သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

အင္ဒို- ပစိဖိတ္ မဟာမိတ္ေတြကို တန္ျပန္ေရး အာရွနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈ တိုးျမႇင့္ဖို႔ ႐ုရွား ႀကိဳးပမ္း 


(Zawgyi / Unicode)

ရုရွားဟာ အေရွ႕ေတာင္အာရွ ႏုိင္ငံမ်ား အသင္း အဖြဲ႔၀င္ ႏုိင္ငံေတြနဲ႔ ေဆြးေႏြးမႈေတြ၊ အစီအစဥ္ေတြကေန တဆင့္ အေရွ႕ေတာင္ အာရွ ေဒသမွာ သူ႔ရဲ႕ ၾသဇာ လႊမ္းမိုးမႈကို ခ်ဲ႕ထြင္ႏုိင္ေရး ႀကိဳးစားေနတယ္လို႔ သံုးသပ္သူေတြက ေျပာပါတယ္။

ဒါေပမယ့္လည္း ေဒသတြင္းမွာ စစ္ေရး အရ ဒါမွမဟုတ္လည္း ေငြေၾကး အင္အား အရ ပိုၿပီး ႀကီးထြားလာမယ့္ အေနအထား မရွိဘူးလို႔လည္း သံုးသပ္သူတို႔က ရႈျမင္ပါတယ္။ Luke Hunt ရဲ႕ သတင္းေဆာင္းပါးကို ဒီသီတင္းပတ္ စီးပြားေရး အစီအစဥ္မွာ မသိဂၤ ီထုိက္ တင္ျပထားပါတယ္။

အေရွ႕ေတာင္ အာရွ ေဒသတြင္းမွာ ရုရွားက ၾသဇာခ်ဲ႕ထြင္ဖို႔ ႀကိဳးစားမႈထဲမွာ အေရွ႕ေတာင္ အာရွ ႏုိင္ငံမ်ား အသင္း ASEAN အဖြဲ႔၀င္ ၁၀ ႏုိင္ငံနဲ႔ ကုန္သြယ္ေရးနဲ႔ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံမႈ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရး၊ ဒီဂ်စ္တယ္ စီးပြားေရးနဲ႔ ေရရွည္ တည္တံ႔တဲ႔ ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္ေရးတို႔ကို အေလးထားၿပီး ၅ ႏွစ္တာ လမ္းျပေျမပံုကို ရုရွားက ခ်မွတ္ထားတာလည္း ပါ၀င္ပါတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာဘဲ ဆဌမ အႀကိမ္ေျမာက္ အေရွ႕ပိုင္း စီးပြားေရး ဖိုရမ္ကိုလည္း ၿပီးခဲ႔တဲ႔ လအတြင္း ရုရွား ႏုိင္ငံ ဗလာဒီေဗာ့စေတာ့ခ္ၿမိဳ႕မွာ က်င္းပခဲ႔ပါတယ္။ ရုရွား အပါအ၀င္ အာေမးနီးယား၊ ဘယ္လာရုစ္၊ ကာဇက္စတန္၊ ကာဂ်စ္စတန္တို႔ရဲ႕ စီးပြားေရးဆိုင္ရာ အဖြဲ႔ျဖစ္တဲ႔ Eurasian Economic Union ၊ ေနာက္ ရုရွားနဲ႔ အာဆီယံၾကား ခ်ိတ္ဆက္ႏုိင္ေရး ဗီယက္နမ္က ေပါင္းကူး အျဖစ္ ေဆာင္ရြက္ခဲ႔တာပါ။

အင္ဒို - ပစိဖိတ္ေဒသတြင္း သံတမန္ေရးရာ အေျပာင္းအလဲေတြကို တုံ႔ျပန္မႈ အေနနဲ႔ ရုရွား အစိုးရ အေနနဲ႔ ေဒသတြင္းမွာ ႏုိင္ငံေရး အရ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈေတြကို ထိန္းထားႏုိင္ေရး ႀကိဳးစားလာႏုိင္တယ္လို႔ သံုးသပ္သူေတြက ခန္႔မွန္းေနၾကပါတယ္။ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရး ဆုိင္ရာ ကေမၻာဒီးယား အဖြဲ႔ - Cambodian Institute for Cooperation and Peace က Bradely Murg က အခုလို သံုးသပ္ပါတယ္။

