သံုးရလြယ္ကူေစသည့္ Link မ်ား

logo-print
ေနာက္ဆုံးရသတင္း

ICJ အမႈ က ရယူသင့္တဲ့ သင္ခန္းစာ


ICJ အမႈ က ရယူသင့္တဲ့ သင္ခန္းစာ
please wait

No media source currently available

0:00 0:11:12 0:00
တိုက္႐ိုက္ လင့္ခ္

ICJ ေခၚ ႏိုင္ငံတကာ တရား႐ုံးမွာ Gambia ႏိုင္ငံရဲ႕ေလွ်ာက္ထားမႈကို ရင္ဆိုင္ရတဲ့အတြက္ ျမန္မာႏိုင္ငံအေပၚ ထိခိုက္နစ္နာမႈ တစုံတရာရွိသည္ျဖစ္ေစ မရွိသည္ျဖစ္ေစ ဒီကိစၥဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံအတြက္ သာမက ႏိုင္ငံတကာအတြက္ပါ သမိုင္းတြင္ရစ္မယ့္ ကိစၥတရပ္ျဖစ္တယ္ဆိုရင္ မွားမယ္ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒီလို အေရးပါတဲ့ ကိစၥကေန ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ ဘယ္လိုသင္ခန္းစာမ်ိဳး ရယူသင့္ပါသလဲ။ မခင္ျဖဴေထြးနဲ႔ ဦးေက်ာ္ဇံသာတို႔ ေဆြးေႏြးသုံးသပ္ထားပါတယ္။

ေမး ။ ။ ၂၀၁၉ ကေတာ့ ကုန္ေတာ့မယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ တႏွစ္တာကာလတေလွ်ာက္လံုးမွာ အေရးႀကီးတဲ့ အေျခအေနေတြ ဘာေတြျဖစ္ခဲ့သလဲဆိုတာကို ျပန္ေျပာင္းၾကည့္မယ္ဆိုရင္ က်မထင္တယ္ အခုေနာက္ဆံုး ျဖစ္ခဲ့တဲ့ ICJ မွာ ဂမ္ဘီယာႏုိင္ငံက ျမန္မာႏိုင္ငံကို တရားစြဲတဲ့ကိစၥ ျဖစ္လိမ့္မယ္လို႔ က်မ ထင္တယ္။

ေျဖ ။ ။ ဟုတ္ပါတယ္။ အေရးႀကီးဆံုး ျဖစ္ရပ္ပါပဲ။ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္အတြင္းမွာ တရားစြဲတယ္ဆိုတာထက္၊ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ျဖစ္ေနတဲ့အေျခအေနေတြကို ဟန္႔တားေပးဖို႔အတြက္ ICJ ကို ေလွ်ာက္လႊဲတယ္။ Application တင္တယ္ဆိုတဲ့ သေဘာလို႔ ယူဆရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမး ။ ။ Request လုပ္တယ္ေပါ့ - သူတုိ႔သံုးတဲ့ အသံုးအႏႈန္းက။

ေျဖ ။ ။ ဟုတ္ပါတယ္။ ေမတၱာရပ္ခံေလွ်ာက္ထားတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ အေရးႀကီးတာ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ျမန္မာနဲ႔ ကမာၻက စိတ္ဝင္စားဆံုး သတင္းလည္း ျဖစ္တယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ (၂၁) ရာစုမွာ ပထမဦးဆံုး ေတြ႔လာရတဲ့ စိန္ေခၚမႈဆိုလဲ ျဖစ္တယ္။ ေနာက္ ဒီအဆံုးအျဖတ္ ဒီကိစၥကို ဒီေန႔ဒီအခ်ိန္မွာ ၿပီးသြားခဲ့ေပမယ့္ ေနာက္ေခတ္မွာ အစဥ္တျဖင့္ ကိုးကားလာၾကလိမ့္မယ္ ဘယ္ခုနွစ္က ျဖစ္ခဲ့တယ္ - ျမန္မာႏုိင္ငံနဲ႔ ဂမ္ဘီယာကိစၥမွာ ဘယ္လိုဆံုးျဖတ္ခဲ့ၾကတယ္ဆိုတဲ့ စီရင္ထံုး အစဥ္အလာတခုလည္း ျဖစ္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
အထူးသျဖင့္ ဒီကိစၥ အေရးႀကီးလာတာက ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ကိုယ္တိုင္ သြားေရာက္ၿပီးေတာ့ ေခ်ပေလွ်ာက္လဲတယ္ဆိုေတာ့ အမ်ားက ပိုၿပီးေတာ့ စိတ္ဝင္စားၾကတယ္။

ေမး ။ ။ ျမန္မာႏုိင္ငံအတြက္ ဒီ Case က ေတာ္ေတာ္ေလးကို အေရးႀကီးတဲ့ကိစၥတခုလို႔ ေျပာရမွာပဲ။ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ဳိးေဖာက္မႈေတြ အရင္စစ္အစိုးရလက္ထက္ကတည္းက အစဥ္အဆက္ ရိွခဲ့တယ္ဆိုေပမယ့္ ႏုိင္ငံတကာတရားရံုးတခုမွာ ကိုယ္တိုင္ဝင္ၿပီးေတာ့ ျပန္ၿပီးေတာ့ ခုခံေခ်ပေလွ်ာက္လဲရတယ္ဆိုတဲ့ အဆင့္ကိုေရာက္လာေတာ့ ျမန္မာႏုိင္ငံအတြက္လည္း သိပ္ၿပီးေတာ့ အေရးႀကီးတဲ့ကိစၥတရပ္လို႔ ထင္ပါတယ္။

ေျဖ ။ ။ ဟုတ္ပါတယ္။ သိပ္ကိုအေရးႀကီးတဲ့ ကိစၥတခုပါ။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ဒီလိုမ်ဳိး ျဖစ္ေနတာလဲ ျပည္တြင္းကသာ သိေနၾကတယ္။ အခု ႏုိင္ငံတကာက ေျပာလာၾကၿပီ ဒီကိစၥနဲ႔ ပတ္သက္လို႔သာ ကမာၻသိ ျဖစ္သြားၾကတယ္ဆိုေတာ့ သိပ္အေရးႀကီးတဲ့ကိစၥ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္လဲ ျမန္မာျပည္သူေတြလည္း အေလးအနက္ထားၾကတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။

ေမး ။ ။ ဂမ္ဘီယာဘက္ကေန စၿပီးေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ Genocide Convention လူမ်ဳိးတုန္းသတ္ျဖတ္မႈဆိုင္ရာစာခ်ဳပ္ကို ခ်ဳိးေဖာက္တယ္ဆိုတဲ့ စြပ္စြဲခ်က္နဲ႔ တရားရံုးမွာ တင္ျပလိုက္ၿပီးေနာက္ပိုင္းမွာ အျပန္အလွန္ေခ်ပတာေတြ The Hague က ခံုရံုးမွာ က်မတို႔ ေတြ႔ျမင္ခဲ့ရၿပီးၿပီ။ ဒီၾကားနာပြဲကို ဦးေက်ာ္ဇံသာကိုယ္တိုင္ သြားေရာက္ၿပီးေတာ့ သတင္းယူခဲ့တယ္ဆိုေတာ့ ဒီၾကားနာပြဲမွာ အဓိက သူတုိ႔ႏွစ္ဘက္ ေလွ်ာက္လဲခ်က္ေတြ။ အဓိက အခ်က္ကေလးေတြ၊ မွတ္သားစရာေလးေတြ ဘာေတြသံုးသပ္မိပါလဲ။

