သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

စစ္ေရွာင္ကခ်င္အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ေခါင္းေဆာင္ႏုိင္မႈ စြမ္းေဆာင္ရည္ ကခ်င္လူငယ္အမ်ိဳးသမီး Lahpai Nang Sam Awngနဲ႔ ေမးျမန္းခ်က္


ကခ်င္လူငယ္အမ်ိဳးသမီး Lahpai Nang Sam Awng

(Zawgyi/Unicode)

ကခ်င္စစ္ပြဲ ၈ႏွစ္ေက်ာ္ ၉ႏွစ္ကာလအတြင္း ေရာက္ရွိလာေပမဲ့ နယ္ေျမတြင္း စစ္ေရးတင္းမာမႈေတြ ကလည္း အရွိန္မေလ်ာ့ေသးလို႔ သိန္းခ်ီတဲ့ ကခ်င္စစ္ေရွာင္ဒုကၡသည္ေတြဟာ ဒုကၡသည္စခန္းေတြထဲမွာပဲ ခိုလံႈေနရေသးခ်ိန္ ကခ်င္စစ္ေရွာင္အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ သူတို႔ဘဝအတြက္ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ေတြရွင္သန္ဆဲ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕စြမ္းေဆာင္ႏုိင္စြမ္းရည္ျမင့္တင္နိုင္ဖို႔ ကခ်င္အမ်ိဳးသမီးေတြကိုယ္တုိင္ရဲ႕ ေခါင္းေဆာင္မႈ စြမ္းရည္ေတြကို ယံုၾကည္သူကေတာ့ ကခ်င္လူငယ္အမ်ိဳးသမီး Lahpai Nang Sam Awng ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ KIO ကခ်င္လြတ္ေျမာက္ေရးအဖြဲ႔ ထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမက ကခ်င္ျပည္နယ္ မုိင္ဂ်ာယန္က ကခ်င္စစ္ေဘးေရွာင္ဒုကၡသည္စခန္းေတြဆီက ကခ်င္အမ်ိဳးသမီးေတြကို ကို္ယ္တိုင္ သြားေရာက္ ေလ့လာေမးျမန္းၿပီး The Role Of Civil Society Organizations in Women’s Empowerment ဆိုတဲ့စာတမ္းကို ျပဳစုနိုင္တာဟာ Nang Lahpai ဟာ သူငယ္ဘဝတုန္းက အိမ္မက္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္နုိင္ခဲ့ တာလို႔ဆိုပါတယ္။ ကခ်င္လူငယ္အမ်ိဳးသမီး Lahpai Nang Sam Awng ကို ဗီြအိုေအျမန္မာပိုင္းရဲ႕ စတူရီယိုမွာ ေတြ႔ဆံုေမးျမန္းထားတဲ့ မဆုမြန္က ဒီသီတင္းပတ္ရဲ႕ အမ်ိဳးသမီးက႑မွာ တင္ဆက္ထားတာ နားဆင္ပါ။

မဆုမြန္။ ။ Lahpai Nang Sam Awng အေနနဲ႔ေပါ့ေနာ္ The Role Of Civil Society Organizations in Women’s Empowerment ဆိုၿပီးေတာ့မွာ ကခ်င္ စစ္ေရွာင္ စခန္းေတြေပါ့ေနာ္ အထူးသျဖင့္ မုိင္ဂ်ာယန္မွာ ရွိတဲ့ ကခ်င္စစ္ေဘး စစ္ေရွာင္စခန္းထဲမွာ ရွိတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ သြားၿပီးေတာ့ ေလ့လာခဲ့တယ္။ ေလ့လာၿပီးေတာ့မွ စာအုပ္စာတမ္း တခုျပဳစုခဲ့တယ္လို႔သိရပါတယ္။ အဲ့ေတာ့ ကခ်င္စစ္ေရွာင္ စခန္းေတြထဲမွာ ရွိတဲ့ ကခ်င္အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕စြမ္းေဆာင္ရည္ ေနာက္ၿပီးေတာ့ သူတို႔ရဲ႕ လုပ္နုိင္စြမ္းေပါ့ေနာ္ အဲ့တာေတြကို စာတမ္းျပဳစုဖို႔ နန္းလဖိုင္အေနနဲ႔ ဘယ္လိုစိတ္ကူးရခဲ့တာပါလဲရွင့္။

Lahpai Nang Sam Awng။ ။ ဟုတ္ကဲ့ က်မ ဒီစာတမ္းကို မျပဳစုခင္ က်မ တခု စဥ္းစား တယ္။ ဒီစစ္ပြဲပဋိပကၡေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ က်မလည္း တကယ္ စိတ္ဝင္စား တယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ က်မ ဒီ Research လုပ္ဖို႔ စဥ္းစားတဲ့အခ်ိန္မွာ ဒီစစ္ပြဲပဋိပကၡေတြက လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကိုလည္း ဒုကၡေရာက္ေစတယ္။ သူတို႔မွာ လံုျခံဳမႈ မရွိေတာ့ဘူး ဘဝ အာမခံခ်က္ မရွိေတာ့ဘူးေပါ့ေနာ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီစစ္ပြဲကေနပဲေပါ့ ဒီအမ်ိဳးသမီးေတြ ဒီကခ်င္အမ်ိဳးသမီးစစ္ေရွာင္အမ်ိဳးသမီးေတြ သူတို႔ရဲ႕ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ေတြ ရွင္သန္ေအာင္ သူတို႔ ဘာေတြ လုပ္ႏုိင္ခဲ့သလဲ။ ဘယ္လိုလုပ္ေဆာင္ႏိုင္တဲ့ စြမ္းအင္ေတြ ရွိလာသလဲဆိုတာနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ က်မ အဲ့ဒီ့စိတ္ကူးေလးနဲ႔ လုပ္ျဖစ္ခဲ့တာျဖစ္တယ္။

