သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

လူအမ်ား စိတ္ဒဏ္ရာရမူ


Police arrest a man in Taunggyi, a city in Shan State, on February 28, 2021, as security forces continue to crackdown on demonstrations by protesters against the military coup. (Photo by STR / AFP)
လူအမ်ား စိတ္ဒဏ္ရာရမူ
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:00 0:00
တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

ႏိုင္ငံတဝွမ္း ဆႏၵျပသူေတြအေပၚ ပစ္ခတ္ႏွိမ္နင္းေနတာေတြ ပိုျပင္းထန္လာတာကို၊ အမ်ားသူငွာ မ်က္ျမင္ေတြ႔ေနရခ်ိန္မွာ၊ လူအမ်ားလည္း စိတ္ဒဏ္ေတြ ရေလ့ရွိတယ္လို႔ စိတ္က်န္းမာေရးပညာရွင္ေတြက ဆိုပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အခုလို ပစ္ခတ္သတ္ျဖတ္ ၿဖိဳခြင္းေနတာကို၊ ျပည္တြင္းျပည္ပက ျမန္မာႏိုင္ငံသားမ်ားစြာ၊ သတင္းနဲ႔ လူမူမီဒီယာေတြကတဆင့္ မ်က္ဝါးထင္ထင္ ျမင္ေတြ႕၊ မ်က္ရည္ေတြက်၊ ခံစားလာရတာေၾကာင့္၊ ဝမ္းနည္းပူေဆြးရကာ၊ ႏိုင္ငံတဝွမ္း စိတ္ဒဏ္ရာရမူ (PTSD – Post Traumatic Stress Disorder) အထိ ျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။ ဒီစိတ္ဒဏ္ရာႀကီးက အထူးသျဖင့္ တိုက္႐ိုက္ခံစားရသူ မိသားစုဝင္ေတြမွာ၊ သာမန္အားျဖင့္ ေရတို (Acute) ၆ လ ခန႔္အထိသာ ျဖစ္ႏိုင္ေပမယ့္၊ အျပစ္မရွိဘဲ အသတ္ခံရတဲ့ မတရားမူကို ခံစားရတာေၾကာင့္ေတာ့၊ ပိုဆိုးလာၿပီး၊ ေရရွည္ (Chronic) ျဖစ္သြားမွာမ်ိဳးလည္း စိုးရိမ္ရပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ အခုလို အေတြ႕အႀကဳံနဲ႔ စိတ္ဒဏ္ရာမ်ိဳး၊ အရင္တုန္္းက ကိုယ္တိုင္ႀကံဳေတြ႔ ခံစားခဲ့ရသူေတြလည္း၊ အလားတူ ျပန္ခံစားရလာႏိုင္တဲ့ အႏၲရာယ္ရွိေနပါတယ္။

PTSD စိတ္ဒဏ္ရာရဲ႕ လကၡဏာေတြကေတာ့၊ အရင္ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ျဖစ္ခဲ့တာေတြကို အႀကိမ္ႀကိမ္ ျပန္ျမင္ေယာင္ၾကားေယာင္တာ (Flashback)၊ ေနာက္တစ္ေခါက္ ထပ္ျဖစ္မွာကို စိုးရိမ္ေၾကာက္လန႔္ က်ီးလန႔္စာစားလို ျဖစ္ေနတာ (Increase startle Response၊ (ေခၚ ) အသံၾကား႐ုံနဲ႔ တုန္လႈပ္သြားတာ)၊ ညအိပ္မေပွ်ာ္တာ၊ အိမ္မက္ဆိုးမက္တာ၊ အၾကမ္းဖက္တာေတြ ၾကားလိုက္တာနဲ႔ ဒဏ္ရာျပန္ႂကြလာတာ (Reactivated) ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ အခုလို အႀကိမ္ႀကိမ္ ျဖစ္ခဲ့တာေတြကို ျပန္သတိရ ျမင္ေယာင္ၾကားေယာင္ေနလွ်င္ေတာ့၊ ၾကားကာလမွာ၊ အပိုင္းအျခား အတိုင္းအဆမရွိဘဲ၊ မေန႔ကကဲ့သို႔ ျပန္ျဖစ္ခံစားရတတ္ကာ၊ အတြင္းစိတ္မွာ မ်ားစြာ ၿပိဳယြင္းစိတ္ဒဏ္ ခံေနရတတ္ပါတယ္။

