယ်၊ အင်းဒင်ရွာလူသတ်မှုဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ထုတ်ဖို့ ကြိုးစားတဲ့ သတင်းထောက် ကိုဝလုံး နဲ့ ကိုကျော်စိုးဦးတို့ကို အစိုးရလျှို့ဝှက်ချက်ဥပဒေနဲ့ ဖမ်းဆီးတရားစွဲဆိုပြစ်ဒဏ် ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။အဲဒီလိုပါပဲ၊ အခုလောလောဆယ်မှာလည်း နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ သူ့ရဲ့စီးပွါးရေးအကြံပေး သြစတေးလျနိုင်ငံသားရှောင်တာနယ် တို့ကိုလည်းမြန်မာနိုင်ငံအစိုးရလျှို့ဝှက်ချက်ဥပဒေနဲ့ တရားစွဲဆိုထားပါတယ်။ ဒီလို ၁၉၂၃ ခုနှစ်က ပြဋ္ဌာန်းခဲ့တဲ့ခေတ်မမီတော့တဲ့ ပြင်းထန် တင်းကျပ်လွန်းတဲ့ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ဖို့ လိုအပ်နေပါပြီ။ နိုင်ငံတကာမှာတော့လျှို့ဝှက်ချက်ဥပဒေတွေဟာ Freedom of Expression လို့ခေါ်တဲ့ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်နဲ့သတင်းအချက်အလက်ရယူပိုင်ခွင့် RTI ဥပဒေတွေကြောင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေတွေရှိပေမဲ့ပြင်းထန် တင်းကျပ်လွန်းတဲ့ အနေအထား မရှိပါဘူး။အခြေခံလူ့အခွင့်အရေးတွေကို လေးစားလိုက်နာတဲ့၊ဒီမိုကရေစီကျင့်သုံးတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာတော့ သတင်းရယူပိုင်ခွင့်၊ သတင်းအချက်အလက်သိပိုင်ခွင့်တွေကို အလေးထားကြပေမဲ့ အာဏာရှင်အုပ်စိုးတဲ့နိုင်ငံတွေ၊ အထူးသဖြင့်အာဏာရှင် အုပ်ချုပ်တဲ့နိုင်ငံတွေမှာတော့ အဲဒီလိုအခွင့်အရေးတွေ မရရှိနိုင်ကြပါဘူး။ ဒါကြောင့် Rights of Access to Information နဲ့အစိုးရရဲ့လျှို့ဝှက်ချက်ဥပဒေ၊အမျိုးသားလုံခြုံရေးဥပဒေတို့ အားပြိုင်မှု၊ အငြင်းပွါးမှုတွေကတော့ဆက်ရှိနေဦးမှာပါ။ဒီမိုကရေစီအရင့်အမာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာတောင် သတင်းအချက်အလက်
ရယူပိုင်ခွင့်နဲ့ အစိုးရအဖွဲ့ရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေအကြား အငြင်းပွါးမှု၊ ကြားနာမှုတွေ ပြုလုပ်နေတာကို ကြားသိနေရပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံလို စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းထားတဲ့ ခုလိုအချိန်မှာတော့သတင်းရယူပိုင်ခွင့်၊ သတင်းအချက်အလက်သိပိုင်ခွင့်တွေ လိုအခွင့်အရေးတွေ ရဖို့ဘယ်လိုမှ မမျှော်လင့်နိုင်ကြောင်းပါခင်ဗျား။

XS
SM
MD
LG