သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ကိုဗစ္လြန္ ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး ႏွင္႔ ျမန္မာ႔အခက္အခဲ


FILE - Containers are unloaded from ships at the Port of Long Beach-Port of Los Angeles complex in Los Angeles, California, April 7, 2021.

Zawgyi

ကိုဗစ္လြန္ ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး ႏွင္႔ ျမန္မာ႔အခက္အခဲ

MC: ကုိဗစ္ကပ္ေရာဂါဆုိးႀကီးေၾကာင့္ ကမၻာစီးပြားေရးဟာရပ္တန့္သြားမတတ္ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အေျခအေနေတြဒီထက္ဆုိးမသြားခင္ ကုိဗစ္ကာကြယ္ေဆးေတြကုိအရွိန္ျမွင့္ ထုိးေပးေနၿပီး ႏုိင္ငံေတြဟာသူ့ထက္ငါ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြ ျပန္လည္ လည္ပတ္ႏုိင္ ဖုိ့ႀကိဳးပမ္းေနၾကပါတယ္။ ဒီလုိအခ်ိန္ကာလမွာ ျမန္မာႏုိင္ငံအေနနဲ့ေရာ ဘယ္လုိအေျခ အေနေတြကုိရင္ဆုိင္ေနရပါသလဲ။ဘာေတြျဖစ္လာႏုိင္ပါသလဲ။

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုရဲ့ ကုမၸဏီႀကီးတခုမွာ လူသားအရင္းအျမစ္ မန္ေနဂ်ာအျဖစ္လုပ္ လုပ္ကုိင္ေနတဲ့ ကုိမုိးသီးဇြန္နဲ့ စီးပြားေရးသုေတသီ ဦးစိန္ေဌးတုိ့ကုိဆက္သြယ္ေမးျမန္းၿပီး ကုိေဇာ္မုိးေက်ာ္က တင္ျပထားပါတယ္။

####

တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္


ဒီကေန့ ကမၻာေပၚကႏုိင္ငံေတြဟာ ကုိဗစ္လြန္ကာလမွာ ျပန္လည္ရုန္းထႏုိင္ဖုိ့ သူထက္ငါ အၿပိဳင္အဆုိင္ႀကိဳးပမ္းေနၾကပါတယ္။ ကုိဗစ္ကပ္ေရာဂါဆုိးႀကီးဟာ ကမၻာစစ္ႀကီးတခုလုိ ကမၻာရဲ့စီးပြားေရးေတြကုိထိခုိက္ပ်က္စီးရပ္တန့္သြားေစခဲ့ပါတယ္။ ကုိဗစ္လြန္ကာလမွာ ႏုိင္ငံအေတြအၾကားဆင္းရဲခ်မ္းသာကြာဟမွုဟာ ပုိႀကီးသြားႏုိင္တယ္လုိ့ ကုလသမဂၢလုိ အဖဲြ့ႀကီးကလည္းသတိေပးေျပာၾကားထားပါတယ္။ အခုအခါမွာကုိဗစ္ကာကြယ္ေဆးေတြ အရွိန္ျမွင့္ထုိးေပးေနၿပီး ႏွစ္နဲ့ခ်ီေအာင္ရပ္တန့္ေနတဲ့လုပ္ငန္း ေတြျပန္လည္လည္ပတ္ႏုိင္ဖုိ့ႀကိဳး ပမ္းေနၾကၿပီျဖစ္ပါတယ္။ ႏုိင္ငံေတြတင္မကကုမၸဏီေတြၾကား ထဲမွာလည္းအၿပိဳင္ဆုိင္ျပင္ ဆင္ေနၾကပါတယ္။ အဆင္သင့္မျဖစ္သူေနာက္က်က်န္သူေတြဟာ အၾကပ္အတည္း ေပါင္းစုံနဲ့ႀကဳံရႏုိင္ပါတယ္။

အခုလုိကုမၸဏီေတြ ျပန္လည္ရုန္းထႏုိင္ဖုိ့က်ိဳးစားေနတဲ့ အခ်ိန္မွာအဓိကဘယ္လုိအခက္ခဲ ေတြရွိပါသလဲ။ ကမၻာေပၚက စားေသာက္ကုန္ထုတ္လုပ္တဲ့အႀကီးဆုံးကုမၸဏီေတြထဲ ကတခု ျဖစ္တဲ့ Tyson ကုမၸဏီရဲ့ ဌာနခဲြတခုမွာ အလုပ္သမားအရင္းအျမစ္မန္ေနဂ်ာအျဖစ္အလုပ္ လုပ္ကုိင္ေနတဲ့ကုိ မုိးသီးဇြန္ကုိ ေမးၾကည့္္ခဲ့ပါတယ္။ Tyson လုိကုမၸဏီမွာကုန္ၾကမ္းေတြ ဆင္သင့္ရွိေပမယ့္ ထုတ္လုပ္မယ့္အလုပ္သမားမလုံေလာက္တာဟာအဓိကျပႆနာျဖစ္ေန တယ္လုိ့ကုိမုိးသီးဇြန္ကရွင္းျပပါတယ္။