အမ်ိဴးသမီးေတြဟာ ပဋိပကၡေတြနဲ႔ၾကံဳေတြ႔လာရတဲ့အခ်ိန္ သူတို႔မွာ အမ်ားၾကီး ဒုကၡေရာက္ၾကရတာရွိတယ္။ အဓိက အားျဖင့္ေတာ့ Gender-based Violence လို႔ေခၚတဲ့ လိင္ပိုင္းဆုိင္ရာ အၾကမ္းဖက္ခံရမႈ လိင္ပိုင္းဆုိင္ရာ ခြဲျခားဆက္ဆံခံရတာရွိတယ္ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ပဋိပကၡျဖစ္ၿပီးေတာ့ ထြက္ေျပးရတဲ့အခ်ိန္ေတြမွာ မိသားစုေတြ နဲ႔ေျပးၾကရတယ္ မ်ားေသာအားျဖင့္။ အဲ့ဒီ့လိုေျပးရတဲ့အခ်ိန္မွာ ကိုယ့္မိသားစုအတြက္ မိသားစု စားေသာက္ႏုိင္ဖို႔အတြက္ အစားအစာရွာရတယ္ ၿပီးေတာ့ မိသားစု လံုျခံဳေရး အတြက္လည္း လုပ္ေပးရတယ္ ဒါေတြ အကုန္လံုးက သူတို႔အတြက္ အသစ္ျဖစ္ေန တယ္ေပါ့။ က်မတို႔ကခ်င္အမ်ိဳးသမီးေတြက တကယ္တမ္းက်ေတာ့ ပဋိပကၡေတြနဲ႔ ၾကံဳေတြ႔လာရတဲ့အခ်ိန္ေတြမွာ သူတို႔ Responsibility တာဝန္အျပည့္ယူရတဲ့အခ်ိန္မွာ သူတို႔မွာ သူတို႔တကယ္ပဲ မလုပ္ႏိုင္ဘူးလို႔ ထင္ထားခဲ့တဲ့အရာေတြကို လုပ္ႏုိင္ခဲ့တယ္ ဆိုတာကို တကယ္ပဲ က်မ သိခ်င္လို႔ေပါ့ေနာ္။

ေနာက္ၿပီးက်ေတာ့ ဒီအမ်ိဳးသမီးေတြက ဒုကၡသည္စခန္းေတြမွာဆိုရင္ ၅၅% ေလာက္ပါဝင္တယ္ဆိုေတာ့ ဒီလိုပါဝင္တဲ့အမ်ိဳးသမီးေတြ တကယ္ပဲ သူတို႔ဘဝအတြက္ သူတို႔ရဲ႕ လူမႈပတ္ဝန္းက်င္အတြက္ ဘယ္လိုအက်ိဳးရွိတဲ့အလုပ္ေတြ လုပ္ႏုိင္ခဲ့သလဲ ဆိုတာနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး တကယ္ပဲ သိခ်င္လို႔ ဒီလိုစာတမ္းျပဳစုခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။

မဆုမြန္။ ။ ဒီလိုမ်ိဳး ကခ်င္စစ္ေရွာင္စခန္းေတြအထိကို ကိုယ္တိုင္ကြင္းဆင္းၿပီး ေလ့လာခဲ့တယ္ေပါ့ေနာ္။ အဲ့ဒီ့အထဲမွာမွ မိုင္ဂ်ာယန္ကို ကိုယ္တုိင္သြားခဲ့တယ္။ အဲ့လိုကိုယ္တုိင္ ကြင္းဆင္းၿပီး သြားေလ့လာတဲ့အခါမွာ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ ေန႔စဥ္လူေနမႈဘဝေတြ သူတို႔ လုပ္ႏုိင္စြမ္းရည္ရွိတာေတြကို သြားၿပီး စံုစမ္းတဲ့အခါမွာ သူတို႔အတြက္ ဘယ္လိုစိန္ေခၚမႈေတြ ရွိေနတယ္ဆိုတာကို ေတြ႔ခဲ့ရလဲ။ သူတို႔မွာ ဘယ္လိုအခက္အခဲေတြရွိေနတယ္ဆိုတာကိုေရာ ျမင္ခဲ့ရပါလဲရွင့္။

Lahpai Nang Sam Awng။ ။ ဟုတ္ကဲ့ မုိင္ဂ်ာယန္ဆိုတာကေတာ့ KIA Control Area ကခ်င္လြတ္ေျမာက္ေရးတပ္ရဲ႕ KIA ထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမျဖစ္တယ္ေပါ့။ ဒုကၡသည္စခန္းႏွစ္ခုထဲမွာမွ ဒီ Pa Kahtawng ပါ့ကေထာင့္ ဒုကၡသည္စခန္းကို ေရြးခဲ့တယ္ေပါ့။ အဲ့ဒီ့စခန္းက လူေပါင္း ၃၅၀၀ ေလာက္ရွိတယ္။ ဆိုေတာ့ က်မက အဲ့ဒီ့မွာ လူေပါင္း ၅၀ေလာက္ကို အင္တာဗ်ဴးၿပီးေတာ့ ဒီ Research လုပ္ခဲ့တာေပါ့ေနာ္။ က်မက ဒီ Focus Group ေတြ ေတြ႔တယ္ ေနာက္ လူတဦးတေယာက္ခ်င္း ေနာက္ Case Study နဲ႔ အေမးအေျဖနဲ႔ ေနာက္ သူတို႔ကို Training ေပးတဲ့ CSO ေတြကို အင္တာဗ်ဴးၿပီးေတာ့ က်မ လုပ္လာခဲ့တယ္ေပါ့။ က်မ သြားေလ့လာတဲ့အခ်ိန္မွာ ဒီ ၃ခုေပါ့ေနာ္ တခုက က်န္းမာေရးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ သူတို႔ရဲ႕အျမင္ေတြ၊ ေနာက္ၿပီးက်ေတာ့ စီးပြားေရးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ေနာက္ သူတို႔လုပ္ကိုင္ႏုိင္တဲ့ စြမ္းရည္ေတြ ေနာက္ၿပီးက်ေတာ့ ပညာေရးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ သူတို႔သိလာတဲ့အျမင္ေတြကို က်မ ေတြ႔ခဲ့တယ္။