ေျဖ ။ ။ ပထမေန႔မွာေတာ့ ဂမ္ဘီယာဘက္က ေမတၱာရပ္ခံ ေလွ်ာက္ထားတယ္။ အဓိက သူတုိ႔လိုခ်င္တာကေတာ့ သူတုိိ႔ေခၚတဲ့ ရိုဟင္ဂ်ာမူဆလင္ေတြ လူမ်ဳိးတုန္းသတ္ျဖတ္မႈ ခံရမယ့္အႏၱရာယ္ က်ေရာက္ေနတယ္။ သိပ္ကိုအေရးတႀကီး လိုအပ္ေနတယ္။ အဲဒါကို တားျမစ္ေပးပါဆိုၿပီး ေလာေလာဆယ္မွာ မျဖစ္ေအာင္ဆိုၿပီး Provisional Measures ေခၚတဲ့ လတ္တေလာ လိုက္နာေဆာင္ရြက္ရမယ့္ ကိစၥေတြကို တရားရံုးက အမိန္႔ထုတ္ၿပီး တားျမစ္ေပးပါဆိုတာကို ပထမအဆင့္ သူတုိ႔ရဲ ႔ ေလွ်ာက္ထားခ်က္ ျဖစ္ပါတယ္။ သူတုိ႔ရဲ ႔ ေလွ်ာက္ထားခ်က္မွာ အဓိကေတာ့ ဒီလူေတြဟာ အႏၱရာယ္ တကယ္က်ေရာက္ေနတယ္ဆိုတာကို သရုပ္ေဖာ္တင္ျပၾကတယ္။ ဘယ္လိုသတ္ခဲ့တယ္။ ဘယ္လို ျဖစ္တယ္ဆိုတာကို တကယ္ပဲ လူေတြသေဘာေပါက္သြားေအာင္ Convince ျဖစ္သြားေအာင္ တင္ျပၾကပါတယ္။ အဲဒါ ဂမ္ဘီယာႏိုင္ငံဘက္က အဓိကေလွ်ာက္ထားခ်က္ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီအတြက္ေၾကာင့္ ဒီကိစၼွ ျမန္မာႏိုင္ငံကို အဲဒီလို ဆက္မျဖစ္ေအာင္ တားျမစ္ေပးပါဆိုၿပီးေတာ့ လိုအပ္ခ်က္ေတြကို ေထာက္ျပၿပီးေတာ့ တားဖို႔ေတာင္းဆိုပါတယ္။

ေမး ။ ။ ဒါက ဂမ္ဘီယာဘက္က အဓိကတင္ျပခဲ့တာ။ ဒုတိယေန႔ၾကေတာ့ ျမန္မာဘက္က ဒါကို ခုခံေခ်ပတာကို က်မတို႔လည္း ေတြ႔ရတယ္။ က်မတို႔ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကေတာ့ ဟိုကိစၥႀကီးကို တင္ျပခဲ့ၿပီးပါၿပီ။ ဒါေပမဲ့ ျပန္ၿပီးေတာ့ အႏွစ္ခ်ဳပ္လုပ္တဲ့သေဘာ ျဖစ္ပါတယ္။ ျမန္မာဘက္က ဘယ္ေလာက္ခိုင္ခိုင္မာမာ ေလွ်ာက္လႊဲခဲ့တာကို ေတြ႔ရပါလဲ။

ေျဖ ။ ။ တကယ္ေတာ့ ဂမ္ဘီယာဘက္က တင္ျပတဲ့ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ဳိးေဖာက္မႈေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ မျငင္းႏိုင္တဲ့ အခ်က္ေတြပါ။ က်ေနာ္တို႔ သတင္းေတြမွာလဲ မၾကာခဏ လုပ္ေနၾကတဲ့ ကိစၥေတြ ျဖစ္တယ္။ ကုလသမဂၢက FFM လို႔ေခၚတဲ့ Factfinding Mission အခ်က္အလက္ ရွာေဖြေရးအဖြဲ႔ေတြရဲ ႔ အစီရင္ခံစာေတြလည္း အမ်ားႀကီးထြက္ထားတဲ့ ကိစၥဆိုေတာ့ ဂမ္ဘီယာဘက္က အဲဒါေတြပဲ အဓိကကိုးကားၿပီး တင္ျပသြားပါတယ္။
ျမန္မာႏိုင္ငံဘက္ကလည္း အဲဒါေတြကို အကုန္လံုးမဟုတ္ဘူးလို႔ ဇြတ္မျငင္းပါဘူး။

တကယ္ျငင္းလို႔လဲ အဓိပၸယ္ရိွမွာ မဟုတ္ဘူးလို႔ သိၾကမွာပါ။ ဆိုေတာ့ ဟုတ္တယ္ ဒီကိစၥေတြမွာ ျဖစ္ခဲ့တာေတြ ရိွတယ္။ သို႔ေသာ္လဲ ဒီကိစၥေတြသည္ Genocide လူမ်ဳိးတုန္းသတ္ျဖတ္ဖို႔ ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ လုပ္တာမဟုတ္ဘူး။ အဲဒီေတာ့ တရားဥပေဒ စကားက ဝင္လာၿပီ။ ျပစ္မႈၿပီေျမာက္ဖုိ႔ဆိုတာ Intent ဆိုတာ အေရးႀကီးတယ္။ ဒီလူမ်ဳိးေပ်ာက္သြားေအာင္ လုပ္မယ္ဆိုတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္ မရိွဘူးဆိုတာ ဥပေဒအေၾကာင္းအရ ခုခံေခ်ပသြားပါတယ္။ အဓိကအားျဖင့္။ ဒီလူေတြ က်ဴးလြန္ခဲ့တဲ့ ျပစ္မႈကို ျပည္တြင္းဥပေဒအရ အေရးယူမႈ ရိွခဲ့တယ္။ အင္ဒင္းကိစၥဆုိရင္ စစ္တပ္က လူေတြကို အျပစ္ေပးခဲ့ေပမယ့္ ျပန္လႊတ္လိုက္တယ္။ ဒီကိစၥနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ျပည္သူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား မေက်နပ္ဘူးဆိုတာလဲ ေျပာတယ္။ အခ်က္အလက္ပိုင္းကို သူတုိ႔မျငင္းဘူး။ ျမန္မာရဲ ႔ အဓိက ခုခံေခ်ပတဲ့ကိစၥက တရားဥပေဒေၾကာင့္ ျဖစ္တယ္။

(၁) ရည္ရြယ္ခ်က္ မရိွဘူး။ (၂) ဒါဟာ Humanitarian Crime ျဖစ္တယ္။ လူေတြကို အစုလိုက္အၿပံဳလိုက္ ေမာင္းထုတ္ခဲ့တာေတြ ရိွတယ္။ ရက္စက္မႈေတြ က်ဴးလြန္ခဲ့တယ္။ ဒါေပမဲ့ လူမ်ဳိးတုန္းဆိုတာ မဟုတ္ဘူး။
ေနာက္တခု စိန္ေခၚတာကေတာ့ ဂမ္ဘီယာႏုိင္ငံဟာ မေလွ်ာက္ထားသင့္ဘူး။ ျမန္မာႏုိင္ငံေၾကာင့္ ဂမ္ဘီယာႏုိင္ငံဟာ ဒုကၡေရာက္တဲ့ ႏုိင္ငံမဟုတ္ဘူး။ OIC ေျမွာက္ေပးလို႔ သူတိုိ႔ စြဲဆိုျခင္းသာ ျဖစ္တယ္လို႔ ဟိုဘက္ကလူက အမႈနည္းနည္းေပါ့သြားေအာင္ အဲဒီလိုသေဘာမ်ဳိး ဥပေဒေၾကာင္းကို အေျခခံၿပီး ေလွ်ာက္လႊဲတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။