" ရုရွားဟာ ကမၻာ့ အင္အားႀကီး ႏိုင္ငံ တခု အျဖစ္ သူ႔ ျပည္တြင္းမွာ ရႈျမင္ခံရဖို႔ လိုလားေနတာပါ။ ေဒသတြင္းမွာ သီးျခား ရပ္တည္ေနတဲ႔ ႏုိင္ငံတခု အေနနဲ႔ ရႈျမင္ေစခ်င္တာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါ႔အျပင္ ပိုးလမ္းမ စီမံကိန္းကေန တဆင့္ အေရွ႕ေတာင္ အာရွနဲ႔ ဗဟို အာရွ ေနာက္ ဥေရာပကို ဆက္ႏြယ္မႈ၊ လမ္းေတြ တိုးခ်ဲ႕မႈ၊ အေျခခံ အေဆာက္အဦ ပိုင္းဆိုင္ရာ တိုးခ်ဲ႕မႈေတြနဲ႔ အေရွ႕တာင္ အာရွ ေဒသကို ၀င္ေရာက္ဖို႔ လမ္းကလည္း အေတာ္ေလး လြယ္ကူပါတယ္။ အေရွ႕ေတာင္ အာရွ ေဒသတြင္း စီးပြားေရး စၾကၤန္ေတြ ခ်ိတ္ဆက္မႈ ျဖစ္တာနဲ႔ အညီ ကုန္သြယ္ေရး တိုးျမွင့္ေရး အတြက္ အႀကိတ္အနယ္ ေဆြးေႏြးမႈေတြလည္း ရွိေနပါတယ္။ "

ၾသစေၾတးလ်၊ အိႏၵိယ၊ ဂ်ပန္နဲ႔ အေမရိကန္ တို႔ရဲ႕ Quad အဖြ႔ဲ ေပၚထြက္လာမႈ၊ ေနာက္ ၾသစေၾတးလ်၊ ၿဗိတိန္နဲ႔ အေမရိကန္တို႔ရဲ႕ AUKUS ေရတပ္ မဟာမိတ္ေတြေၾကာင္႔လည္း ရုရွားဘက္က မေက်မနပ္ ျဖစ္တယ္လို႔လည္း သံုးသပ္သူ တဦးက ေျပာပါတယ္။ ဒီႏွစ္ဖြဲ႔စလံုးကေတာ့ တရုတ္ရဲ႕ ၾသဇာ လႊမ္းမိုးမႈကို ခ်ိန္ညွိေရး ရည္ရြယ္ထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီကေန႔ ေခတ္မွာ ေရပန္း အစားဆံုး ကိစၥေတြထဲက တခုကေတာ့ အေမရိကန္က တီထြင္လိုက္တဲ႔ အင္ဒို- ပစိဖိတ္ မဟာဗ်ဴဟာေတြ ဆိုတာဘဲျဖစ္ပါတယ္လို႔ ရုရွား ႏုိင္ငံျခားေရး ၀န္ႀကီး Sergey Lavrov က အဆင့္ျမင့္ အရာရွိႀကီးေတြ၊ စီးပြားေရး ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႔ ပညာရွင္ေတြ ပါတဲ႔ ေမာ္စကို အေျခစိုက္ အဖြဲ႔ - ႏုိင္ငံျခားေရးနဲ႔ ကာကြယ္ေရး မူ၀ါဒဆိုင္ရာ ေကာင္စီရဲ႕ ၂၉ ႀကိမ္ေျမာက္ အစည္းအေ၀းမွာ ေျပာပါတယ္။ ASEAN ရဲ႕ ဖြဲ႔စည္းတည္ေဆာက္မႈ ေအာက္မွာ ၿပီးခဲ႔တဲ႔ ဆယ္စုႏွစ္ေတြ အတြင္း တည္ရွိခဲ႔တဲ႔ အာရွ-ပစိတ္ဖိတ္ ေဒသတြင္း ဖြဲ႔စည္းမႈပံုစံေတြဟာ ဒါေတြ အားလံုးေၾကာင့္ တေရြ႕ေရြ႕ ဆုတ္ယုတ္ ေလ်ာ့ပါးတဲ႔ လမ္းေၾကာင္းကို သြားေနၿပီလို႔လည္း ရုရွား ႏုိင္ငံျခားေရး ၀န္ႀကီးက ေျပာပါတယ္။