“ အခုဟာ ျပႆနာက ဒီဟာႀကီးကုိထုတ္လုပ္ဖုိ့က အလုပ္သမားျပႆနာက အဓိကျဖစ္ ေနတယ္၊ တကမၻာလုံးျဖစ္ေနတာ၊ 46 percent တကမၻာလုံးမွာ အလုပ္လာမလုပ္ၾကဘူး၊”

တကမၻာလုံးက အလုပ္သမားေတြရဲ့ ၄၆ ရာႏွုန္းဟာ ကုိဗစ္ေၾကာင့္အလုပ္မလုပ္ႏုိင္ၾကဘူးလုိ့ ဆုိပါတယ္။

Tyson ကုမၸဏီဟာ ဌာနခဲြေပါင္း ၂၀၀ ေက်ာ္ရွိၿပီး အလုပ္သမားသိန္းနဲ့ခ်ီရွိတဲ့ ကုမၸဏီတခုျဖစ္ ပါတယ္။ ၂၀၂၀/ ၂၀၂၁ ကာလေတြမွာကုိဗစ္ေၾကာင့္အလုပ္သမားေတြေလ်ာ့က်သြားခဲ့တဲ့ အတြက္ထုတ္လုပ္မွု ၃၀ ရာႏွုန္းေလာက္ေလ်ာ့က်သြားခဲ့ပါတယ္။ အခုကခါ သမတဘုိင္ဒင္ အစိုးရကကာကြယ္ေဆးမထုိးေနရဥပေဒျပဌာန္းၿပီး အလုပ္သမားေတြကုိအလုပ္ျပန္ဆင္း ဖုိ့တြန္းအားေပးေနပါတယ္။ ကာကြယ္ေဆးမထုိးတဲ့သူေတြကုိေတာ့ အလုပ္ဆင္းခြင့္မေပးေတာ့ ဘူးလုိ့ကုိမုိးသီးဇြန္ကရွင္းျပပါတယ္။

ကာကြယ္ေဆးလက္၀ယ္ရွိတဲ့ႏုိင္ငံေတြ၊ ထုတ္လုပ္ႏုိင္သူေတြဟာ အလုပ္သမားေတြကုိ ကာကြယ္ ေဆးထိုးေပးၿပီးအလုပ္ေတြျပန္လည္လည္ပတ္ႏုိင္ေအာင္ တကမၻာလုံးကသူထက္ငါ အၿပိဳင္အဆုိင္လုပ္ေနၾကၿပီလုိ့ကုိမုိးသီးဇြန္ကရွင္းျပပါတယ္။

“ ကုိဗစ္ေဆးက ေနာက္ဆုံးေဆးရတယ္ ေဆးရေတာ့ေဆးထုတ္တယ္၊ ထုတ္လည္းၿပီး ေရာ အကုန္လုံးကုိ ဘုိင္ဒင္ (Biden) အစိုးရက မထုိးမေနရ ဥပေဒျပဌာန္းၿပီးထုိးတယ္၊ အဲဒိဟာ ဘာျဖစ္လုိ့လဲဆုိေတာ့ စစ္မက္ျဖစ္ေနတာေတြရယ္၊ ေရာဂါကပ္ ေဘးရယ္၊ အဲဒိ အငတ္ျပႆာနာႀကီးရယ္ကုိ ေက်ာ္လႊားဖုိ့ လုပ္ေနၾကတာ၊ အေမရိကန္တုိ့၊ ရုရွားတုိ့ ဟုတ္လား ေနာက္တခါ တရုတ္တုိ့၊ Europe (ဥေရာပ) တုိ့က ကုိဗစ္ေဆးေတြသူ့ဟာနဲ့သူရွိၾကတယ္၊ ဆုိေတာ့ အဲဒိအထဲမွာ ဒီကုိဗစ္အလြန္ကာလမွာငါတုိ့ ေတာ့ေနာက္က်က်န္ခဲ့လုိ့ေတာ့ မျဖစ္ဘူးဆုိတဲ့အေနအထားနဲ့ တကမၻာလုံးက ကုိယ့္အက်ိဳးစီးပြားကုိ အရမ္းေရွ့တန္းတင္လာခဲ့ တာကုိက်ေနာ္တုိ့ေတြ့ေနရတယ္”

ကုိဗစ္လြန္ကာလစီးပြားေရးျပန္လည္နာလန္ထလာေအာင္ လုပ္ေဆာင္တဲ့ေနရာမွာ ေစ်းကြက္ စီပြားေရးစနစ္ရဲ့ အေျခခံလုိအပ္ခ်က္ ၆ ခ်က္ကုိ ခုိင္မာျပည္မွီေအာာင္ျပန္လည္ ျဖည့္တင္းျပင္ ဆင္ဖုိ့လုိပါတယ္လုိ့ စီးပြားေရးသုေတသီ တဦးျဖစ္တဲ့ ဦးစိန္ေဌးကေျပာပါတယ္။ ဒီအခ်က္ ၆ ခ်က္ကဘာ ေတြပါလည္းခင္ဗ်။