ေမး ။ ။ OIC သာ မရိွလို႔ရိွရင္ ဂမ္ဘီယာဆိုတဲ့ ႏိုင္ငံငယ္ေလးက ဘာမွျပႆနာ မရိွဘူးဆိုတာကို သူတုိ႔က ကိုင္ေျပာတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဂမ္ဘီယာဘက္က ေျပာတာကေတာ့ သူတို႔ကိုယ္တိုင္ Initiate ဦးေဆာင္ၿပီးေတာ့ တရားေရးဝန္ႀကီးက လုပ္ခဲ့တာ။ မွန္တယ္ .. ၿပီးခဲ့တဲ့ ကုလသမဂၢအေထြေထြ ညီလာခံမွာတုန္းက ဒီကိစၥကို သူတို႔က OIC - ဂမ္ဘီယာက OIC အဖြဲ႔ဝင္ႏုိင္ငံလည္း ျဖစ္ေနတယ္ဆိုေတာ့ သူ႔အဖြဲ႔ဝင္ႏုိင္ငံျဖစ္တဲ့ OIC အဖြဲ႔ႀကီးက ေထာက္ခံလာေအာင္ ႀကိဳးပမ္းတယ္။ တျခားႏုိင္ငံေတြ ေထာက္ခံမႈရေအာင္လည္း ႀကိဳးပမ္းတယ္။ ဒီေထာက္ခံမႈေတြရိွတာ မွန္ေပမယ့္ ဒီဟာသည္ သူ႔ႏိုင္ငံတခုတည္းက တရားစြဲတာျဖစ္တယ္လို႔ တုံ႔ျပန္တာကိုလည္း က်မတို႔ ေတြ႔ရတယ္။ ေနာက္ သူေျပာတာက ႏွစ္ဘက္ပဋိပကၡေျမာက္တယ္ဆိုတာကို တတ္ႏုိင္သေလာက္ ေခ်ပသြားတာကို ေတြ႔ရတယ္။ ျမန္မာဘက္ကို သူတုိ႔စာေရးပါတယ္။ အေၾကာင္းၾကားပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ တုံ႔ျပန္တာ ဘာမွမရိွခဲ့ဘူးလို႔ ေျပာပါတယ္။

ေျဖ ။ ။ ျမန္မာဘက္က ေရွ ႔ေနေတြေျပာတာက သူတုိ႔ဟာ နစ္နာတဲ့ႏုိင္ငံ မဟုတ္ဘူး။ အမႈတခု ျဖစ္တယ္ဆိုရင္ သူ႔ေၾကာင့္ က်ေနာ္ ဘယ္လိုနစ္နာတယ္။ နစ္နာတဲ့လူက စြဲဆိုရမွာ။

ေမး ။ ။ ဆိုလိုတာက ဘဂၤလားေဒ့ရွ္က စြဲဆိုတယ္ဆိုရင္ ဟုတ္တယ္ေပါ့။

ေျဖ ။ ။ ဟုတ္တယ္။ သို႔ေသာ္လဲပဲ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္က article တခုကို သူက reserved လုပ္ထားတယ္။ မလိုက္နာဘူး ေျပာထားေတာ့ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္က စြဲလို႔မရျပန္ဘူး။

ေမး ။ ။ ဒါေပမဲ့ က်မထင္တယ္ ဂမ္ဘီယာႏုိင္ငံကလည္း ဒီအမႈကို မတင္ခင္ကတည္းက ဒီအမႈဟာ Genocide ဆိုတဲ့ စကားလံုးက အေတာ္ေလးက်ယ္ျပန္႔တာဆိုိေတာ့ အေမရိကန္ႏိုင္ငံလိုမ်ဳိးေတာင္မွ အခုအခ်ိန္အထိ ျမန္မာႏုိင္ငံကို Genocide မသံုးပါဘူး။ လူမ်ဳိးတုန္းသတ္ျဖတ္မႈဆိုတာ မသံုးပါဘူး။ ႏုိင္ငံေတြေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား သံတမန္ဆက္ဆံေရးမွာလည္း သိပ္ကိုသတိထားရတဲ့ စကားလံုးတခုဆိုေတာ့ ဒါကိုတင္တဲ့အခါမွာ ဂမ္ဘီယာႏုိင္ငံအေနနဲ႔ ဒီအျငင္းပြားစရာႀကီးကို သူ အရမ္းႀကီးေထာက္ၿပီးဆုိတာထက္ သူက အခ်က္အလက္နဲ႔ ကုလသမဂၢ ရွာေဖြထားတဲ့ အခ်က္ေတြကို ေထာက္ၿပီးေတာ့ ဒီအခ်က္ေတြ၊ ဟိုအခ်က္ေတြ ျဖစ္ခဲ့တယ္။ ဒီအခ်က္ေတြကို ယာယီမွာ ဆက္မျဖစ္ေအာင္၊ ဟန္႔တားဖို႔ဆိုတာကိုပဲ အဓိကဦးတည္တယ္လို႔ က်မ ထင္တယ္။

ေျဖ ။ ။ မွန္ပါတယ္။ အဓိကဟန္႔တားဖို႔ သူတုိ႔က ေျပာတယ္။ ေလာေလာဆယ္ Urgency သိပ္အေရးတႀကီး လုိအပ္ေနတာ၊ အခုမွ မဟန္႔တားလိုက္ရင္ လူမ်ဳိးျပဳန္းကုန္လိမ့္မယ္ဆိုတဲ့ သေဘာကို ေျပာတယ္။ ဒါေပမဲ့ ျမန္မာဘက္က ေရွ ႔ေနႀကီး William Schabas က ေျပာတယ္ ႏွစ္ဘက္ေလွ်ာက္လႊဲရာမွာ - အဲဒီလိုသေဘာမ်ဳိး မသက္ေရာက္ပါဘူး။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ကုလသမဂၢရဲ ႔ အခ်က္အလက္ရွာေဖြေရး အဖြဲ႔ေတြရဲ ႔ အစီရင္ခံစာကို ႏိႈင္းယွဥ္ျပတယ္။ ၂၀၀၈ မွာ ထုတ္ခဲ့တဲ့ အစီရင္ခံစာမွာ သိပ္ကိုအေရးႀကီးေနၿပီလို႔ ေျပာခဲ့တယ္။ ဒါေပမဲ့ ၂၀၁၉ အစီရင္ခံစာမွာ အဲဒီေလာက္ မျပင္းထန္ေတာ့ဘူး။ ဆိုေတာ့ Urgency မရိွေတာ့ဘူး။ အေျခအေနက အရင္ကထက္ တင္းမာမႈေလ်ာ့နည္းသြားခဲ့ၿပီ။ အခုအခ်ိန္မွာ အဲဒီလို စစ္ဆင္ေရးလည္း မရိွေတာ့ဘူးဆုိေတာ့ ဒီဟာက ေလာေလာဆယ္ ထုတ္ေပးစရာလည္း မလုိဘူးဆိုၿပီးေတာ့ ျမန္မာဘက္က ခုခံေခ်ပတယ္။