ရုရွားရဲ႕ ပစိဖိတ္ဆိုင္ရာ ေရတပ္ရဲ႕ တစိတ္တပိုင္း အျဖစ္ အၿမဲတမ္း တပ္ခ်ေရး အတြက္ အိႏၵိယ သမုဒၵရာတြင္းကို သေဘာၤေတြနဲ႔ ေရငုပ္သေဘာၤေတြ ေစလႊတ္ခဲ႔ေၾကာင္း ရုရွား အစိုးရ သတင္းဌာန Tass က ေဖာ္ျပတဲ႔ အခ်ိန္မွာဘဲ ရုရွား ႏုိင္ငံျခားေရး ၀န္ႀကီးရဲ႕ ေ၀ဖန္ခ်က္ ထြက္ေပၚလာတာလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ရုရွား ႏုိင္ငံျခားေရး ၀န္ႀကီး အေနနဲ႔ မေလးရွား ႏိုင္ငံတြင္းမွာ ေထာက္ခံမႈ ရပါတယ္။ ၾသစေၾတးလ်၊ ၿဗိတိန္နဲ႔ အေမရိကန္တို႔ရဲ႕ AUKUS မဟာမိတ္ဟာဆိုရင္ ေဒသတြင္းမွာ အထူးသျဖင့္ ေတာင္တရုတ္ ပင္လယ္ျပင္ အတြင္းမွာ တျခား အင္အားႀကီးႏုိင္ငံေတြဘက္က ပိုၿပီး ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ေဆာင္ရြက္လာေရး ဆြ ေပးသလို ျဖစ္ႏုိင္တယ္လို႔ မေလးရွား ကာကြယ္ေရး ၀န္ႀကီး Hishammuddin Hussin က လႊတ္ေတာ္မွာ ေျပာဆိုခဲ႔တာပါ။

AUKUS အေရးေၾကာင့္ ေဒသတြင္းမွာ ကာကြယ္ေရး ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈ တိုးျမွင့္ေရး ေနာက္လ အတြင္း ဘရူႏိုင္း ႏုိင္ငံမွာ က်င္းပဖို႔ ရွိေနတဲ႔ အာဆီယံ ကာကြယ္ေရး ၀န္ႀကီးမ်ား အစည္းအေ၀းမွာ ေမွ်ာ္လင့္ေၾကာင္း မေလးရွား ကာကြယ္ေရး ၀န္ႀကီး Hussein က ေျပာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း အေရွ႕ေတာင္ အာရွ ေဒသတြင္းက ျမန္မာနဲ႔ ဗီယက္နမ္က လြဲရင္ တျခားႏုိင္ငံေတြ အေပၚမွာ ၾသဇာေညာင္းႏုိင္မယ့္ စစ္အင္အား၊ ေငြေၾကး ဒါမွမဟုတ္လည္း ကုန္သြယ္ေရး သေဘာတူညီခ်က္မ်ိဳး ရုရွားမွာ ရွိတယ္ဆိုတာကိုေတာ့ သံုးသပ္သူေတြက လက္မခံၾကပါဘူး။ စကာၤပူက ISEAS-Yusof Ishak Institute က Ian Storey က အခုလို ေျပာပါတယ္။

" ရုရွားက သူ႔ကိုယ္သူ အင္အားႀကီး ႏုိင္ငံတခုလို႔ ရႈျမင္ထားတာပါ။ "

Eurasian Economic Union- Eurasian စီးပြားေရး ဆိုင္ရာ သမဂၢ ကို ရုရွားက ႀကီးစိုးထား သလိုဘဲ အာတိတ္ ေဒသ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရး အစိုးရခ်င္း ဆက္သြယ္ေဆာင္ရြက္မႈ အဖြဲ႔ ျဖစ္တဲ႔ ေနာ္ေ၀ အေျခစိုက္အာတိတ္ ေကာင္စီ Arctic Council၊ စီးပြားေရး ႀကီးထြားလာေနတဲ႔ ဘရာဇီးလ္း၊ ရုရွား၊ အိႏၵိယ၊ တရုတ္နဲ႔ ေတာင္အာဖရိကတို႔ရဲ႕ BRIC အဖြဲ႔၊ တရုတ္၊ အိႏၵိယ၊ ကာဇက္စတန္၊ ကာဂ်စ္စတန္၊ ရုရွား၊ ပါကစၥတန္၊ တာဂ်စ္ကစၥတန္နဲ႔ ဥဇဘက္ကစၥတန္တို႔ အပါအ၀င္ ႏုိင္ငံအမ်ားအျပားပါတဲ႔ လံုၿခံဳေရးနဲ႔ ဖြံ႔ၿဖိဳးေရး အဖြဲ႔ ရွန္ဟိုင္း ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရး အဖြဲ႔တို႔မွာလည္း ရုရွား အေနနဲ႔ ၾသဇာ ႀကီးသလို အက်ိဳးစီးပြား ပတ္သက္မႈႀကီးလည္း ရွိတယ္လို႔ သူက ေျပာပါတယ္။ စကာၤပူက ISEAS-Yusof Ishak Institute က Ian Storey က အခုလို ဆက္ေျပာပါတယ္။