“ ၁ အခ်က္က ဒီစီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြ နဲ့ပတ္သက္တဲ့ Commercial law, regulation (ကူးသန္းေရာင္း၀ယ္ေရး ဥပေဒ၊ စည္းမ်ည္း) နဲ့ပတ္သက္တာေတြရွိရမယ္၊ အဲဒါေတြနဲ့ ပတ္သက္လုိ့အေရးယူေဆာင္ရြက္ေပးမယ့္ ယႏၱယားေတြေကာင္းရမယ္၊နံပတ္ ၂ အခ်က္ကေတာ့ လြတ္လပ္တဲ့ဗဟုိဘဏ္နဲ့ ကူးသန္းေရာင္း၀ယ္ေရးဘဏ္ေတြကုိေပါင္းစပ္ ႏုိင္ရမယ္၊ နံပတ္ ၃ အခ်က္က Infrastructure (အေျခခံအေဆာက္အဦး) လုိ့ေခၚတာေပါ့ေနာ္၊ လ်ပ္စစ္တုိ့၊ ပုိ့ေဆာင္ဆက္သြယ္ေရးတုိ့လမ္းပန္းတုိ့၊ နံပတ္ ၄ အခ်က္က extra economic value (စီးပြားေရးအပုိတန္ဘုိး) ေခၚပါတယ္ အဲဒါကေတာ့ဘာလဲဆုိလုိ့ရွိရင္ public policy(အမ်ားျပည္သူဆုိင္ရာမူ၀ါဒ) နဲ့ ေနာ္အခုန safety(လုံၿခုံေဘးကင္းမွု) တုိ့ law and order (တရားဥပေဒစုိးမုိးမွု) တုိ့ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္တုိ့ သယံဇာတုိ့၊ ပညာေရး၊ က်မ္းမာေရး သုေတသန စသည္ေပါ့ဒါေတြအားလုံး အတြက္ႏုိင္ငံတုိင္းဟာ extra value (အပုိတန္ဘုိးေတြ) ရွိထားဖုိ့လုိပါတယ္။ နံပတ္ ၅ အခ်က္ကေတာ့ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာနဲ့ပတ္သက္တဲ့ကုန္သြယ္ ေရးေတြ ဘ႑ာေရးေတြ ရင္းႏွီးျမွုပ္ႏွံမွုေတြ ေပါင္းစပ္ၿပီးေတာ့က်ေနာ္တုိ့ကလုပ္ ႏုိင္တဲ့အေန အထားမ်ိဳးေတြရွိေနရမယ္။ ေနာက္ဆုံးအခ်က္ေတာ့ long term perspective(ေရရွည္အျမင္) လုိ့ေခၚတဲ့ မဟာဗ်ဴဟာအခ်က္၊ မဟာဗ်ဴဟာေတြ မူ၀ါဒေတြ၊ အစီအစဥ္ေတြ အဲဒိအခ်က္ေတြဟာ ျပင္ဆင္မွုျပည့္စုံတဲ့ႏုိင္ငံေတြမွာ တုိးတက္မွုအရွိန္ရပါမယ္။”

ဖြင့္ၿဖိဳးၿပီးႏုိင္ငံေတြမွာ ဒီအခ်က္ ၆ ခ်က္ဟာရွိၿပီးျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္တရုတ္ကုိရီးယား ဂ်ပန္လုိႏုိင္ငံေတြအပါအ၀င္စက္မွုဖြင့္ၿဖိဳးၿပီးႏုိင္ငံေတြဟာကုိဗစ္လြန္ကာလမွmဆက္လက္ထုိး တက္သြားၾကမွာျဖစ္ၿပီး က်န္ဖြင့္ၿဖိဳးဆဲႏုိင္ငံေတြကေနာက္က်က်န္ေနဦးမွာပါ။ ဒါေတာင္ အေမရိကန္လုိဖြင့္ၿဖိဳးၿပီးႏုိင္ငံႀကီးေတြမွာဒီအခ်က္ ၆ ခ်က္ကုိျပန္လည္ျဖည့္တင္းျပင္ ဆင္ေနရတယ္လုိ့ဦးစိန္ေဌးကေျပာပါတယ္။

ကုိေဇာ္မုိးေက်ာ္။ ။ ေနာက္တခုက ဒီလုိပါ၊ အေရွ့ေတာင္အေရွ့ေတာင္အာရွေဒသတြင္းေပါ့၊ ျမန္မာႏုိင္ငံရွိတဲ့အေရွ့ေတာင္အာရွေဒသတြင္း မွာဆုိလုိ့ရွိရင္ ဗီယက္နမ္တုိ့ဘာတုိဆုိရင္ ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ျပန္ဖြင့္ေနၿပီ၊ ထုိင္းဆုိလည္းျပန္ဖြင့္တယ္ ခရီးသြားလုပ္ငန္းေတြ ျပန္ဖြင့္တယ္၊ စက္ရုံေတြျပန္ဖြင့္ ႏုိင္ဖုိ့က်ိဳးစားတယ္ ဆုိေတာ့ ဒီသူတုိ့ကုန္ထုတ္လုပ္ငန္းေတြကုိ ၿပိဳက်မသြား ခင္ေပါ့ေနာ္ အျမန္အဆန္ျပန္ၿပီးေတာ့ဆက္ႏုိင္ေအာင္ က်ိဳႈးစားေနရတာမ်ိဳးေတြ ေတြ့ရပါတယ္၊ အဲေတာ့ ဥပမာ ျမန္မာႏုိင္ငံလုိႏုိင္ငံ က်ရင္ေတာ့ ဘယ္လုိျဖစ္မလဲ ဒီလုိျပန္လည္ျပင္ ဆင္ဖုိ့ရာမွာ၊ ဥပမာႏုိင္ငံေရးတည္ၿငိမ္မွုေတြလည္းလုိအပ္မလားေပါ့ အခုနဆရာေျပာတဲ့ စီးပြားေရးအေျခခံအေဆာက္အဦေတြလုိမလားေပါ့၊ ျမန္မာႏုိင္ငံဆုိရင္ဘယ္လုိျဖစ္မလဲ၊