ေမး ။ ။ ေခ်ပတဲ့ရက္ၿပီးေတာ့ လူ႔အခြင့္အေရးအဖြဲ႔ေတြ ေထာက္ျပတာေတြ ခ်က္ခ်င္းထြက္လာတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ရက္ပိုင္းအတြင္းမွာပဲ ရခုိင္မွာ ႏုိင္ငံသားအျဖစ္ ကန္႔သတ္ခံရတဲ့ မူဆလင္ေတြရဲ ႔ အေျခအေနေတြ ရိွတယ္ဆိုတာမ်ဳိး။ ဒါေတြကေတာ့ လူ႔အခြင့္အေရးရႈေထာင့္ကေန တင္ျပတာေတြရိွတယ္။ ဆိုေတာ့ အေျခအေနက အေတာ္ေလးခက္ခဲနက္နဲပါတယ္။ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္လည္း ေျပာတယ္ - ဒီရခိုင္ျပည္နယ္ရဲ ႔ အေရးကိစၥက သမိုင္းေၾကာင္းနဲ႔ခ်ီၿပီး ေတာ္ေတာ္ေလးကို ရႈ႔ပ္ေထြးတဲ့ကိစၥျဖစ္ေတာ့ လက္ရိွအေျခအေန ရႈပ္ေထြးေနတဲ့အခ်ိန္မွာ ကိုယ္တိိုင္ျပည္တြင္းမွာရိွတဲ့ ဥပေဒေတြနဲ႔ အခုိင္အမာ စီမံေဆာင္ရြက္ေနပါတယ္ဆိုတာမ်ဳိး ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္က ေထာက္ျပေျပာဆိုသြားတာေတြ ရိွတယ္။ အဲဒါေတြ ရိွေနခ်ိန္မွာ ႏိုင္ငံတကာက ေလာေလာဆယ္ ဝင္လာမယ္ဆိုရင္ ဒါက လက္ရိွေဆာင္ရြက္ခ်က္ေတြမွာ အဟန္႔အတား ျဖစ္ႏုိင္တယ္ဆိုတာမ်ဳိးကိုလည္း ေျပာသြားတယ္။ အဲဒီေျပာဆိုခ်က္က အမႈစီရင္တဲ့အပိုင္းမွာ ဘယ္ေလာက္အထိ ခိုင္ခုိင္မာမာ တရားသူႀကီးေတြအေနနဲ႔ ထည့္သြင္းစဥ္းစားမယ့္အခ်က္ ျဖစ္ႏိုင္ပါ့မလား။

ေျဖ ။ ။ တရားသူႀကီးေတြကေတာ့ အခ်က္အလက္ေကာ၊ ဥပေဒေၾကာင္းေကာ ႏွစ္ခုစလံုး စဥ္းစားၾကလိမ့္မယ္။ အခ်က္အလက္ထက္ ဥပေဒေၾကာင္းကိုပဲ အားထားၿပီးေတာ့ စဥ္းစားၾကလိမ့္မယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။ ေနာက္တစ္ခုကလဲ ဒီအမႈဟာ ဘယ္ေလာက္အထိ ျပႆနာကို ေျပလည္ႏိုင္မလဲဆိုတာကိုလည္း တရားသူႀကီးေတြ စဥ္းစားမယ္ထင္တယ္။ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ကလည္း အဲဒါကို ေျပာျပပါတယ္။ ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ ႔ အခုလက္ရိွရင္ဆိုင္ေနရတဲ့ အေျခအေနနဲ႔ ဒီအမႈရဲ ႔ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈဟာ အေကာင္းဘက္ကို သြားႏိုင္မလား။ အဆိုးအေကာင္းကို ထည့္သြင္းစဥ္းစားဖို႔ကို သူက ေျပာဆိုခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါေတြကိုလည္း ထည့္သြင္းစဥ္းစားၾကမယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။

ေမး ။ ။ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္ကေျပာတယ္ - အခု ရခုိင္ျပည္မွာဆိုရင္ အၾကမ္းဖက္မႈရိွလို႔ အရင္းအျမစ္ကိုက အၾကမ္းဖက္မႈေတြကို ႏိွမ္းနင္းလို႔ ျဖစ္ရပါတယ္လို႔ ေျပာတယ္။ ဒါေပမဲ့ တဘက္မွာ လူ႔အခြင့္အေရး ရႈေထာင့္က ၾကည့္တဲ့အခါၾကေတာ့ ဒီေလာက္လူဦးေရး မ်ားမ်ားစားစားႀကီး ဒီေလာက္တၿပိဳင္တည္း သြားတဲ့ကိစၥမ်ဳိးႀကီး - ဂမ္ဘီယာ ေထာက္ျပတာလဲ အဲဒါပဲလို႔ က်မ ထင္တယ္။ သူတုိ႔က Genocide ဆိုတဲ့ အသံုးအႏႈန္းဆိုိတာထက္ လူမ်ဳိးတခုလံုး ျပဳန္းတီးသြားေလာက္ေအာင္ ရည္ရြယ္တဲ့၊ ဦးတည္သြားေစတဲ့ အေျခအေနမ်ဳိးဆုိၿပီး ဒါႀကီးက Genocide ေျမာက္သည္၊ မေျမာက္သည္ဆိုတာကို အျငင္းပြားတာထက္ ျဖစ္ပ်က္သြားတဲ့ အေျခအေနႀကီးက သိပ္ကိုဆိုးဆိုးဝါးဝါး ျဖစ္တယ္ေပါ့။ ဒါႀကီးကို ဟန္႔တားဖို႔ လိုအပ္တယ္ဆိုတာပဲ ေထာက္ျပတယ္လို႔ပဲ က်မ ထင္ပါတယ္။

ေျဖ ။ ။ Genocide ဆိုတဲ့ စကားလံုးသံုးၿပီးမွပဲ ကမာၻက မ်က္လံုးျပဴးၾကမယ္ ျဖစ္ၿပီး၊ အဲဒီအခါၾကမွလဲ ဒီတရားရံုးက အျပင္းအထန္ လုပ္လာရေတာ့ ျမန္မာဘက္ကလဲ ဆင္ျခင္စရာေတြ အမ်ားႀကီးရသြားတာေပါ့။ ငါတုိ႔ဟာ စိတ္လိုက္မာန္ပါ လုပ္လို႔မျဖစ္ဘူး။ ျပႆနာကေတာ့ အမွန္တကယ္ ရိွတယ္။ သမိုင္းေၾကာင္းနဲ႔ ရွည္လ်ားၿပီး ရိွလာခဲ့တယ္။ ဥပေဒေၾကာင္းအရ ေျဖရွင္းရ သိပ္ခက္ခဲတဲ့ အေျခအေန ရိွတယ္။ ဒါေပမဲ့ လူသားဆန္ဆန္ စဥ္းစားရမယ္။ အဲဒီလို ေျဖရွင္းဖို႔ အေျဖမရိွဘူး၊ သတ္ပစ္လိုက္၊ ကန္ထုတ္လိုက္ပါဆိုတာမ်ဳိး မျဖစ္သင့္ဘူးဆိုတာကိုေတာ့ ျမန္မာဘက္က စဥ္းစားရမယ့္ကိစၥ ျဖစ္ပါတယ္။ အာဏာရိွတဲ့၊ လက္နက္ရိွတဲ့ လူေတြက ထင္တိုင္းႀကဲ မလုပ္သင့္ဘူးဆိုတဲ့ဟာက သိပ္အေရးႀကီးတဲ့ သင္ခန္းစာပါ။ အမွန္တကယ္ ရလည္းရယူသင့္တဲ့ သင္ခန္းစာပါ။

