သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

အၾကမ္းဖက္ခံ စိတ္ဒဏ္ရာကုထုံး


Mandalay Shooting
အၾကမ္းဖက္ခံ စိတ္ဒဏ္ရာကုထုံး
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:00 0:00
တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

ဆႏၵျပသူေတြ ေသေက်ရတဲ့အထိ အၾကမ္းဖက္ ပစ္ခတ္မူေတြေၾကာင့္၊ ျဖစ္လာႏိုင္တဲ့ စိတ္ဒဏ္ရာကို၊ တစ္ဦးခ်င္း (သို႔မဟုတ္) အုပ္စုတစ္စုခ်င္း ျပဳစုကုသေပးတာတခ်ိဳ ႕ ရွိတယ္လို႔၊ စိတ္က်န္းမာေရးပညာရွင္ေတြက ဆိုပါတယ္။

အသက္အႏၲရာယ္ ထိခိုက္တာေတြကေန၊ စိတ္ဒဏ္ရာရမူ (PTSD – Post Traumatic Stress Disorder) အတြက္၊ အေထာက္အကူျပဳႏိုင္တဲ့ ကုထုံး (Therapeutic) တခ်ိဳ ႕ ရွိပါတယ္။ အဓိကကေတာ့၊ အတြင္းစိတ္မွာ ျဖစ္ေနတာေတြကို စနစ္တက် ေဖာ္ထုတ္ေပးႏိုင္ဖို႔ ႀကိဳးပမ္းယူတဲ့နည္းပါ။ ဒီ PTSD လကၡဏာေတြျဖစ္တဲ့ အရင္အၾကမ္းဖက္ခဲ့တာေတြကို ျပန္ျမင္ေယာင္ၾကားေယာင္တာ (Flashback) စိုးရိမ္ေၾကာက္လန႔္ က်ီးလန႔္စာစား ျဖစ္ေနတာ၊၊ ညအိပ္မေပွ်ာ္တာ (အိမ္မက္ဆိုးမက္တာ)၊ ရင္တုန္တာ၊ စိတ္ဓာတ္က်တာနဲ႔ အမူအက်င့္ ေျပာင္းလဲေပါက္ကြဲတာ၊ စိတ္အေျပာင္းအလဲ ျမန္လြန္းတာေတြအတြက္၊ ၾကင္နာစြာနဲ႔ နားလည္ေပးၿပီး၊ သူ႔ရဲ႕ဒီခံစားခ်က္မ်ိဳးက၊ ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထမ်ိဳးအျဖစ္ တရားဝင္ အသိအမွတ္ျပဳေပးတာ (Validate) လုပ္ေပးသင့္ပါတယ္။

စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ကြၽမ္းက်င္သူ (Trauma Counselor, Therapist, Psychiatric, Psychologist) ေတြအေနနဲ႔၊ အခုလို ခံစားေနရသူ ရင္ထဲက ဖြင့္ေျပာခ်င္တာေတြကို၊ လုံလုံၿခဳံၿခံဳ ဖြင့္အံေစႏိုင္ဖို႔ (Ventilate) လုပ္ေဆာင္ေပးတတ္ပါတယ္။ ဒီ ကုထုံးျဖစ္စဥ္ (Course of Therapy) ကေန၊ ခံစားရသူအေနနဲ႔ သူ႔စိတ္ဆိုး၊ စိတ္ထိခိုက္တာကို ျဖစ္ေလ့ျဖစ္ထရွိတာအျဖစ္ ခံယူၿပီး၊ အျပစ္က်ဴးလြန္သူေတြလည္း အျပစ္ခံထိုက္သူေတြအျဖစ္ ျမင္လာကာ၊ တျဖည္းျဖည္း သက္သာလာႏိုင္ပါတယ္။ အကယ္၍ အခုလို ကူညီနားေထာင္ေဖာ္ထုတ္ေပးႏိုင္မယ့္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ကြၽမ္းက်င္သူေတြ အလုံအေလာက္ မရွိပါကလည္း၊ နီးစပ္သူ၊ မိတ္ေဆြနဲ႔ အနားပတ္ဝန္းက်င္က ယုံၾကည္ရသူေတြအေနနဲ႔၊ နားလည္ညင္သာစြာ သူေျပာခ်င္တာေတြကို၊ ကူညီနားေထာင္မွ်ေဝ ခံစားေပးျခင္းျဖင့္၊ သူ႔ခံစားခ်က္ေတြကို ေဖာ္ထုတ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။