ေနရာ တခု ရလိုၿပီး ဒါဟာ ေမြးရာပါ အခြင့္အေရး တခုလို႔ ယူဆထားတာပါ။ ခံစားပိုင္ခြင့္ တခုလို႔ စဥ္းစားတာပါ။ ဒါေပမယ့္လည္း အလံုးစံု ၾသဇာေညာင္းမႈ မရွိဘူးဆိုရင္ေတာ့ ဘက္စံုပါ၀င္တဲ႔ အဖြဲ႔အစည္းေတြကို မႀကိဳက္ပါဘူး။

အာဆီယံ ဒါမွမဟုတ္လည္း East Asia Summit မွာ ရုရွား အစိုးရ အေနနဲ႔ အားေကာင္းတဲ႔ ၾသဇာမရွိဘူးလို႔လည္း Ian Storey က ေျပာပါတယ္။

ASEAN အေပၚ ရုရွားရဲ႕ အစဥ္အလာ ၾသဇာေညာင္းမႈက အကန္႔အသတ္နဲ႔သာ ရွိၿပီး ျမန္မာနဲ႔ ဗီယက္နမ္ကို လက္နက္ေရာင္းခ်မႈသာ ရွိပါတယ္။ စစ္ေအးေခတ္ကာလ နီးနီးကပ္ကပ္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈရဲ႕ အေမြအျဖစ္ တျခားဘယ္ႏိုင္ငံနဲ႔မွ မရွိတဲ႔ နည္းလမ္းနဲ႔ ရုရွားနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈ ျဖစ္တယ္လို႔ ဗီယက္နမ္ဘက္က ရွင္းရွင္းလင္းလင္း ျပသထားထားေၾကာင္းလည္း ၿငိမ္းခ်မ္းေရးနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ေရး ဆုိင္ရာ ကေမၻာဒီးယား အဖြဲ႔ - Cambodian Institute for Cooperation and Peace က Bradely Murg က ေျပာပါတယ္။ ဒီယူဆခ်က္ အတိုင္းဘဲ စကာၤပူက ISEAS-Yusof Ishak Institute က Ian Storey ကလည္း ေျပာပါတယ္။

ရုရွားဟာ အျပန္အလွန္ ကူးလူးဆက္ဆံသူ အျဖစ္သာ ရွိၿပီး တျခား ႏုိင္ငံေတြ ျဖစ္တဲ႔ ၿဗိတိန္လို ႏိုင္ငံမ်ိဳးက အေရွ႕ေတာင္အာရွမွာ ရုရွားထက္ အက်ိဳးစီးပြား ပိုၿပီးမ်ားတယ္လို႔လည္း Storey က ေထာက္ျပပါတယ္။

ဥပမာ အားျဖင့္ဆိုရင္ Covid ကပ္ေဘးေရာဂါ ကာလ မတိုင္ခင္က ရုရွားနဲ႔ အာဆီယံၾကား ႏွစ္ဘက္ အက်ိဳးတူ ကုန္သြယ္မႈက တႏွစ္ကို ေဒၚလာ ၂၀ ဘီလ်ံေလာက္ ရွိပါတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာဘဲ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္ အတြင္း ၿဗိတိန္နဲ႔ အာဆီယံၾကား ကုန္သြယ္မႈက ေဒၚလာ ၅၂ ဘီလ်ံ၊ ၾသစေၾတးလ်နဲ႔ အာဆီယံၾကား ကုန္သြယ္မႈက ေဒၚလာ ၉၃ ဘီလ်ံ ရွိၿပီး အေမရိကန္နဲ႔ ကုန္သြယ္မႈက ေဒၚလာ ၃၆၂ ဘီလ်ံ၊ တရုတ္နဲ႔ ကုန္သြယ္မႈက ေဒၚလာ ၆၄၄ ဘီလ်ံ ရွိပါတယ္။

" ေဒသတြင္းမွာ ပါ၀င္ ပတ္သက္သူ တဦး ျဖစ္ပါတယ္ ဒါေပမယ့္လည္း အဓိက က်တဲ႔ ပါ၀င္ ပတ္သက္ေနသူ မဟုတ္ပါဘူး။ စစ္တပ္ တပ္ခ်မႈလည္း မဆုိစေလာက္သာ ရွိပါတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ အဓိက မိတ္ဖက္က ဗီယက္နမ္ပါ။ ဒါေပမယ့္လည္း ဗီယက္နမ္နဲ႔ စစ္ေရးေလ႔က်င့္မႈမ်ိဳး မရွိပါဘူး။ တခါေတာ့ ရွိတယ္လို႔ ေျပာရမွာပါ။ ဆယ္စုႏွစ္ေတြနဲ႔ခ်ီၿပီး ကာကြယ္ေရး ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈ ရွိခဲ႔တဲ႔ ႏွစ္ႏုိင္ငံ အတြက္ ဒါက ျဖစ္ရိုး ျဖစ္စဥ္ မဟုတ္ပါဘူး။ "