ဥပမာ စီးပြားေရးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ပိုၿပီးေတာ့ Independence ျဖစ္တယ္။ သူတို႔ကိုသူတို႔ တကယ္ပဲ စီးပြားေရးလုပ္မယ့္ ဒီကမ့္ထဲမွာပဲျဖစ္ပါေစ။ စီးပြားေရးလုပ္မယ့္ အခြင့္အလမ္းေလးေတြကို ေလ့လာသင္ယူႏုိင္ခဲ့တယ္။ ေနာက္ၿပီးက်ေတာ့ ပညာေရးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ဒီ Gender နဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ သူတို႔ေသခ်ာေလးကို သိခဲ့တယ္။ ေနာက္ၿပီးက်ေတာ့ Decision Making ေတြကို အိမ္ထဲမွာေရာ ကိုယ့္ပတ္ဝန္းက်င္မွာေရာ ပိုၿပီးေတာ့ သိလာခဲ့တယ္။ အစတုန္းကဆိုရင္ ဒီပညာရပ္ေတြက ဒီ CSO ေတြ မလာခင္ သူတို႔ ဘာမွ မသိခဲ့ဘူး။ သူတို႔က ဟိုးဘက္ ေတာေတြ ေတာင္ေတြထဲမွာပဲ ေနတဲ့အမ်ိဳးသမီးေတြဆိုေတာ့ ဒါေတြကို သူတို႔မသိခဲ့ဘူးေပါ့ေနာ္။ ဒါေပမဲ့ CSO ေတြ လာၿပီးေတာ့ သူတို႔ကို Training ေပးတယ္။ ေနာက္ လိုအပ္တဲ့ပစၥည္းေတြ ေစာင့္ေရွာက္မႈေတြ ေပးတဲ့အတြက္ ဒါေတြကို ေလ့လာခဲ့တာေတြကို ေတြ႔ခဲ့ရတယ္ေပါ့ေနာ္။

မဆုမြန္။ ။ အဲ့ေတာ့ နန္းလဖိုင္ ေမးတဲ့အခါမွာ သူတို႔ကိုယ္တုိင္က သူတို႔ရဲ႕ ေလ့လာသင္ယူခဲ့တာေတြ သူတို႔ပိုၿပီးေတာ့မွ သိ နားလည္ခဲ့ရတဲ့ပညာရပ္ေတြ အသိပညာေတြနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ေပါ့ေနာ္ အမ်ိဳးသမီးေတြကေနတဆင့္ အက်ိဳးျပဳလုပ္ငန္းေတြကို ျပန္လုပ္ဖို႔ သူတို႔မွာ ဘာစိတ္ကူးေတြရွိတယ္ဆိုတာကိုေရာ ေျပာျပခဲ့တာရွိလား။ အဲ့တာလည္း နည္းနည္းျပန္မွ်ေဝေပးပါဦး။

Lahpai Nang Sam Awng။ ။ ဟုတ္ကဲ့ ဒါနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ သူတို႔မွာ စီးပြားေရးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ လုပ္လာတဲ့အခြင့္အလမ္းေတြကို အတုိင္းအတာတခုအထိ လုပ္ႏုိင္ခဲ့တယ္ေပါ့ေနာ္။ Income ဝင္ေငြ အမ်ားၾကီးမရေပမဲ့ သူတို႔ေန႔စဥ္ဘဝ ရွင္သန္ေရးအတြက္ေပါ့ေနာ္ တခုခုလုပ္ရမယ္ဆိုၿပီးေတာ့ သူတို႔သိၿပီးေတာ့ တကယ္ပဲ ဥပမာ ဆပ္ျပာေလး လုပ္တာပဲျဖစ္ျဖစ္ သို႔မဟုတ္ ယက္ကန္းယက္တာပဲျဖစ္ျဖစ္ ကိုယ့္ရဲ႕ တႏိုင္တပိုင္စီးပြားေရးကို လုပ္ႏုိင္ခဲ့တယ္။ ေနာက္ၿပီးက်ေတာ့ အမ်ိဳးသမီးအခြင့္အေရးဆိုရင္လည္း အစတုန္းကဆို သူတို႔ နားမလည္ခဲ့ဘူးေပါ့။ က်မတို႔ကခ်င္ေတြမွာက ေယာက္က်ားကိုပဲ ဦးထိပ္ထားရမယ္ဆိုတဲ့ ႐ိုးရာအစဥ္အလာကေန လာတဲ့အတြက္ ဒါေတြကို ေအာ္.. အမ်ိဳးသမီး အခြင့္အေရးေတြလည္း ရွိပါလား။ ကိုယ္ကလည္း တကယ္ပဲ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ေတြ ခ်ႏုိင္ပါလား ဆိုတာေတြကို နားလည္သေဘာေပါက္ခဲ့တယ္။ ကိုယ့္အေပၚ မတရားလုပ္တာေတြ မတရား အႏိုင့္အထက္စီးနင္းလုပ္တာေတြကို ေျပာဆိုတာေတြကိုလည္း သတၱိရွိလာတယ္ေပါ့ေနာ္။ ေနာက္ၿပီးက်ေတာ့ အဲ့လိုသတၱိရွိလာ႐ံုတင္မကဘူး ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ယံုၾကည္မႈေတြ ရွိလာ႐ံုတင္မကပဲနဲ႔ ကိုယ့္ပတ္ဝန္းက်င္မွာရွိတဲ့အမ်ိဳးသမီးေတြက သူတို႔ စုစည္းၿပီးေတာ့ အဖြဲ႔အစည္းေသးေသးေလးေတြ ကမ့္ထဲမွာ သူတို႔ လုပ္လာႏုိင္ခဲ့တယ္။