ေမး ။ ။ နည္းနည္းအဟန္႔ေလးေပါ့။ ဒီလုိလုပ္ရင္ ႏုိင္ငံတကာဆိုတာ ေစာင့္ၾကည့္ေနမွာ မဟုတ္ဘူး။ ဒါက ကိုယ့္အိမ္တြင္းမွာ ကိုယ့္ရိွတဲ့လူကို လုပ္ခ်င္တာ လုပ္လိုက္မယ္ဆိုတာ မရဘူး။ အိမ္နီးနားခ်င္းက ေကာက္တုိင္လို႔ရိွရင္ အနည္းနဲ႔အမ်ားကေတာ့ လာၾကည့္တဲ့အခ်ိန္မွာ ေသြးထြက္သံယိုးျဖစ္ေနရင္ ေျပာမွာပဲ။ ဒါကေတာ့ ရွင္းကိုရွင္းရေတာ့မွာ - ဘာမွမျဖစ္ပါဘူးလို႔ ဘယ္လိုမွ ျငင္းလို႔မရတဲ့ကိစၥမ်ဳိး မဟုတ္ဘူး။ ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ သင္ခန္းစာအႀကီးႀကီး
ယူသင့္တယ္လို႔ ထင္တယ္။

ေျဖ ။ ။ သူမ်ားမေျပာေတာင္မွ စာနာစိတ္ကေတာ့ ရိွရမွာေပါ့။


ေမး ။ ။ ျမန္မာႏုိင္ငံအေနနဲ႔ ေရွ ႔ဆက္ ၂၀၂၀ မွာ ၂၀၁၉ သင္ခန္းစာကို ယူၿပီးေတာ့ ဘယ္ေလာက္အထိ တိုးတက္ေကာင္းမြန္ေအာင္ လုပ္သြားႏိုင္မလဲဆိုတာကို က်မတိုိ႔ ေစာင့္ၾကည့္ရမွာေပါ့။

ေျဖ ။ ။ ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။ တကယ္ပဲ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ လူ႔အခြင့္အေရး ရက္ရက္စက္စက္ ခ်ဳိးေဖာက္မႈေတြ၊ ဒီကိစၥတင္မကဘူး အျခားကိစၥေတြမွာလည္း အမ်ားႀကီး ျဖစ္ေနတာေတြ ရိွပါတယ္။ တရားစီရင္ေရး မမွန္ကန္တာေတြ၊ ေဖာက္လြဲေဖာက္ျပန္ ျဖစ္ေနတဲ့ကိစၥေတြ အားလံုးဟာ ဒီမွာတခန္းရပ္ၿပီးေတာ့ ၂၀၂၀ က စၿပီးေတာ့ မူသစ္နဲ႔ လူသစ္၊ စိတ္သစ္နဲ႔ ေလွ်ာက္လွမ္းၾကဖို႔ သင့္ၿပီဆုိတာကေတာ့ အေရးႀကီးဆံုး သင္ခန္းစာပဲ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

က်မတို႔လည္း အဲဒီလိုပဲ ဆုေတာင္းၾကရမွာေပါ့။

==Unicode==

ICJ ခေါ် နိုင်ငံတကာ တရားရုံးမှာ Gambia နိုင်ငံရဲ့လျှောက်ထားမှုကို ရင်ဆိုင်ရတဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ထိခိုက်နစ်နာမှု တစုံတရာရှိသည်ဖြစ်စေ မရှိသည်ဖြစ်စေ ဒီကိစ္စဟာ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် သာမက နိုင်ငံတကာအတွက်ပါ သမိုင်းတွင်ရစ်မယ့် ကိစ္စတရပ်ဖြစ်တယ်ဆိုရင် မှားမယ် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီလို အရေးပါတဲ့ ကိစ္စကနေ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ ဘယ်လိုသင်ခန်းစာမျိုး ရယူသင့်ပါသလဲ။ မခင်ဖြူထွေးနဲ့ ဦးကျော်ဇံသာတို့ ဆွေးနွေးသုံးသပ်ထားပါတယ်။

မေး ။ ။ ၂၀၁၉ ကတော့ ကုန်တော့မယ်။ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ ပတ်သက်လို့ တနှစ်တာကာလတလျှောက်လုံးမှာ အရေးကြီးတဲ့ အခြေအနေတွေ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့သလဲဆိုတာကို ပြန်ပြောင်းကြည့်မယ်ဆိုရင် ကျမထင်တယ် အခုနောက်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ICJ မှာ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံကို တရားစွဲတဲ့ကိစ္စ ဖြစ်လိမ့်မယ်လို့ ကျမ ထင်တယ်။

ဖြေ ။ ။ ဟုတ်ပါတယ်။ အရေးကြီးဆုံး ဖြစ်ရပ်ပါပဲ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်းမှာ တရားစွဲတယ်ဆိုတာထက်၊ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဖြစ်နေတဲ့အခြေအနေတွေကို ဟန့်တားပေးဖို့အတွက် ICJ ကို လျှောက်လွှဲတယ်။ Application တင်တယ်ဆိုတဲ့ သဘောလို့ ယူဆရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေး ။ ။ Request လုပ်တယ်ပေါ့ - သူတို့သုံးတဲ့ အသုံးအနှုန်းက။

ဖြေ ။ ။ ဟုတ်ပါတယ်။ မေတ္တာရပ်ခံလျှောက်ထားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အရေးကြီးတာ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မြန်မာနဲ့ ကမ္ဘာက စိတ်ဝင်စားဆုံး သတင်းလည်း ဖြစ်တယ်။ နောက်ပြီးတော့ (၂၁) ရာစုမှာ ပထမဦးဆုံး တွေ့လာရတဲ့ စိန်ခေါ်မှုဆိုလဲ ဖြစ်တယ်။ နောက် ဒီအဆုံးအဖြတ် ဒီကိစ္စကို ဒီနေ့ဒီအချိန်မှာ ပြီးသွားခဲ့ပေမယ့် နောက်ခေတ်မှာ အစဉ်တဖြင့် ကိုးကားလာကြလိမ့်မယ် ဘယ်ခုနှစ်က ဖြစ်ခဲ့တယ် - မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ ဂမ်ဘီယာကိစ္စမှာ ဘယ်လိုဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြတယ်ဆိုတဲ့ စီရင်ထုံး အစဉ်အလာတခုလည်း ဖြစ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဒီကိစ္စ အရေးကြီးလာတာက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် သွားရောက်ပြီးတော့ ချေပလျှောက်လဲတယ်ဆိုတော့ အများက ပိုပြီးတော့ စိတ်ဝင်စားကြတယ်။

မေး ။ ။ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဒီ Case က တော်တော်လေးကို အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စတခုလို့ ပြောရမှာပဲ။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေ အရင်စစ်အစိုးရလက်ထက်ကတည်းက အစဉ်အဆက် ရှိခဲ့တယ်ဆိုပေမယ့် နိုင်ငံတကာတရားရုံးတခုမှာ ကိုယ်တိုင်ဝင်ပြီးတော့ ပြန်ပြီးတော့ ခုခံချေပလျှောက်လဲရတယ်ဆိုတဲ့ အဆင့်ကိုရောက်လာတော့ မြန်မာနိုင်ငံအတွက်လည်း သိပ်ပြီးတော့ အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စတရပ်လို့ ထင်ပါတယ်။

ဖြေ ။ ။ ဟုတ်ပါတယ်။ သိပ်ကိုအရေးကြီးတဲ့ ကိစ္စတခုပါ။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဒီလိုမျိုး ဖြစ်နေတာလဲ ပြည်တွင်းကသာ သိနေကြတယ်။ အခု နိုင်ငံတကာက ပြောလာကြပြီ ဒီကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်လို့သာ ကမ္ဘာသိ ဖြစ်သွားကြတယ်ဆိုတော့ သိပ်အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကြောင့်လဲ မြန်မာပြည်သူတွေလည်း အလေးအနက်ထားကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။