ေရငုပ္သေဘာၤေတြ ေဘးအႏၱရာယ္ က်ေရာက္တဲ႔ အခါမွာ ကူညီကယ္ဆယ္ေရး သေဘာၤတစင္းနဲ႔ ေလ႔က်င့္ခဲ႔တဲ႔ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္က ပူးတြဲ ေလ႔က်င့္မႈကို ရည္ညႊန္းၿပီး စစ္ေရး ေလ႔က်င့္မႈ တႀကိမ္ ရွိခဲ႔တယ္လို႔ ေျပာတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း ရုရွားက သူ႔ရဲ႕ အေရွ႕စြန္ပိုင္း ေဒသ Primorsky ပိုင္နက္ အတြင္းမွာ လာအိုနဲ႔ ပူးတြဲ စစ္ေရး ေလ႔က်င့္မႈ လုပ္ခဲ႔ပါတယ္။

အေရွ႕ေတာင္ အာရွ ေဒသတြင္းမွာ သီးျခား လႈပ္ရွားေဆာင္ရြက္ေနသူလို႔ ယူဆခံရတဲ႔ တရုတ္နဲ႔ေတာ့ ရုရွားက သိပ္ၿပီး ရင္းႏွီးမႈ ရွိေနဆဲ ျဖစ္ေၾကာင္း Cambodian Institute for Cooperation and Peace က Bradely Murg က ေျပာပါတယ္။ စီးပြားေရး မ်က္ႏွာစာဘက္မွာေတာ့ Eurasian Economic Union နဲ႔ စကာၤပူ၊ ဗီယက္နမ္တို႔ၾကား လြတ္လပ္တဲ႔ ကုန္သြယ္ေရး သေဘာတူညီခ်က္ေတြေၾကာင့္ အနာဂတ္ စီးပြားေရး ဖြံ႔ၿဖိဳးမႈ အလားအလာေတြ ေဆာင္က်ဥ္းလာႏုိင္တယ္လုိ႔လည္း Bradely Murg က ေျပာပါတယ္။

(Unicode)

အင်ဒို- ပစိဖိတ် မဟာမိတ်တွေကို တန်ပြန်ရေး အာရှနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးမြှင့်ဖို့ ရုရှား ကြိုးပမ်း

ရုရှားဟာ အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ အသင်း အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတွေနဲ့ ဆွေးနွေးမှုတွေ၊ အစီအစဉ်တွေကနေ တဆင့် အရှေ့တောင် အာရှ ဒေသမှာ သူ့ရဲ့ သြဇာ လွှမ်းမိုးမှုကို ချဲ့ထွင်နိုင်ရေး ကြိုးစားနေတယ်လို့ သုံးသပ်သူတွေက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ဒေသတွင်းမှာ စစ်ရေး အရ ဒါမှမဟုတ်လည်း ငွေကြေး အင်အား အရ ပိုပြီး ကြီးထွားလာမယ့် အနေအထား မရှိဘူးလို့လည်း သုံးသပ်သူတို့က ရှုမြင်ပါတယ်။ Luke Hunt ရဲ့ သတင်းဆောင်းပါးကို ဒီသီတင်းပတ် စီးပွားရေး အစီအစဉ်မှာ မသိင်္ဂ ီထိုက် တင်ပြထားပါတယ်။

အရှေ့တောင် အာရှ ဒေသတွင်းမှာ ရုရှားက သြဇာချဲ့ထွင်ဖို့ ကြိုးစားမှုထဲမှာ အရှေ့တောင် အာရှ နိုင်ငံများ အသင်း ASEAN အဖွဲ့ဝင် ၁၀ နိုင်ငံနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး၊ ဒီဂျစ်တယ် စီးပွားရေးနဲ့ ရေရှည် တည်တံ့တဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့ကို အလေးထားပြီး ၅ နှစ်တာ လမ်းပြမြေပုံကို ရုရှားက ချမှတ်ထားတာလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာဘဲ ဆဌမ အကြိမ်မြောက် အရှေ့ပိုင်း စီးပွားရေး ဖိုရမ်ကိုလည်း ပြီးခဲ့တဲ့ လအတွင်း ရုရှား နိုင်ငံ ဗလာဒီဗော့စတော့ခ်မြို့မှာ ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ ရုရှား အပါအဝင် အာမေးနီးယား၊ ဘယ်လာရုစ်၊ ကာဇက်စတန်၊ ကာဂျစ်စတန်တို့ရဲ့ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ Eurasian Economic Union ၊ နောက် ရုရှားနဲ့ အာဆီယံကြား ချိတ်ဆက်နိုင်ရေး ဗီယက်နမ်က ပေါင်းကူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့တာပါ။