ဒီေနရာမွာ PTSD စိတ္ဒဏ္ရာနဲ႔တြဲၿပီး စိတ္ဓာတ္က်တာ (Depression) လည္း ျဖစ္လာႏိုင္တာကို၊ သတိထားေစာင့္ၾကည့္ဖို႔ လိုပါတယ္။ အရမ္းစိတ္ဓာတ္က် ငိုေႂကြးေနၿပီး၊ ညပိုင္း မအိပ္ႏိုင္တာ၊ အစားအေသာက္ မစားေတာ့တာေတြ ျဖစ္လာ၊ မလာ သတိထား ေစာင့္ၾကည့္သင့္ပါတယ္။ စိတ္က်လကၡဏာေတြ ေပၚလာလွ်င္ေတာ့၊ လိုအပ္တဲ့ေဆးေတြ ေပးႏိုင္ဖို႔ စိတ္က်န္းမာေရးဆရာဝန္ ျပသင့္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ PTSD နဲ႔ စိုးရိမ္လြန္မူ (Anxiety) လည္း တြဲျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ အခုလိုအေျခအေနမွာ ဆရာဝန္မျပဘဲ၊ မိမိဘာသာ စိတ္သက္သာရာရွာတဲ့အေနနဲ႔ အိပ္ေဆး၊ အရက္နဲ႔ မူးယစ္ေဆးသုံး လမ္းလႊဲဖို႔ႀကိဳးစားတာေတြ ရွိလာႏိုင္တာကိုလည္း၊ အထူးသတိျပဳဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ အေၾကာင္းက ဒီ ေဆးနဲ႔အရက္ကို စြဲသြားႏိုင္လို႔ပါ။ ဒါေၾကာင့္ အခုလို အျခားစိတ္ေရာဂါေတြနဲ႔ တြဲလာခ်ိန္မွာေတာ့၊၊ စိတ္ေရာဂါ ကြၽမ္းက်င္သူေတြနဲ႔ ျပဖို႔လိုလာပါတယ္။ အကယ္၍ အခုလို ကြၽမ္းက်င္သူေတြ မရွိလွ်င္၊ ဒီ PTSD စိတ္ဒဏ္ရာေရာဂါကို ကိုယ့္အရပ္ထဲမွာ ေလ့လာထားသူ၊ နားလည္ထားသူအေနနဲ႔၊ ကူညီျပဳစုႏွစ္သိမ့္ ေဆြးေႏြးေပးၿပီး၊ စိတ္ေရာဂါကြၽမ္းက်င္တဲ့ ဆရာဝန္၊ ေဆးခန္းနဲ႔ ေဆး႐ုံေတြထံ လိုအပ္လွ်င္ လႊဲေပးႏိုင္ဖို႔ ကူေပးသင့္ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ကိုယ့္အရပ္ထဲမွာ၊ အရင္တုံးက PTSD စိတ္ဒဏ္ရာေရာဂါ ခံစားခဲ့ရၿပီး၊ ျပန္လည္ေကာင္းမြန္လာသူေတြအေနနဲ႔လည္း ဒီေဝဒနာခံစားေနရသူေတြကို အုပ္စုအသြင္ဖြဲ႔ေပးကာ၊ အခ်င္းခ်င္း အျပန္အလွန္ အေတြ႔အႀကဳံဖလွယ္ ေပးနားေထာင္ေစျခင္း ကုထုံး (Group Therapy) နည္းျဖင့္လည္း၊ မိမိတစ္ဦးထဲ ျဖစ္ေနတာအျဖစ္ မခံယူေတာ့ဘဲ၊ အလားတူခံစားရတာအတြက္ တျခားသူေတြလည္း ျဖစ္လာတတ္တာသိၿပီး၊ သက္သာရာ ရေစႏိုင္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ လူနာဘက္ကလည္း ဒီ စိတ္ေဝဒနာျဖစ္ေနတာအတြက္၊ စနစ္တက် ကုသမူခံယူေရး လက္ခံလုပ္ေဆာင္ေပးဖို႔ အေရးႀကီးပါတယ္။ အေၾကာင္းက မိမိနားလည္သလို သြားလုပ္မိလွ်င္၊ ေရရွည္ (Chronic) ျဖစ္ၿပီး၊ ပိုဆိုးသြားႏိုင္တဲ့ အႏၲရာယ္ရွိေနလို႔ပါ။ ဒါေၾကာင့္ နီးစပ္ရာအသိုင္းအဝိုင္းရဲ႕ ပံ့ပိုးေပးမူ (Community Support) က အေရးပါလာပါတယ္။