ဒါေပမဲ့ က်မ စာတမ္းျပဳစုၿပီးေနာက္ပိုင္းမွာ ဘာကို ေတြ႔လာရသလဲဆိုေတာ့ ကိုယ့္မွာ အသိပညာရတယ္ ကိုယ့္ရဲ႕ အမ်ိဳးသမီး အခြင့္အေရးေတြကို သိရွိတယ္ဆိုေပမဲ့ ကိုယ့္ရဲ႕အိမ္ထဲမွာ ကိုယ့္ရဲ႕ပတ္ဝန္းက်င္မွာက ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ခ်ႏိုင္ဖို႔အတြက္ကို အဆင့္မွာ အဲ့ဒီ့မွာ Limitation ေတြ ရွိေနေသးတာကို ေတြ႔ခဲ့ရတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ဒုကၡသည္စခန္းေတြထဲက ေကာ္မတီေတြထဲမွာလည္း အေရအတြက္အရ ပါဝင္မႈ နည္းေနေသးတယ္။ ေနာက္ၿပီးက်ေတာ့ တကယ္ပဲ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ခ်ေတာ့မလားဆိုတဲ့အခ်ိန္မွာလည္း သူတို႔ကို ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ခြင့္ မေပးေသးတဲ့ အေျခအေနမ်ိဳးေတြ ရွိေနေသးတယ္ဆိုတာကို ေတြ႔ရတယ္။ အဲ့တာေၾကာင့္မို႔လို႔ က်မေျပာခ်င္တာက အရပ္ဖက္လူမႈ အဖြဲ႔အစည္းေတြ ေပးတဲ့သင္တန္းေတြ အေထာက္အပံ့ေတြနဲ႔တင္ မရပဲနဲ႔ အျပင္မွာရွိတဲ့ပတ္ဝန္းက်င္ဘက္ကလည္း ပံ့ပိုးမႈ ရွိဖို႔ လိုတယ္ေပါ့ေနာ္။ အဲ့တာေၾကာင့္မို႔လို႔ အကုန္လံုး လက္တြဲ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ဖို႔ လိုတယ္ေပါ့ေနာ္။

မဆုမြန္။ ။ အဲ့ေတာ့ နန္းလဖိုင္အေနနဲ႔ ကခ်င္မွာရွိတဲ့ စစ္ေျပးစစ္ေရွာင္စခန္းေတြကို ကိုယ္တုိင္လည္း သြားၿပီးေတာ့ ေလ့လာခဲ့တယ္။ ဒီစာတမ္းကို ဖတ္႐ႈ႕ေလ့လာရတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ေတြအေနနဲ႔ေပါ့ေနာ္ အမ်ိဳးသမီးဆိုရင္လည္း အမ်ိဳးသမီးအေလ်ာက္ အမ်ိဳးသား ဆိုရင္လည္း အမ်ိဳးသားအေလ်ာက္ ေခါင္းေဆာင္ပိုင္းေတြ သက္ဆိုင္တဲ့ တာဝန္ရွိတဲ့သူေတြ အဖြဲ႔အစည္းေတြအတြက္ေပါ့ေနာ္ ဒီစာတမ္းကေန တဆင့္ေပါ့ ဒီကခ်င္အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ကိုယ္စား ဘယ္လိုသတင္းစကားမ်ိဳးေတြ ပါးႏုိင္မယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္လဲ။

Lahpai Nang Sam Awng။ ။ ဟုတ္ကဲ့။ The Role Of Civil Society Organizations in Women’s Empowerment ဆိုတဲ့စာအုပ္ေလးကို တကယ္ပဲ ဒီ Pa Kahtawng ပါ့ကေထာင့္ ဒုကၡသည္စခန္းမွာ သြားၿပီးေတာ့ ေလ့လာခဲ့ၿပီးၿပီ။ ဒီစာအုပ္လည္း ထြက္ခဲ့ၿပီ။ ဒီစာအုပ္ေလးကို ထုိင္းနုိင္ငံ ခ်င္းမုိင္တကၠသိုလ္မွာ သြားရွာလို႔လည္းရတယ္။ အြန္လိုင္းမွာလည္း ၾကည့္ရႈ႕လို႔ရတယ္ေပါ့ေနာ္။ ဒီစာအုပ္ေလးဟာဆိ္ုရင္ တကယ္ပဲ အသိပညာေပးတဲ့စာအုပ္ေလးေပါ့ေနာ္။ က်မတို႔ ကခ်င္ျပည္နယ္မွာ ရွိတဲ့ ဒုကၡသည္အမ်ိဳးသမီးေလးေတြ ရဲ႕ဘဝကို ပိုစာနာလာဖို႔အတြက္ရယ္ ေနာက္ၿပီးက်ေတာ့ အခုလာမယ့္ အမ်ိဳးသမီးေတြအတြက္ ခြန္အားျဖစ္ေစမယ့္စာအုပ္ေလးလို႔လည္း က်မ ယံုၾကည္ပါတယ္။ ဒီစာအုပ္ေလးဟာ ဒုကၡသည္ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ ဘဝ အကုန္လံုးကို လႊမ္းျခံဳထားတာ မဟုတ္ေပမဲ့ေပါ့ေနာ္ သူတို႔အတြက္ ေရွ႕ဆက္ဖို႔အတြက္ ခြန္အားေပးမယ့္ စာအုပ္ေလးလို႔လည္း ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။ က်မတို႔ကခ်င္ျပည္နယ္မွာ ရွိတဲ့ ဒုကၡသည္ စခန္းေတြထဲမွာ ေနေနၾကတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြ အားလံုး သူတို႔ ေဘးကင္းလံုျခံဳၿပီးေတာ့ ဂုဏ္သိကၡာရွိစြာနဲ႔ အားလံုး အိမ္ျပန္ႏုိင္ၾကပါေစလို႔ က်မ ဆုေတာင္းပါတယ္။