အခုလို PTSD စိတ္ဒဏ္ရာအတြက္ ေရရွည္ဆက္မျဖစ္ရေအာင္နဲ႔၊ သက္သာလာႏိုင္ေအာင္ ႀကိဳးစားပံ့ပိုးေပးႏိုင္တာတခ်ိဳ႔ ရွိပါတယ္။ အခု ဒီဒဏ္ရာက လူတစ္ဦးထဲ ခံစားရတာ မဟုတ္ေတာ့ဘဲ၊ တစ္ရပ္ကြက္လုံး၊ လူမူ႔အသိုင္းအဝိုင္းတစ္ခုလုံး၊ တစ္ႏိုင္ငံလုံး ခံစားလာရခ်ိန္မွာ၊ တႏိုင္ငံလုံး စိတ္ဒဏ္ရာအျဖစ္ တႏိုင္ငံလုံး ပူေဆြးမူႀကီးအျဖစ္၊ လက္ေဗြ႐ိုက္ထားသလို စြဲထင္ေနၿပီး (Imprint)၊ အခ်ိန္မေ႐ြး ျပန္ႂကြလာႏိုင္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ အခုလို ႀကီးမားက်ယ္ျပန႔္တဲ့ စိတ္ဒဏ္ရာမ်ိဳးျဖစ္ရတဲ့အထိ၊ ကိုယ့္ႏိုင္ငံသားေတြကို ကိုယ့္မိသားစုလို မစာနာဘဲ၊ အမိန႔္ေပးေစခိုင္းသူ စစ္အုပ္စု (Regime) ေတြရဲ႕ စိတ္သဘာဝကိုလည္း၊ ႏိုင္ငံတာကာမွာ ေလ့လာမူေတြ ရွိလာခဲ့ရာမွာ၊ အဓိကကေတာ့၊ အာဏာေလာဘအတြက္ ကိုယ့္ကိုယ္ကို လွည့္စားကာ၊ မွန္တယ္ယူဆၿပီး ႏွိပ္ကြပ္ၾကတာပါ။ ဒါကို စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ဒီေလ့လာမူေတြအရ၊ လက္ေအာက္ငယ္သားေတြကလည္း ေခါင္းေဆာင္အႀကိဳက္၊ ပိုလက္သံေျပာင္ေအာင္ လိုက္လုပ္ေဆာင္ေပးတတ္ၾကတာကို ေတြ႔ခဲ့ရပါတယ္။

ဒီလိုဖိႏွိပ္လာမူ ျဖစ္စဥ္ စိတ္သဘာဝႀကီးကို၊ ေရွာင္ရွားရခက္ေပမယ့္၊ သက္သာေအာင္အတြက္ကေတာ့၊ ဒီဖိႏွိပ္တဲ့စနစ္ကို တြန္းလွန္ႏိုင္မွသာ တကယ့္ကုထုံး ျဖစ္လာႏိုင္ေတာ့မွာပါ။ ဒါေၾကာင့္ အခုႀကဳံလာတဲ့ စိတ္ဒဏ္ရာလကၡဏာေတြကို၊ ျပည္သူေတြ အခ်င္းခ်င္း အျပန္အလွန္ မွ်ေဝခံစား ပံ့ပိုးေပးၾကရပါမယ္။ အခုလိုအခ်ိန္မ်ိဳးမွာ အလြန္ပူေဆြး ငိုေႂကြးယူႀကဳံးမရ ျဖစ္ေနသူေတြကို၊ ဒါေတြေမ့လိုက္ပါေတာ့၊ စဥ္းစားမေနပါေတာ့နဲ႔လို႔ အတင္းသြားေျပာလို႔ မရႏိုင္ပါဘူး။ ဒီအစား သူတကယ္ပူေဆြးေနတာကို အလားတူ မွ်ေဝ႐ိုင္းပင္း ခံစားေပးကာ၊ ဒီေလာက္နစ္နာေစတာက မိမိကိုယ္တိုင္လည္း စဥ္းစားလို႔ မရႏိုင္တာမ်ိဳး ေျပာျပေပးျခင္းျဖင့္၊ အနည္းငယ္သက္သာေအာင္ ကူညီေပးႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ တကယ္အမ်ားႀကီး ကူညီေပးႏိုင္ဖို႔ကေတာ့၊ အခုလို ထပ္မျဖစ္ေအာင္ ေျပာင္းလဲယူႏိုင္မဲ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ (Sense of Hope) ကို ေမြးဖြားေပးေစၿပီး၊ ဆက္လက္ရွင္သန္ေနထိုင္ႏိုင္ေအာင္ ကူညီေပးတာပါ။