တကယ္ေတာ့လဲ အခုျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ဆႏၵျပပြဲေတြအေပၚ၊ အၾကမ္းဖက္မူရဲ႕ စိတ္ဒဏ္ရာကို ခံစားေနရတာက၊ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ထဲ မဟုတ္ဘဲ၊ လူအမ်ားမွာမို႔၊ ကြၽမ္းက်င္သူ အလုံအေလာက္ရဖို႔ ဘယ္ႏိုင္ငံမွာမွ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူး။ မုန္တိုင္းနဲ႔ ေရေဘးလို လူအမ်ားအျပား ေသေက်ရတဲ့ ကပ္ေဘးႀကီးဒဏ္ ႀကဳံရခ်ိန္လိုမ်ိဳး၊ အမ်ားအျပား ခံစားေနရႏိုင္လို႔ပါ။ ဒီအတြက္ Psycho-Social Support (စိတ္ပိုင္း၊ လူမူေရးပိုင္း ပံ့ပိုးေပးမူ) နည္းနဲ႔ ျပည္သူေတြအၾကား၊ ကိုယ့္အခ်င္းခ်င္း ေဖးမေစာင့္ေရွာက္ေပးတဲ့နည္းနဲ ကုသေပးရေလ့ ရွိပါတယ္။ အခုလို အခ်င္းခ်င္း ဝိုင္းကူေဆာင္႐ြက္ေပးႏိုင္လွ်င္၊ ေစာလွ်င္စြာ သက္သာမူရေစႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ သူတို႔ရဲ အတြင္းစိတ္ဒဏ္ရာ ျပန္ေက်လည္ အနာက်က္သြားဖို႔ကေတာ့၊ သူတို႔အေပၚ မတရားက်ဴးလြန္ခဲ့သူေတြဟာ အျပစ္ဒဏ္ျပန္ခံရမယ္၊ ခံယူသင့္တယ္ဆိုတဲ့ စနစ္မ်ိဳး ေပၚေပါက္လာတာကို သိထားလွ်င္ အေထာက္အကူ ျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။ မဟုတ္လွ်င္ေတာ့၊ ဒီအတြင္းစိတ္ဒဏ္ရာက မေက်လည္ဘဲ၊ ေရရွည္ (Chronic) ျဖစ္သြားႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔အတြက္၊ လက္ရွိ က်ဳးလြန္သူေတြ အျပစ္ဒဏ္မခံရတဲ့စနစ္ကို၊ ဝိုင္းကူညီေျပာင္းလဲေပးႏိုင္ဖို႔က၊ က်န္တဲ့ျပည္သူေတြမွာ တာဝန္ရွိလာတယ္လို႔၊ စိတ္က်န္းမာေရးပညာရွင္ေတြက ေထာက္ျပေနၾကပါတယ္။

ဒီေရာဂါဆိုင္ရာအေၾကာင္း ပိုမိုသိရိွနားလည္ႏုိင္ဖို႔ ကိုဝင္းမင္း က ၾသစေတ်းလ်အေျခစိုက္ စိတ္က်န္းမာေရး အထူးကုသမားေတာ္ႀကီးနဲ႔၊ ျမန္မာေဆးတကၠသိုလ္ေတြရဲ႕ ဂုဏ္ထူးေဆာင္ပါေမာကၡ Dr. Raymond တင့္ေဝ ကို ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားပါတယ္။

==Unicode==

ဆန္ဒပြသူတွေ သေကျေရတဲ့အထိ အကြမ်းဖက် ပစ်ခတ်မူတွေကြောင့်၊ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာကို၊ တစ်ဦးချင်း (သို့မဟုတ်) အုပ်စုတစ်စုချင်း ပြုစုကုသပေးတာတချို့ ရှိတယ်လို့၊ စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေက ဆိုပါတယ်။

အသက်အန္တရာယ် ထိခိုက်တာတွေကနေ၊ စိတ်ဒဏ်ရာရမူ (PTSD – Post Traumatic Stress Disorder) အတွက်၊ အထောက်အကူပြုနိုင်တဲ့ ကုထုံး (Therapeutic) တချို့ ရှိပါတယ်။ အဓိကကတော့၊ အတွင်းစိတ်မှာ ဖြစ်နေတာတွေကို စနစ်တကျ ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ဖို့ ကြိုးပမ်းယူတဲ့နည်းပါ။ ဒီ PTSD လက္ခဏာတွေဖြစ်တဲ့ အရင်အကြမ်းဖက်ခဲ့တာတွေကို ပြန်မြင်ယောင်ကြားယောင်တာ (Flashback) စိုးရိမ်ကြောက်လန့် ကျီးလန့်စာစား ဖြစ်နေတာ၊၊ ညအိပ်မပျှော်တာ (အိမ်မက်ဆိုးမက်တာ)၊ ရင်တုန်တာ၊ စိတ်ဓာတ်ကျတာနဲ့ အမူအကျင့် ပြောင်းလဲပေါက်ကွဲတာ၊ စိတ်အပြောင်းအလဲ မြန်လွန်းတာတွေအတွက်၊ ကြင်နာစွာနဲ့ နားလည်ပေးပြီး၊ သူ့ရဲ့ဒီခံစားချက်မျိုးက၊ ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထမျိုးအဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုပေးတာ (Validate) လုပ်ပေးသင့်ပါတယ်။