The Role Of Civil Society Organizations in Women’s Empowerment ဆိုတဲ့စာတမ္းျပဳစုသူ ကခ်င္လူငယ္အမ်ိဳးသမီး Lahpai Nang Sam Awng ကို ဗီြအိုေအျမန္မာပိုင္းရဲ႕ စတူရီယိုမွာ ေတြ႔ဆံုေမးျမန္းထားတဲ့ မဆုမြန္က ဒီသီတင္းပတ္ရဲ႕ အမ်ိဳးသမီးက႑မွာ တင္ဆက္ထားတာျဖစ္ပါတယ္။

..........

{Unicode}

စစ်ရှောင်ကချင်အမျိုးသမီးတွေရဲ့ခေါင်းဆောင်နိုင်မှု စွမ်းဆောင်ရည် / ကချင်လူငယ်အမျိုးသမီး Lahpai Nang Sam Awngနဲ့ မေးမြန်းချက်

ကချင်စစ်ပွဲ ၈နှစ်ကျော် ၉နှစ်ကာလအတွင်း ရောက်ရှိလာပေမဲ့ နယ်မြေတွင်း စစ်ရေးတင်းမာမှုတွေကလည်း အရှိန်မလျော့သေးလို့ သိန်းချီတဲ့ ကချင်စစ်ရှောင်ဒုက္ခသည်တွေဟာ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေထဲမှာပဲ ခိုလှုံနေရသေးချိန် ကချင်စစ်ရှောင်အမျိုးသမီးတွေမှာ သူတို့ဘဝအတွက် မျှော်လင့်ချက်တွေရှင်သန်ဆဲ အမျိုးသမီးတွေရဲ့စွမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းရည်မြင့်တင်နိုင်ဖို့ ကချင်အမျိုးသမီးတွေကိုယ်တိုင်ရဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု စွမ်းရည်တွေကို ယုံကြည်သူကတော့ ကချင်လူငယ်အမျိုးသမီး Lahpai Nang Sam Awng ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ KIO ကချင်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ထိန်းချုပ်နယ်မြေက ကချင်ပြည်နယ် မိုင်ဂျာယန်က ကချင်စစ်ဘေးရှောင်ဒုက္ခသည်စခန်းတွေဆီက ကချင်အမျိုးသမီးတွေကို ကိုယ်တိုင် သွားရောက် လေ့လာမေးမြန်းပြီး The Role Of Civil Society Organizations in Women’s Empowerment ဆိုတဲ့စာတမ်းကို ပြုစုနိုင်တာဟာ Nang Lahpai ဟာ သူငယ်ဘဝတုန်းက အိမ်မက်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့တာလို့ဆိုပါတယ်။ ကချင်လူငယ်အမျိုးသမီး Lahpai Nang Sam Awng ကို ဗွီအိုအေမြန်မာပိုင်းရဲ့ စတူရီယိုမှာ တွေ့ဆုံမေးမြန်းထားတဲ့ မဆုမွန်က ဒီသီတင်းပတ်ရဲ့ အမျိုးသမီးကဏ္ဍမှာ တင်ဆက်ထားတာ နားဆင်ပါ။

မဆုမွန်။ ။ Lahpai Nang Sam Awng အနေနဲ့ပေါ့နော် The Role Of Civil Society Organizations in Women’s Empowerment ဆိုပြီးတော့မှာ ကချင်စစ်ရှောင်စခန်းတွေပေါ့နော် အထူးသဖြင့် မိုင်ဂျာယန်မှာ ရှိတဲ့ ကချင်စစ်ဘေးစစ်ရှောင်စခန်းထဲမှာ ရှိတဲ့ အမျိုးသမီးတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ သွားပြီးတော့ လေ့လာခဲ့တယ်။ လေ့လာပြီးတော့မှ စာအုပ်စာတမ်းတခုပြုစုခဲ့တယ်လို့သိရပါတယ်။ အဲ့တော့ ကချင်စစ်ရှောင်စခန်းတွေထဲမှာ ရှိတဲ့ ကချင်အမျိုးသမီးတွေရဲ့စွမ်းဆောင်ရည် နောက်ပြီးတော့ သူတို့ရဲ့ လုပ်နိုင်စွမ်းပေါ့နော် အဲ့တာတွေကို စာတမ်းပြုစုဖို့ နန်းလဖိုင်အနေနဲ့ ဘယ်လိုစိတ်ကူးရခဲ့တာပါလဲရှင့်။