ဒါအျပင္ မတရား က်ဴးလြန္ခံခဲ့ရသူေတြအေနနဲ႔ က်ဴးလြန္ခဲ့သူေတြကို၊ အၿမဲျပန္ေတြ႕ေနရလွ်င္လည္း၊ ဒီ ဒဏ္ရာက ပိုဆိုးလာတတ္ၿပီး၊ သက္သာဖို႔ ခက္သြားတတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ တခ်ဳိ ႔ႏိုင္ငံေတြမွာ၊ ေရရွည္အေျဖအျဖစ္ အျပစ္က်ဴးလြန္ခဲ့သူေတြက က်ဴးလြန္ခံခဲ့ရသူ (Victims) ေတြကို ျပန္ေတာင္းပန္တာ၊ ေလ်ာ္ေၾကးေပးတာ (Compensation)၊ အပစ္ဒဏ္ ျပန္ခံယူရတာတဲ့နည္းေတြကို အသုံးျပဳေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါမ်ိဳးက အလြန္က်ယ္ျပန႔္ၿပီး စနစ္တစ္ခုလုံးကို ျပန္တြန္းလွန္ႏိုင္မွသာ၊ ထိေရာက္တဲ့ ကုထုံးျဖစ္လာႏိုင္တာမို႔၊ အခုအားလုံး မခံမရပ္ႏိုင္ျဖစ္ကာ ညီၫႊတ္စြာ ဝိုင္းေတာ္လွန္ၾကတဲ့ သေဘာကိုဆက္ၿပီး၊ အခ်င္းခ်င္း ႐ိုင္းပင္းပံ့ပိုးကူညီ ေတာ္လွန္ေပးၾကဖို႔၊ အေရးႀကီးလာေနၿပီလို႔ စိတ္ပညာရွင္ေတြက အႀကံျပဳေျပာဆိုပါတယ္။

ဒီအေၾကာင္း ပိုမိုသိရိွနားလည္ႏိုင္ဖို႔ ကိုဝင္းမင္းက ၾသစေတ်းလ်အေျခစိုက္ စိတ္က်န္းမာေရး အထူးကုသမားေတာ္ႀကီးနဲ႔၊ ျမန္မာေဆးတကၠသိုလ္ေတြရဲ႕ ဂုဏ္ထူးေဆာင္ပါေမာကၡ Dr. Raymond တင့္ေဝ ကို ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားပါတယ္။