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူ (Trauma Counselor, Therapist, Psychiatric, Psychologist) တွေအနေနဲ့၊ အခုလို ခံစားနေရသူ ရင်ထဲက ဖွင့်ပြောချင်တာတွေကို၊ လုံလုံခြုံခြုံ ဖွင့်အံစေနိုင်ဖို့ (Ventilate) လုပ်ဆောင်ပေးတတ်ပါတယ်။ ဒီ ကုထုံးဖြစ်စဉ် (Course of Therapy) ကနေ၊ ခံစားရသူအနေနဲ့ သူ့စိတ်ဆိုး၊ စိတ်ထိခိုက်တာကို ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိတာအဖြစ် ခံယူပြီး၊ အပြစ်ကျူးလွန်သူတွေလည်း အပြစ်ခံထိုက်သူတွေအဖြစ် မြင်လာကာ၊ တဖြည်းဖြည်း သက်သာလာနိုင်ပါတယ်။ အကယ်၍ အခုလို ကူညီနားထောင်ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်မယ့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူတွေ အလုံအလောက် မရှိပါကလည်း၊ နီးစပ်သူ၊ မိတ်ဆွေနဲ့ အနားပတ်ဝန်းကျင်က ယုံကြည်ရသူတွေအနေနဲ့၊ နားလည်ညင်သာစွာ သူပြောချင်တာတွေကို၊ ကူညီနားထောင်မျှဝေ ခံစားပေးခြင်းဖြင့်၊ သူ့ခံစားချက်တွေကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ PTSD စိတ်ဒဏ်ရာနဲ့တွဲပြီး စိတ်ဓာတ်ကျတာ (Depression) လည်း ဖြစ်လာနိုင်တာကို၊ သတိထားစောင့်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ အရမ်းစိတ်ဓာတ်ကျ ငိုကြွေးနေပြီး၊ ညပိုင်း မအိပ်နိုင်တာ၊ အစားအသောက် မစားတော့တာတွေ ဖြစ်လာ၊ မလာ သတိထား စောင့်ကြည့်သင့်ပါတယ်။ စိတ်ကျလက္ခဏာတွေ ပေါ်လာလျှင်တော့၊ လိုအပ်တဲ့ဆေးတွေ ပေးနိုင်ဖို့ စိတ်ကျန်းမာရေးဆရာဝန် ပြသင့်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် PTSD နဲ့ စိုးရိမ်လွန်မူ (Anxiety) လည်း တွဲဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အခုလိုအခြေအနေမှာ ဆရာဝန်မပြဘဲ၊ မိမိဘာသာ စိတ်သက်သာရာရှာတဲ့အနေနဲ့ အိပ်ဆေး၊ အရက်နဲ့ မူးယစ်ဆေးသုံး လမ်းလွှဲဖို့ကြိုးစားတာတွေ ရှိလာနိုင်တာကိုလည်း၊ အထူးသတိပြုဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ အကြောင်းက ဒီ ဆေးနဲ့အရက်ကို စွဲသွားနိုင်လို့ပါ။ ဒါကြောင့် အခုလို အခြားစိတ်ရောဂါတွေနဲ့ တွဲလာချိန်မှာတော့၊၊ စိတ်ရောဂါ ကျွမ်းကျင်သူတွေနဲ့ ပြဖို့လိုလာပါတယ်။ အကယ်၍ အခုလို ကျွမ်းကျင်သူတွေ မရှိလျှင်၊ ဒီ PTSD စိတ်ဒဏ်ရာရောဂါကို ကိုယ့်အရပ်ထဲမှာ လေ့လာထားသူ၊ နားလည်ထားသူအနေနဲ့၊ ကူညီပြုစုနှစ်သိမ့် ဆွေးနွေးပေးပြီး၊ စိတ်ရောဂါကျွမ်းကျင်တဲ့ ဆရာဝန်၊ ဆေးခန်းနဲ့ ဆေးရုံတွေထံ လိုအပ်လျှင် လွှဲပေးနိုင်ဖို့ ကူပေးသင့်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ကိုယ့်အရပ်ထဲမှာ၊ အရင်တုံးက PTSD စိတ်ဒဏ်ရာရောဂါ ခံစားခဲ့ရပြီး၊ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာသူတွေအနေနဲ့လည်း ဒီဝေဒနာခံစားနေရသူတွေကို အုပ်စုအသွင်ဖွဲ့ပေးကာ၊ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အတွေ့အကြုံဖလှယ် ပေးနားထောင်စေခြင်း ကုထုံး (Group Therapy) နည်းဖြင့်လည်း၊ မိမိတစ်ဦးထဲ ဖြစ်နေတာအဖြစ် မခံယူတော့ဘဲ၊ အလားတူခံစားရတာအတွက် တခြားသူတွေလည်း ဖြစ်လာတတ်တာသိပြီး၊ သက်သာရာ ရစေနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ လူနာဘက်ကလည်း ဒီ စိတ်ဝေဒနာဖြစ်နေတာအတွက်၊ စနစ်တကျ ကုသမူခံယူရေး လက်ခံလုပ်ဆောင်ပေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ အကြောင်းက မိမိနားလည်သလို သွားလုပ်မိလျှင်၊ ရေရှည် (Chronic) ဖြစ်ပြီး၊ ပိုဆိုးသွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိနေလို့ပါ။ ဒါကြောင့် နီးစပ်ရာအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ ပံ့ပိုးပေးမူ (Community Support) က အရေးပါလာပါတယ်။