ဦးစိန္ေဌး။ ။စစ္တပ္ကအာဏာသိမ္းတယ္၊ အာဏာသိမ္းတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ႏုိင္ငံေရးက မတည္မၿငိမ္တဲ့ အျပင္ဆုိးရြားတဲ့အေနအထားေရာက္တဲ့အခါက်ေတာ့ ျမန္မာႏုိင္ငံကေတာ့ အလြန္ထူးျခားတဲ့ အလြန္မတန္ထူးျခားတဲ့အေျခအေနျဖစ္တယ္၊ ဒါတခ်က္ႏုိင္ငံေရး စီးပြားေရးမွာလည္း ျမန္မာႏုိင္ငံဟာ ၿပီးခဲ့တဲ့ ၅ ႏွစ္ကာလေလာက္ဟာ အသြင္ကူးေျပာင္းေရးကာလကုိသြားေန တုန္း၊ ဖြင့္ၿဖိဳးတုိက္မွုအရွိန္ကုိရဖုိ့ ေအာက္က၊ ေနာက္ကလုိက္တုန္း၊ လုိက္တုန္းမွာ ႏုိင္ငံေရးအရ မတည္ၿငိမ္တဲ့ အာဏာသိမ္းလုိက္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ တုိင္းျပည္ရဲ့စီးပြားေရးဟာ အလြန္မတန္ဆုိးရြားတဲ့ အေျခအေနမွာရွိတယ္၊ ဘယ္ေလာက္ေတာင္ဆုိးလဲ ဆုိရင္ဗ်ာ၊ တုိင္းျပည္ရဲ့ ဖြင့္ၿဖိဳးတုိးတက္မွု GDP (ျပည္တြင္းထုတ္လုပ္မွုတန္ဘုိး) ဟာတဲ့ World Bank (ကမၻာ့ဘဏ္) ကေျပာထားတာ -18.4 percent ( အႏွုတ္ ၁၈ ဒႆမ ၄ ရာႏွုန္း) က်မယ္ဆုိေတာ့ စဥ္စားၾကည့္ေပေတာ့ ျမန္မာျပည္ရဲ့အေျခအေနကေတာ့ အေျခအေနအဆုိးဆုံးျဖစ္မွာပါ။

ျမန္မာျပည္နဲ့ပတ္သက္လုိ့ ကုိမုိးသီးဇြန္ကုိတလွည့္ေမးၾကည့္ခဲ့ပါတယ္။

ကုိေဇာ္မုိးေက်ာ္။ ။ အခု အားလုံးက ကုမၸဏီေတြဘဲျဖစ္ျဖစ္ ႏုိင္ငံေတြဘဲျဖစ္ျဖစ္ ကုိဗစ္အလြန္ကုိ ရုန္းထႏုိင္ေအာင္ သူထက္ငါဦးေအာင္လုပ္ႏုိင္မယ့္အေနအထားမ်ိဳးေတြ ျပင္ဆင္ေနၾကပါတယ္။ အခုျမန္မာႏုိင္ငံမွာေတာ့ ကုိဗစ္တင္မကဘဲ အာဏာသိမ္းထားတာ လည္းရွိတဲ့အခါက်ေတာ့ ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ့အေျခအေနကေရာ ဘယ္လုိျဖစ္သြားႏုိင္ပါသလဲ။

ကုိမုိးသီးဇြန္။ ။ ျမန္မာႏုိင္ငံအဆုိးဆုံးအေျခအေနကုိ ခုေရာက္ေနၿပီဘဲေလ၊ က်ေနာ္တုိ့က စစ္ေရာ၊ ကပ္ေရာဂါႀကီးေရာ၊ အငတ္ျပႆနာေရာ လူ ၃ သန္းေလာက္ငတ္မယ့္ သေဘာမွာ ရွိတယ္၊ အခုဆုိရင္ဓာတ္ဆီေစ်းေတြကလည္းတက္တယ္၊ အလုပ္လက္မဲ့ျပႆနာႀကီးက လည္းအႀကီးအက်ယ္တက္သြားတယ္၊ က်ေနာ္တုိ့ဗမာျပည္ရဲ့ inflation (ေငြေၾကးေဖါင္းပြမွု) ဟာဆုိရင္ ဒုံး ဆုိေထာင္တက္သြားတယ္၊ အဲဒိေတာ့ ျမန္မာျပည္ရဲ့ supply (ျဖည့္တင္းမွ) ေတြကဘာမွမရွိဘူး၊ supply ေတြကအကုန္လုံးကရပ္သြားမယ္၊ ေငြေၾကးေဖါင္းပြမွုေတြက လည္းရွိေနတယ္၊ ဆုိေတာ့ ျမန္မာျပည္ကသိပ္လြယ္မယ့္အေနအထားမွာမရွိေတာ့ဘူး။ အဲဒိေတာ့ အေကာင္းဆုံးထြက္ေပါက္က္ေတာ့ က်ေနာ္တုိ့ peaceful solution (ၿငိမ္းခ်မ္းစြာေျဖရွင္းေရးနည္လမ္း) ကုိရွာၾကဖုိ့ဘဲျဖစ္တယ္။ အဓိကအားျဖင့္ဟုတ္လား၊ ဒီႏုိင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေတြလႊတ္ေပးဖုိ့ ႏုိင္ငံေရးအရေတြ့ဆုံေဆြးေႏြးဖုိ့ဘဲ၊ က်ေနာ္တုိ့ ျမန္မာျပည္ရဲ့ႀကုံရမယ့္ျပႆနာကေတာ့ total disaster (လုံး၀ေဘးဆုိးကပ္ဆုိးက်ေရာက္ ပ်က္စီးျခင္း) total war (လုံး၀စစ္ျဖစ္သြားတဲ့အေနအထား) total fail state (လုံ၀က်ဆုံး ပ်က္စီးပြားတဲ့ႏုိင္ငံ) ျဖစ္သြားမယ္၊ ဒီအတုိင္းဆက္သြားေနရင္ေတာ့။