Lahpai Nang Sam Awng။ ။ ဟုတ်ကဲ့ ကျမ ဒီစာတမ်းကို မပြုစုခင် ကျမ တခုစဉ်းစားတယ်။ ဒီစစ်ပွဲပဋိပက္ခတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ ကျမလည်း တကယ်စိတ်ဝင်စားတယ်။ နောက်ပြီးတော့ ကျမ ဒီ Research လုပ်ဖို့ စဉ်းစားတဲ့အချိန်မှာ ဒီစစ်ပွဲပဋိပက္ခတွေက လူတော်တော်များများကိုလည်း ဒုက္ခရောက်စေတယ်။ သူတို့မှာ လုံခြုံမှု မရှိတော့ဘူး ဘဝ အာမခံချက် မရှိတော့ဘူးပေါ့နော်။ ဒါပေမဲ့ ဒီစစ်ပွဲကနေပဲပေါ့ ဒီအမျိုးသမီးတွေ ဒီကချင်အမျိုးသမီးစစ်ရှောင်အမျိုးသမီးတွေ သူတို့ရဲ့မျှော်လင့်ချက်တွေ ရှင်သန်အောင် သူတို့ ဘာတွေ လုပ်နိုင်ခဲ့သလဲ။ ဘယ်လိုလုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ စွမ်းအင်တွေ ရှိလာသလဲဆိုတာနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ ကျမ အဲ့ဒီ့စိတ်ကူးလေးနဲ့ လုပ်ဖြစ်ခဲ့တာဖြစ်တယ်။

အမျိူးသမီးတွေဟာ ပဋိပက္ခတွေနဲ့ကြုံတွေ့လာရတဲ့အချိန် သူတို့မှာ အများကြီး ဒုက္ခရောက်ကြရတာရှိတယ်။ အဓိက အားဖြင့်တော့ Gender-based Violence လို့ခေါ်တဲ့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်ခံရမှု လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခွဲခြားဆက်ဆံခံရတာရှိတယ် နောက်ပြီးတော့ ပဋိပက္ခဖြစ်ပြီးတော့ ထွက်ပြေးရတဲ့အချိန်တွေမှာ မိသားစုတွေနဲ့ပြေးကြရတယ် များသောအားဖြင့်။ အဲ့ဒီ့လိုပြေးရတဲ့အချိန်မှာ ကိုယ့်မိသားစုအတွက် မိသားစုစားသောက်နိုင်ဖို့အတွက် အစားအစာရှာရတယ် ပြီးတော့ မိသားစု လုံခြုံရေးအတွက်လည်း လုပ်ပေးရတယ် ဒါတွေ အကုန်လုံးက သူတို့အတွက် အသစ်ဖြစ်နေတယ်ပေါ့။ ကျမတို့ကချင်အမျိုးသမီးတွေက တကယ်တမ်းကျတော့ ပဋိပက္ခတွေနဲ့ ကြုံတွေ့လာရတဲ့အချိန်တွေမှာ သူတို့ Responsibility တာဝန်အပြည့်ယူရတဲ့အချိန်မှာ သူတို့မှာ သူတို့တကယ်ပဲ မလုပ်နိုင်ဘူးလို့ ထင်ထားခဲ့တဲ့အရာတွေကို လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်ဆိုတာကို တကယ်ပဲ ကျမ သိချင်လို့ပေါ့နော်။

နောက်ပြီးကျတော့ ဒီအမျိုးသမီးတွေက ဒုက္ခသည်စခန်းတွေမှာဆိုရင် ၅၅% လောက်ပါဝင်တယ်ဆိုတော့ ဒီလိုပါဝင်တဲ့အမျိုးသမီးတွေ တကယ်ပဲ သူတို့ဘဝအတွက် သူတို့ရဲ့ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်အတွက် ဘယ်လိုအကျိုးရှိတဲ့အလုပ်တွေ လုပ်နိုင်ခဲ့သလဲ ဆိုတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး တကယ်ပဲ သိချင်လို့ ဒီလိုစာတမ်းပြုစုခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

မဆုမွန်။ ။ ဒီလိုမျိုး ကချင်စစ်ရှောင်စခန်းတွေအထိကို ကိုယ်တိုင်ကွင်းဆင်းပြီး လေ့လာခဲ့တယ်ပေါ့နော်။ အဲ့ဒီ့အထဲမှာမှ မိုင်ဂျာယန်ကို ကိုယ်တိုင်သွားခဲ့တယ်။ အဲ့လိုကိုယ်တိုင် ကွင်းဆင်းပြီး သွားလေ့လာတဲ့အခါမှာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝတွေ သူတို့ လုပ်နိုင်စွမ်းရည်ရှိတာတွေကို သွားပြီး စုံစမ်းတဲ့အခါမှာ သူတို့အတွက် ဘယ်လိုစိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိနေတယ်ဆိုတာကို တွေ့ခဲ့ရလဲ။ သူတို့မှာ ဘယ်လိုအခက်အခဲတွေရှိနေတယ်ဆိုတာကိုရော မြင်ခဲ့ရပါလဲရှင့်။

Lahpai Nang Sam Awng။ ။ ဟုတ်ကဲ့ မိုင်ဂျာယန်ဆိုတာကတော့ KIA Control Area ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်ရဲ့ KIA ထိန်းချုပ်နယ်မြေဖြစ်တယ်ပေါ့။ ဒုက္ခသည်စခန်းနှစ်ခုထဲမှာမှ ဒီ Pa Kahtawng ပါ့ကထောင့် ဒုက္ခသည်စခန်းကို ရွေးခဲ့တယ်ပေါ့။ အဲ့ဒီ့စခန်းက လူပေါင်း ၃၅၀၀ လောက်ရှိတယ်။ ဆိုတော့ ကျမက အဲ့ဒီ့မှာ လူပေါင်း ၅၀လောက်ကို အင်တာဗျူးပြီးတော့ ဒီ Research လုပ်ခဲ့တာပေါ့နော်။ ကျမက ဒီ Focus Group တွေ တွေ့တယ် နောက် လူတဦးတယောက်ချင်း နောက် Case Study နဲ့ အမေးအဖြေနဲ့ နောက် သူတို့ကို Training ပေးတဲ့ CSO တွေကို အင်တာဗျူးပြီးတော့ ကျမ လုပ်လာခဲ့တယ်ပေါ့။ ကျမ သွားလေ့လာတဲ့အချိန်မှာ ဒီ ၃ခုပေါ့နော် တခုက ကျန်းမာရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ သူတို့ရဲ့အမြင်တွေ၊ နောက်ပြီးကျတော့ စီးပွားရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ နောက် သူတို့လုပ်ကိုင်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည်တွေ နောက်ပြီးကျတော့ ပညာရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ သူတို့သိလာတဲ့အမြင်တွေကို ကျမ တွေ့ခဲ့တယ်။