တကယ်တော့လဲ အခုမြန်မာနိုင်ငံမှာ ဆန္ဒပြပွဲတွေအပေါ်၊ အကြမ်းဖက်မူရဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာကို ခံစားနေရတာက၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်ထဲ မဟုတ်ဘဲ၊ လူအများမှာမို့၊ ကျွမ်းကျင်သူ အလုံအလောက်ရဖို့ ဘယ်နိုင်ငံမှာမှ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ မုန်တိုင်းနဲ့ ရေဘေးလို လူအများအပြား သေကျေရတဲ့ ကပ်ဘေးကြီးဒဏ် ကြုံရချိန်လိုမျိုး၊ အများအပြား ခံစားနေရနိုင်လို့ပါ။ ဒီအတွက် Psycho-Social Support (စိတ်ပိုင်း၊ လူမူရေးပိုင်း ပံ့ပိုးပေးမူ) နည်းနဲ့ ပြည်သူတွေအကြား၊ ကိုယ့်အချင်းချင်း ဖေးမစောင့်ရှောက်ပေးတဲ့နည်းနဲ ကုသပေးရလေ့ ရှိပါတယ်။ အခုလို အချင်းချင်း ဝိုင်းကူဆောင်ရွက်ပေးနိုင်လျှင်၊ စောလျှင်စွာ သက်သာမူရစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ရဲ အတွင်းစိတ်ဒဏ်ရာ ပြန်ကျေလည် အနာကျက်သွားဖို့ကတော့၊ သူတို့အပေါ် မတရားကျူးလွန်ခဲ့သူတွေဟာ အပြစ်ဒဏ်ပြန်ခံရမယ်၊ ခံယူသင့်တယ်ဆိုတဲ့ စနစ်မျိုး ပေါ်ပေါက်လာတာကို သိထားလျှင် အထောက်အကူ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ မဟုတ်လျှင်တော့၊ ဒီအတွင်းစိတ်ဒဏ်ရာက မကျေလည်ဘဲ၊ ရေရှည် (Chronic) ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့အတွက်၊ လက်ရှိ ကျုးလွန်သူတွေ အပြစ်ဒဏ်မခံရတဲ့စနစ်ကို၊ ဝိုင်းကူညီပြောင်းလဲပေးနိုင်ဖို့က၊ ကျန်တဲ့ပြည်သူတွေမှာ တာဝန်ရှိလာတယ်လို့၊ စိတ်ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေက ထောက်ပြနေကြပါတယ်။

ဒီရောဂါဆိုင်ရာအကြောင်း ပိုမိုသိရှိနားလည်နိုင်ဖို့ ကိုဝင်းမင်း က သြစတျေးလျအခြေစိုက် စိတ်ကျန်းမာရေး အထူးကုသမားတော်ကြီးနဲ့၊ မြန်မာဆေးတက္ကသိုလ်တွေရဲ့ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ Dr. Raymond တင့်ဝေ ကို ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားပါတယ်။

မွတ္ခ်က္မ်ားဖတ္ရန္

XS
SM
MD
LG