USAID အမေရိကန် နိုင်ငံတကာဖွံ့ဖြိုးရေးအေဂျင်စီက အကူအညီတွေ ရပ်လိုက်တာကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ HIV-AIDS၊တီဘီ၊ ငှက်ဖျား စတဲ့ ရောဂါတွေတိုက်ဖျက်တဲ့လုပ်ငန်းတွေ ထိခိုက်မှာ စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။ လက်ရှိမှာ ဒီ USAIDလုပ်ငန်းတွေကို ပြန်သုံးသပ်ဖို့ ဒီအကူအညီကို ၃ လ ဆိုင်းငံ့ထားတာလို့ အမေရိကန်အစိုးရသစ်က ကြေညာထားပေမဲ့အကူအညီတွေကိုအပြီး ရပ်ပစ်လိုက်ကိုလည်း စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။ ဒီအခြေအနေကို ကိုဝင်းမင်း တင်ပြထားပါတယ်။
အမေရိကန် သမ္မတသစ် Donald Trump က USAID ဝန်ထမ်းအားလုံးနီးပါးရဲ့ လုပ်ငန်းတွေ ရပ်ဆိုင်း လိုက်ပြီလို့ ဒီအပတ်ထဲကြေညာအပြီး အခုလို စိုးရိမ်မှုပိုများလာကြတာပါ။ USAID အကူအညီ တွေကို ပြန်သုံးသပ်ဖို့အချိန်ယူထားတဲ့ (၃) လမရောက်ခင် အခုလို လုပ်ငန်းဆက်လုပ်ဆောင်နိုင်မဲ့ ဝန်ထမ်းတွေကိုပါ ရုတ်တရက် ရပ်ဆိုင်းလိုက်ချိန် မြန်မာမှာထိခိုက်မှာ ပိုစိုးရိမ်လာရတာကို မြန်မာနိုင်ငံထဲ နိုင်ငံတကာ ကျန်းမာရေး NGO တွေကို ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့ Dr. စင်သီတင်ဦးကအခုလို ထောက်ပြပါတယ်။
“USAID ရဲ့အထောက်အပံ့တွေဟာဆိုလို့ရှိရင် မြန်မာနိုင်ငံကို အခုကာလမှာ လူသားချင်းစာနာ ထောက်ထားမှုအတွက်အများဆုံးဖန်တီးနေရတာဖြစ်တယ်။ ပြည်တွင်းမှာ အထောက်အပံ့တွေ ရနေတာ ရပ်သွားတဲ့အခါကျတော့ ဘာဆက်လုပ်ရမလဲဆိုတဲ့ဟာကို ခက်ခဲနေတယ်။ ရုတ်တရက် ကြီးရပ်လိုက်တာ ဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် ရက် ကိုးဆယ်မှာ ပြန်ရမယ်-လို့ မျှော်လင့်နေကြတယ်။ ဒါဟာ မဖြစ်နိုင်ဘူးဆိုတာကိုလည်း မသိကြဘူးပေါ့နော်။”
ဒါ့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံထဲ ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်းတွေ လုပ်ဆောင်ပေးနေတဲ့ အမည်မဖော်လိုသူ တဦး ကလည်း လက်ရှိ စထိခိုက်လာတာကို အခုလို ရှင်းပြပါတယ်။
“အဓိက,ကတော့ USAID နဲ့လုပ်တဲ့ TB, HIV, Malaria ပရိုဂရမ်တွေ လုပ်ငန်းတွေမှာတော့ တချို့တွေ လုပ်ငန်းလေးတွေရပ်ထားရတာမျိုးလေးတွေ ရှိတယ်။ ပြီးလို့ရှိရင်တော့ လူနာအိမ်တွေနဲ့ ဆေးဝါး ရရှိရေးမှာ အခက်အခဲလေးတွေ ရှိနေတာ။ အဓိက,ကတော့ ဥပမာဆိုပါစို့- တီဘီရောဂါလူနာမျိုး ဆိုလို့ရှိရင်တော့ ဆေးပြတ်လပ်သွားတာရှိတယ်ဆိုလို့ရှိရင်၊ဆေးဆက်မသောက်နိုင်ဘူးဆိုလို့ ရှိရင်တော့ “ဆေးယဥ်ပါးတီဘီ” ပိုပြီးတော့ဖြစ်သွားနိုင်တာပေါ့။ နောက် HIV လို လူနာမျိုးတွေမှာ ART ဆေးလိုဟာမျိုး သူ ပုံမှန်မသောက်ရဘူးဆိုရင် သူ့ရဲ့ HIV ပိုးတွေ ပိုပြီးတော့ ပွါးလာပြီးတော့ အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရတဲ့အခြေအနေမျိုး ဖြစ်နိုင်တာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။ ငှက်ဖျား အနေနဲ့ ဆိုလို့ရှိရင်တော့ ငှက်ဖျားအဖြစ်များတဲ့ဒေသတွေမှာဆိုလို့ရှိရင် ပြန်လည်ခေါင်းထောင်လာတာ လေးတွေရှိတယ်။ ငှက်ဖျားအချိန်မီစစ်ဆေးတာတွေနဲ့ကုသတာတွေ လျော့ပါးသွားမယ် ဆိုလို့ ရှိရင် ငှက်ဖျားဖြစ်ပွါးမှုနှုန်းနဲ့ သေဆုံးမှုနှုန်း များပြားလာနိုင်တာလေးတွေတော့ ရှိတာပေါ့။”
တချိန်တည်းမှာ နောက် အမည်မဖော်လိုတဲ့ ပြည်တွင်းအခြေစိုက် ဒီ USAID အကူအညီလုပ်ငန်း တွေနဲ့ နီးစပ်သူတဦးကလည်း အခုလို အသေးစိတ် ထောက်ပြပါတယ်။
“အဓိက အကြီးမားဆုံးနဲ့ အသက်အန္တရာယ်အရှိဆုံးလို့ပြောရင်တော့ ကျန်းမာရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေပေါ့နော်၊မြန်မာပြည်နဲ့ပတ်သက်လို့ရှိရင် HIV, TB, Malaria ပေါ့၊ ဒီဟာတွေက USAID အနေနဲ့ support လုပ်နေတဲ့အပိုင်းတွေကိုလုံးဝရပ်လိုက်မယ်ဆိုလို့ရှိရင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှာ HIV, TB, Malaria နဲ့ပတ်သက်တဲ့လုပ်ငန်းတော်တော်များများ ရပ်တန့်သွားမဲ့ အပိုင်းတွေရှိတယ်။ HIV ဆိုလို့ရှိရင်လည်း USAID ရဲ့ support နဲ့ဆိုလို့ရှိရင် သူက သောင်းလေးထောင်၊သောင်းငါးထောင်လောက် လူတွေက ART ဆေးပေါ့ ရယူနေကြတယ်။ ဒီ ART ဆေးရပ်သွားနိုင်တဲ့ အနေအထားတွေ ရှိတယ်။ USAID ရဲ့ support တွေနဲ့ run နေတဲ့ operation တွေ လုပ်နေကြတဲ့၊ ဝန်ဆောင်မှုတွေ ပေးနေကြတဲ့ ဆေးခန်းတွေလည်း ရပ်တန့်သွားနိုင်တဲ့အလားအလာတွေ ရှိတယ်။”
ဒီဖြစ်လာမဲ့ အကျိုးဆက်အပေါ် နိုင်ငံတကာ NGO ကြီးဖြစ်တဲ့ Save the Children အဖွဲ့မှာ မြန်မာဆိုင်ရာ ဒုညွှန်ကြားရေးမှူးလုပ်ခဲ့ဖူးသူ Dr. စင်သီတင်ဦးက အခုလို ဆက်ထောက်ပြ ပါတယ်။
“စစ်ဘေးရှောင်တဲ့လူတွေအတွက်က အစားအသောက် အနေအထိုင် ဆေးဝါးကုသမှုတွေကို အထိခိုက်ဆုံးဖြစ်တယ်၊အဲဒီအထဲမှာ ပိုပြီးဆိုးတာကတော့ ကလေးတွေနဲ့မိခင်တွေပေါ့နော်၊ နောက်ပြီး ကိုယ်ဝန်ဆောင်တွေအတွက်က အခက်ခဲဆုံးဖြစ်မှာ။ နောက်ပြီးတော့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရတဲ့သူတွေကို အရေးပေါ်ဆေးရုံကိုပို့ဆောင်တဲ့ဟာတွေကလည်း ဒီ fundingကနေပဲ လာတာ တွေ့ရတယ်။”