==Unicode==

နိုင်ငံတဝှမ်း ဆန္ဒပြသူတွေအပေါ် ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းနေတာတွေ ပိုပြင်းထန်လာတာကို၊ အများသူငှာ မျက်မြင်တွေ့နေရချိန်မှာ၊ လူအများလည်း စိတ်ဒဏ်တွေ ရလေ့ရှိတယ်လို့ စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေက ဆိုပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ အခုလို ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ် ဖြိုခွင်းနေတာကို၊ ပြည်တွင်းပြည်ပက မြန်မာနိုင်ငံသားများစွာ၊ သတင်းနဲ့ လူမူမီဒီယာတွေကတဆင့် မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့၊ မျက်ရည်တွေကျ၊ ခံစားလာရတာကြောင့်၊ ဝမ်းနည်းပူဆွေးရကာ၊ နိုင်ငံတဝှမ်း စိတ်ဒဏ်ရာရမူ (PTSD – Post Traumatic Stress Disorder) အထိ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒီစိတ်ဒဏ်ရာကြီးက အထူးသဖြင့် တိုက်ရိုက်ခံစားရသူ မိသားစုဝင်တွေမှာ၊ သာမန်အားဖြင့် ရေတို (Acute) ၆ လ ခန့်အထိသာ ဖြစ်နိုင်ပေမယ့်၊ အပြစ်မရှိဘဲ အသတ်ခံရတဲ့ မတရားမူကို ခံစားရတာကြောင့်တော့၊ ပိုဆိုးလာပြီး၊ ရေရှည် (Chronic) ဖြစ်သွားမှာမျိုးလည်း စိုးရိမ်ရပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အခုလို အတွေ့အကြုံနဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာမျိုး၊ အရင်တုန်းက ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ ခံစားခဲ့ရသူတွေလည်း၊ အလားတူ ပြန်ခံစားရလာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိနေပါတယ်။ ဒီ PTSD စိတ်ဒဏ်ရာရဲ့ လက္ခဏာတွေကတော့၊ အရင်ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ဖြစ်ခဲ့တာတွေကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်မြင်ယောင်ကြားယောင်တာ (Flashback)၊ နောက်တစ်ခေါက် ထပ်ဖြစ်မှာကို စိုးရိမ်ကြောက်လန့် ကျီးလန့်စာစားလို ဖြစ်နေတာ (Increase startle Response၊ (ခေါ် ) အသံကြားရုံနဲ့ တုန်လှုပ်သွားတာ)၊ ညအိပ်မပျှော်တာ၊ အိမ်မက်ဆိုးမက်တာ၊ အကြမ်းဖက်တာတွေ ကြားလိုက်တာနဲ့ ဒဏ်ရာပြန်ကြွလာတာ (Reactivated) တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုလို အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့တာတွေကို ပြန်သတိရ မြင်ယောင်ကြားယောင်နေလျှင်တော့၊ ကြားကာလမှာ၊ အပိုင်းအခြား အတိုင်းအဆမရှိဘဲ၊ မနေ့ကကဲ့သို့ ပြန်ဖြစ်ခံစားရတတ်ကာ၊ အတွင်းစိတ်မှာ များစွာ ပြိုယွင်းစိတ်ဒဏ် ခံနေရတတ်ပါတယ်။

အခုလို PTSD စိတ်ဒဏ်ရာအတွက် ရေရှည်ဆက်မဖြစ်ရအောင်နဲ့၊ သက်သာလာနိုင်အောင် ကြိုးစားပံ့ပိုးပေးနိုင်တာတချို့ ရှိပါတယ်။ အခု ဒီဒဏ်ရာက လူတစ်ဦးထဲ ခံစားရတာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ တစ်ရပ်ကွက်လုံး၊ လူမူ့အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုလုံး၊ တစ်နိုင်ငံလုံး ခံစားလာရချိန်မှာ၊ တနိုင်ငံလုံး စိတ်ဒဏ်ရာအဖြစ် တနိုင်ငံလုံး ပူဆွေးမူကြီးအဖြစ်၊ လက်ဗွေရိုက်ထားသလို စွဲထင်နေပြီး (Imprint)၊ အချိန်မရွေး ပြန်ကြွလာနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အခုလို ကြီးမားကျယ်ပြန့်တဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာမျိုးဖြစ်ရတဲ့အထိ၊ ကိုယ့်နိုင်ငံသားတွေကို ကိုယ့်မိသားစုလို မစာနာဘဲ၊ အမိန့်ပေးစေခိုင်းသူ စစ်အုပ်စု (Regime) တွေရဲ့ စိတ်သဘာဝကိုလည်း၊ နိုင်ငံတာကာမှာ လေ့လာမူတွေ ရှိလာခဲ့ရာမှာ၊ အဓိကကတော့၊ အာဏာလောဘအတွက် ကိုယ့်ကိုယ်ကို လှည့်စားကာ၊ မှန်တယ်ယူဆပြီး နှိပ်ကွပ်ကြတာပါ။ ဒါကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒီလေ့လာမူတွေအရ၊ လက်အောက်ငယ်သားတွေကလည်း ခေါင်းဆောင်အကြိုက်၊ ပိုလက်သံပြောင်အောင် လိုက်လုပ်ဆောင်ပေးတတ်ကြတာကို တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။