ဒီအတုိင္းဆက္သြားေနရင္ေတာ့ လုံး၀က်ဆုံးပ်က္စီးသြားတဲ့ႏုိင္ငံျဖစ္သြားႏုိင္တယ္လုိ့ ကုိမုိးသီးဇြန္ ကေျပာဆုိသြားတာပါ။

####

Unicode

ကိုဗစ်လွန် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး နှင့် မြန်မာ့အခက်အခဲ

MC: ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါဆိုးကြီးကြောင့် ကမ္ဘာစီးပွားရေးဟာရပ်တန့်သွားမတတ်ဖြစ်ခဲ့ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် အခြေအနေတွေဒီထက်ဆိုးမသွားခင် ကိုဗစ်ကာကွယ်ဆေးတွေကိုအရှိန်မြှင့် ထိုးပေးနေပြီး နိုင်ငံတွေဟာသူ့ထက်ငါ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ပြန်လည် လည်ပတ်နိုင် ဖို့ကြိုးပမ်းနေကြပါတယ်။ ဒီလိုအချိန်ကာလမှာ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ရော ဘယ်လိုအခြေ အနေတွေကိုရင်ဆိုင်နေရပါသလဲ။ဘာတွေဖြစ်လာနိုင်ပါသလဲ။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ ကုမ္ပဏီကြီးတခုမှာ လူသားအရင်းအမြစ် မန်နေဂျာအဖြစ်လုပ် လုပ်ကိုင်နေတဲ့ ကိုမိုးသီးဇွန်နဲ့ စီးပွားရေးသုတေသီ ဦးစိန်ဌေးတို့ကိုဆက်သွယ်မေးမြန်းပြီး ကိုဇော်မိုးကျော်က တင်ပြထားပါတယ်။

####

ဒီကနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ကနိုင်ငံတွေဟာ ကိုဗစ်လွန်ကာလမှာ ပြန်လည်ရုန်းထနိုင်ဖို့ သူထက်ငါ အပြိုင်အဆိုင်ကြိုးပမ်းနေကြပါတယ်။ ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါဆိုးကြီးဟာ ကမ္ဘာစစ်ကြီးတခုလို ကမ္ဘာရဲ့စီးပွားရေးတွေကိုထိခိုက်ပျက်စီးရပ်တန့်သွားစေခဲ့ပါတယ်။ ကိုဗစ်လွန်ကာလမှာ နိုင်ငံအတွေအကြားဆင်းရဲချမ်းသာကွာဟမှုဟာ ပိုကြီးသွားနိုင်တယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂလို အဖွဲ့ကြီးကလည်းသတိပေးပြောကြားထားပါတယ်။ အခုအခါမှာကိုဗစ်ကာကွယ်ဆေးတွေ အရှိန်မြှင့်ထိုးပေးနေပြီး နှစ်နဲ့ချီအောင်ရပ်တန့်နေတဲ့လုပ်ငန်း တွေပြန်လည်လည်ပတ်နိုင်ဖို့ကြိုး ပမ်းနေကြပြီဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတွေတင်မကကုမ္ပဏီတွေကြား ထဲမှာလည်းအပြိုင်ဆိုင်ပြင် ဆင်နေကြပါတယ်။ အဆင်သင့်မဖြစ်သူနောက်ကျကျန်သူတွေဟာ အကြပ်အတည်း ပေါင်းစုံနဲ့ကြုံရနိုင်ပါတယ်။

အခုလိုကုမ္ပဏီတွေ ပြန်လည်ရုန်းထနိုင်ဖို့ကျိုးစားနေတဲ့ အချိန်မှာအဓိကဘယ်လိုအခက်ခဲ တွေရှိပါသလဲ။ ကမ္ဘာပေါ်က စားသောက်ကုန်ထုတ်လုပ်တဲ့အကြီးဆုံးကုမ္ပဏီတွေထဲ ကတခု ဖြစ်တဲ့ Tyson ကုမ္ပဏီရဲ့ ဌာနခွဲတခုမှာ အလုပ်သမားအရင်းအမြစ်မန်နေဂျာအဖြစ်အလုပ် လုပ်ကိုင်နေတဲ့ကို မိုးသီးဇွန်ကို မေးကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ Tyson လိုကုမ္ပဏီမှာကုန်ကြမ်းတွေ ဆင်သင့်ရှိပေမယ့် ထုတ်လုပ်မယ့်အလုပ်သမားမလုံလောက်တာဟာအဓိကပြဿနာဖြစ်နေ တယ်လို့ကိုမိုးသီးဇွန်ကရှင်းပြပါတယ်။