အင်ဒို - ပစိဖိတ်ဒေသတွင်း သံတမန်ရေးရာ အပြောင်းအလဲတွေကို တုံ့ပြန်မှု အနေနဲ့ ရုရှား အစိုးရ အနေနဲ့ ဒေသတွင်းမှာ နိုင်ငံရေး အရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေကို ထိန်းထားနိုင်ရေး ကြိုးစားလာနိုင်တယ်လို့ သုံးသပ်သူတွေက ခန့်မှန်းနေကြပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ဆိုင်ရာ ကမ္ဘောဒီးယား အဖွဲ့ - Cambodian Institute for Cooperation and Peace က Bradely Murg က အခုလို သုံးသပ်ပါတယ်။

" ရုရှားဟာ ကမ္ဘာ့ အင်အားကြီး နိုင်ငံ တခု အဖြစ် သူ့ ပြည်တွင်းမှာ ရှုမြင်ခံရဖို့ လိုလားနေတာပါ။ ဒေသတွင်းမှာ သီးခြား ရပ်တည်နေတဲ့ နိုင်ငံတခု အနေနဲ့ ရှုမြင်စေချင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် ပိုးလမ်းမ စီမံကိန်းကနေ တဆင့် အရှေ့တောင် အာရှနဲ့ ဗဟို အာရှ နောက် ဥရောပကို ဆက်နွယ်မှု၊ လမ်းတွေ တိုးချဲ့မှု၊ အခြေခံ အဆောက်အဦ ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုးချဲ့မှုတွေနဲ့ အရှေ့တာင် အာရှ ဒေသကို ဝင်ရောက်ဖို့ လမ်းကလည်း အတော်လေး လွယ်ကူပါတယ်။ အရှေ့တောင် အာရှ ဒေသတွင်း စီးပွားရေး စင်္ကြန်တွေ ချိတ်ဆက်မှု ဖြစ်တာနဲ့ အညီ ကုန်သွယ်ရေး တိုးမြှင့်ရေး အတွက် အကြိတ်အနယ် ဆွေးနွေးမှုတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။ "

သြစတြေးလျ၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နဲ့ အမေရိကန် တို့ရဲ့ Quad အဖွ့ဲ ပေါ်ထွက်လာမှု၊ နောက် သြစတြေးလျ၊ ဗြိတိန်နဲ့ အမေရိကန်တို့ရဲ့ AUKUS ရေတပ် မဟာမိတ်တွေကြောင့်လည်း ရုရှားဘက်က မကျေမနပ် ဖြစ်တယ်လို့လည်း သုံးသပ်သူ တဦးက ပြောပါတယ်။ ဒီနှစ်ဖွဲ့စလုံးကတော့ တရုတ်ရဲ့ သြဇာ လွှမ်းမိုးမှုကို ချိန်ညှိရေး ရည်ရွယ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ ခေတ်မှာ ရေပန်း အစားဆုံး ကိစ္စတွေထဲက တခုကတော့ အမေရိကန်က တီထွင်လိုက်တဲ့ အင်ဒို- ပစိဖိတ် မဟာဗျူဟာတွေ ဆိုတာဘဲဖြစ်ပါတယ်လို့ ရုရှား နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး Sergey Lavrov က အဆင့်မြင့် အရာရှိကြီးတွေ၊ စီးပွားရေး ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ ပညာရှင်တွေ ပါတဲ့ မော်စကို အခြေစိုက် အဖွဲ့ - နိုင်ငံခြားရေးနဲ့ ကာကွယ်ရေး မူဝါဒဆိုင်ရာ ကောင်စီရဲ့ ၂၉ ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးမှာ ပြောပါတယ်။ ASEAN ရဲ့ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှု အောက်မှာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်တွေ အတွင်း တည်ရှိခဲ့တဲ့ အာရှ-ပစိတ်ဖိတ် ဒေသတွင်း ဖွဲ့စည်းမှုပုံစံတွေဟာ ဒါတွေ အားလုံးကြောင့် တရွေ့ရွေ့ ဆုတ်ယုတ် လျော့ပါးတဲ့ လမ်းကြောင်းကို သွားနေပြီလို့လည်း ရုရှား နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးက ပြောပါတယ်။