မေး ။ ။ ဂမ်ဘီယာဘက်ကနေ စပြီးတော့ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ Genocide Convention လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာစာချုပ်ကို ချိုးဖောက်တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်နဲ့ တရားရုံးမှာ တင်ပြလိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းမှာ အပြန်အလှန်ချေပတာတွေ The Hague က ခုံရုံးမှာ ကျမတို့ တွေ့မြင်ခဲ့ရပြီးပြီ။ ဒီကြားနာပွဲကို ဦးကျော်ဇံသာကိုယ်တိုင် သွားရောက်ပြီးတော့ သတင်းယူခဲ့တယ်ဆိုတော့ ဒီကြားနာပွဲမှာ အဓိက သူတို့နှစ်ဘက် လျှောက်လဲချက်တွေ။ အဓိက အချက်ကလေးတွေ၊ မှတ်သားစရာလေးတွေ ဘာတွေသုံးသပ်မိပါလဲ။

ဖြေ ။ ။ ပထမနေ့မှာတော့ ဂမ်ဘီယာဘက်က မေတ္တာရပ်ခံ လျှောက်ထားတယ်။ အဓိက သူတို့လိုချင်တာကတော့ သူတို့ခေါ်တဲ့ ရိုဟင်ဂျာမူဆလင်တွေ လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု ခံရမယ့်အန္တရာယ် ကျရောက်နေတယ်။ သိပ်ကိုအရေးတကြီး လိုအပ်နေတယ်။ အဲဒါကို တားမြစ်ပေးပါဆိုပြီး လောလောဆယ်မှာ မဖြစ်အောင်ဆိုပြီး Provisional Measures ခေါ်တဲ့ လတ်တလော လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမယ့် ကိစ္စတွေကို တရားရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြီး တားမြစ်ပေးပါဆိုတာကို ပထမအဆင့် သူတို့ရဲ့ လျှောက်ထားချက် ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ လျှောက်ထားချက်မှာ အဓိကတော့ ဒီလူတွေဟာ အန္တရာယ် တကယ်ကျရောက်နေတယ်ဆိုတာကို သရုပ်ဖော်တင်ပြကြတယ်။ ဘယ်လိုသတ်ခဲ့တယ်။ ဘယ်လို ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို တကယ်ပဲ လူတွေသဘောပေါက်သွားအောင် Convince ဖြစ်သွားအောင် တင်ပြကြပါတယ်။ အဲဒါ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံဘက်က အဓိကလျှောက်ထားချက် ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအတွက်ကြောင့် ဒီကိစ္မှ မြန်မာနိုင်ငံကို အဲဒီလို ဆက်မဖြစ်အောင် တားမြစ်ပေးပါဆိုပြီးတော့ လိုအပ်ချက်တွေကို ထောက်ပြပြီးတော့ တားဖို့တောင်းဆိုပါတယ်။

မေး ။ ။ ဒါက ဂမ်ဘီယာဘက်က အဓိကတင်ပြခဲ့တာ။ ဒုတိယနေ့ကြတော့ မြန်မာဘက်က ဒါကို ခုခံချေပတာကို ကျမတို့လည်း တွေ့ရတယ်။ ကျမတို့ တော်တော်များများကတော့ ဟိုကိစ္စကြီးကို တင်ပြခဲ့ပြီးပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ ပြန်ပြီးတော့ အနှစ်ချုပ်လုပ်တဲ့သဘော ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာဘက်က ဘယ်လောက်ခိုင်ခိုင်မာမာ လျှောက်လွှဲခဲ့တာကို တွေ့ရပါလဲ။

ဖြေ ။ ။ တကယ်တော့ ဂမ်ဘီယာဘက်က တင်ပြတဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေ တော်တော်များများဟာ မငြင်းနိုင်တဲ့ အချက်တွေပါ။ ကျနော်တို့ သတင်းတွေမှာလဲ မကြာခဏ လုပ်နေကြတဲ့ ကိစ္စတွေ ဖြစ်တယ်။ ကုလသမဂ္ဂက FFM လို့ခေါ်တဲ့ Factfinding Mission အချက်အလက် ရှာဖွေရေးအဖွဲ့တွေရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေလည်း အများကြီးထွက်ထားတဲ့ ကိစ္စဆိုတော့ ဂမ်ဘီယာဘက်က အဲဒါတွေပဲ အဓိကကိုးကားပြီး တင်ပြသွားပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံဘက်ကလည်း အဲဒါတွေကို အကုန်လုံးမဟုတ်ဘူးလို့ ဇွတ်မငြင်းပါဘူး။

တကယ်ငြင်းလို့လဲ အဓိပ္ပယ်ရှိမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ သိကြမှာပါ။ ဆိုတော့ ဟုတ်တယ် ဒီကိစ္စတွေမှာ ဖြစ်ခဲ့တာတွေ ရှိတယ်။ သို့သော်လဲ ဒီကိစ္စတွေသည် Genocide လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။ အဲဒီတော့ တရားဥပဒေ စကားက ဝင်လာပြီ။ ပြစ်မှုပြီမြောက်ဖို့ဆိုတာ Intent ဆိုတာ အရေးကြီးတယ်။ ဒီလူမျိုးပျောက်သွားအောင် လုပ်မယ်ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် မရှိဘူးဆိုတာ ဥပဒေအကြောင်းအရ ခုခံချေပသွားပါတယ်။ အဓိကအားဖြင့်။ ဒီလူတွေ ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ပြစ်မှုကို ပြည်တွင်းဥပဒေအရ အရေးယူမှု ရှိခဲ့တယ်။ အင်ဒင်းကိစ္စဆိုရင် စစ်တပ်က လူတွေကို အပြစ်ပေးခဲ့ပေမယ့် ပြန်လွှတ်လိုက်တယ်။ ဒီကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြည်သူတော်တော်များများ မကျေနပ်ဘူးဆိုတာလဲ ပြောတယ်။ အချက်အလက်ပိုင်းကို သူတို့မငြင်းဘူး။ မြန်မာရဲ့ အဓိက ခုခံချေပတဲ့ကိစ္စက တရားဥပဒေကြောင့် ဖြစ်တယ်။

(၁) ရည်ရွယ်ချက် မရှိဘူး။ (၂) ဒါဟာ Humanitarian Crime ဖြစ်တယ်။ လူတွေကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် မောင်းထုတ်ခဲ့တာတွေ ရှိတယ်။ ရက်စက်မှုတွေ ကျူးလွန်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ လူမျိုးတုန်းဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
နောက်တခု စိန်ခေါ်တာကတော့ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံဟာ မလျှောက်ထားသင့်ဘူး။ မြန်မာနိုင်ငံကြောင့် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံဟာ ဒုက္ခရောက်တဲ့ နိုင်ငံမဟုတ်ဘူး။ OIC မြှောက်ပေးလို့ သူတို့ စွဲဆိုခြင်းသာ ဖြစ်တယ်လို့ ဟိုဘက်ကလူက အမှုနည်းနည်းပေါ့သွားအောင် အဲဒီလိုသဘောမျိုး ဥပဒေကြောင်းကို အခြေခံပြီး လျှောက်လွှဲတာကို တွေ့ရပါတယ်။