“ အခုဟာ ပြဿနာက ဒီဟာကြီးကိုထုတ်လုပ်ဖို့က အလုပ်သမားပြဿနာက အဓိကဖြစ် နေတယ်၊ တကမ္ဘာလုံးဖြစ်နေတာ၊ 46 percent တကမ္ဘာလုံးမှာ အလုပ်လာမလုပ်ကြဘူး၊”

တကမ္ဘာလုံးက အလုပ်သမားတွေရဲ့ ၄၆ ရာနှုန်းဟာ ကိုဗစ်ကြောင့်အလုပ်မလုပ်နိုင်ကြဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။

Tyson ကုမ္ပဏီဟာ ဌာနခွဲပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ရှိပြီး အလုပ်သမားသိန်းနဲ့ချီရှိတဲ့ ကုမ္ပဏီတခုဖြစ် ပါတယ်။ ၂၀၂၀/ ၂၀၂၁ ကာလတွေမှာကိုဗစ်ကြောင့်အလုပ်သမားတွေလျော့ကျသွားခဲ့တဲ့ အတွက်ထုတ်လုပ်မှု ၃၀ ရာနှုန်းလောက်လျော့ကျသွားခဲ့ပါတယ်။ အခုကခါ သမတဘိုင်ဒင် အစိုးရကကာကွယ်ဆေးမထိုးနေရဥပဒေပြဌာန်းပြီး အလုပ်သမားတွေကိုအလုပ်ပြန်ဆင်း ဖို့တွန်းအားပေးနေပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေးမထိုးတဲ့သူတွေကိုတော့ အလုပ်ဆင်းခွင့်မပေးတော့ ဘူးလို့ကိုမိုးသီးဇွန်ကရှင်းပြပါတယ်။

ကာကွယ်ဆေးလက်ဝယ်ရှိတဲ့နိုင်ငံတွေ၊ ထုတ်လုပ်နိုင်သူတွေဟာ အလုပ်သမားတွေကို ကာကွယ် ဆေးထိုးပေးပြီးအလုပ်တွေပြန်လည်လည်ပတ်နိုင်အောင် တကမ္ဘာလုံးကသူထက်ငါ အပြိုင်အဆိုင်လုပ်နေကြပြီလို့ကိုမိုးသီးဇွန်ကရှင်းပြပါတယ်။

“ ကိုဗစ်ဆေးက နောက်ဆုံးဆေးရတယ် ဆေးရတော့ဆေးထုတ်တယ်၊ ထုတ်လည်းပြီး ရော အကုန်လုံးကို ဘိုင်ဒင် (Biden) အစိုးရက မထိုးမနေရ ဥပဒေပြဌာန်းပြီးထိုးတယ်၊ အဲဒိဟာ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ စစ်မက်ဖြစ်နေတာတွေရယ်၊ ရောဂါကပ် ဘေးရယ်၊ အဲဒိ အငတ်ပြဿာနာကြီးရယ်ကို ကျော်လွှားဖို့ လုပ်နေကြတာ၊ အမေရိကန်တို့၊ ရုရှားတို့ ဟုတ်လား နောက်တခါ တရုတ်တို့၊ Europe (ဥရောပ) တို့က ကိုဗစ်ဆေးတွေသူ့ဟာနဲ့သူရှိကြတယ်၊ ဆိုတော့ အဲဒိအထဲမှာ ဒီကိုဗစ်အလွန်ကာလမှာငါတို့ တော့နောက်ကျကျန်ခဲ့လို့တော့ မဖြစ်ဘူးဆိုတဲ့အနေအထားနဲ့ တကမ္ဘာလုံးက ကိုယ့်အကျိုးစီးပွားကို အရမ်းရှေ့တန်းတင်လာခဲ့ တာကိုကျနော်တို့တွေ့နေရတယ်”

ကိုဗစ်လွန်ကာလစီးပွားရေးပြန်လည်နာလန်ထလာအောင် လုပ်ဆောင်တဲ့နေရာမှာ ဈေးကွက် စီပွားရေးစနစ်ရဲ့ အခြေခံလိုအပ်ချက် ၆ ချက်ကို ခိုင်မာပြည်မှီအောာင်ပြန်လည် ဖြည့်တင်းပြင် ဆင်ဖို့လိုပါတယ်လို့ စီးပွားရေးသုတေသီ တဦးဖြစ်တဲ့ ဦးစိန်ဌေးကပြောပါတယ်။ ဒီအချက် ၆ ချက်ကဘာ တွေပါလည်းခင်ဗျ။