ရုရှားရဲ့ ပစိဖိတ်ဆိုင်ရာ ရေတပ်ရဲ့ တစိတ်တပိုင်း အဖြစ် အမြဲတမ်း တပ်ချရေး အတွက် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာတွင်းကို သဘောၤတွေနဲ့ ရေငုပ်သဘောၤတွေ စေလွှတ်ခဲ့ကြောင်း ရုရှား အစိုးရ သတင်းဌာန Tass က ဖော်ပြတဲ့ အချိန်မှာဘဲ ရုရှား နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးရဲ့ ဝေဖန်ချက် ထွက်ပေါ်လာတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရုရှား နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး အနေနဲ့ မလေးရှား နိုင်ငံတွင်းမှာ ထောက်ခံမှု ရပါတယ်။ သြစတြေးလျ၊ ဗြိတိန်နဲ့ အမေရိကန်တို့ရဲ့ AUKUS မဟာမိတ်ဟာဆိုရင် ဒေသတွင်းမှာ အထူးသဖြင့် တောင်တရုတ် ပင်လယ်ပြင် အတွင်းမှာ တခြား အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေဘက်က ပိုပြီး ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆောင်ရွက်လာရေး ဆွ ပေးသလို ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ မလေးရှား ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး Hishammuddin Hussin က လွှတ်တော်မှာ ပြောဆိုခဲ့တာပါ။

AUKUS အရေးကြောင့် ဒေသတွင်းမှာ ကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တိုးမြှင့်ရေး နောက်လ အတွင်း ဘရူနိုင်း နိုင်ငံမှာ ကျင်းပဖို့ ရှိနေတဲ့ အာဆီယံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးမှာ မျှော်လင့်ကြောင်း မလေးရှား ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး Hussein က ပြောပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း အရှေ့တောင် အာရှ ဒေသတွင်းက မြန်မာနဲ့ ဗီယက်နမ်က လွဲရင် တခြားနိုင်ငံတွေ အပေါ်မှာ သြဇာညောင်းနိုင်မယ့် စစ်အင်အား၊ ငွေကြေး ဒါမှမဟုတ်လည်း ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်မျိုး ရုရှားမှာ ရှိတယ်ဆိုတာကိုတော့ သုံးသပ်သူတွေက လက်မခံကြပါဘူး။ စကာၤပူက ISEAS-Yusof Ishak Institute က Ian Storey က အခုလို ပြောပါတယ်။

" ရုရှားက သူ့ကိုယ်သူ အင်အားကြီး နိုင်ငံတခုလို့ ရှုမြင်ထားတာပါ။ "

Eurasian Economic Union- Eurasian စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ သမဂ္ဂ ကို ရုရှားက ကြီးစိုးထား သလိုဘဲ အာတိတ် ဒေသ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အစိုးရချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှု အဖွဲ့ ဖြစ်တဲ့ နော်ေ၀ အခြေစိုက်အာတိတ် ကောင်စီ Arctic Council၊ စီးပွားရေး ကြီးထွားလာနေတဲ့ ဘရာဇီးလ်း၊ ရုရှား၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်နဲ့ တောင်အာဖရိကတို့ရဲ့ BRIC အဖွဲ့၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ကာဇက်စတန်၊ ကာဂျစ်စတန်၊ ရုရှား၊ ပါကစ္စတန်၊ တာဂျစ်ကစ္စတန်နဲ့ ဥဇဘက်ကစ္စတန်တို့ အပါအဝင် နိုင်ငံအများအပြားပါတဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့ ရှန်ဟိုင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့တို့မှာလည်း ရုရှား အနေနဲ့ သြဇာ ကြီးသလို အကျိုးစီးပွား ပတ်သက်မှုကြီးလည်း ရှိတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ စကာၤပူက ISEAS-Yusof Ishak Institute က Ian Storey က အခုလို ဆက်ပြောပါတယ်။

နေရာ တခု ရလိုပြီး ဒါဟာ မွေးရာပါ အခွင့်အရေး တခုလို့ ယူဆထားတာပါ။ ခံစားပိုင်ခွင့် တခုလို့ စဉ်းစားတာပါ။ ဒါပေမယ့်လည်း အလုံးစုံ သြဇာညောင်းမှု မရှိဘူးဆိုရင်တော့ ဘက်စုံပါဝင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေကို မကြိုက်ပါဘူး။

အာဆီယံ ဒါမှမဟုတ်လည်း East Asia Summit မှာ ရုရှား အစိုးရ အနေနဲ့ အားကောင်းတဲ့ သြဇာမရှိဘူးလို့လည်း Ian Storey က ပြောပါတယ်။