ဥပမာ စီးပွားရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ ပိုပြီးတော့ Independence ဖြစ်တယ်။ သူတို့ကိုသူတို့ တကယ်ပဲ စီးပွားရေးလုပ်မယ့် ဒီကမ့်ထဲမှာပဲဖြစ်ပါစေ။ စီးပွားရေးလုပ်မယ့် အခွင့်အလမ်းလေးတွေကို လေ့လာသင်ယူနိုင်ခဲ့တယ်။ နောက်ပြီးကျတော့ ပညာရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ ဒီ Gender နဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ သူတို့သေချာလေးကို သိခဲ့တယ်။ နောက်ပြီးကျတော့ Decision Making တွေကို အိမ်ထဲမှာရော ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာရော ပိုပြီးတော့ သိလာခဲ့တယ်။ အစတုန်းကဆိုရင် ဒီပညာရပ်တွေက ဒီ CSO တွေ မလာခင် သူတို့ ဘာမှ မသိခဲ့ဘူး။ သူတို့က ဟိုးဘက် တောတွေ တောင်တွေထဲမှာပဲ နေတဲ့အမျိုးသမီးတွေဆိုတော့ ဒါတွေကို သူတို့မသိခဲ့ဘူးပေါ့နော်။ ဒါပေမဲ့ CSO တွေ လာပြီးတော့ သူတို့ကို Training ပေးတယ်။ နောက် လိုအပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေ စောင့်ရှောက်မှုတွေ ပေးတဲ့အတွက် ဒါတွေကို လေ့လာခဲ့တာတွေကို တွေ့ခဲ့ရတယ်ပေါ့နော်။

မဆုမွန်။ ။ အဲ့တော့ နန်းလဖိုင် မေးတဲ့အခါမှာ သူတို့ကိုယ်တိုင်က သူတို့ရဲ့ လေ့လာသင်ယူခဲ့တာတွေ သူတို့ပိုပြီးတော့မှ သိ နားလည်ခဲ့ရတဲ့ပညာရပ်တွေ အသိပညာတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ပေါ့နော် အမျိုးသမီးတွေကနေတဆင့် အကျိုးပြုလုပ်ငန်းတွေကို ပြန်လုပ်ဖို့ သူတို့မှာ ဘာစိတ်ကူးတွေရှိတယ်ဆိုတာကိုရော ပြောပြခဲ့တာရှိလား။ အဲ့တာလည်း နည်းနည်းပြန်မျှဝေပေးပါဦး။

Lahpai Nang Sam Awng။ ။ ဟုတ်ကဲ့ ဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ သူတို့မှာ စီးပွားရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ လုပ်လာတဲ့အခွင့်အလမ်းတွေကို အတိုင်းအတာတခုအထိ လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်ပေါ့နော်။ Income ဝင်ငွေ အများကြီးမရပေမဲ့ သူတို့နေ့စဉ်ဘဝ ရှင်သန်ရေးအတွက်ပေါ့နော် တခုခုလုပ်ရမယ်ဆိုပြီးတော့ သူတို့သိပြီးတော့ တကယ်ပဲ ဥပမာ ဆပ်ပြာလေး လုပ်တာပဲဖြစ်ဖြစ် သို့မဟုတ် ယက်ကန်းယက်တာပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ့်ရဲ့ တနိုင်တပိုင်စီးပွားရေးကို လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်။ နောက်ပြီးကျတော့ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးဆိုရင်လည်း အစတုန်းကဆို သူတို့ နားမလည်ခဲ့ဘူးပေါ့။ ကျမတို့ကချင်တွေမှာက ယောက်ကျားကိုပဲ ဦးထိပ်ထားရမယ်ဆိုတဲ့ ရိုးရာအစဉ်အလာကနေ လာတဲ့အတွက် ဒါတွေကို အော်.. အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးတွေလည်း ရှိပါလား။ ကိုယ်ကလည်း တကယ်ပဲ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနိုင်ပါလား ဆိုတာတွေကို နားလည်သဘောပေါက်ခဲ့တယ်။ ကိုယ့်အပေါ် မတရားလုပ်တာတွေ မတရား အနိုင့်အထက်စီးနင်းလုပ်တာတွေကို ပြောဆိုတာတွေကိုလည်း သတ္တိရှိလာတယ်ပေါ့နော်။ နောက်ပြီးကျတော့ အဲ့လိုသတ္တိရှိလာရုံတင်မကဘူး ကိုယ့်ကိုကိုယ် ယုံကြည်မှုတွေ ရှိလာရုံတင်မကပဲနဲ့ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့အမျိုးသမီးတွေက သူတို့ စုစည်းပြီးတော့ အဖွဲ့အစည်းသေးသေးလေးတွေ ကမ့်ထဲမှာ သူတို့ လုပ်လာနိုင်ခဲ့တယ်။