“ ၁ အချက်က ဒီစီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ နဲ့ပတ်သက်တဲ့ Commercial law, regulation (ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဥပဒေ၊ စည်းမျည်း) နဲ့ပတ်သက်တာတွေရှိရမယ်၊ အဲဒါတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့အရေးယူဆောင်ရွက်ပေးမယ့် ယန္တယားတွေကောင်းရမယ်၊နံပတ် ၂ အချက်ကတော့ လွတ်လပ်တဲ့ဗဟိုဘဏ်နဲ့ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်တွေကိုပေါင်းစပ် နိုင်ရမယ်၊ နံပတ် ၃ အချက်က Infrastructure (အခြေခံအဆောက်အဦး) လို့ခေါ်တာပေါ့နော်၊ လျပ်စစ်တို့၊ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးတို့လမ်းပန်းတို့၊ နံပတ် ၄ အချက်က extra economic value (စီးပွားရေးအပိုတန်ဘိုး) ခေါ်ပါတယ် အဲဒါကတော့ဘာလဲဆိုလို့ရှိရင် public policy(အများပြည်သူဆိုင်ရာမူဝါဒ) နဲ့ နော်အခုန safety(လုံခြုံဘေးကင်းမှု) တို့ law and order (တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု) တို့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တို့ သယံဇာတို့၊ ပညာရေး၊ ကျမ်းမာရေး သုတေသန စသည်ပေါ့ဒါတွေအားလုံး အတွက်နိုင်ငံတိုင်းဟာ extra value (အပိုတန်ဘိုးတွေ) ရှိထားဖို့လိုပါတယ်။ နံပတ် ၅ အချက်ကတော့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ကုန်သွယ် ရေးတွေ ဘဏ္ဍာရေးတွေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ပေါင်းစပ်ပြီးတော့ကျနော်တို့ကလုပ် နိုင်တဲ့အနေ အထားမျိုးတွေရှိနေရမယ်။ နောက်ဆုံးအချက်တော့ long term perspective(ရေရှည်အမြင်) လို့ခေါ်တဲ့ မဟာဗျူဟာအချက်၊ မဟာဗျူဟာတွေ မူဝါဒတွေ၊ အစီအစဉ်တွေ အဲဒိအချက်တွေဟာ ပြင်ဆင်မှုပြည့်စုံတဲ့နိုင်ငံတွေမှာ တိုးတက်မှုအရှိန်ရပါမယ်။”

ဖွင့်ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတွေမှာ ဒီအချက် ၆ ချက်ဟာရှိပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်တရုတ်ကိုရီးယား ဂျပန်လိုနိုင်ငံတွေအပါအဝင်စက်မှုဖွင့်ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတွေဟာကိုဗစ်လွန်ကာလမှmဆက်လက်ထိုး တက်သွားကြမှာဖြစ်ပြီး ကျန်ဖွင့်ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေကနောက်ကျကျန်နေဦးမှာပါ။ ဒါတောင် အမေရိကန်လိုဖွင့်ဖြိုးပြီးနိုင်ငံကြီးတွေမှာဒီအချက် ၆ ချက်ကိုပြန်လည်ဖြည့်တင်းပြင် ဆင်နေရတယ်လို့ဦးစိန်ဌေးကပြောပါတယ်။

ကိုဇော်မိုးကျော်။ ။ နောက်တခုက ဒီလိုပါ၊ အရှေ့တောင်အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်းပေါ့၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိတဲ့အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်း မှာဆိုလို့ရှိရင် ဗီယက်နမ်တို့ဘာတိုဆိုရင် မြန်မြန်ဆန်ဆန်ပြန်ဖွင့်နေပြီ၊ ထိုင်းဆိုလည်းပြန်ဖွင့်တယ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတွေ ပြန်ဖွင့်တယ်၊ စက်ရုံတွေပြန်ဖွင့် နိုင်ဖို့ကျိုးစားတယ် ဆိုတော့ ဒီသူတို့ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းတွေကို ပြိုကျမသွား ခင်ပေါ့နော် အမြန်အဆန်ပြန်ပြီးတော့ဆက်နိုင်အောင် ကျိုှုးစားနေရတာမျိုးတွေ တွေ့ရပါတယ်၊ အဲတော့ ဥပမာ မြန်မာနိုင်ငံလိုနိုင်ငံ ကျရင်တော့ ဘယ်လိုဖြစ်မလဲ ဒီလိုပြန်လည်ပြင် ဆင်ဖို့ရာမှာ၊ ဥပမာနိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုတွေလည်းလိုအပ်မလားပေါ့ အခုနဆရာပြောတဲ့ စီးပွားရေးအခြေခံအဆောက်အဦတွေလိုမလားပေါ့၊ မြန်မာနိုင်ငံဆိုရင်ဘယ်လိုဖြစ်မလဲ၊