မေး ။ ။ OIC သာ မရှိလို့ရှိရင် ဂမ်ဘီယာဆိုတဲ့ နိုင်ငံငယ်လေးက ဘာမှပြဿနာ မရှိဘူးဆိုတာကို သူတို့က ကိုင်ပြောတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဂမ်ဘီယာဘက်က ပြောတာကတော့ သူတို့ကိုယ်တိုင် Initiate ဦးဆောင်ပြီးတော့ တရားရေးဝန်ကြီးက လုပ်ခဲ့တာ။ မှန်တယ် .. ပြီးခဲ့တဲ့ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေ ညီလာခံမှာတုန်းက ဒီကိစ္စကို သူတို့က OIC - ဂမ်ဘီယာက OIC အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်နေတယ်ဆိုတော့ သူ့အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်တဲ့ OIC အဖွဲ့ကြီးက ထောက်ခံလာအောင် ကြိုးပမ်းတယ်။ တခြားနိုင်ငံတွေ ထောက်ခံမှုရအောင်လည်း ကြိုးပမ်းတယ်။ ဒီထောက်ခံမှုတွေရှိတာ မှန်ပေမယ့် ဒီဟာသည် သူ့နိုင်ငံတခုတည်းက တရားစွဲတာဖြစ်တယ်လို့ တုံ့ပြန်တာကိုလည်း ကျမတို့ တွေ့ရတယ်။ နောက် သူပြောတာက နှစ်ဘက်ပဋိပက္ခမြောက်တယ်ဆိုတာကို တတ်နိုင်သလောက် ချေပသွားတာကို တွေ့ရတယ်။ မြန်မာဘက်ကို သူတို့စာရေးပါတယ်။ အကြောင်းကြားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တုံ့ပြန်တာ ဘာမှမရှိခဲ့ဘူးလို့ ပြောပါတယ်။

ဖြေ ။ ။ မြန်မာဘက်က ရှေ့နေတွေပြောတာက သူတို့ဟာ နစ်နာတဲ့နိုင်ငံ မဟုတ်ဘူး။ အမှုတခု ဖြစ်တယ်ဆိုရင် သူ့ကြောင့် ကျနော် ဘယ်လိုနစ်နာတယ်။ နစ်နာတဲ့လူက စွဲဆိုရမှာ။

မေး ။ ။ ဆိုလိုတာက ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က စွဲဆိုတယ်ဆိုရင် ဟုတ်တယ်ပေါ့။

ဖြေ ။ ။ ဟုတ်တယ်။ သို့သော်လဲပဲ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က article တခုကို သူက reserved လုပ်ထားတယ်။ မလိုက်နာဘူး ပြောထားတော့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က စွဲလို့မရပြန်ဘူး။

မေး ။ ။ ဒါပေမဲ့ ကျမထင်တယ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံကလည်း ဒီအမှုကို မတင်ခင်ကတည်းက ဒီအမှုဟာ Genocide ဆိုတဲ့ စကားလုံးက အတော်လေးကျယ်ပြန့်တာဆိုတော့ အမေရိကန်နိုင်ငံလိုမျိုးတောင်မှ အခုအချိန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံကို Genocide မသုံးပါဘူး။ လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုဆိုတာ မသုံးပါဘူး။ နိုင်ငံတွေတော်တော်များများ သံတမန်ဆက်ဆံရေးမှာလည်း သိပ်ကိုသတိထားရတဲ့ စကားလုံးတခုဆိုတော့ ဒါကိုတင်တဲ့အခါမှာ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံအနေနဲ့ ဒီအငြင်းပွားစရာကြီးကို သူ အရမ်းကြီးထောက်ပြီးဆိုတာထက် သူက အချက်အလက်နဲ့ ကုလသမဂ္ဂ ရှာဖွေထားတဲ့ အချက်တွေကို ထောက်ပြီးတော့ ဒီအချက်တွေ၊ ဟိုအချက်တွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ဒီအချက်တွေကို ယာယီမှာ ဆက်မဖြစ်အောင်၊ ဟန့်တားဖို့ဆိုတာကိုပဲ အဓိကဦးတည်တယ်လို့ ကျမ ထင်တယ်။

ဖြေ ။ ။ မှန်ပါတယ်။ အဓိကဟန့်တားဖို့ သူတို့က ပြောတယ်။ လောလောဆယ် Urgency သိပ်အရေးတကြီး လိုအပ်နေတာ၊ အခုမှ မဟန့်တားလိုက်ရင် လူမျိုးပြုန်းကုန်လိမ့်မယ်ဆိုတဲ့ သဘောကို ပြောတယ်။ ဒါပေမဲ့ မြန်မာဘက်က ရှေ့နေကြီး William Schabas က ပြောတယ် နှစ်ဘက်လျှောက်လွှဲရာမှာ - အဲဒီလိုသဘောမျိုး မသက်ရောက်ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ အချက်အလက်ရှာဖွေရေး အဖွဲ့တွေရဲ့ အစီရင်ခံစာကို နှိုင်းယှဉ်ပြတယ်။ ၂၀၀၈ မှာ ထုတ်ခဲ့တဲ့ အစီရင်ခံစာမှာ သိပ်ကိုအရေးကြီးနေပြီလို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ၂၀၁၉ အစီရင်ခံစာမှာ အဲဒီလောက် မပြင်းထန်တော့ဘူး။ ဆိုတော့ Urgency မရှိတော့ဘူး။ အခြေအနေက အရင်ကထက် တင်းမာမှုလျော့နည်းသွားခဲ့ပြီ။ အခုအချိန်မှာ အဲဒီလို စစ်ဆင်ရေးလည်း မရှိတော့ဘူးဆိုတော့ ဒီဟာက လောလောဆယ် ထုတ်ပေးစရာလည်း မလိုဘူးဆိုပြီးတော့ မြန်မာဘက်က ခုခံချေပတယ်။

မေး ။ ။ ချေပတဲ့ရက်ပြီးတော့ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေ ထောက်ပြတာတွေ ချက်ချင်းထွက်လာတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာပဲ ရခိုင်မှာ နိုင်ငံသားအဖြစ် ကန့်သတ်ခံရတဲ့ မူဆလင်တွေရဲ့ အခြေအနေတွေ ရှိတယ်ဆိုတာမျိုး။ ဒါတွေကတော့ လူ့အခွင့်အရေးရှုထောင့်ကနေ တင်ပြတာတွေရှိတယ်။ ဆိုတော့ အခြေအနေက အတော်လေးခက်ခဲနက်နဲပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လည်း ပြောတယ် - ဒီရခိုင်ပြည်နယ်ရဲ့ အရေးကိစ္စက သမိုင်းကြောင်းနဲ့ချီပြီး တော်တော်လေးကို ရှု့ပ်ထွေးတဲ့ကိစ္စဖြစ်တော့ လက်ရှိအခြေအနေ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့အချိန်မှာ ကိုယ်တိုင်ပြည်တွင်းမှာရှိတဲ့ ဥပဒေတွေနဲ့ အခိုင်အမာ စီမံဆောင်ရွက်နေပါတယ်ဆိုတာမျိုး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ထောက်ပြပြောဆိုသွားတာတွေ ရှိတယ်။ အဲဒါတွေ ရှိနေချိန်မှာ နိုင်ငံတကာက လောလောဆယ် ဝင်လာမယ်ဆိုရင် ဒါက လက်ရှိဆောင်ရွက်ချက်တွေမှာ အဟန့်အတား ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာမျိုးကိုလည်း ပြောသွားတယ်။ အဲဒီပြောဆိုချက်က အမှုစီရင်တဲ့အပိုင်းမှာ ဘယ်လောက်အထိ ခိုင်ခိုင်မာမာ တရားသူကြီးတွေအနေနဲ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားမယ့်အချက် ဖြစ်နိုင်ပါ့မလား။