ဒါပေမဲ့ ကျမ စာတမ်းပြုစုပြီးနောက်ပိုင်းမှာ ဘာကို တွေ့လာရသလဲဆိုတော့ ကိုယ့်မှာ အသိပညာရတယ် ကိုယ့်ရဲ့ အမျိုးသမီး အခွင့်အရေးတွေကို သိရှိတယ်ဆိုပေမဲ့ ကိုယ့်ရဲ့အိမ်ထဲမှာ ကိုယ့်ရဲ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာက ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်ဖို့အတွက်ကို အဆင့်မှာ အဲ့ဒီ့မှာ Limitation တွေ ရှိနေသေးတာကို တွေ့ခဲ့ရတယ်။ နောက်ပြီးတော့ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေထဲက ကော်မတီတွေထဲမှာလည်း အရေအတွက်အရ ပါဝင်မှု နည်းနေသေးတယ်။ နောက်ပြီးကျတော့ တကယ်ပဲ ဆုံးဖြတ်ချက် ချတော့မလားဆိုတဲ့အချိန်မှာလည်း သူတို့ကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချခွင့် မပေးသေးတဲ့ အခြေအနေမျိုးတွေ ရှိနေသေးတယ်ဆိုတာကို တွေ့ရတယ်။ အဲ့တာကြောင့်မို့လို့ ကျမပြောချင်တာက အရပ်ဖက်လူမှု အဖွဲ့အစည်းတွေ ပေးတဲ့သင်တန်းတွေ အထောက်အပံ့တွေနဲ့တင် မရပဲနဲ့ အပြင်မှာရှိတဲ့ပတ်ဝန်းကျင်ဘက်ကလည်း ပံ့ပိုးမှု ရှိဖို့ လိုတယ်ပေါ့နော်။ အဲ့တာကြောင့်မို့လို့ အကုန်လုံး လက်တွဲ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့ လိုတယ်ပေါ့နော်။

မဆုမွန်။ ။ အဲ့တော့ နန်းလဖိုင်အနေနဲ့ ကချင်မှာရှိတဲ့ စစ်ပြေးစစ်ရှောင်စခန်းတွေကို ကိုယ်တိုင်လည်းသွားပြီးတော့ လေ့လာခဲ့တယ်။ ဒီစာတမ်းကို ဖတ်ရှု့လေ့လာရတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေအနေနဲ့ပေါ့နော် အမျိုးသမီးဆိုရင်လည်း အမျိုးသမီးအလျောက် အမျိုးသားဆိုရင်လည်း အမျိုးသားအလျောက် ခေါင်းဆောင်ပိုင်းတွေ သက်ဆိုင်တဲ့တာဝန်ရှိတဲ့သူတွေ အဖွဲ့အစည်းတွေအတွက်ပေါ့နော် ဒီစာတမ်းကနေ တဆင့်ပေါ့ ဒီကချင်အမျိုးသမီးတွေရဲ့ကိုယ်စား ဘယ်လိုသတင်းစကားမျိုးတွေ ပါးနိုင်မယ်လို့ မျှော်လင့်လဲ။

Lahpai Nang Sam Awng။ ။ ဟုတ်ကဲ့။ The Role Of Civil Society Organizations in Women’s Empowerment ဆိုတဲ့စာအုပ်လေးကို တကယ်ပဲ ဒီ Pa Kahtawng ပါ့ကထောင့် ဒုက္ခသည်စခန်းမှာ သွားပြီးတော့ လေ့လာခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီစာအုပ်လည်း ထွက်ခဲ့ပြီ။ ဒီစာအုပ်လေးကို ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်မှာ သွားရှာလို့လည်းရတယ်။ အွန်လိုင်းမှာလည်း ကြည့်ရှု့လို့ရတယ်ပေါ့နော်။ ဒီစာအုပ်လေးဟာဆိုရင် တကယ်ပဲ အသိပညာပေးတဲ့စာအုပ်လေးပေါ့နော်။ ကျမတို့ ကချင်ပြည်နယ်မှာ ရှိတဲ့ ဒုက္ခသည်အမျိုးသမီးလေးတွေ ရဲ့ဘဝကို ပိုစာနာလာဖို့အတွက်ရယ် နောက်ပြီးကျတော့ အခုလာမယ့် အမျိုးသမီးတွေအတွက် ခွန်အားဖြစ်စေမယ့်စာအုပ်လေးလို့လည်း ကျမ ယုံကြည်ပါတယ်။ ဒီစာအုပ်လေးဟာ ဒုက္ခသည် အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဘဝ အကုန်လုံးကို လွှမ်းခြုံထားတာ မဟုတ်ပေမဲ့ပေါ့နော် သူတို့အတွက် ရှေ့ဆက်ဖို့အတွက် ခွန်အားပေးမယ့်စာအုပ်လေးလို့လည်း မျှော်လင့်ပါတယ်။ ကျမတို့ကချင်ပြည်နယ်မှာ ရှိတဲ့ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေထဲမှာ နေနေကြတဲ့ အမျိုးသမီးတွေ အားလုံး သူတို့ ဘေးကင်းလုံခြုံပြီးတော့ ဂုဏ်သိက္ခာရှိစွာနဲ့ အားလုံး အိမ်ပြန်နိုင်ကြပါစေလို့ ကျမ ဆုတောင်းပါတယ်။

The Role Of Civil Society Organizations in Women’s Empowerment ဆိုတဲ့စာတမ်းပြုစုသူ ကချင်လူငယ်အမျိုးသမီး Lahpai Nang Sam Awng ကို ဗွီအိုအေမြန်မာပိုင်းရဲ့ စတူရီယိုမှာ တွေ့ဆုံမေးမြန်းထားတဲ့ မဆုမွန်က ဒီသီတင်းပတ်ရဲ့ အမျိုးသမီးကဏ္ဍမှာ တင်ဆက်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။

XS
SM
MD
LG