ဦးစိန်ဌေး။ ။စစ်တပ်ကအာဏာသိမ်းတယ်၊ အာဏာသိမ်းတဲ့အတွက်ကြောင့် နိုင်ငံရေးက မတည်မငြိမ်တဲ့ အပြင်ဆိုးရွားတဲ့အနေအထားရောက်တဲ့အခါကျတော့ မြန်မာနိုင်ငံကတော့ အလွန်ထူးခြားတဲ့ အလွန်မတန်ထူးခြားတဲ့အခြေအနေဖြစ်တယ်၊ ဒါတချက်နိုင်ငံရေး စီးပွားရေးမှာလည်း မြန်မာနိုင်ငံဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ၅ နှစ်ကာလလောက်ဟာ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလကိုသွားနေ တုန်း၊ ဖွင့်ဖြိုးတိုက်မှုအရှိန်ကိုရဖို့ အောက်က၊ နောက်ကလိုက်တုန်း၊ လိုက်တုန်းမှာ နိုင်ငံရေးအရ မတည်ငြိမ်တဲ့ အာဏာသိမ်းလိုက်တဲ့အတွက်ကြောင့် တိုင်းပြည်ရဲ့စီးပွားရေးဟာ အလွန်မတန်ဆိုးရွားတဲ့ အခြေအနေမှာရှိတယ်၊ ဘယ်လောက်တောင်ဆိုးလဲ ဆိုရင်ဗျာ၊ တိုင်းပြည်ရဲ့ ဖွင့်ဖြိုးတိုးတက်မှု GDP (ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်မှုတန်ဘိုး) ဟာတဲ့ World Bank (ကမ္ဘာ့ဘဏ်) ကပြောထားတာ -18.4 percent ( အနှုတ် ၁၈ ဒဿမ ၄ ရာနှုန်း) ကျမယ်ဆိုတော့ စဉ်စားကြည့်ပေတော့ မြန်မာပြည်ရဲ့အခြေအနေကတော့ အခြေအနေအဆိုးဆုံးဖြစ်မှာပါ။

မြန်မာပြည်နဲ့ပတ်သက်လို့ ကိုမိုးသီးဇွန်ကိုတလှည့်မေးကြည့်ခဲ့ပါတယ်။

ကိုဇော်မိုးကျော်။ ။ အခု အားလုံးက ကုမ္ပဏီတွေဘဲဖြစ်ဖြစ် နိုင်ငံတွေဘဲဖြစ်ဖြစ် ကိုဗစ်အလွန်ကို ရုန်းထနိုင်အောင် သူထက်ငါဦးအောင်လုပ်နိုင်မယ့်အနေအထားမျိုးတွေ ပြင်ဆင်နေကြပါတယ်။ အခုမြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ ကိုဗစ်တင်မကဘဲ အာဏာသိမ်းထားတာ လည်းရှိတဲ့အခါကျတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့အခြေအနေကရော ဘယ်လိုဖြစ်သွားနိုင်ပါသလဲ။

ကိုမိုးသီးဇွန်။ ။ မြန်မာနိုင်ငံအဆိုးဆုံးအခြေအနေကို ခုရောက်နေပြီဘဲလေ၊ ကျနော်တို့က စစ်ရော၊ ကပ်ရောဂါကြီးရော၊ အငတ်ပြဿနာရော လူ ၃ သန်းလောက်ငတ်မယ့် သဘောမှာ ရှိတယ်၊ အခုဆိုရင်ဓာတ်ဆီဈေးတွေကလည်းတက်တယ်၊ အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာကြီးက လည်းအကြီးအကျယ်တက်သွားတယ်၊ ကျနော်တို့ဗမာပြည်ရဲ့ inflation (ငွေကြေးဖေါင်းပွမှု) ဟာဆိုရင် ဒုံး ဆိုထောင်တက်သွားတယ်၊ အဲဒိတော့ မြန်မာပြည်ရဲ့ supply (ဖြည့်တင်းမှ) တွေကဘာမှမရှိဘူး၊ supply တွေကအကုန်လုံးကရပ်သွားမယ်၊ ငွေကြေးဖေါင်းပွမှုတွေက လည်းရှိနေတယ်၊ ဆိုတော့ မြန်မာပြည်ကသိပ်လွယ်မယ့်အနေအထားမှာမရှိတော့ဘူး။ အဲဒိတော့ အကောင်းဆုံးထွက်ပေါက်က်တော့ ကျနော်တို့ peaceful solution (ငြိမ်းချမ်းစွာဖြေရှင်းရေးနည်လမ်း) ကိုရှာကြဖို့ဘဲဖြစ်တယ်။ အဓိကအားဖြင့်ဟုတ်လား၊ ဒီနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားတွေလွှတ်ပေးဖို့ နိုင်ငံရေးအရတွေ့ဆုံဆွေးနွေးဖို့ဘဲ၊ ကျနော်တို့ မြန်မာပြည်ရဲ့ကြုံရမယ့်ပြဿနာကတော့ total disaster (လုံးဝဘေးဆိုးကပ်ဆိုးကျရောက် ပျက်စီးခြင်း) total war (လုံးဝစစ်ဖြစ်သွားတဲ့အနေအထား) total fail state (လုံဝကျဆုံး ပျက်စီးပွားတဲ့နိုင်ငံ) ဖြစ်သွားမယ်၊ ဒီအတိုင်းဆက်သွားနေရင်တော့။

ဒီအတိုင်းဆက်သွားနေရင်တော့ လုံးဝကျဆုံးပျက်စီးသွားတဲ့နိုင်ငံဖြစ်သွားနိုင်တယ်လို့ ကိုမိုးသီးဇွန် ကပြောဆိုသွားတာပါ။

၂၀၂၀ ျပည့္ႏွစ္ သမၼတေရြးေကာက္ပြဲ ျပည္နယ္အသီးသီးအလိုက္ရလဒ္မ်ား

XS
SM
MD
LG