ဖြေ ။ ။ တရားသူကြီးတွေကတော့ အချက်အလက်ကော၊ ဥပဒေကြောင်းကော နှစ်ခုစလုံး စဉ်းစားကြလိမ့်မယ်။ အချက်အလက်ထက် ဥပဒေကြောင်းကိုပဲ အားထားပြီးတော့ စဉ်းစားကြလိမ့်မယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ နောက်တစ်ခုကလဲ ဒီအမှုဟာ ဘယ်လောက်အထိ ပြဿနာကို ပြေလည်နိုင်မလဲဆိုတာကိုလည်း တရားသူကြီးတွေ စဉ်းစားမယ်ထင်တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကလည်း အဲဒါကို ပြောပြပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အခုလက်ရှိရင်ဆိုင်နေရတဲ့ အခြေအနေနဲ့ ဒီအမှုရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုဟာ အကောင်းဘက်ကို သွားနိုင်မလား။ အဆိုးအကောင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ကို သူက ပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါတွေကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားကြမယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

မေး ။ ။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကပြောတယ် - အခု ရခိုင်ပြည်မှာဆိုရင် အကြမ်းဖက်မှုရှိလို့ အရင်းအမြစ်ကိုက အကြမ်းဖက်မှုတွေကို နှိမ်းနင်းလို့ ဖြစ်ရပါတယ်လို့ ပြောတယ်။ ဒါပေမဲ့ တဘက်မှာ လူ့အခွင့်အရေး ရှုထောင့်က ကြည့်တဲ့အခါကြတော့ ဒီလောက်လူဦးရေး များများစားစားကြီး ဒီလောက်တပြိုင်တည်း သွားတဲ့ကိစ္စမျိုးကြီး - ဂမ်ဘီယာ ထောက်ပြတာလဲ အဲဒါပဲလို့ ကျမ ထင်တယ်။ သူတို့က Genocide ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းဆိုတာထက် လူမျိုးတခုလုံး ပြုန်းတီးသွားလောက်အောင် ရည်ရွယ်တဲ့၊ ဦးတည်သွားစေတဲ့ အခြေအနေမျိုးဆိုပြီး ဒါကြီးက Genocide မြောက်သည်၊ မမြောက်သည်ဆိုတာကို အငြင်းပွားတာထက် ဖြစ်ပျက်သွားတဲ့ အခြေအနေကြီးက သိပ်ကိုဆိုးဆိုးဝါးဝါး ဖြစ်တယ်ပေါ့။ ဒါကြီးကို ဟန့်တားဖို့ လိုအပ်တယ်ဆိုတာပဲ ထောက်ပြတယ်လို့ပဲ ကျမ ထင်ပါတယ်။

ဖြေ ။ ။ Genocide ဆိုတဲ့ စကားလုံးသုံးပြီးမှပဲ ကမ္ဘာက မျက်လုံးပြူးကြမယ် ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီအခါကြမှလဲ ဒီတရားရုံးက အပြင်းအထန် လုပ်လာရတော့ မြန်မာဘက်ကလဲ ဆင်ခြင်စရာတွေ အများကြီးရသွားတာပေါ့။ ငါတို့ဟာ စိတ်လိုက်မာန်ပါ လုပ်လို့မဖြစ်ဘူး။ ပြဿနာကတော့ အမှန်တကယ် ရှိတယ်။ သမိုင်းကြောင်းနဲ့ ရှည်လျားပြီး ရှိလာခဲ့တယ်။ ဥပဒေကြောင်းအရ ဖြေရှင်းရ သိပ်ခက်ခဲတဲ့ အခြေအနေ ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူသားဆန်ဆန် စဉ်းစားရမယ်။ အဲဒီလို ဖြေရှင်းဖို့ အဖြေမရှိဘူး၊ သတ်ပစ်လိုက်၊ ကန်ထုတ်လိုက်ပါဆိုတာမျိုး မဖြစ်သင့်ဘူးဆိုတာကိုတော့ မြန်မာဘက်က စဉ်းစားရမယ့်ကိစ္စ ဖြစ်ပါတယ်။ အာဏာရှိတဲ့၊ လက်နက်ရှိတဲ့ လူတွေက ထင်တိုင်းကြဲ မလုပ်သင့်ဘူးဆိုတဲ့ဟာက သိပ်အရေးကြီးတဲ့ သင်ခန်းစာပါ။ အမှန်တကယ် ရလည်းရယူသင့်တဲ့ သင်ခန်းစာပါ။

မေး ။ ။ နည်းနည်းအဟန့်လေးပေါ့။ ဒီလိုလုပ်ရင် နိုင်ငံတကာဆိုတာ စောင့်ကြည့်နေမှာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါက ကိုယ့်အိမ်တွင်းမှာ ကိုယ့်ရှိတဲ့လူကို လုပ်ချင်တာ လုပ်လိုက်မယ်ဆိုတာ မရဘူး။ အိမ်နီးနားချင်းက ကောက်တိုင်လို့ရှိရင် အနည်းနဲ့အများကတော့ လာကြည့်တဲ့အချိန်မှာ သွေးထွက်သံယိုးဖြစ်နေရင် ပြောမှာပဲ။ ဒါကတော့ ရှင်းကိုရှင်းရတော့မှာ - ဘာမှမဖြစ်ပါဘူးလို့ ဘယ်လိုမှ ငြင်းလို့မရတဲ့ကိစ္စမျိုး မဟုတ်ဘူး။ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ သင်ခန်းစာအကြီးကြီး
ယူသင့်တယ်လို့ ထင်တယ်။

ဖြေ ။ ။ သူများမပြောတောင်မှ စာနာစိတ်ကတော့ ရှိရမှာပေါ့။


မေး ။ ။ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ ရှေ့ဆက် ၂၀၂၀ မှာ ၂၀၁၉ သင်ခန်းစာကို ယူပြီးတော့ ဘယ်လောက်အထိ တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် လုပ်သွားနိုင်မလဲဆိုတာကို ကျမတို့ စောင့်ကြည့်ရမှာပေါ့။

ဖြေ ။ ။ မျှော်လင့်ပါတယ်။ တကယ်ပဲ မြန်မာနိုင်ငံဟာ လူ့အခွင့်အရေး ရက်ရက်စက်စက် ချိုးဖောက်မှုတွေ၊ ဒီကိစ္စတင်မကဘူး အခြားကိစ္စတွေမှာလည်း အများကြီး ဖြစ်နေတာတွေ ရှိပါတယ်။ တရားစီရင်ရေး မမှန်ကန်တာတွေ၊ ဖောက်လွဲဖောက်ပြန် ဖြစ်နေတဲ့ကိစ္စတွေ အားလုံးဟာ ဒီမှာတခန်းရပ်ပြီးတော့ ၂၀၂၀ က စပြီးတော့ မူသစ်နဲ့ လူသစ်၊ စိတ်သစ်နဲ့ လျှောက်လှမ်းကြဖို့ သင့်ပြီဆိုတာကတော့ အရေးကြီးဆုံး သင်ခန်းစာပဲ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

ကျမတို့လည်း အဲဒီလိုပဲ ဆုတောင်းကြရမှာပေါ့။

ICJ အမႈ က ရယူသင့္တဲ့ သင္ခန္းစာ
please wait

No media source currently available

0:00 0:17:03 0:00

ဆက္စပ္သတင္းမ်ား ...

XS
SM
MD
LG