ASEAN အပေါ် ရုရှားရဲ့ အစဉ်အလာ သြဇာညောင်းမှုက အကန့်အသတ်နဲ့သာ ရှိပြီး မြန်မာနဲ့ ဗီယက်နမ်ကို လက်နက်ရောင်းချမှုသာ ရှိပါတယ်။ စစ်အေးခေတ်ကာလ နီးနီးကပ်ကပ် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုရဲ့ အမွေအဖြစ် တခြားဘယ်နိုင်ငံနဲ့မှ မရှိတဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ ရုရှားနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ဖြစ်တယ်လို့ ဗီယက်နမ်ဘက်က ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြသထားထားကြောင်းလည်း ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ဆိုင်ရာ ကမ္ဘောဒီးယား အဖွဲ့ - Cambodian Institute for Cooperation and Peace က Bradely Murg က ပြောပါတယ်။ ဒီယူဆချက် အတိုင်းဘဲ စကာၤပူက ISEAS-Yusof Ishak Institute က Ian Storey ကလည်း ပြောပါတယ်။

ရုရှားဟာ အပြန်အလှန် ကူးလူးဆက်ဆံသူ အဖြစ်သာ ရှိပြီး တခြား နိုင်ငံတွေ ဖြစ်တဲ့ ဗြိတိန်လို နိုင်ငံမျိုးက အရှေ့တောင်အာရှမှာ ရုရှားထက် အကျိုးစီးပွား ပိုပြီးများတယ်လို့လည်း Storey က ထောက်ပြပါတယ်။

ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုရင် Covid ကပ်ဘေးရောဂါ ကာလ မတိုင်ခင်က ရုရှားနဲ့ အာဆီယံကြား နှစ်ဘက် အကျိုးတူ ကုန်သွယ်မှုက တနှစ်ကို ဒေါ်လာ ၂၀ ဘီလျံလောက် ရှိပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာဘဲ ၂၀၁၉ ခုနှစ် အတွင်း ဗြိတိန်နဲ့ အာဆီယံကြား ကုန်သွယ်မှုက ဒေါ်လာ ၅၂ ဘီလျံ၊ သြစတြေးလျနဲ့ အာဆီယံကြား ကုန်သွယ်မှုက ဒေါ်လာ ၉၃ ဘီလျံ ရှိပြီး အမေရိကန်နဲ့ ကုန်သွယ်မှုက ဒေါ်လာ ၃၆၂ ဘီလျံ၊ တရုတ်နဲ့ ကုန်သွယ်မှုက ဒေါ်လာ ၆၄၄ ဘီလျံ ရှိပါတယ်။

" ဒေသတွင်းမှာ ပါဝင် ပတ်သက်သူ တဦး ဖြစ်ပါတယ် ဒါပေမယ့်လည်း အဓိက ကျတဲ့ ပါဝင် ပတ်သက်နေသူ မဟုတ်ပါဘူး။ စစ်တပ် တပ်ချမှုလည်း မဆိုစလောက်သာ ရှိပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အဓိက မိတ်ဖက်က ဗီယက်နမ်ပါ။ ဒါပေမယ့်လည်း ဗီယက်နမ်နဲ့ စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုမျိုး မရှိပါဘူး။ တခါတော့ ရှိတယ်လို့ ပြောရမှာပါ။ ဆယ်စုနှစ်တွေနဲ့ချီပြီး ကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရှိခဲ့တဲ့ နှစ်နိုင်ငံ အတွက် ဒါက ဖြစ်ရိုး ဖြစ်စဉ် မဟုတ်ပါဘူး။ "

ရေငုပ်သဘောၤတွေ ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်တဲ့ အခါမှာ ကူညီကယ်ဆယ်ရေး သဘောၤတစင်းနဲ့ လေ့ကျင့်ခဲ့တဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်က ပူးတွဲ လေ့ကျင့်မှုကို ရည်ညွှန်းပြီး စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှု တကြိမ် ရှိခဲ့တယ်လို့ ပြောတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ရုရှားက သူ့ရဲ့ အရှေ့စွန်ပိုင်း ဒေသ Primorsky ပိုင်နက် အတွင်းမှာ လာအိုနဲ့ ပူးတွဲ စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှု လုပ်ခဲ့ပါတယ်။

အရှေ့တောင် အာရှ ဒေသတွင်းမှာ သီးခြား လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေသူလို့ ယူဆခံရတဲ့ တရုတ်နဲ့တော့ ရုရှားက သိပ်ပြီး ရင်းနှီးမှု ရှိနေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း Cambodian Institute for Cooperation and Peace က Bradely Murg က ပြောပါတယ်။ စီးပွားရေး မျက်နှာစာဘက်မှာတော့ Eurasian Economic Union နဲ့ စကာၤပူ၊ ဗီယက်နမ်တို့ကြား လွတ်လပ်တဲ့ ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်တွေကြောင့် အနာဂတ် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု အလားအလာတွေ ဆောင်ကျဉ်းလာနိုင်တယ်လို့လည်း Bradely Murg က ပြောပါတယ်။

XS
SM
MD
LG