ဒီလိုဖိနှိပ်လာမူ ဖြစ်စဉ် စိတ်သဘာဝကြီးကို၊ ရှောင်ရှားရခက်ပေမယ့်၊ သက်သာအောင်အတွက်ကတော့၊ ဒီဖိနှိပ်တဲ့စနစ်ကို တွန်းလှန်နိုင်မှသာ တကယ့်ကုထုံး ဖြစ်လာနိုင်တော့မှာပါ။ ဒါကြောင့် အခုကြုံလာတဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာလက္ခဏာတွေကို၊ ပြည်သူတွေ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် မျှဝေခံစား ပံ့ပိုးပေးကြရပါမယ်။ အခုလိုအချိန်မျိုးမှာ အလွန်ပူဆွေး ငိုကြွေးယူကြုံးမရ ဖြစ်နေသူတွေကို၊ ဒါတွေမေ့လိုက်ပါတော့၊ စဉ်းစားမနေပါတော့နဲ့လို့ အတင်းသွားပြောလို့ မရနိုင်ပါဘူး။ ဒီအစား သူတကယ်ပူဆွေးနေတာကို အလားတူ မျှဝေရိုင်းပင်း ခံစားပေးကာ၊ ဒီလောက်နစ်နာစေတာက မိမိကိုယ်တိုင်လည်း စဉ်းစားလို့ မရနိုင်တာမျိုး ပြောပြပေးခြင်းဖြင့်၊ အနည်းငယ်သက်သာအောင် ကူညီပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ်အများကြီး ကူညီပေးနိုင်ဖို့ကတော့၊ အခုလို ထပ်မဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲယူနိုင်မဲ့ မျှော်လင့်ချက် (Sense of Hope) ကို မွေးဖွားပေးစေပြီး၊ ဆက်လက်ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်အောင် ကူညီပေးတာပါ။

ဒါအပြင် မတရား ကျူးလွန်ခံခဲ့ရသူတွေအနေနဲ့ ကျူးလွန်ခဲ့သူတွေကို၊ အမြဲပြန်တွေ့နေရလျှင်လည်း၊ ဒီ ဒဏ်ရာက ပိုဆိုးလာတတ်ပြီး၊ သက်သာဖို့ ခက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် တချို့နိုင်ငံတွေမှာ၊ ရေရှည်အဖြေအဖြစ် အပြစ်ကျူးလွန်ခဲ့သူတွေက ကျူးလွန်ခံခဲ့ရသူ (Victims) တွေကို ပြန်တောင်းပန်တာ၊ လျော်ကြေးပေးတာ (Compensation)၊ အပစ်ဒဏ် ပြန်ခံယူရတာတဲ့နည်းတွေကို အသုံးပြုလေ့ရှိပါတယ်။ ဒါမျိုးက အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး စနစ်တစ်ခုလုံးကို ပြန်တွန်းလှန်နိုင်မှသာ၊ ထိရောက်တဲ့ ကုထုံးဖြစ်လာနိုင်တာမို့၊ အခုအားလုံး မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ညီညွှတ်စွာ ဝိုင်းတော်လှန်ကြတဲ့ သဘောကိုဆက်ပြီး၊ အချင်းချင်း ရိုင်းပင်းပံ့ပိုးကူညီ တော်လှန်ပေးကြဖို့၊ အရေးကြီးလာနေပြီလို့ စိတ်ပညာရှင်တွေက အကြံပြုပြောဆိုပါတယ်။

ဒီအကြောင်း ပိုမိုသိရှိနားလည်နိုင်ဖို့ ကိုဝင်းမင်းက သြစတျေးလျအခြေစိုက် စိတ်ကျန်းမာရေး အထူးကုသမားတော်ကြီးနဲ့၊ မြန်မာဆေးတက္ကသိုလ်တွေရဲ့ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ Dr. Raymond တင့်ဝေ ကို ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားပါတယ်။

မွတ္ခ်က္မ်ားဖတ္ရန္

XS
SM
MD
LG