ဒီအကျိုးဆက်က မြန်မာအပြင် တခြားနိုင်ငံတွေကိုပါ ဆက်ထိခိုက်နိုင်ပုံကိုလည်း ပြည်တွင်း အခြေစိုက် USAID အကူအညီလုပ်ငန်းတွေနဲ့ နီးစပ်သူက အခုလို ရှင်းပြပါတယ်။
“တီဘီရောဂါနဲ့ပတ်သက်လို့ရှိရင်လည်း USAID ရဲ့ ရှိနေတဲ့ supporting မြန်မာနိုင်ငံမှာဆိုလို့ရှိရင် အခုရှိနေတဲ့ ပရောဂျက်တခုဆိုလို့ရှိရင် ငါးသောင်းလောက်ကိုစစ်နိုင်တယ်။ ငါးသောင်းလောက် ထဲက တီဘီရှိတဲ့လူနာတွေအတွက်က တနှစ်တနှစ်ကို ငါးထောင်လောက်၊ ခြောက်ထောင်လောက် ရှိတယ်ပေါ့နော်။ အဲဒီဟာတွေက USAID ရဲ့ assistance မရှိဘူးဆိုလို့ရှိရင်၊ ရပ်တန့်သွားမယ် ဆိုလို့ရှိရင် ဒီဟာတွေက တီဘီရောဂါဆိုတာရယ်၊ ဆေးယဥ်ပါးတီဘီဆိုတာ မြန်မာနိုင်ငံတခု တည်းက ကြောက်ဖို့ကောင်းတာမဟုတ်ဘူးပေါ့နော်။ ပျံ့နှံ့သွားမယ်ဆိုလို့ရှိရင် တကမ္ဘာလုံးနဲ့ ဆိုင်တဲ့ ကျန်းမာရေး လုံခြုံမှုအပိုင်းမှာ ဆိုလို့ရှိရင် စိုးရိမ်ရတဲ့အပိုင်းတွေရှိမယ်။”
ဒီ တီဘီ အဆုပ်နာရောဂါကုသတိုက်ဖျက်ရေးအပြင် နောက်ထပ် ကျန်းမာရေးကဏ္ဍတွေအပေါ် သက်ရောက် ထိခိုက်နိုင်တာတွေကိုလည်း Relief International အဖွဲ့ကြီးမှာ မြန်မာဆိုင်ရာ ညွန်ကြားရေးမှူးလုပ်ခဲ့သူလည်းဖြစ်တဲ့ Dr. စင်သီတင်ဦးက အခုလို ဆက်ထောက်ပြပါတယ်။
“Funding က HIV နဲ့ TB ကိုလည်း အများဆုံး ဆေးကုဖို့ပေးနေတာဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် HIV ဆေး တွေ ပြတ်သွားရင်သူတို့က ဒုက္ခတွေရောက်မယ်၊ တီဘီဆေးပြတ်သွားလို့ရှိရင် multi-drug resistance တွေ ဖြစ်လာနိုင်တယ်။ နောက်ငှက်ဖျား၊ ဒါကလည်း US Government ကနေ ရတာတွ ှာ ပါတဲ့ ငှက်ဖျားဆေးတွေနဲ့ ငှက်ဖျားစမ်းသပ်မှုအတွက်ဆိုလို့ရှိရင်လည်း အခု ဘယ်လို ဆက်လုပ်ရမလဲဆိုတာ - ရုတ်တရက်ရပ်တဲ့ဥစ္စာက ဒုက္ခတော်တော်ကိုဖြစ်ကြရတယ်။”
အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Marco Rubio ကတော့ HIV AIDS လူနာတွေအပါအဝင် အသက် ကယ်တင်နိုင်မဲ့ဆေးဝါးနဲ့ အစားအသောက်တွေမှာအကူအညီပေးဖို့ ပြန်ဖြေလျော့ပေးမယ်လို့ ပြောထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ USAID ကိုရုတ်ချည်း အပြောင်းအလဲတွေလုပ်လာတာအပေါ်တော့ အမေရိကန် လွှတ်တော်အမတ်တွေပါ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြနေကြပါတယ် ခင်ဗျာ။
Forum